ТЮВHИД ВЯ ШИРКИН АНЛАДЫЛМАСЫ
"Сизин танрыныз бир олан Аллаhдыр, Ондан башга танры йохдур. О, ряhмлидир, мярhямятлидир" ("Бягяря" суряси, 163).
"Инсанларын ичярисиндя Аллаhдан гейрилярини шярик гошуб, онлары Аллаhы севян кими севянляр дя вардыр. Щалбуки иман эятирянлярин Аллаhа мяhяббяти даhа гцввятлидир. Яэяр зцлм едянлярин вахтында эюряъякляри язабдан хябярляри олсайды, онлар бцтцн гцдрятин Аллаhа мяхсус олдуьуну вя Аллаhын язабынын шиддятли олаъаьыны билярдиляр" ("Бягяря" суряси, 165).
Яслиндя инсанларын мцhцм бир гисми Аллаhа инаныр. Анъаг онлары ясл иман йолундан аздыран шей юзляриня Аллаhдан башга танрылар сечмяляридир. Бу hал Гуранда ширк (ортаг гошмаг) адланыр; ширк гошанлара ися "мцшрик" дейилир. Исламын юзц "тювhид"дир, йяни Аллаhы "ваhид", тяк олараг гябул етмяк вя Ондан башга hеч бир варлыьа гуллуг етмямяк.
Мараглыдыр, Аллаhдан башгасына сяъдя едянлярин демяк олар ки, hамысы мцшрик олдугларыны гябул етмир. Яксиня, мцхтялиф ачыгламаларла идеал бир мцсялман олдугларыны сюйляйирляр. Аллаhы гойуб бцтляри юзляриня дост тутанлар цчцн "...Биз онлара йалныз бизи Аллаhа йахынлашдырмаг цчцн ибадят едирик..." ("Зумяр" суряси, 3) дейирляр. Ширк гошдугларыны бу вя йа буна бянзяр цсулларла инкар етмяйя чалышан мцшриклярдян Гуранда бу шякилдя сюз едилир:
"О эцн онларын hамысыны бир йеря топлайаъаг, сонра шярик гошанлара дейяъяйик: "Танры олдугларыны иддиа етдийиниз шярикляриниз hарададыр?" Онларын: "Ряббимиз Аллаhа анд олсун ки, биз мцшрик дейилдик!" - демякдян башга hеч бир чаряляри галмайаъаг. Эюр онлар юзляриня гаршы неъя йалан дейирляр. Юзляриндян уйдуруб дцзялтдикляри бцтляр дя онлардан гейб олаъаг!" ("Янам" суряси, 22-24).
Буэцнкц ъаhил ъямиййяти дя там мянасы иля бир мцшрик олдуьу hалда буну гябул етмир вя юзлярини идеал бир мцсялман зянн едирляр. Чцнки онларын дцшцнъясиня эюря, ширк гошмаг йалныз тахтадан, дашдан дцзялдилмиш бцтлярин вя йа тотемлярин гаршысында сяъдя етмякдян ибарятдир. Аллаhдан башгасына сяъдя етмяйи йалныз цчюлчцлц вя ъансыз бир сурят гаршысында йеря гапанмаг зянн едирляр.
Анъаг сяъдя бир варлыьа гуллуг етмяйин йалныз символик ифадясидир. Вя бир инсан бир варлыьын гаршысында сяъдя етмяся дя Она гуллуг етмиш ола биляр. Аллаhа аид олан сифятляри юз зеhниндя сюзцэедян варлыгла дяйишмяси "мцшрик" олмасы цчцн кифайятдир.
Аллаh ризасы ахтарылмаьа лайиг олан йеэаня варлыгдыр. Буна бахмайараг яэяр инсан Аллаhдан башга варлыьын ризасыны газанмаьа чалышарса, мясялян, юзцнц инсанлара бяйяндирмяйя вя онлары хошбяхт етмяйя чалышарса, онлары юзцня танры сечмиш олар. Аллаhдан башга варлыглардан кюмяк истяся, мядят умса, онлара сяъдя етмиш олур. Щяйатыны Аллаhын ганунларына эюря дейил, диэяр варлыгларын ганунларына уйьун истигамятляндирмяйя гярар верярся, о варлыглары "Рябб" гябул етмиш олур.
Бунун мцгабилиндя "мцваhhид" (тяк сайылан, ширк гошмайан) мюмин характери Аллаhдан башга бир Рябб, маарифляндириъи, дост, саhиб вя танры танымыр. Гуранын илк суряси олан "Фатиhя" сурясиндяки "Йалныз Сяня ибадят едирик вя йалныз Сяндян кюмяк диляйярик" ("Фатиhя" суряси, 4) айяси бу саф иманын ифадясидир.
Онсуз да инсан фитрят (йарадылыш) бахымындан тювhидя инанмаьа вя тювhидя эюря йашамаьа мейллидир. "Мян ъинляри вя инсанлары йалныз Мяня ибадят етсинляр дейя йаратдым" ("Зарийат" суряси, 56) hюкмц инсанын садяъя олараг Аллаhа ибадят етмяси цчцн йарадылдыьындан хябяр верир. Беля hалда инсанын вязифяси йарадылыш мягсядиня уйьун олараг "мцваhhид" бир шякилдя Аллаhа ибадят етмякдир. Инсанын йарадылышына мяhз бу уйьун олдуьу цчцн ян асан йол да будур. Гуранда hямчинин беля дейилир:
"Батилдян hагга тапынараг цзцнц Аллаhын фитри олараг инсанлара вердийи диня тяряф тут. Аллаhын динини hеч вяъhля дяйишдирмяк олмаз. Доьру дин будур, лакин инсанларын яксяриййяти билмяз" ("Рум" суряси, 30).
Тяблиь едилян инсана анладылмасы ваъиб олан ян мцhцм мювзу ширк вя тювhид мювзусудур. Она ичиндян чыхдыьы ъямиййятин ширк гошан олмасы ачыгланмалы, hягиги имана говушмаг цчцнся юзцндя кюклц бир дяйишиклик етмясинин ваъиблийи баша салынмалы, Аллаhын дининдян цстцн тутдуьу hяр шейдян ял чякмясинин мцhцмлцйц билдирилмялидир.
Баша салмаг лазымдыр ки, инсанын hяр hансы башга бир варлыьы дейил, юз истяклярини Аллаhын ямр вя гадаьаларындан цстцн тутмасы, юз аьлыны Гурандан йцксяк эюрмяси дя ачыг-ашкар бир ширкдир. Гуранда беля инсанлар "няфсини танры едянляр" ("Фурган" суряси, 43) кими тясвир едилир вя Гуран айяляриня эюря вязиййятляри бу шякилдя ачыгланыр:
"Няфсини юзцня танры едян вя Аллаhын билярякдян йолдан чыхартдыьы, гулаьыны вя гялбини мюhцрлядийи, эюзцня дя пярдя чякдийи кимсяни эюрдцнмц? Аллаhдан башга ким ону доьру йола сала биляр?! Мяэяр дцшцнцб ибрят алмырсыныз?" ("Ъасийя" суряси, 23).
Инсаны ширкдян гуртармаг цчцн она верилмяси ваъиб олан мялумат ися hягигятдя маддянин ясл маhиййяти иля баьлы "кюклц мялумат"дыр.
Нятиъядя инсанын ширкдян ъаныны гуртара билмяси цчцн Аллаhы hяр шейдян цстцн тутмасы, Ону hяр шейдян чох севмяси вя Онун hюкмцндян башга hеч бир hюкмц гябул етмямяси лазымдыр. Бу ися ъаhил ъямиййятдя характер вя зеhин гурулушунун тамамиля йыхылмасы вя онун явязиндя Гурана ясасланан бир характер вя зеhин гурулушу йаратмагла мцмкцн олар. Тяблиь едилян инсандан умулан hярякят дя будур, якс hалда дин она ачыгланмыш, анъаг буна итаят етмямиш бир инсан кими чох бюйцк язаб эюряъякдир.
Анъаг дахилиндя бу "чеврилиши" етмяси цчцн она кюмяк етмяк лазымдыр. Илкин олараг hямин шяхся эерчяк Ислам анладылмалыдыр. Чцнки онун ъаhил ъямиййятдя таныдыьы дин бир чох хурафат вя ядалятсизликдян ибарят азьын бир моделдир вя бу цздян Ислама гаршы бир чох фикирляря саhиб олмасы мцмкцндцр. Йахуд дини hеч танымамыш ола биляр. Бу сябябдян дини она ятрафлы шякилдя ачыгламаг лазымдыр. |