ИНСАНЛАР ЩАНСЫ
ЩАЛЛАРДА
ВЯ
НИJЯ JАЛАН ДАНЫШЫРЛАР?
Гцрур
вя тякяббцрлцлцк
сябябиля дейилян
йаланлар
Тякяббцрлцлцк,
юзцнц цстцн
тутма вя ловьалыг
шейтанын хцсусиййятляриндяндир.
Бу хцсусиййят
инсанын эюзял
яхлагдан узаглашмасына,
шейтан яхлагына
бянзяр яхлага
малик олмасына
сябяб олур. Шейтан
тякяббцрц, юзцнявурьунлуьу
вя аьылсызлыгла
эюстярдийи
гцруру сябябиля
Аллаhын ямриня
итаят етмямиш
вя бунун нятиъясиндя
ъяннятдян говулмушдур.
Гцруру
уъбатындан
итаятсизлик
вя пис яхлаг
нцмуняси эюстярян
шейтанын гцруру
яслиндя даhа
чох сынмыш вя
о, ъяннятдян
лянятлянмиш
вя тяhгир едилмиш
шякилдя говулмушдур.
Аллаh
етдийи итаятсизликля
шейтанын алчалдыьыны
бир айясиндя
беля буйурур:
"(Аллаh) буйурду:
"Орадан ашаьы
ен. Орада сяня
тякяббцр эюстярмяк
йарамаз. Чых,
чцнки сян алчаглардансан!""
("Яраф" суряси,
13).
Шейтан
ян бюйцк алчалманы
ъяhяннямдя йашайаъаг
вя hяр шейдян
цстцн тутдуьу
гцруру сябябиля
ябяди олараг
язаб ичярисиндя
галаъагдыр.
Шейтан
инсанлары да
юзц кими доьру
йолдан аздырмаг
цчцн гяти гярар
гябул етмишдир.
Бу сябябля дя
бцтцн гцввясини
инсанлары эцнаhа
сювг етмяк ишиня
йюнялдир. О, инсанларын
гцрур вя тякяббцрцнц
дя ейни юзцндя
олдуьу кими
онларын юз ялейhиня
тяшвиг едир.
Бу сябябля тякяббцрлцлцк,
юзцндянразылыг,
юз хята вя гцсурларыны
гябул етмямяк,
юзцнц hяр заман
цстцн вя гцввяли
эюрмяк бир инсан
цчцн ола биляъяк
ян мцhцм тяhлцкялярдяндир.
Бу хцсусиййятляр
инсаны даима
эцнаhа сювг едир
вя бунлар инсанларын
итаятсиз, аси,
ясяби, агрессив,
кобуд, мясхярячи
олмасына сябяб
олур. Аллаh бир
айясиндя буну
беля билдирир:
"Она: "Аллаhдан
горх!" - дейилдийи
заман ловьалыг
ону эцнаh тюрятмяйя
вадар едяр. Белясиня
ъяhянням кифайятдир.
Ора ня пис мяскяндир!"
("Бягяря" суряси,
206).
"Бюйцклцк
гцрурунун"
инсаны сювг
етдийи эцнаhлардан
бири дя йаландыр.
Инсанлар чох
вахт тякяббцрлц
олмалары сябябиля
бязи hягигятляри
гябул етмяк
истямир вя йалана
ял атырлар. Мясялян,
беля бир шяхс
иш просесиндя
бир хята ется
дя буну гябул
етмяк истямяз,
биликсиз вя
баъарыгсыз
эюрцняряк инсанларын
эюзцндян дцшяъяйини
зянн едяряк
йалан данышар.
Вя йахуд бир
шейи алмаг йадындан
чыхдыгда ону
унутдуьуну
демяк истямяз,
бунун йериня
"эетдим, амма
галмамышды"
дейяр.
Яслиндя
йалан инсаны
даhа чох алчаг
вязиййятя салан
бяладыр. Лакин
бязи инсанлар
гаршылашдыглары
hадисялярдя
саьлам дцшцнмяйяряк
о ан цчцн ъанларыны
гуртармаг цчцн
йалан данышырлар.
Щалбуки йаланларын
бир чоху цзя
чыхыр вя баша
дцшцлцр, бу заман
да инсанларын
эюзцндян даhа
чох дцшцрляр.
Бундан башга,
инсанларын
йалан сябябиля
ахирятдя алаъаьы
явяз вя дцшяъяйи
алчалдыъы вязиййят
унудулмамалыдыр.
Аллаh
бир айясиндя
инсанларын
юз няфсиня уйараг
вя сюзц дяйишдиряряк
ядалятдян сапмасыны
гадаьан едир:
"...Няфсинизин
истяйиня уйуб
hагдан цз чевирмяйин!
Яэяр дилинизи
яйиб бцзсяниз
вя йа бойун гачырсаныз,
Аллаh етдийиниз
ишлярдян хябярдардыр!"
("Ниса" суряси,
135).
Сямими
бир мцсялман
юзцнц, шяхси
мянфяятини
Аллаh ризасындан
вя онун севэисиндян
hеч вахт цстцн
тутмаз. Аллаhа
олан севэиси
вя баьлылыьы
онун Аллаhын
хошуна эялмядийи
ишляри эюрмясини
янэялляйяр.
Бундан башга,
бир инсан hягигятян
дя бир шяряф
вя цстцнлцк
истяйирся, буну
динсизлярин
методу иля hяйата
кечирмямялидир.
Щягиги цстцнлцйцн
hансы йолла ялдя
едиляъяйи Гурани-Кяримдя
билдирилмишдир.
Аллаhа вя онун
елчиляриня
итаят едянляр
hягигятян дя
цстцнлцк газаныр.
Аллаh Гуранда
беля буйурур:
"...Щалбуки
шяряф-шан да,
йалныз Аллаhа,
Онун Пейьямбяриня
вя мюминляря
мяхсусдур, лакин
мцнафигляр
билмязляр!"
("Мунафигун"
суряси, 8).
"Щяр кяс
иззят-гцдрят
истяся, билсин
ки, бцтцн иззят-гцдрят
анъаг Аллаhа
мяхсусдур. Пак
сюз Она тяряф
йцксяляр вя
пак сюзц дя йахшы
ямял галдырар.
Пис ямялляр
едянляри шиддятли
бир язаб эюзляйир.
Онларын гурдуглары
hийляляр боша
чыхар" ("Фатир"
суряси, 10).
Вярдиш
ясасында сюйлянян
йаланлар
Инсанларын
бюйцк бир hиссясинин
дили йалан данышмаьа
адят едиб. Хцсусиля
ушаглыг вя эянълик
илляриндя бязи
инсанлар hеч
еhтийаъ дуйулмадыьы
hалларда да йалана
ял атырлар. Мясялян,
достлары иля
эетдийи йери
демямяк цчцн
эянълярин бир
чохунун аьзы
йалана адят
едиб. Jахуд да
инсанлардан
цмумиййятля
бир иши hансы
сябябдян эюрмядийи
сорушуланда
сяhв бир hярякят
етдикляри вя
йа бир шейи унутдуглары
вахт буну юрт-басдыр
етмяк цчцн йалан
данышырлар.
Аьзы йалана
юйряшмиш бу
инсанлар бу
йаланлары чох
вахт фикирляшмядян
дейирляр. Бир
аз фикирляшсяляр,
сямими вя доьру
ъавабларда
онлар цчцн горхулу
hеч бир шейин
олмадыьыны
эюрярляр. Лакин
ушаглыгдан
бяри бу ъцр вязиййятдя
йалан данышмаьа
юйряшдикляри
цчцн йеня дя
бу цсула ял атырлар.
Jалынын
ортайа чыхдыьы
башга бир вязиййят
ися инсанларын
фикирляриня
баш вурулдуьу
мягамдыр. Бязи
инсанларын
hяр hансы бир мясяля
hаггында фикри
сорушуланда
hягиги дцшцнъялярини
ифадя етмяк
йериня ясасян
гаршы тяряфин
ешитмяк истядийи
вя йа гаршы тяряфин
мянфяятиня
зидд олмайаъаг
ъаваблары вермяйи
цстцн тутурлар.
Гаршы тяряфин
истядийи ъавабы
вермяйин сябяби
ися йа горху,
йа да гаршыдакынын
разылыьыны
газанмаг истяйидир.
Юз
мянфяятляриня
зидд олмайаъаг
ъавабы вермяк
диндян узаг
йашайан инсанлар
арасында эениш
йайылмыш бир
давранышдыр.
Бу ъцр инсанлар
мцдафия мянтиги
иля hярякят едяряк
буну "тябии
ки, юз мянфяятлярими
горумаг зорундайам"
сюзляри иля
ясасландырмаьа
чалышыр. Бу мянтиг
ъямиййятин
диндян узаг
йашайан фярдляри
тяряфиндян
нормал вя тябии
гаршыланыр.
Щятта Гуран
яхлагыны йашайан
бир инсан ядаляти
тямин етмяк
цчцн юз мянфяятиня
зидд олан бир
сюз деся, онун
бу давранышы
бязиляри тяряфиндян
"эюзял яхлаг"
кими сяъиййяляндирилмир,
беля инсан hаггында
"сафлыг", "иши
билмямя" кими
бянзятмядян
истифадя едилир.
Инсанларын
юз мянфяятлярини
горумаг цчцн
зярярсиз сайдыьы
йаланлар тясниф
едиля биляр.
Мясялян, бир
чох инсан досту
ондан боръ истядийи
заман вермяк
истямядийи
hалда йалана
ял атыр. Бу hалда
о, боръ вермяк
истямядийини
демир, hятта якс
hцъума кечяряк
юзцнцн дя "пул
боръ алдыьыны,
ишляринин пис
эетдийини"
сюйляйяряк
йалан данышыр.
Бу фянд гаршы
тяряфин истяйини
юзцндян узаг
етмя мягсядини
дашыйыр. Гуран
яхлагындан
узаг йашайан
инсанларын
арасында эениш
йайылан бу давраныш
яхлагсызлыг
кими гябул едилмир.
Бундан
башга, йаландан
мягсядсиз олараг,
буна йалныз
вярдиш етдийи
цчцн истифадя
едян инсанлара
да раст эялмяк
мцмкцндцр. Яксяр
hалларда бу ъцр
йаланлар башга
сюhбят мювзусу
олмадыьы заман
вя йа ятрафдакыларын
диггятини юзцня
ъялб етмяк цчцн
мейдана чыхыр.
Мясялян, hеч кимсяни
марагландырмадыьы
hалда эеъя бир
дяфя ойанан
бири сяhяр галханда
"бцтцн эеъя
йата билмядим"
дейир. Беля бир
инсан йалныз
бир нечя саат
аъ галарса, "бу
эцн hеч бир шей
йемямишям"
дейир. Бу нюв
йаланлар ъямиййятдя
hеч кимсяйя зяряр
вурмайан кичик
йаланлар кими
гябул едилир.
Лакин яслиндя
бюйцк вя йа кичик
олсун, фярги
йохдур, бцтцн
йаланлар Аллаh
дярэаhында хош
hиссляр доьурмайаъаьы
билдирилмиш
давранышлардыр.
Мясхяряйя
гоймаг вя бир
кяси hирсляндирмяк
цчцн дейилян
йаланлар
Jаланын дейилмя
сябябляриндян
бири дя гаршыдакы
шяхси ясябиляшдирмяк,
она hюрмят едилмядийини
билдирмякдир.
Мясялян, тяйин
олунмуш бир
эюрцшя эеъикян
шяхс эюсляйян
йолдашынын
"бу вахта гядяр
hарадайдын"
суалына йалан
олмасы чох айдын
олан бир ъаваб
веря биляр. Бу
hалда онун ясл
мягсяди гаршысындакы
шяхсин ону эюзлямясиня
яhямиййят вермядийини
билдирмяк вя
ону "ахмаг"
йериня гойараг
ясябиляшдирмякдир.
Мясхяряйя
гоймаг мягсядиля
йалан данышмаг
да эениш йайылмыш
йалан нювляриндян
биридир. Мясялян,
гаршыдакы шяхси
мясхяряйя гоймаг
истяйян инсан
ону баш вермямиш
бир hадисянин
мювъудлуьуна
инандырыр. Гаршы
тяряфин бу hадисянин
доьрудан да
баш вермясиня
инанмасы, бу
hадисяни башгаларына
данышмасы, ону
"садялювh" бир
вязиййятдя
гоймасы йалан
данышан инсаны
яйляндирир.
Бу инсан гаршы
тяряфин "садялювhлцйцнц"
мясхяряйя гойур,
юзцнц ися аьыллы
зянн едир. Щалбуки
о, hям Аллаhын
разы олмадыьы
бир иш эюрмцш,
hям дя икраhедиъи
вя севилмяйян
бир инсан чеврилмишдир.
Башга сюзля,
гурдуьу тяляйя
юзц дцшмцш, башгаларыны
алчалтмаг истяркян
юзц алчалмышдыр.
Аллаh йалан кими
мясхяряйя гоймаьы
да гадаьан етдийини
"Щуъурат" сурясиндя
беля билдирир:
"Ей иман
эятирянляр!
Бир гювм диэярини
лаьа гоймасын.
Ола билсин ки,
онлар о бириляриндян
даhа йахшы олсунлар.
Гадынлар да
бир-бириня ришхянд
елямясинляр.
Бялкя, онлар
о бириляриндян
даhа йахшыдырлар..."
("Щуъурат" суряси,
11).
Бязи
инсанлар фяргиня
вармадан, буну
hеч дцшцнмядян
бир нечя дягигялик
мясхяряйя гоймаг
вя йа йалан данышмагла
юзлярини яйляндиряряк
яслиндя Аллаhа
хош олмайан,
Гуранда пис
яхлаг кими билдирилян
давраныш эюстярирляр.
Гуран мянтиги
иля дцшцнмяйян
инсанлара бу
етдикляринин
пис бир давраныш
олдуьу сюйлянян
заман "бурада
пис ня вар ки,
биз йалныз яйлянирик"
дейирляр. Щалбуки
йалан данышмаг
вя мясхяряйя
гоймаг пис хцсусиййятлярдир.
Бу ики хцсусиййятин
онларын ичиндя
йашадыглары
ъямиййятдя
эениш йайылмасы,
hятта бир чох
инсан тяряфиндян
адят едилмяси
дя бу хцсусиййятлярин
Ислам яхлагына
уйьун олмамасы
hягигятини дяйишмир
вя бу давранышлары
йахшылашдырмыр.
Бундан башга,
бу пис ямялляри
тюрядян инсанлар
бир дяфя виъданларынын
сясиня гулаг
ассалар вя hяр
кясин онлар
кими пис вязиййятя
дцшмяк истямядийини
дцшцнсяляр,
hягигяти эюряъякляр.
Щеч кяс ятрафындакылара
гаршы етдийи
бир hярякятин
она гаршы олмасыны
истямир, буну
истяйиб-истямядийи
ондан сорушуланда
буну гятиййятля
рядд едир.
Чятин
эюрцнян бир
иши йериня йетирмякдян
бойун гачырмаг
мягсядиля дейилян
йаланлар
Инсанларын йалана ял атма
ьа ян чох сювг едян мяся
лялярдян бири дя онла
ра чятин эялян вя йа эюр
мяк истямядикляри бир иш
дян ъанла рыны
гуртармаг истямяля
ридир. Мясялян,
hяр hансы бир мювзуда
онлардан кюмяк
истядикдя йардым
етмякдян гачдыгларыны
вя йа йардым
етмяк истямядиклярини
демяк явязиня
"инди чох ишим
вар", "башым
аьрыйыр" кими
йаланлар уйдурараг
кюмяк едя билмяйяъяклярини
дейирляр.
Щалбуки
сямими бир мцсялман
hям йалан бяhаняляр
уйдурмагдан
горхуб чякиняр,
hям дя йардым
вя кюмяк истяйини
тянбяллик цзцндян
тяхиря салмаз.
Сямими бир мцсялман
ахирятдя hяр
анын hесабыны
веряъяйини
билдийи цчцн
ян чятин эюрцнян
ишляри саваб
олмасы сябябиля
бюйцк hявяс вя
истякля йериня
йетиряр. Инсан
бязян юзцнц
доьрудан да
йорьун вя йа
бир шей етмякдя
hявяссиз hисс
едя биляр. Инсан
беля hалларда
йалан данышмаг
явязиня ирадясиндян
истифадя едяряк
виъданына уйьун
эяляни етмялидир.
Мясялян, филмя
бахан вахт бир
шейин йериня
йетирилмяси
истянилярся,
инсан бунун
ахирятдяки
явязини дцшцняряк
эеъикмядян
кюмяйя эетмялидир.
Амма бу hалда
филмя бахмаьа
давам етмяйи
гярара алан
вя бу йардым
хаhишини юзцндян
узаглашдырмаг
мягсядиля йалан
данышан инсан
ейни анда ики
пис яхлаги хцсусиййяти
эюстярир. Щям
виъданына табе
олмайараг даhа
хейирли бир
иши йериня йетирмир,
hям дя йалан данышыр.
Беля инсан гаршыдакы
инсаны хястя
олмасына, кюмяк
етмя габилиййятиндя
олмамасына
инандыра вя
hямин андакы
раhатлыьындан
имтина етмяк
истямяйя биляр.
Анъаг Аллаh hяр
шейи эюрцр вя
билир. Инсан
hятта бир яввялки
эцн етдийини
унуда биляр,
амма Аллаh hеч
бир шейи унутмур
вя hяр бир инсаны
ахирятдя hяр
бир ямялиня
эюря сорьу-суал
едяъякдир:
"Эюйлярдя
вя йердя ня варса,
Аллаhа мяхсусдур.
Сиз цряйиниздя
оланы заhиря
чыхарсаныз
да, чыхармасаныз
да, Аллаh она мцвафиг
сизинля hагг-hесаб
чякяр. Аллаh истядийини
баьышлар, истядийиня
дя язаб веряр.
Аллаh hяр шейя
гадирдир!" ("Бягяря"
суряси, 284).
"Билмирям"
демямяк цчцн
сюйлянянйаланлар
Бязи инсанлар
юзлярини чох
бяйяниб бюйцк
hесаб етдикляри
цчцн hяр мювзуда
нюгсансыз вя
мцкяммял олдугларыны
ятрафдакылара
дя сцбут етмяк
истяйирляр.
Онлар юзлярини
hяртяряфли вя
hяр саhядя мялуматлы
олдугларыны
эюстярмяк истяйир.
Бу сябябдян
онлардан hяр
hансы бир инсан
бир мювзуда
мясляhят вя йа
мялумат истядийи
вахт яэяр бу
hагда мялуматлары
йохдурса, чох
вахт йалан уйдурурлар.
Верилян
суалла баьлы
билэисиз олмаг
онлара аьыр
эялир, "билмирям,
хябярим йохдур"
демирляр. Чох
вахт беля hаллар
цзцндян онлар
даhа пис вязиййят
дцшцрляр, чцнки
бир мцддятдян
сонра сяhв данышдыглары
мялум олур. Амма
сырф тякяббцрляри
сябябиля алчалманы
вя йаланчылыьынязяря
алмырлар.
Аллаh
бир айясиндя
бир мювзу hаггында
hеч бир билэиси
олмадан мцбаhисяйя
эиришянлярля
баьлы беля буйурур:
"Бир бахын,
сиз о кимсялярсиниз
ки, билдийиниз
шейляр барясиндя
мцбаhися едирсиниз.
Бяс билмядийиниз
шейляр барясиндя
нийя мцбаhисяйя
эириширсиниз?!
Ялбяття, Аллаh
билир, сиз билмязсиниз!"
("Али-Имран"
суряси, 66).
Бу ъцр давранышлар
Гурана табе
олмайан инсанларын
юз араларында
йашатдыьы ъаhилиййя
яхлагынын нятиъясидир.
Беля инсанлар
юзлярини гябул
етдирмяк, hюрмят
газанмаг, етибарлы
вя сюзцкечян
инсан олмаг
цчцн Гуран яхлагына
уйьун олмайан
йоллара ял атырлар.
Дцнйада онлара
сыхынты, горху
вя нараhатчылыг
йашадан бу яхлагсыз
давраныш нятиъясиндя
инсанлар ахирятдя
дя юзлярини
тяhлцкяли вязиййятя
атырлар. Инсанын
етибары вя мцвяффягиййяти
бу шякилдя ахтармасы
бюйцк бир гяфлят
вя аьылсызлыгдыр.
Чцнки дцнйада
вя ахирятдя
мцвяффягиййятин
йеэаня йолу
Гуран яхлагына
уйьун давранмагдыр.
Jашадыглары
вя йа таныш олдуглары
hадисяляри шиширтмяк
цчцн сюйлянян
йаланлар
Бязи инсанлар
hадисяляри шиширдяряк
тясвир етмяляри
вя эюрмядикляри
шейляри эюрмцш
кими ифадя етмяляри
иля мяшhурдур.
Буну ятрафдакылары
яйляндирмяк
цчцн едянлярля
йанашы буну
бир хястялик
кими адят hалына
эятирян инсанлар
да вар. Буну нядян
етдиклярини
дя дцшцнмядян
hяр бир hадисяни
олдуьундан
башга ъцр данышыр,
hадисяйя ялавяляр
едир, ону шиширдилмиш
шякилдя ифадя
едирляр.
Мясялян,
ики машынын
йцнэцлъя тоггушмасыны
бюйцк бир гяза
кими эюстяря
билярляр. Бюйцк
бир сярнишин
эямисини эюрян
заман эяминин
бюйцклцйцнц
3-4 дяфя артырырлар.
Лакин аз бир
мцддят сонра
бу вязиййят
бу шяхсляря
дуйулан етибар
вя инамы азалдыр.
Щяр hансы бир
мювзу hаггында
мялумат лазым
олдугда бу шяхсляр
артыг етибарлы
мялумат вермяйяъякляри
цчцн онлара
мцраъият едилмяйяъяк.
Jалан
инсанлары яйляндирмяк
вя зарафат цчцн
дя олса уйьун
давраныш дейил.
Инсан зарафат
цчцн доьру олмайан
бир шейи деся
дя бундан сонра
бу дедийинин
доьру олмадыьыны
ятрафындакылара
дярhал билдирмялидир.
Пейьямбяримиз
Мяhяммяд (с.я.в.)
дя сяhабяляриня
йалан данышмамаьын
ваъиблийини
хатырлатмышдыр:
"Гул (инсан)
зарафата да
олса йалан данышмаьы,
hаглы да олса
мцнагишя етмяйи
тярк етмядикъя
йахшы бир мюмин
ола билмяз".
"Башгаларыны
эцлдцрмяк цчцн
йалан данышанларын
вай hалына".
"Мян зарафат
едирям, амма
доьру оланы
дейирям".
Пислик
етмяк
вя алдатмаг
мягсядиля
сюйлянян
йаланлар
Ислам яхлагы
иля йа шамайан
инсанлар ки
чик мянфяятляр
на-ми-ня юз-ля-рин-дя
баш-га-ла-ры-на
гар -шы асан-лыг-ла
кин ду-йа вя он-ла-ра
я-сяд апа-ра би-ляр-ляр.
Чох вахт hеч бир
сябяб олмадан
юзляриндян
чыхарылан бу
hисслярин нятиъясиндя
гаршы тяряфдян
интигам да алмаг
истяйярляр.
Инсанларын
бир гисми бу
hиссляри юзцндя
аз вя йа чох дяряъядя
hисс едир вя юз
гялбиндя башгасынын
пислийини истяйир.
Пислийини истядийи
инсан hятта йахын
достлары да
ола биляр.
Мясялян,
бир йеря эедяркян
досту ора йарашмайан
бир палтары
эеймяк истядикдя
бу палтарын
она йарашмадыьыны
демяз, чцнки
онун фикринъя,
чох эюзял гийафядя
олан досту эетдикляри
йердя ондан
даhа диггятчякиъи
олараг она диггяти
азалдаъаг вя
ону арха плана
сыхышдыраъаг.
Бу hалда о, доьруну
дейиб достуну
эюзялляшдирмяк
истямир.
Jахуд
ики дост ейни
мювзуну арашдыраркян
бири диэяриня
истифадя етдийи
гайнаглары
демир вя йа даhа
аз файдалыоланы
дейиб мцhцм оланы
эизлядир, "башга
бир шей йохдур"
дейя йалан сюйляйир.
Беляликля, рягабят
шяраитиндя
олан достунун
ишини лянэидир
вя йа янэялляйир.
Мюминляр
ися бир-бириня
гаршы бюйцк
бир севэи вя
hюрмят дуйурлар.
Мюминляр hямишя
йардымлашма
вя бир-бириня
дайаг hалындадыр.
Юзляриня дилядиклярини,
юзляриня рява
билдиклярини
вя йа ондан даhа
йахшысыны мюмин
гардашлары
цчцн дя истяйирляр.
Бу сябябдян
няинки hяр hансы
мювзуда бир-бириня
йалан демяз,
hятта яксиня,
там сямимиййятля
кюмяк вя дястяк
олмаг истяйярляр.
Достунун эейдийи
палтары даhа
йахшы hала эятиряр,
ейни мювзулу
ишляриндя бир-бириня
ялляриндян
эялян кюмяйи
эюстярярляр.
Бу, мюминлярин
сямимиййятинин
вя йахынлыьынын
бир тязаhцрцдцр.
Аллаh
бир айясиндя
беля буйурур:
"...Юзляри
еhтийаъ ичиндя
олсалар беля,
гардашларыны
юзляриндян
цстцн тутарлар.
Няфсинин хясислийиндян
горунуб сахланылан
кимсяляр - мяhз
онлар ниъат
тапыб сяадятя
говушанлардыр!"
("Щяшр" суряси,
9).
Рийакарлыг
мягсядиля сюйлянян
йаланлар
Ислам яхлагыны
йашамайан инсанларда
йаланын ян чох
истифадя едилдийи
hаллардан бири
дя бир-бириня
рийакарлыг
етдикляри hаллардыр.
Аллаhын Гуранда
да билдирдийи
кими, инсанлар
бир-биринин
гаршысында
ловьаланмаьа,
бир-бириня гаршы
рийакарлыг
етмяйя мейллидир:
"Билин
ки, дцнйа hяйаты
ойун-ойунъаг,
бяр-бязяк, бир-биринизин
гаршысында
юйцнмяк вя мал-дювляти,
оьул-ушаьы чохалтмагдан
ибарятдир. Бу
еля бир йаьыша
бянзяйир ки,
онун йетишдирдийи
битки якинчилярин
хошуна эяляр.
Сонра о гуруйар
вя сян онун саралыб
солдуьуну, даhа
сонра чюр-чюпя
дюндцйцнц эюрярсян.
Ахирятдя шиддятли
язаб, Аллаhдан
баьышланма
вя разылыг эюзляйир.
Дцнйа hяйаты
алданышдан
башга бир шей
дейилдир" ("Щядид"
суряси, 20).
"Чохлуг
(мал-дювлят, оьул-ушаг
вя гоhум-яграба
чохлуьу) иля
юйцнмяк сизи
о гядяр ширникляндирди
ки, hятта гябирляри
зийарят етдиниз"
("Тякасцр" суряси,
1-2).
Ловьалыьа
вя рийакарлыьа
бу гядяр мейлли
олан инсанлар
малик олдугларынын
ловьалыг вя
тяриф цчцн кифайят
етмядийини
дцшцндцкляри
hалда ися о андаъа
йалана ял атыр,
малик олмадыглары
шейляри юзляриня
аид кими эюстярирляр.
Мясялян, ади
бир яшйаны даhа
гиймятли эюстяряряк
онунла ловьаланмаг
цчцн олдуьундан
даhа баhа гиймятя
алдыгларыны
дейя билярляр.
Иш йерляриндяки
вязифя вя сялаhиййятлярини
даhа бюйцк эюстяряряк
юзлярини олдуьундан
да артыг сялаhиййятя
малик, даhа бюйцк
вязифядя олдуглары
кими эюстярмяйя
чалыша билярляр.
Ловьалыг
мягсядиля сюйлянян
йаланларын
сябяби инсанларын
малик олмадыглары
мадди вя мяняви
хцсусиййятляря
эюря тярифлянмялярини
уммаларыдыр.
Бу сябябдян
юзлярини чох
зяhмяткеш, йардымсевяр
вя баъарыглы
эюстярирляр.
Щягигятдя беля
олмамасына
ряьмян юзлярини
hяр шейя диггят
йетирян, hяр мясулиййяти
цзяриня эютцрян
инсан кими тягдим
едярляр. Аллаh
Гуранда бу инсанлар
hаггында беля
буйурур:
"Етдикляри
ямялляря эюря
севинян вя эюрмядикляри
ишляря эюря
тяриф олунмаьы
севян кимсялярин
язабдан хилас
олаъагларыны
эцман етмя. Онлары
шиддятли бир
язаб эюзляйир!"
("Али-Имран"
суряси, 188).
Бу
инсанлар онлара
бяслянилян
севэи вя диггяти
дя шиширдилмиш
шякилдя ифадя
едирляр. Мясялян,
hяйат йолдашларынын
онлара hядиййяляр
алдыьыны дейирляр.
Jахуд иш йерляриндя
онлара хцсуси
hюрмят бясляндийини,
явязедилмяз
олдугларыны
вя бу сябябдян
дя маашларынын
артырылдыьыны
дейяряк йалан
данышырлар.
Ъаванлар ися
мяктябдя чох
мяшhур олдугларыны
вя онлары hяр
кясин таныдыьыны
дейир. Бязян
мяшhур адамлар
да ад эцнляриндя
вя йа башга мярасимлярдя
дост вя йолдашларынын
онлара чох гиймятли
hядиййяляр алмасы
йаланыны уйдурурлар.
Бу ъцр йалан
данышмагда
мягсядляри
hям ловьалыг
етмяк, hям дя йахынларынын
онлара чох бюйцк
гиймят вердийи
тясяввцрцнц
мейдана эятирмякдир.
Бу ъцр гиймятли
hядиййяляр алмайанларын
ися гысганълыг
hисси дуймасыны
вя онлара гибтя
етмясини тямин
етмякдир. Лакин
бцтцн бунлар
дцнйяви дяйярлярдир
вя онлар инсанлара
ахирятдя hеч
бир газанъ эятирмяйяъяк.
Бир инсан hягигятян
дя дцнйанын
ян гиймятли
немятлярини
ялдя етмиш олса
беля яэяр Аллаhын
разы олмайаъаьы
давранышларыны
давам етдирся,
чох гыса дцнйа
hяйатынын ардынъа
ахирятдя малик
олдуьу hяр шейдян
мяhрум олаъагдыр.
Пейьямбяримизин
(с.я.в.) йашадыьы
дюврдя баш вермиш
hадисядян бяhс
едян бир рявайятдя
гадынын йухарыда
тясвир олунан
тярздя даврандыьы
билдирилир.
Рявайятя эюря,
бу гадын башгасыны
кядярляндирмяк,
онда гибтя hисси
ойатмаг цчцн
hяйат йолдашынын
етмядийи шейляри
шиширдяряк
етмиш кими данышмыр,
алмадыьы hядиййяляри
алмыш кими эюстярир.
Пейьямбяримиз
(с.я.в.) бу гадынын
беля hярякятини
ешидинъя она
беля деди:
"Jедирилмядян
йедийини дейян,
юзцндя олмайан
бир шейя "мянимдир"
дейян, она бир
шей верилмядийи
hалда
верилдийини
иддиа едян инсан
гийамят эцнц
йаландан ики
палтар эейян
кимся кими олар".5
Инсанларын
ловьалыг вя
рийакарыг цчцн
сюйлядийи йаланларын
чохлу нцмуняляри
вар. Бир чох инсан
евини, машыныны,
баьыны, вязифясини,
ушагларынын
мцвяффягиййятини,
идман наилиййятлярини,
тиъарят фяалиййятини,
эетдийи сяйаhятляри,
аилясинин мяншяйини,
аталарынын
ня гядяр бюйцк
инсанлар олдуьуну
шиширдяряк
данышыр вя яслиндя
оландан чох
фяргли бир шякилдя
ифадя едирляр.
Jалан данышмаьа
адят етдикляри
цчцн hяр данышыгларында
рефлексив олараг
йалан сюйляйирляр.
Лакин йаланларыны
йадларында
сахламадыглары
цчцн бир мювзу
hаггында дедикляри
рягямляр, билдирдикляри
йерляр вя давранышлар
hяр дяфя мцхтялиф
ола биляр. Бу
сябябля дя юзлярини
hяр дяфя эцлцнъ
вязиййятя салыр
вя алчалдырлар.
Бу
инсанлар Аллаh
ризасыны дейил,
инсанларын
разылыьыны
газанмаьа чалышдыглары
цчцн hадисяляри
hямишя ятрафдакы
инсанларын
хошлайаъаьы
тярздя эюстярмяйя
чалышырлар.
Бунун цчцн ятрафларында
ким варса юзлярини
онлара беля
танытмаьын
ваъиблийиня
инанырлар. Бу
да юз нювбясиндя
бол-бол йалан
данышмаг зярурятини
йарадыр. Бу инсанлар
хошладыглары
мусигидян иш
йерляриндяки
вязифяляриня
гядяр hяр шейи
ятрафдакы инсанларын
истяйиня эюря
гурашдырмаг
мяъбуриййятиндядир.
Бунун нятиъясиндя
ися hям йаланлары
тез бир мцддятдя
ифша олунур
вя юзляри дя
алчалыр, hям дя
чох стрессли,
ъансыхыъы вя
ясяби hяйат йашайырлар.
Бу инсанлар
ятрафындакылар
гаршысында
ловьалыг етмякдян
вя йени йаланлар
уйдурмагдан
сюhбятляриндян
зювг алмаг, эюзялликляри
эюрмяк имканыны
тапа билмир.
Онларын hяр давранышы
сахтадыр. Бундан
башга, онларын
уйдурдуглары
йаланлар бязи
инсанларын
кюнлцнъя олса
да башга гисм
инсанлара хош
эялмяйя биляр.
Беля олдугда
онлар диэяр
гисм инсанлары
да разы салмаьа
ъяhд едяъякляр.
Бу сону олмайан
чыхылмаз бир
даиря кимидир
вя инсанын сямими,
раhат, динъ, сакит
hяйат йашамасыны
янэялляйир.
Аллаh бир айясиндя
Онун Юзцндян
башга танры
гябул едянляр
hаггында беля
буйурур:
"Аллаh бир
мясял чякир:
"Бир адамын
бир-бири иля
чякишян бир
нечя шярикли
аьасы вар. Башга
бир адамын да
йалныз бир аьасы
вар. Онларын
hяр икиси вязиййятъя
ейни ола билярми?!
Щямд анъаг Аллаhа
мяхсусдур, лакин
онларын яксяриййяти
билмяз!" ("Зумяр"
суряси, 29).
Мянфяят
вя эялир ялдя
етмяк цчцн сюйлянян
йаланлар
Инсанларын
бюйцк яксяриййятинин
эцнаh ишлятмясинин
вя пис давранмасынын
сябяби мянфяят
ялдя етмяк истяйидир.
Вяфасызлыг,
егоизм, агрессивлик,
гысганълыг,
сядагятли олмамаг
кими пис яхлаги
хцсусиййятлярин
яксяриййяти
мянфяят истяйиндян
гайнагланыр.
Jаланчылыьын
да ян ясас сябябляриндян
бири инсанларын
аъэюзлцйц, мянфяят
вя газанъ ялдя
етмя hявясидир.
Хцсусян
дя тиъарятдя
инсанларын
бир гисми йалан
данышыр вя тиъарятинин
газанълы олмасы
цчцн йаланын
лабцд олдуьуна
инаныр. Бу инсанлар
сатдыглары
яшйаны олдуьундан
даhа дяйярли
кими тягдим
едир, онун гиймяти,
юлчцсц вя мигдары
hаггында йалан
данышырлар.
Аллаh-Тяала Гуранда
инсанлара юлчц
вя чякидя алдатмаьы
гадаьан едиб:
"Тярязини
дцз тутун, чякини
яскилтмяйин!"
("Ряhман" суряси,
9).
"Мутяффифин"
сурясиндя ися
Аллаh юлчц вя
чякидя нюгсана
йол верянляря
ахирят эцнцнц
беля хатырладыр:
"Вай hалына
чякидя вя юлчцдя
алдаданларын!
О кясляр ки, юзляри
инсанлардан
алдыглары заман
ону там юлчцб
алар. Онлар цчцн
юлчдцкдя вя
йа чякдикдя
ися яскилдярляр.
Мяэяр онлар
дириляъяклярини
дцшцнмцрлярми?!
Юзц дя дяhшятли
бир эцндя?! О эцн
бцтцн инсанлар
алямлярин Ряббинин
hцзурунда дураъаглар!"
("Мутяффифин"
суряси, 1-6).
Гялбиндя
Аллаh горхусу
олмайан, ахирятя
инанмайан, ахирятин
мювъудлуьуна
вя юлцмдян сонра
ямялляринин
hесабыны веряъяйиня
шцбhя едян инсанлар
цчцн дцнйяви
мянфяятляр
hямишя даhа цстцн
олур. Бу сябябдян
беля инсанлар
асанлыгла эцнаh
иш тута, йалныз
бир анлыг вя
йа кичик бир
мянфяятин мцгабилиндя
ъяhянням язабы
иля нятиъяляняъяк
ямялляри тюрядя
билярляр.
Щалбуки
гялбиндя Аллаh
горхусу олан,
Аллаhын ону hяр
ан эюрдцйцнц,
ешитдийини
билян, ахирятдя
дедийи hяр сюзя
ъаваб веряъяйиня
инанан инсан
мянфяятляринин
ня гядяр зяряр
эюряъяйиндян
асылы олмайараг
даима дцзэцн
оланы данышар.
О, Аллаhа даим
эцвянир, тявяккцл
едир, доьру данышмаг
ону мцшкцл бир
вязиййятя салса
да Аллаhын она
йардым едяъяйини,
hеч эюзлямядийи
бир йердян она
асанлыг веряъяйини
билир. Аллаh бир
айясиндя чятинликлярдян
сонра асанлыг
веряъяйини
беля вяд едир:
"...Аллаh hеч
кяси Юзцнцн
она вердийиндян
артыг хярълямяйя
мяъбур етмяз.
Аллаh hяр бир чятинликдян
сонра асанлыг
ята едяр" ("Талаг"
суряси, 7).
Аллаh
айяляриндя
ямрини билдирмиш
вя бу ямря табе
оланлара мцтляг
кюмяк олаъаьыны,
чятинликдян
сонра мцтляг
бир асанлыг
веряъяйини
мцждялямишдир.
Гаршылашдыглары
чятинликляр
гаршысында
доьру данышмаг
явязиня йаланлара,
сахтакарлыглара
ял атан инсанлар
ися дцнйада
да, ахирятдя
дя бюйцк чятинликлярля
гаршылашаъаглар.
Беля
инсанлар йаланла
ялдя етдикляри
вя йа горудуглары
мянфяятлярини
пис яхлаглары
сябябиля онлара
эюндярилян
хястяликдян
мцалиъя цчцн
хяръляйяъяйиндян
горхмалыдыр.
Jахуд да бир йаньынын
онларын сахтакарлыг
вя йаланла ялдя
етдийи мал-дювляти
йандырыб йох
едя биляъяйиндян
горхуб чякинмялидирляр.
Аллаhын бу дцнйада
инсанлары пис
ямяллярдян
узаглашдырмаг
вя Ислам яхлагына
чякмяк цчцн
беля бялалар
эюндяря биляъяйини
йаддан чыхармамалыдырлар.
Бу
мювзуда Пейьямбяримиз
(с.я.в.) беля буйуруб:
"Jалан рузини
яскилдяр". Jяни
Аллаh йаландан
истифадя етмякля,
инсанлары алдатмагла
мянфяят ялдя
етмяйя чалышанларын
газанъына бярякят
вермяз. Мадди
вя мяняви бялалар
онлары газанъларындан
раhат истифадя
етмяйя гоймаз.
Аллаhын
ямриня табе
олараг чятинликляр
гаршысында
сябр едян, доьру
оландан вя дцзэцнлцкдян
айрылмайан
инсанлар цчцн
ися Аллаh асанлыглар,
эюзялликляр,
эюзлямядикляри
йердян рузиляр
йетирир. Аллаh
Гуранда бу барядя
беля буйурур:
"...Аллаh цчцн
доьру шаhидлик
един! Бунунла
Аллаhа вя ахирят
эцнцня иман
эятирянляря
юйцд-нясиhят
верилир. Ким
Аллаhдан горхса,
Аллаh она бир
чыхыш йолу ята
едяр. Вя она эюзлямядийи
йердян рузи
веряр. Ким Аллаhа
тявяккцл ется,
Аллаh она кифайят
едяр. Аллаh Юз
ямрини йериня
йетиряндир.
Аллаh hяр шей цчцн
бир юлчц тяйин
етмишдир" ("Талаг"
суряси, 2-3).
"...Ким Аллаhдан
горхса, Аллаh
онун ишини асан
едяр" ("Талаг"
суряси, 4).
Бир мцбаhисядя
hаглы чыхмаг
вя галиб эялмяк
цчцн сюйлянян
йаланлар
Аллаhын
Гуранда билдирдийи
кими, "Инсан
ян чох мцбаhися
едяндир" ("Кяhф"
суряси, 54). Бир
нечя няфяр бир
йеря топлашанда
чох вахт мцбаhися
етмяйя, мцхтялиф
фикирляр иряли
сцряряк бунлары
бир-бириня гябул
етдирмяйя чалышырлар.
Бу мцбаhисялярин
мягсяди чох
вахт hягигяти
мейдана чыхармаг,
доьруну юйрянмяк,
ян йахшы нятиъяйя
эялмяк дейил,
цстцнлцк газанмаг,
галиб эялмяк
вя мцбаhисяни
удмагдыр. Тяряфлярдян
бири сяhвини
анласа, доьру
демядийини
баша дцшся дя
ясасян эерийя
аддым атмаз,
сяhвини бойнуна
алмаз, тякяббцрцндян
мцбаhисяни давам
етдиряр. Бах
еля бу hалларда
инсанларын
чоху йалан данышыр.
Бу инсанлар
йалныз цстцн
эялмяк цчцн
йа ямин олмадыглары,
эюрмядикляри,
ешитмядикляри
бир hадисяни
тясвир едир,
йа да иддиаларыны
дястякляйяъяк
маhиййятдя hекайяляр
уйдурур, hятта
ифтирайа ял
атырлар.
Бцтцн
бу методларын
сябяби инсанлардакы
тякяббцр вя
алчалма горхусудур.
Даhа яввял дя
дейилдийи кими,
тякяббцр вя
бюйцк эюрцнмя
истяйи инсанлары
чох вахт эцнаhа
сцрцкляйир.
Щалбуки ян йахшы
вя доьру олан
шей бир инсанын
фикринин сяhвлийини
баша дцшяндя
буну дярhал гябул
етмясидир. Бу,
цстцн бир яхлаги
эюстяриъидир.
Чцнки беля бир
hярякят едян
шяхс илк юнъя
инсанларын
дцшцнъялярини
вя йа онларын
ирадларыны
нязяря алыр,
Аллаhын разы
олаъаьы тярздя
давранараг
виъданынын
сясиня табе
олур. Зянн едилянин
яксиня беля
инсан hям Аллаh
дярэаhында, hям
дя аьыллы вя
виъданлы инсанларын
эюзцндя гиймят
газаныр.
Аллаh
бир айясиндя
беля буйурмушдур:
"О мцттягиляр
ки, бир эцнаh иш
эюрдцкляри,
йахуд юзляриня
зцлм етдикляри
заман Аллаhы
йада салыб эцнаhларынын
баьышланмасыны
истяйярляр.
Ахы эцнаhлары
Аллаhдан башга
ким баьышлайа
биляр? Вя онлар
эюрдцкляри
ишин пис олдуьуну
билдикдя бир
даhа она гайытмазлар"
("Али-Имран"
суряси, 135).
"Аь йалан"
алдатмасы ися
сюйлянянйаланлар
Инсанларын
"Щеч йалан данышырсынызмы"
суалына вердийи
ъаваблары чох
ешитмисиниз.
Бу ъавабларын
чохунда онлар
гятиййян йалан
данышмадыгларыны,
анъаг лазыми
мягамда "аь
йалан" данышдыгларыны
вя бунда пис
бир шей эюрмядиклярини
билдирирляр.
Ислам
яхлагына табе
олмайан инсанлар
йалныз йалан
мювзусунда
дейил, бцтцн
мювзуларда
да юзляриня,
ятрафларына,
мянфяятляриня,
няфсляриня
уйьун эялян
гайдалар уйдурур.
Мясялян, оьурлуьун
эцнаh олдуьуну
гябул едир, лакин
еhтийаъы олан
бирисинин оьурлуг
етмясини эцнаh
саймырлар. Jахуд
да гумарын эцнаh
олдуьуну гябул
едян бир чох
инсанлар буна
ряьмян гумар
ойнайыр вя гумардан
газанаъаглары
пулу касыблара
веряъяклярини
билдиряряк
юзляриня бяраят
газандырмаг
истяйирляр.
Щалбуки Аллаhдан
горхуб чякинян
бир инсан hанмы
шяраитдя олурса
олсун Аллаhын
разы олмайаъаьы
hарам бир иши
етмяз. Ейни сюзляри
йалан hаггында
да дейя билярик.
Jаланларына
мцхтялиф шякиллярдя
пярдяляйяряк
онларын мянасыны
йумшалтмаьа
сяй эюстярян
инсанлар бялкя
бязи инсанлары
инандыра билярляр,
лакин Аллаh инсанлара
йалан данышмаьы
hарам буйурмушдур.
Бу йаланлара
ъямиййятдя
"аь йалан" адландырылан
йаланлар да
дахилдир.
Ъямиййятдя
уйдурулан бу
гондарма гайдалар
Гурана уйьун
дейил. Бу гайдалара
риайят едян
инсанлар hям
дя бу гайдалары
юз истядикляри
кими, юзляриня
сярф едян шякилдя
формалашдырырлар.
Бунун нятиъясиндя
няйин аь йалан,
няйин башга
нюв йалан олдуьуну
hяр кяс юз мянфяятиня
уйьун олараг
мцяййян едир.
Бунунла да йаланчылыьын
hяр нювц аь йалан
категорийасына
дахил едиляряк
ъямиййятдя
нормал гаршыланмаьа
башлайыр.
Мясялян,
бир кяся бир
иши эюрдцрмяк
истяйян бир
адам она сцни
тярифляр йаьдырыр,
эюзял олмадыьы
hалда ону эюзял
вя йа баъарыгсыз
олдуьу hалда
ону баъарыглы
вя аьыллы адландырыр.
Евиня эеъ эялян
бири hяйат йолдашыны
hирсляндирмямяк
цчцн мцхтялиф
бяhаняляр уйдурур.
Беля инсан "яэяр
доьру данышсайдым,
hяйат йолдашымы
hирсляндирярдим,
аь йалан данышмагла
ону hирсляндирмядим
вя арамызда
мцбаhися олмады"
дейя бяhаня эятиряр.
Беля бяhанялярля
о, йаланы эцнаhсыз,
гябаhятсиз вя
hятта йахшылыьа
хидмят едян
ямял кими тягдим
етмяйя чалышыр.
Щалбуки бу ъцр
йаланлар ня
цчцн дейилмясиндян
асылы олмайараг
алдатмаьа, мякря
хидмят едир.
Беля йаланлары
уйдуран инсанын
гаршы тяряфя
hюрмяти, севэиси
вя баьлылыьы
олмаз. Бундан
башга, беля инсанларын
етибарлы вя
дцрцст олмадыглары
да ачыг-айдындыр.
Нятиъя олараг
hяр ня ад алтында
дейирлярся
дейилсин, йаланын
hяр нювц Аллаhын
hарам буйурдуьу
эцнаhдыр. Jалан
инсанлар арасындакы
етимад, етибар
вя баьлылыьы
мяhв едян, инсанларын
гейри-сямими
йашамасына
сябяб олан ямяллярдяндир.
Етмяйяъяйини билдийи бир иши
вяд едяркян
сюйлянян
йаланлар
Бир
инсанын вердийи
сюзц йериня
йетирмямяси
чох тез-тез растланан
бир hалдыр. Шцбhясиз
ки, бязян шяртляр
дяйишдикдя
вя эюзлянилмяз
hадисяляр баш
вердикдя инсан
вядиндя сямими
олса да бу вядини
йериня йетиря
балмяйяъяйи
вязиййятлярля
цзляшя биляр.
Лакин сюз верян
анда сюзцнцн
цстцндя дурмайаъаьыны
биляряк садяъя
олараг о ан инсанлара
йахшы эюрцнмяк
вя йа hяр hансы
бир башга мягсядля
вяд етмяк вя
ону йериня йетирмямяк
Аллаhын гынадыьы
ямяллярдян
биридир:
"Ей иман
эятирянляр!
Етмяйяъяйиниз
бир шейи нийя
дейирсиниз?
Етмяйяъяйиниз
бир шейи демяк
Аллаh йанында
бюйцк гязябя
сябяб олар"
("Сяфф" суряси,
2-3).
"Яhд етдийиниз
заман Аллаhа
вердийиниз
яhди йериня йетирин.
Аллаhы юзцнцзя
замин едиб мюhкям
анд ичдикдян
сонра ону позмайын.
Щягигятян, Аллаh
ня етдийинизи
билир!" ("Няhл"
суряси, 91).
"...Яhдя вяфа
един. Чцнки яhд
барясиндя ъавабдеhдир"
("Исра" суряси,
34).
Алимлярдян
бири инсанларын
йериня йетирмяйяъяклярини
билдикляри
hалда сюз вермяси
барядя беля
йазыр: "Вердийи
сюзц йериня
йетирмямяк
вя вядиня хилаф
чыхмаг да йаланчылыгдыр.
Бол-бол вяд едяня
вя сонра вядини
йериня йетирмяйяня
дя йаланчы дамьасы
вурулур. Сюз
верян анда йериня
йетирмяйяъяйини
биляряк вяд
едянин йаланчылыьы
икигат олур.
Инсан вядини
йериня йетирмяк
истярся, лакин
буна имкан тапмазса,
бу инсаны бялкя
цзцрлц hесаб
етмяк олар. Бу
сябябдян вяд
едяркян "иншаллаh"
демяк йаддан
чыхарылмамалыдыр...".
Меhмед
Заhид Коткунун
да гейд етдийи
кими, бир инсанын
етмяйяъяйини
биля-биля бир
шейя сюз вермяси
йаланчылыгдыр.
Щяр бир инсан
дедийиня вя
етдийиня эюря
гийамят эцнцндя
ъаваб веряъяк.
Инсан дедийини
вя йа дцшцндцйцнц
йаддан чыхара
биляр, лакин
Аллаh hеч няйи
унутмаз, hагг-hесаб
эцнцндя hяр шейи
инсанын юнцня
гойар. Бу hягигяти
билян мцсялманлар
дедикляри hяр
сюзц дцшцняряк,
Гурана уйьун
олуб-олмадыьыны
биляряк сюйлярляр.
Аьызларына
эялян hяр шейи
мянасыз шякилдя
данышмазлар.
Бир кяся сюз
вердикляри
вахт ону hягигятян
дя едиб-етмяйяъяклярини
дцшцнярляр.
Яэяр йериня
йетиря билмямяк
еhтималы варса,
буну гаршы тяряфя
билдиряр, иши
hансы шяртляр
дахилиндя едяъяклярини
дейяр, гаршыдакы
шяхси пис вязиййятя
салмамаг цчцн
тядбирляр эюрярляр.
Яэяр едя биляъяклярини
дцшцнсяляр,
"иншаллаh" дейяряк
Аллаh дилярся,
сюзлярини йериня
йетиряъяклярини
вяд едяр вя мянфяятляриня
зидд олса да
вердикляри
сюзц йериня
йетирярляр.
Гуранда Аллаh
мюминлярин
бу хцсусиййятиндян
беля бяhс верир:
"Jахшы ямял
hеч дя цзцнцзц
эцнчыхана вя
эцнбатана тяряф
чевирмякдян
ибарят дейилдир.
Jахшы ямял саhиби
яслиндя Аллаhа,
ахирят эцнцня,
мялякляря, китаба
вя пейьямбярляря
инанан, мяhяббяти
йолунда малыны
гоhум-ягрябайа,
йетимляря, йохсуллара,
мцсафиря, дилянчиляря
вя гулларын
азад олунмасына
сярф едян, намаз
гылыб зякат
верян кимсяляр,
еляъя дя яhдедяндя
яhдиня садиг
оланлар, дар
айагда, чятинликдя
вя ъиhад заманы
сябр едянлярдир.
Доьру оланлардыр.
Мцттяги оланлар
да онлардыр!"
("Бягяря" суряси,
177).
"О мюминляр
ки, яманятлярини
вя яhдлярини
горуйуб сахлайарлар!"
("Муминун" суряси,
8).
Инсанлардан
горхуб чякиняряк
сюйлянян йаланлар
Бир
чох инсанлар
ятрафындакылардан
горхуб чякиндийи
цчцн йалан данышыр.
Мясялян, евдя
бир вазаны сындыран
ушаг анасындан
горхдуьу цчцн
йалан данышыр,
иш йериндя сянядляри
гарышдыран
катибя мцдириндян
горхдуьу цчцн
йалан данышыр.
Щалбуки мюмин
олан кяс hеч бир
вахт инсанлардан
горхуб чякинмяз.
Jалныз Аллаhдан
горхуб чякиняр
вя Аллаhын ондан
разы олуб-олмайаъаьыны
дцшцняр. Бу сябябдяндир
ки, о, hансы шяраитдя
олмасындан
асылы олмайараг
даим доьру данышар
вя Аллаhа тявяккцл
едяр.
Инсанлардан
горхуб чякинян
шяхсляр ися
мясялян, гиймятли
бир яшйаны сындыодыглары
вахт еhтийатсыз,
диггятсиз кими
эюрцнмякдян
горхар, инсанларын
онлар hаггындакы
ряйлярини Аллаhын
разылыьындан
цстцн тутараг
йалана ял атарлар.
Беля инсанларын
чоху юз сяhв вя
хяталарыны
йаланла юрт-басдыр
етмяйя чалышар.
Аллаh
Гуранда шейтанын
инсанлары бир-бири
иля горхутмаг
истяйяъяйини
билдирир вя
мюминляря йалныз
Аллаhдан горхмаьы
ямр едир:
"Сизи йалныз
о шейтан юз достларындан
горхудуб чякиндиряр.
Амма сиз онлардан
горхмайын! Яэяр
мюминсинизся,
Мяндян горхун!"
("Али-Имран"
суряси, 175).
"Мяэяр
Аллаh Юз бяндясиня
кифайят дейилми?!
Онлар ися сяни
Ондан гейриляри
иля горхудурлар.
Аллаhын йолдан
чыхартдыьы
кимсяйя hеч кяс
йол эюстяря
билмяз" ("Зумяр"
суряси, 36).
Аллаh
бир айясиндя
дя мюминляри
"гынайанын
гынамаьындан
горхмайан бир
ъямиййят" ("Маидя"
суряси, 54) адландырыр.
Мюмин hяр шяраитдя
йалныз Аллаhа
етимад едиб
эцвянир вя инсанларын
дцшцнъясиня
эюря дейил, йалныз
Аллаhын разылыьына
эюря давраныр.
Инсанлардан
вя онларын тянясиндян
горхуб чякиняряк
доьру вя саваб
олан бир шейи
етмяк, эцнаh иш
тутмаг hям дя
бир нюв ширкдир.
Ширк бир инсанын
башга инсаны
вя йа варлыглары
(Аллаhы тянзиh
едирик) Аллаhла
бярабяр вя ейни
сявиййядя гябул
етмяси, бу варлыглара
танрылыг вермяси
демякдир. Бир
инсан башга
бир инсандан
чякиниб о инсанын
разы олаъаьы
тярздя hярякят
едирся, демяли,
ону ширк гошур
(бах: "Ян бюйцк
ифтира: Ширк",
Щарун Jяhйа). Мюминляр
ися бу hягигятин
фяргиндядирляр
вя Аллаhдан башгасыны
танры гябул
етмязляр. Аллаh
айяляриндя
бир мюминин
беля дедийини
билдирир:
"Мян hеч
Ондан гейри
танрылармы
гябул едярям?!
Яэяр Ряhман мяня
бир зяряр йетирмяк
истяся, онларын
шяфаяти мяня
hеч бир файда
вермяз вя онлар
мяни хилас едя
билмязляр. Беля
олаъаьы тягдирдя
мян ачыг-ашкар
азмыш оларам"
("Jасин" суряси,
23-24).
Айялярдя дя
билдирилдийи
кими, hеч бир инсанын
башгасына зяряр
йетирмяйя эцъц
чатмаз. Щеч кяс
Аллаhын иъазяси
олмадан башгасына
hятта бир сюз
беля дейя билмяз.
Бу сябябля бир
инсанын башга
бир инсандан
горхараг йалан
данышмасы ширк
ола биляр. Ширк
ися "Ниса" сурясинин
48-ъи айясиндя
билдирилдийи
кими, Аллаhын
баьышламадыьы
бир эцнаhдыр.
Беляликля, инсанлардан
чякиниб йалан
данышанлар
hям hарам иш тутмагдан,
hям дя Аллаhа
ширк гошмагдан
еhтийат етмялидир.
|