АЛЛАHЫН ТАНЫДЫЛМАСЫ
"Сямуд гювмцня дя гардашлары Салеhи пейьямбяр эюндярдик. О деди: "Ей ъамаатым! Аллаhа ибадят един. Сизин Ондан башга hеч бир танрыныз йохдур. О сизи йердян йарадыб орада сакин етди. Баьышланманызы диляйин, сонра да Она тювбя един. Щягигятян, Ряббим йахындыр, дуалары гябул едяндир!"" ("Щуд" суряси, 61).
Ъаhил ъямиййятдяки Аллаhа инамын Гурандакы ясли иля hеч бир уйьунлуьу йохдур. О ъямиййят юз принсипляриня уйьун шякилдя доьру олмайан, наьыла бянзяр вя "мифоложи" бир Аллаh инанъы йаратмышдыр. Ъаhилляр Аллаhын каинаты вя инсанлары бир дяфя йаратдыгдан сонра онлары юзбашына гойдуьуну, космосун бир кцнъцндя "отурдуьуну" - Аллаhы тянзиh едярик - дцшцнцрляр. Бейинляриндя гурдуглары Аллаh тясвири - Аллаh эюстярмясин - эюйдя бир йердя, бялкя дя бир улдузун архасында отуран вя узагдан инсанлары сейр едян йашлы бир инсан кимидир. Гурдуглары вя йанлыш вя ясассыз инанъ Аллаhы унутмаларына вя Ону юз кичик аьыллары иля "дяйярсиз" бир варлыг кими эюрмяляриня сябяб олмушдур.
Шцейб пейьямбяр дя гювмцнцн бу йанлыш инанъына диггят чякяряк "...Ей гювмцм! Мяэяр мяним яширятим сизя Аллаhдан да язиздир ки, Ону унудуб саймырсыныз?..." дейир вя Аллаhын hягиги хцсусиййятини беля ачыглайыр: "...Щягигятян Ряббим ня етдикляринизи биляндир!" ("Щуд" суряси, 92).
Аллаh бу инсанларын дилиндя "Аллаh эюстярмясин", "Иншаллаh", "Аллаh вермясин" кими сюзлярля арабир зикр едилян, амма hаггында hеч вахт дцшцнцлмяйян абстракт бир анлайыш кимидир. Аллаhын варлыьыны вя эцъцнц сюздя гябул етсяляр дя hягигятдя буна сямими шякилдя инанмырлар. Бу hал юзцнц Аллаh цчцн бир фядакарлыг лазым эялдикдя бцрузя верир. Дара дцшяндя йахуд да hяр hансы мянфяят иткисиня мяруз галаъагларыны анладыглары вахт дярhал инкарчыларла бирляшиб юз сямимиййятсизликлярини эюстярирляр. Ъаhил ъямиййятин бюйцк бир гисми ися ачыг шякилдя Аллаhын варлыьыны инкар едиб Гуран айяляриня гаршы мцбаризя апарыр. Бязиляри материалист фялсяфя йахуд да тякамцл нязяриййяси кими ясаслар тапараг бу инкарларыны буна баьлайырлар. Юзлярини "мцасир, айдын, чаьдаш, елмли, интеллектуал" вя с. бу кими инсанлара тясир едя биляъяк адларла таныдан вя Аллаhы инкар етмякля "шяхсиййят" газандыгларыны зянн едян бу заваллылар hягигятдя Аллаhын варлыьыны эюрцб гаврамайаъаг гядяр дцшцнъясиздир.
Ъаhил ъямиййят ичиндяки бу ики айры груп арасында апарылаъаг тяблиь яслиндя ейнидир. Аллаhын варлыьынын дялилляри онларын hяр икисиня ачыгланаъаг вя батил инанъларла hюрцлмцш дцшцнъяляринин hягигятляри эюрмяси цчцн сяй эюстяриляъяк. Анъаг инкарларыны идеолоэийайа баьлайанлар цчцн яввялъя бу идеолоэийаларынын кюкляринин чцрцдцлмяси лазымдыр. Мясялян, эюзцбаьлы вя ъаhил бир шякилдя инандыглары тякамцл нязяриййяси онун дахилиндяки зиддиййятляр вя ачылмаз дцйцнляр ортайа гойулараг даьыла биляр. Инсан инандыьы бу системин яслиндя сяфил бир йалан олдуьуну эюрмялидир.
Бу мярhялядян сонра эюрцляъяк иш hяр ики груп цчцн ейнидир. Ъаhил системин батил фикирляри иля дцшцнмя габилиййятлярини итирмиш, мцhакимяляри мяhв олмуш, аьыллары тязйиг алтында боьулмуш бу инсанлар бялкя дя hяйатларында илк дяфя Гуранда буйрулдуьу кими дцшцнмяйя дявят едиляъякдиляр. Илляр бойу йедикляри мейвянин, ичдикляри суйун, уддуглары hаванын неъя йарандыьыны дцшцнмяйя башлайаъаглар. Саhиб олдуглары бядянин, эюзлярин, гулагларын, цряклярин неъя вя ким тяряфиндян йарадылдыьыны фикирляшмяйя сювг едиляъякляр. Ону да гейд етмяк лазымдыр ки, Гуранда инсана дцшцнмяк цчцн йол эюстярилир вя няйи дцшцнмяйин ваъиб олмасы тез-тез вурьуланыр. Мясялян, "Вагия" сурясиндя инсана беля сяслянилир:
"Бяс бятнляря ахытдыьыныз нцтфяйя ня дейирсиниз? Ондан инсан йарадан сизсиниз, йохса Биз?! Сизин аранызда юлцмц яввялъядян Биз мцяййян етдик. Вя Биз ясла аъиз дейилик; сизи йох едиб йеринизя сизин кимиляри эятирмякдян вя сизи юзцнцз дя билмядийиниз башга бир шякилдя йаратмагдан! Анд олсун ки, сиз илк йарадылышы (дцнйайа неъя эялдийинизи) билирсиниз. Еля ися hеч дцшцнмцрсцнцз?! Бяс якдийинизя ня дейирсиниз? Ону битирян сизсиниз, йохса Биз?! Яэяр Биз истясяйдик, ону бир саман чюпцня дюндяряр, сиз дя мат-мяяттял галыб: "Биз зийана уьрамыш, бялкя, мяhрум олмуш кимсялярик!" - дейярдиниз. Бяс ичдийиниз суйа ня дейирсиниз? Ону булуддан ендирян сизсиниз, йохса Биз?! Яэяр истясяйдик, ону аъы едярдик. Еля ися нийя шцкр етмирсиниз? Бяс йандырдыьыныз ода ня дейирсиниз? Онун аьаъыны йарадан сизсиниз, йохса Биз? Биз ону ибрят дярси вя сяhрада олан мцсафирлярин файдаланмасы цчцн йаратдыг. Беля олдугда сян улу олан Ряббинин адыны мцгяддяс тутуб зикр ет!" ("Вагия" суряси, 58-74).
Тяблиь едиляъяк гаршы тяряф илк яввял бу мянтиг цзяриндя дцшцнмяйя башламалыдыр: низам вя йа естетикайа малик hеч бир шей тясадцфян йахуд юз-юзцня йаранмаз. Яэяр бир йердя бир гайда-ганун, план вя естетикайа малик бир истеhсал варса, бу, мцтляг аьыл саhиби варлыг тяряфиндян гурулмуш вя мейдана эятирилмиш демякдир. Бир каьызын цзяриня чякилмиш дцзэцн hяндяси бир шякил йахуд тяк бир дцзэцн hярф эюрян инсан бунларын аьыл саhиби бир инсан тяряфиндян чякилдийиня яминдир. Чох бюйцк бир hесаб вя таразлыг цзяриндя гурулмуш олан каинат да шцбhясиз ки, йцксяк аьыл саhиби бир Йарадыъы тяряфиндян йарадылмышдыр. О Йарадыъы hяр шейин саhиби олан Аллаhдыр.
Цмумиййятля, эюзцмцзля эюрдцйцмцз, гулаьымызла ешитдийимиз йа да hисс етдийимиз hяр шей бизляря йерлярин вя эюйлярин саhиби олн Йарадыъыны, йяни Аллаhы таныдыр. Яслиндя йарадылышын мягсядляри дя будур. Аллаh цстцндя Юз сифятлярини якс етдирмяк цчцн яшйаны вар етмишдир. Инсанын каинаты бцрцйян гцсурсузлуг, сонсуз эюзялликляр цзяриндя ятрафлы дцшцнмяси бу ачыг hягигяти дуймасы цчцн кифайятдир. Чцнки ону яhатя едян йарадылыш hягигятляри бу мюhтяшям гурулушун бир саhибинин олдуьуну ачыг шякилдя эюстярир.
Тяблиь тятбиг едилян шяхс бу анлайыша саhиб олдугдан сонра Гуран яхлагынын вя динин анладылмасы даhа да асанлашаъаг. Шяхся анладыланлар бу идракдан етибарян бир шей ифадя етмяйя башлайаъаг, бейниндяки гарышыг фикирляр сафлашараг юз йерини тапаъагдыр. |