ƏSAS SƏHİFƏ SAYT HAQQINDA ƏLAQƏ
Kur'an'in Bazi Sirlari - Harun Yahya

ГУР'АНЫН

БЯ'ЗИ
СИРЛЯРИ


АЛЛАЩ ЩЯР ИНСАНЫН

ДУАСЫНЫ ГЯБУЛ ЕДЯР

С

онсуз мярhямят, шяфгят вя эцъ саhиби олан Аллаh Гуранда инсанлара чох йахын олдуьуну, она дуа едяряк бир шей истяйяркян онларын дуаларыны гябул едяъяйини билдирир. Бу мясяля иля баьлы олан айялярдян бири белядир:

"Бяндялярим Мяни сяндян сорушдугда сюйля ки, Мян онлара йахынам. Дуа едиб Мяни чаьыранын дуасыны гябул едярям. Эяряк онлар да Мяним чаьырышымы гябул едиб Мяня иман эятирсинляр. Бунунла да, ола билсин ки, доьру йола йетишсинляр" ("Бягяря" суряси, 186).

Аллаh айясиндя дя билдирдийи кими, hяр инсана чох йахындыр, hяр инсанын диляйини, цряйиндян кечирдиклярини, дцшцндцклярини, бир достуна сюйлядиклярини, пычылдашараг данышдыгларыны, hятта шцурларында дашыдыгларыны да билир. Беляликля, Аллаh Она цз тутуб дуа едян, Ондан истяйи олан hяр кяси дуйур вя билир. Бу, инсанлар цчцн чох бюйцк бир немят вя Аллаhын мярhямятинин, ряhмятинин вя сонсуз эцъцнцн эюстяриъисидир.

Аллаh сонсуз бир эцъя вя елмя саhибдир. Аллаh бцтцн каинатда вар олан hяр шейин саhибидир. Ян эцълц кими эюрцнян инсанлардан ян бюйцк зянэинликляря, ян еhтишамлы эюй ъисимляриндян торпаьын дяринликляриндя йашайан кичик бир hейвана гядяр ъанлы-ъансыз hяр варлыг Аллаhа аиддир вя Аллаhын ирадя вя идаряси алтындадыр.

Бу hягигятя иман эятирян hяр бир инсан Аллаhдан hяр шейи истяйя биляр вя Аллаhын дуасыны гябул етмясини ума биляр.

Мясялян, амансыз кими эюрцнян хястялийя тутулан бир инсан, ялбяття ки, бцтцн тибби тядбирляря ял атаъагдыр. Анъаг шяфаны верянин Аллаh олдуьуну биляряк, саьалмасы цчцн Аллаhа дуа едяр. Вя йа ичиндя бир нюв горху йа да hяйяъан дуйан бир инсан Аллаhдан цряйиня раhатлыг вермяси вя ону бцтцн горхулардан гуртармасы цчцн дуа едяр. Ишиндя гаршысына чятинликляр чыхан бир инсан Аллаhын ишлярини асанлашдырмасы, чятинликлярини hялл етмяси цчцн Аллаhа цз тута биляр. Инсан бунлар кими саймагла гуртармайаъаг гядяр чох мювзуда Аллаhдан ня ися истяйя биляр. Аллаhын hидайятини артырмасы, ону ъяннятя салеhлярля бирликдя сонсуза кими сахламасы, ъянняти, ъяhяннями, Аллаhын эцъцнц даhа йахшы гаврайыб анламаг цчцн гаврайышыны артырмасы, зянэинлийинин артмасы кими...

Анъаг бир йердя вурьуланмасы лазым олан вя Гуранда билдирилян бир сирр дя вардыр. Аллаhын "Инсан хейир-дуа етдийи кими, бяд дуа да едяр. Инсан тяляскяндир" ("Исра" суряси, 11) айясиндя дя билдирдийи кими, инсанын hяр дуасы юзц цчцн хейирли олмайа биляр. Мясялян, бир инсан ушагларынын эяляъяйи цчцн Аллаhдан чох чох бюйцк бир мцлк вя вар-дювлят истяр. Анъаг Аллаh онун бу истяйиндя бир хейир эюрмяйя биляр. Бялкя дя вар-дювлят ушагларынын азьынлашыб ловьаланмаларына сябяб олаъагдыр. Аллаh бу инсанын дуасыны ешидяр вя дуасына ян хейирли шякилдя явяз веряр. Вя йа бир инсан бир йеря бир ан яввял чатмаг цчцн дуа едяр. Амма бялкя дя онун цчцн о йеря даhа эеъ эетмяси вя бирийля гаршылашараг ондан ахирятиня файда эятиряъяк бир шей юйрянмяси даhа хейирлидир. Аллаh буну билир вя hямин адамын дуасына онун дцшцндцйц кими дейил, ян хейирли олаъаг шякилдя ъаваб веряр. Jяни Аллаh о инсаны ешидяр, амма дуасында онун цчцн бир хейир эюрмяся, онун цчцн ян хейирли оланы йарадар. Бу, чох мцhцм бир сирдир.

Бу сирри билмяйянляр Аллаhа дуа етдикдян сонра дуалары гябул олунмайынъа, Аллаhын онлары ешитмядийини зянн едярляр. Бу, чох йанлыш вя авам бир инанъдыр. Чцнки Аллаh инсана шаh дамарындан даhа йахындыр ("Гаф" суряси, 16). О, инсанын hяр данышмасындан, hяр дцшцнъясиндян, hяйатынын hяр анындан хябярдардыр. Инсан йатанда да Аллаh онун hяр hалыны, йухусунда эюрдцкляриня гядяр биляр. Бунларын hамысыны йарадан Аллаhдыр. Беляликля, инсан hяр дяфя Аллаhа дуа едяндя дуасынын Аллаh тяряфиндян бир ибадят олараг гябул едилдийини билмяли вя дуасына онун цчцн ян йахшы заманда вя ян хейирли шякилдя ъаваб вериляъяйиня иман эятирмялидир.

Дуа hяр инсан цчцн чох гиймятли бир ибадят вя бюйцк бир немятдир. Чцнки Аллаh инсана дуа васитясиля Аллаhын хейирли вя эюзял эюрдцйц hяр шейя йетишмя имканы вермишдир. Аллаh

"Де: Яэяр ибадятиниз олмаса, Ряббимин йанында ня гядир-гиймятиниз олар?"" (Фурган суряси, 77) айяси иля дуанын инсанлар цчцн яhямиййятини билдирмякдядир.

Аллаh сыхынты вя еhтийаъ ичиндя оланын дуасыны гябул едяр

Дуа едилян заманлар инсанын Аллаhа олан йахынлыьынын, достлуьунун вя Аллаhа ня гядяр мюhтаъ олдуьунун ян айдын олараг анлашылдыьы анлардыр. Чцнки инсан дуа едяркян hям Аллаhын гаршысында ня гядяр аъиз вя эцъсцз олдуьуну анлайар, hям дя она Аллаhдан башга hеч бир эцъцн кюмяйинин олмайаъаьынын фяргиня варар. Инсанын дуасынын сямимиййяти вя ичдян эялмяси ися Аллаhдан истядийи шейя ня гядяр еhтийаъ дуйдуьуну hисс етмяси иля баьлыдыр. Мясялян, hяр инсан дцнйайа сцлh вя сакитлик эялмяси цчцн дуа едя биляр. Лакин мцhарибянин ортасындакы бир инсанын бу мязмунда дуасы диэярляриня эюря даhа сыхынты вя еhтийаъ ичиндя олаъаг, беляликля дя бу инсан бу мювзуда Аллаhа даhа чох йалварараг вя мюhтаъ олараг дуа едяъякдир. Вя йа дянизин ортасында фыртынайа дцшмцш бир эямидяки йа да гязайа уьрамаг яряфясиндя олан тяййарядяки инсанларын hамысы Аллаhа йалвара-йалвара дуа едярляр. Дуаларында сон дяряъя сямими вя итаяткар оларлар. Аллаh бир айясиндя буну беля билдирир:

"Де: "Эизлиндя дуа едиб: "Яэяр бизи суйун вя гурунун зцлмятиндян гуртарсан, ялбяття, шцкр едянлярдян оларыг", - дейя йалвардыьыныз заман сизляри бунлардан хилас едян кимдир?"" ("Янам" суряси, 63).

Аллаhын Гуранда билдирдийи мягбул дуа "йалвара-йалвара" олан дуадыр:

"Ряббинизя йалвара-йалвара, hям дя эизлиъя дуа един. Шцбhясиз ки, О, hядди ашанлары севмяз!" ("Яраф" суряси, 55).

Аллаh башга бир айядя ися сыхынты вя еhтийаъ ичиндя оланын дуасыны гябул етдийини билдирир:

"Jахуд яли hяр йердян цзцлцб дарда галан бириси Она дуа етдийи заман онун дуасыны гябул буйуран, шяри совушдуран, сизи йер цзцнцн варисляри едян кимся? Мяэяр Аллаhла йанашы башга бир танрымы вар? Сиз ня аз дцшцнцб дашынырсыныз?" ("Нямл" суряси, 62).

Ялбяття ки, бир инсанын истякляри цчцн Аллаhа йалвармасы, сыхынты вя еhтийаъ ичиндя дуа етмяси цчцн юлцм тяhлцкяси ичиндя олмасы сярт дейилдир. Бу мисаллар инсанларын дуанын сямими вя ичдян олмасы цчцн неъя бир руh hалы лазым олдуьуну, гяфлятдян гуртулараг юлцмя йахын олдуглары анларында неъя Аллаhа йюнялдиклярини мцгайися едя билмяляри цчцн верилмишдир.

Аллаhа кюнцлдян баьлы олан мюминляр ися юлцмц эюрмясяляр дя, Ряббимизя hяр заман сямимийятля вя аъизликлярини биляряк, мюhтаъ олараг йюнялирляр. Бу онлары, инкар едянлярдян вя иманы зяиф оланлардан айыран юнямли бир юзялликдир.

Дуада сярhяд танымамаг

Инсан, Аллаhдан hяр шейи hалал-hарам hцдудлары ичиндя истяйя биляр. Чцнки даhа юнъя дя дейилдийи кими, Аллаh бцтцн каинатын тяк hакими вя тяк саhибидир, яэяр истяся, инсана hяр истядийини веряр. Дуа иля Аллаhа цз тутан hяр инсан Аллаhын hяр шейя эцъцнцн чатдыьына, hяр истяйинин Аллаh цчцн чох асан олдьуна, дуасы онун цчцн хейирля нятиъяляняъякся, Аллаhын истяйини эерчякляшдиряъяйиня иман эятирмялидир. Гуранда нцмуняляри верилян пейьямбярлярин вя салиh мюминлярин дуалары мюминлярин Аллаhдан няляри истядикляриня даир юрнякдир. Мясялян, Щз. Зякяриййя Аллаhдан хейирли бир шей истямишдир вя hяйат йолдашынын гысыр олмасына бахмайараг Аллаh онун дуасынын явязини вермишдир:

"(Зякяриййа) Ряббиня эизлиъя дуа едиб йалвардыьы заман беля демишди: "Ей Ряббим! Артыг сцмцйцм сусталмыш, башым аьаппаг аьармышдыр. Ей Ряббим! Сяня дуа етмякля hеч вахт нацмид олмамышам. Мян юзцмдян сонра эялян гоhум-ягрябамдан горхурам. Зювъям дя ки, гысырдыр. Буна эюря дя мяня Юз дярэаhындан бир оьул бяхш ет ки, о hям мяня, hям дя Jягуб няслиня варис олсун. Ей Ряббим! Щям дя еля ет ки, о Сянин ризаны газанмыш олсун!"" ("Мярйям" суряси, 3-6).

Аллаh Щз. Зякяриййянин дуасыны гябул етмиш вя ону Щз. Jяhйа иля мцждялямишдир. Щз.Зякяриййя ися бир оьлу олаъаьы мцждясини аланда, арвады гысыр олдуьу цчцн чашмышдыр. Аллаhын Щз. Зякяриййяйя вердийи ъаваб мюминлярин дуаларында унутмамалары лазым олан бир сирри эюстярмякдядир.

"Деди: "Ей Ряббим! Зювъям доьмайан бир гадын, мян дя гоъалыб ялдян дцшмцш икян мяним неъя оьлум ола биляр?" (Jанына эялян мяляк:) "Дедийин кимидир, лакин Ряббин буйурду ки, бу иши эюрмяк Мяним цчцн асандыр. Неъя ки, илк яввял сяни hеч бир шей дейилкян йаратмышдым!"" ("Мярйям" суряси, 8-9).

Гуранда дуасы гябул олунан бир чох пейьямбярин дя хябяри верилмишдир. Мясялян, Щз. Нуh hидайят тапмалары цчцн hяр йола ял атдыьы, анъаг буна бахмайараг азьынлыьы эетдикъя артан тайфасы цчцн Аллаhдан язаб истямиш вя Аллаh дуасына ъаваб олараг тайфасына тарихя дцшяъяк гядяр бюйцк вя шиддятли бир язаб вермишдир.

Бир сыхынты кечиряркян Щз. Яййуб да Ряббини чаьырараг "Мяня бяла цз верди. Сян ряhмлярин ян ряhмлисисян" ("Янбийа" суряси, 83) демишдир. Аллаh Щз.Яййубун дуасынын гаршылыьыны Гуранда беля билдирир:

"Биз дуасыны гябул буйурдуг, ону дцчар олдуьу бяладан гуртардыг. Дярэаhымыздан бир ряhмят вя ибадят едянляря ибрят дярси олсун дейя, ювладларыны гайтарыб она вердик, цстялик бир о гядяр дя ялавя етдик" ("Янбийа" суряси, 84).

Щз. Сцлейманын Гуранда хябяр верилян: "Ей Ряббим, мяни баьышла вя мяня еля бир мцлк вер ки, мяндян сонра hеч кяс наил ола билмясин. Щягигятян сян бюйцк еhсан саhибисян", ("Сад" суряси, 35) шяклиндяки дуасына ъаваб олараг Аллаh она чох бюйцк бир игтидар вя зянэинлик вермишдир.

Jяни ки, дуа едянляр, Аллаhын эцъцнцн hяр шейя йетдийини вя Аллаhын "Ол" ямрийля hяр шейин бир анда ола биляъяйини билмяли вя бунлара иман эятиряряк Аллаhдан истямялидирляр. Аллаh бир айясиндя дя билдирдийи кими, hяр шей Аллаh цчцн асандыр, Аллаh hяр дуаны ешидир вя билир.

Аллаh дцнйаны истяйянляря дцнйаны веряр, анъаг, онлар ахирятдя бюйцк итки ичиндя оларлар.

Аллаhдан лазыми шякилдя горхуб чякинмяйян, ахирятя дя дцзэцн бир биликля иман эятирмяйян инсанларын истякляри садяъя дцнйайааид олар. Онлар зянэинлийи, мцлки, етибары анъаг бу дцнйадакы hяйатлары цчцн истярляр. Аллаh, садяъя дцнйа цчцн ня ися истяйянлярин ахирятдя бир газанълары олмайаъаьыны билдирир. Мюминляр ися hям дцнйа hяйатлары, hям дя ахирятляри цчцн Аллаhа дуа едярляр. Чцнки ахирятин дцнйа hяйаты гядяр дягиг вя йахын бир hяйат олдуьуна иман эятирярляр. Аллаh буну Гуранда беля билдирир:

"...Инсанларын бязиси: "Ей Ряббимиз, бизя ня веряъяксянся, еля бу дцнйада вер!" - дейирляр. Беля шяхслярин ахирятдя hеч бир пайы йохдур! Бязиляри ися: "Ей Ряббимиз, бизя дцнйада да, ахирятдя дя эюзял немятляр вер, бизи ъяhянням язабындан гору!" - дейирляр. Беля шяхсляри газандыгларына эюря мцкафат эюзляйир. Аллаh тезликля hагг-hесаб чякяндир!" ("Бягяря" суряси, 200-202).

Мюминляр дя дуаларында Аллаhдан саьлыг, зянэинлик, елм вя эюзяллик истярляр. Анъаг онларын hяр дуаларында Аллаhын мямнунлуьу вя диня уйьун бир ниййят вардыр. Мясялян, зянэинлийи Аллаh йолунда сярф етмяк цчцн истярляр. Бу мювзуйла ялагядар олараг Аллаhын Гуранда нцмуня вердийи пейьямбярлярдян бир Щз.Сцлеймандыр. Щз.Сцлейман Аллаhдан она hеч кимин йетишя билмяйяъяйи гядяр бюйцк бир мцлк вермясини истяркян буну дцнйайа йюнялмиш бир аъэюзлцк олараг дейил, Аллаh йолунда истифадя етмяк, инсанлары Аллаhын дининя чаьырмаг вя Аллаhы зикр етмяк цчцн истямишдир. Щз. Сцлейманын Гуранда билдирилян сюзляри онун сямими ниййятинин бир яксидир. Айядя беля буйурулур:

"...Мян эюзяллийи (дцнйа малыны) Ряббимин зикриндян долайы севирям" ("Сад" суряси, 32).

Аллаh, Щз.Сцлейманын бу дуасыны гябул етмиш, она hям дцнйада бюйцк бир мцлк вермиш, hям дя ону ахирят немятлярийля мцкафатландырмышдыр. Бунунла йанашы, садяъя дцнйа hяйатыны истяйян, ахиряти дцшцнмяйянляря дя Аллаh дцнйада истядиклярини веряр, анъаг онлара ахирятдя язаб долу бир hяйат вардыр. Дцнйа hяйатында саhиб олдуглары hеч бир немяти ахирятдя тапа билмязляр. Аллаh бу мцhцм мялуматы Гуранда бу айяляри иля инсанлара билдирмякдядир:

"Биз ахирят газанъыны истяйянин газанъыны артырар, дцнйа мянфяяти истяйяня дя ондан верярик. Онун ахирятдя hеч бир пайы йохдур" ("Шура" суряси, 20).

"Щяр кяс фани дцнйаны истяся, дилядийимиз шяхся истядийимиз немяти орада тезликля верярик. Сонра ися она ъяhяннями мяскян едярик. О, гынанмыш, говулмуш бир вязиййятдя дахил олар!" ("Исра" суряси, 18).

АЛЛАЩ ШЦКР ЕДЯНЛЯРИН

НЕМЯТЛЯРИНИ АРТЫРАР

Шяр инсан hяйатынын hяр аны цчцн Аллаhа мюhтаъдыр. Уддуьу hавадан йедийи йемяйя, ялини-айаьыны ишлятмясиндян даныша билмясиня, сыьына билмясиндян эцлцб няшялянмясиня гядяр Аллаhын йаратдыгларына вя она баьышладыгларына мюhтаъ олараг йашайар. Анъаг инсанларын бюйцк бир hиссяси аъизликлярини вя Аллаhа мюhтаъ олдугларыны анламазлар. Онлар hяр шейин юз-юзцня йарандыьыны вя йа саhиб олдуглары шейляри юзязиййятляри вя зяhмятляри нятиъясиндя газандыгларыны дцшцнярляр. Бу, hям бюйцк бир йанлышлыг, hям дя Аллаhа гаршы бюйцк бир нанкорлугдур. Онлара кичик бир hядиййя алан бир инсана беля неъя тяшяккцр едяъяйини билмяйян бу инсанлар Аллаhын hяйатлары бойунъа онлара вердийи сайсыз-hесабсыз немяти эюрмямязлийя вурараг йашайарлар. Щалбуки, Аллаhын hяр инсана вердийи немят саймагла гуртармайаъаг гядяр чохдур. Аллаh буну бир айядя беля билдирир:

"Яэяр Аллаhын немятлярини сайаъаг олсаныз, сайыб гуртара билмязсиниз. Щягигятян, Аллаh баьышлайандыр, ряhм едяндир!" ("Няhл" суряси, 18).

Буна бахмайараг, инсанларын бюйцк бир hиссяси шцкр етмяз. Бунун сябяби ися айялярдя билдирилмякдядир. Инсанлары Аллаhын йолундан аздырмаг цчцн анд ичян шейтан инсанларын шцкр етмялярини дя янэялляйяъяйини сюйлямишдир. Шейтанын бу сюзляри Гуранда беля билдирилир:

"Сонра онларын гаршыларындан вя архаларындан, саьларындан вя солларындан эяляъяйям вя сян онларын яксяриййятини шцкр едян эюрмяйяъяксян!" Аллаh буйурду: "Орадан рцсвай олмуш вя кянар едилмиш hалда чых. Онлардан hяр ким сяня уйса ъязасыны алаъаг. Ялбяття, ъяhяннями сизин hамынызла долдураъаьам!" ("Яраф" суряси, 17-18).

Мюминляр ися саhиб олдуглары hяр немят цчцн ня гядяр аъиз вя мюhтаъ олдугларыны дцшцняряк Аллаhа шцкр едярляр. Мюминлярин Аллаhа шцкр етдикляри йеэаня немят вар-дювлят, мал, мцлк дейилдир. Щяр шейин саhибинин вя hакиминин Аллаh олдуьуну билян мюминляр саьламлыглары, эюзялликляри, елмляри, аьыллары, иманы севмяляри, кцфри чиркин эюрмяляри, hидайят яhли олмалары, тяртямиз мюминлярля бирликдя олмалары, анлайыш, бясирят вя фярасят саhиби олмалары, эцъляри етибары иля шцкр едярляр. Эюрдцкляри эюзял бир мянзяря цчцн вя йа ишляри раhат hялл оланда, истядикляри бир шей эерчякляшяндя, эюзял бир сюз ешидяндя, севэи вя hюрмят эюряндя вя саймагла гуртара билмяйяъяйимиз гядяр чох немятля гаршылашанда дярhал Аллаhа шцкр едяр, Онун мярhямятини, шяфгятини, Ряhман вя Ряhим олдуьуну дцшцнярляр.

Аллаh онларын бу яхлагына ъаваб олараг Гуранда бир сирр билдирмишдир. Бу сирр Аллаhын шцкр едянляря немятлярини артыраъаьыдыр. Мясялян, ъансаьлыьы вя эцъц цчцн шцкр едян бир мцсялманын эцъцнц вя саьламлыьыны Аллаh даhа да артырар. Елми вя йа мцлки цчцн шцкр едянляря Аллаh даhа чох елм вя мцлк веряр. Бу, онларын Аллаhын вердикляриня гане олан, саhиб олдуглары немятлярля севинян, сямими вя Аллаhа дост инсанлар олмагларындандыр. Аллаh бу сирри Гуранда беля билдирмишдир:

"Jадыныза салын ки, о заман Ряббиниз буну билдирмишди: "Яэяр шцкр етсяниз, сизя олан немятими артыраъаьам. Jох, яэяр нанкорлуг етсяниз, унутмайын ки Мяним язабым, hягигятян, шиддятлидир!"" ("Ибраhим" суряси, 7).

Шцкр едян олмаг о инсанын Аллаhа йахынлыьынын, достлуьунун вя Аллаhа олан севэисини дя бир эюстяриъисидир. Шцкр едян инсанлар, даима hяр ишдя Аллаhын йаратдыьы эюзялликляри вя немятляри эюря билмяк анлайыш вя баъарыьына маликдирляр. Инкарчы вя йа нанкор бир инсан ян эюзял йерлярдя беля hямишя чатышмазлыглары, гцсурлары эюрцр, онларла нараhат вя бядбяхт олур. Аллаhын йарадышынын бир hикмяти олараг да бу инсанларын гаршыларына hямишя тярс кими эюрцнян ишляр, эюзял олмайан мянзяряляр чыхар. Щалбуки эюзял вя сямими бир бахыша малик инсанлар цчцн ися Аллаh бцтцн эюзялликляри вя немятляри hямишя артырараг эюстярир.

Эюрцндцйц кими, Аллаhын шцкр едянляря немятлярини артырмасы Гуранын сирляриндян биридир. Анъаг бурада унудулмамалыдыр ки, бу шцкрц hягиги бир сямимиййятля етмяк лазымдыр. Сямими шякилдя Аллаhа цз тутараг, Онун сонсуз шяфгят вя мярhямятинин чошгунлуьуну дуйаран едиля билинмяйян, садяъя нцмуня цчцн диля эятирилян бир шцкр ифадяси ялбяття сон дяряъя сямимиййятсиздир. Вя синялярин ичиндя эизлядилян сирляри билян Аллаh бу сямимиййятсизлийин дя шаhидидир. Беля бир руh hалы ичиндя шцкр едянляр Аллаhын синялярин дяринлийиндя сахланыланлары, инсанларын ниййятлярини, эизлядиклярини, эизлинин дя эизлисини билдийинин шцурунда дейилляр. Раhат бир йердя йалан ифадялярля шцкр едяр, амма чятин бир анда раhатъа нанкорлуг едя билярляр.

Буну да унутмамаг лазымдыр ки, сямими мюминляр ян чятин анларда беля шцкр едяндирляр. Кянардан бахан бир эюз, мюминлярин саhиб олдуглары немятлярдя бир азалма эюря биляр. Анъаг мюминляр hяр ишин вя чеврянин немят йюнцнц эюря билдикляри цчцн бунда да бир хейир олдуьуну билирляр. Мясялян, Аллаh инсанлары бир аз горху, аълыг, ъанлардан вя маллардан азалтма иля сынайаъаьыны билдирмякдядир. Беля бир вязиййятдя мюминляр бунлара сябр етдикляри hалда Аллаhын онлары ъяннят немятляри иля мцкафатландыраъаьыны умараг, севиняр вя шцкр едярляр. Аллаhын hеч бир заман онларын эцъляринин цстцня йцк йцклямяйяъяйини биляр, бунун инамы вя итаяти иля сябр едяр вя шцкр едян оларлар. Бу сябябдян hяр заман шцкр едянлярдян олмаг нязяря чарпан бир мюмин сифятидир вя Аллаh шцкр едянляря hям ахирятдя, hям дя дцнйада немятлярини артырараг веряъякдир.

 ГЯДЯРЯ ТЯСЛИМ ОЛМАГ

ВЯ ТЯВЯККЦЛДЯКИ СИРЛЯ

Тявяккцл садяъя эцълц бир имана саhиб, Аллаhын эцъцнц тягдир едя билян вя Она йахын олан мюминляря аид бир юзялликдир. Гаврайа билянляр цчцн тявяккцлдя юнямли сирляр вя бюйцк немятляр вардыр. Тявяккцл Аллаhа вя йаратдыьы гядяря гяти бир тяслимиййят вя етибардыр. Аллаh инсанлар да дахил олмагла ъанлы-ъансыз бцтцн варлыглары бир гядярля йаратмышдыр. Мясялян, эцняшин, айын, дянизлярин, эюллярин, аьаъларын, чичяклярин, кичик бир гарышганын, будагдан дцшян тяк бир йарпаьын, столунузун цстцндяки тоз зяррясинин, йолда йерийяркян айаьыныза дяйян дашын, он ил яввял сатын алдыьыныз палтарын, сойудуъунуздакы шяфтялинин, ананызын, атанызын, гоhум-ягрябаларынызын, мяктяб йолдашларынызын, сизин, гысаъасы hяр кясин вя hяр шейин Аллаh йанында милйонларъа ил юнъя дягиглянмиш бир гядяри (талейи) вардыр. Вя hяр варлыьын гядяри Аллаhын йанында "Лявhи-Мяhфуз" адлы бир китабда йазылмышдыр. Кимин ня заман юляъяйи, hансы йарпаьын ня вахт hансы сурятля йеря дцшяъяйи, сойудуъунуздакы шяфтялинин ня вахт, hарасындан чцрцмяйя башлайаъаьы, дашын айаьыныза дяйяня гядяр кечиряъяйи мярhяляляр, гысасы, кичикли-бюйцклц hяр hадися бу китабда гейд олунмушдур.

Мюминляр талейя (гядяря) иман эятирярляр вя Аллаhын йаратдыьы гядярин ян хейирлиси вя ян эюзяли олдуьуну билярляр. Буна эюря дя hяйатларынын hяр анында тявяккцллцдцрляр. Jяни hадисяляри Аллаhын мцяййян бир hикмятля йаратдыьыны вя шаhид олдуглары hадися ня олурса-олсун, Аллаhын бунда бир хейир эцддцйцнц билирляр. Мясялян, юлцмъцл бир хястялийя тутулмаг, чох эцълц вя амансыз бир дцшмян ордусу иля гаршылашмаг, мясум олмасына бахмайараг ифтиралара уьрамаг вя йа инсанын аьлына эяля биляъяк ян цркцдцъц hадисяляр беля мюминляри hяйяъана вя йа горхуйа салмаз. Онлар Аллаhын юзляри цчцн йаратдыьыны сябр вя мятанятля эюзляйярляр. Иман эятирмяйян бир инсанын дяhшятя вя цмидсизлийя гапылаъаьы hадисяляр гаршысында онлар бюйцк бир зювг аларлар. Чцнки ян цркцдцъц эюрцнтцляр вя данышыглар беля Аллаh йанында яввялъядян планлашдырылмыш вя инсанын имтаhаны цчцн йарадылмышдыр. Бунлары сябр вя тявяккцлля гаршылайанлар, Аллаhа вя Онун йаратдыьы гядяря тяслим олуб эцвянянляр Аллаhын разылыьыны вя севэисини газанаъаглар, явязиндя сонсузлуьа кими ъяннятдя йашайаъаглар. Беляликля, мюминляр hяйатлары бойунъа тявяккцлцн раhатлыьыны вя иманын севинъини йашайарлар. Бу, Аллаhын мюминляря вердийи бир сирр вя эюзялликдир вя Аллаh Гуранда тявяккцл едянляри севдийини билдирир ("Али-Имран" суряси, 159).

Тявяккцл hаггында Гуранда билдирилян бир башга мясяля ися тядбирдир. Гуранын бир чох айясиндя мюминлярин мцхтялиф вязиййятлярдя ала биляъякляри тядбирляр билдирилмякдядир. Бунунла бирликдя Аллаh тядбирлярин онун йаздыьыны дяйишдирмяйяъяйини, анъаг бунларын бир ибадят олараг гябул едиляъяйини дя башга айяляриндя инсанлара бир сирр олараг верир. Щз.Jягубун оьулларына шяhяря эиряркян тювсийя етдийи тядбирляр вя бунун ардынъа тявяккцлц хатырлатмасы буна бир нцмунядир. Мювзуйла баьлы айя белядир:

"Деди: "Оьулларым! Ейни бир гапыдан эирмяйин, айры-айры гапылардан дахил олун. Бунунла беля, мян Аллаhын гяза-гядярини сиздян hеч бир шейля дяф едя билмярям. Щюкм йалныз Аллаhындыр. Мян анъаг Она тявяккцл етдим. Гой тявяккцл едянляр дя анъаг Она тявяккцл етсинляр!"" ("Jусиф" суряси, 67).

Щз.Jагубун сюзляриндян дя эюрцндцйц кими, мюминляр мцтляг hяр мясялядя хябярдарлыг едирляр. Анъаг Аллаhын гядярляриндя юзляри цчцн дилядиклярини дяйишдиря билмяйяъяклярини билирляр. Мясялян, бир инсан йол hярякят гайдаларына чох диггят йетирмяли, автомобилини тяhлцкяли бир шякилдя сцрмямялидир. Бу, юзцнцн вя диэяр инсанларын hяйаты цчцн юнямли бир тядбир вя ибадятдир. Анъаг Аллаh яэяр бир инсан цчцн бир йол гязасында юлмяйи йазмышса, эюрцляъяк hеч бир тядбир онун юлцмцня мане ола билмяз. Бязян бир инсанын алдыьы хябярдарлыг вя йа етдийи бир hярякят ону юлцмдян гуртармыш кими эюрцня биляр. Вя йа бир инсан hяйатында ани бир гярара эяляряк hяйатынын эедишини тамамян дяйишя биляр, башга бири юлцмъцл бир хястялийя тутулмушкян, эцъ вя ирадя эюстяряк хястялийя галиб эяля биляр. Анъаг бцтцн бунлар о адамларын гядярляриндя олдуьу цчцн белядир. Бязи инсанлар бу ъцр hадисяляри "гядярини мяьлуб етди", "гядярини дяйишдирди" кими сон дяряъя мянтигсиз вя йанлыш бир шякилдя йозурлар. Щалбуки hеч бир инсан, ян эцълц вя язмли эюрцняни беля, Аллаhын онун, йа да башгалары цчцн йаздыьы гядяри дяйишдирся билмяз. Щеч бир инсан бу эцъя малик дейилдир. Яксиня, hяр варлыг Аллаhын йаратдыьы гядяр гаршысында аъиздир вя яслиндя тябии олараг гядяря тяслимдир. Садяъя, бир чоху буну гябул етмяк истямир. Гядярин варлыьыны инкар етмяк дя яслиндя онун гядяриндядир. Нятиъя етибары иля хястяликдян вя йа юлцмдян гуртаран, йа да hяйатынын эедишини тамамян дяйишян инсанларын hамысы гядярляриндя олдуьу цчцн бунлары йашайырлар. Аллаh буну айяляриндя беля билдирир:

"Jер цзцндя баш верян вя сизин юз башыныза эялян еля бир мцсибят йохдур ки, Биз ону йаратмамышдан яввял о, бир китабда йазылмамыш олсун. Бу, Аллаh цчцн чох асандыр! Бу сизин ялиниздян чыхана кядярлянмямяйиниз вя сизя вериляня дя севиниб гцррялянмямяйиниз цчцндцр. Аллаh юзцнц бяйянян, фяхр едян hеч бир кяси севмяз!" ("Щядид" суряси, 22-23).

Аллаhын айядя дя билдирдийи кими, инсанын гаршылашдыьы hяр hадися Аллаh йанындакы бир китабда яввялъядян мцяййянляшдириляряк йазылмышдыр. Вя Аллаh бу сябябдян инсанын ялиндян чыхана эюря цзцлмямясинин лазым олдуьуну сюйляйир. Мясялян, бюйцк бир йаньында вя йа эирдийи тиъарят hяйатында бцтцн малыны, мцлкцнц итирян бир инсан, буну гядяриндя олдуьу цчцн йашайар. Буна мане олмасы вя йа гаршысыны алмасы мцмкцн дейилдир. Онда бунун цчцн кядярлянмяси дя мянасыз олаъагдыр. Аллаh инсанлары гядярляриндя йаздыьы тяйин етдийи бир чох hадися иля дяйярляндирир. Бу hадисяляря тявяккцл едянляр Аллаhын разылыьыны вя севэисини газанарлар. Тявяккцлсцз даврананлар ися hям дцнйада сыхынты, нараhат вя бяхбяхт йашарлар, hям дя ахирятдя сонсуз бир язабла гаршыланырлар. Тявяккцлцн инсан цчцн hям дцнйада, hям дя ахирятдя бюйцк бир газанъ вя раhатлыг олдуьу ачыг-айдын бир hягигятдир. Аллаh тявяккцлля баьлы сирляри мюминляря веряряк онларын цзяриндян чятинликляри эютцрмцш вя онлар цчцн дцнйа hяйатындакы имтаhаны асан hала эятирмишдир.

ЩЯР ИШДЯ БИР

ХЕЙИР ВАРДЫР

Мюминлярин тявяккцллярини асанлашдыран вя саьламлашдыран бир башга сирр ися Аллаhын hяр иши бир хейирля йаратдыьыны билдирмясидир. Аллаh Гуранда шяр кими эюрцнян hадисялярдя беля бир хейир олдуьуну инсанлара беля хябяр верир:

"...Ола билсин ки, сиздя нифрят hяр hансы бир шейдя Аллаh чохлу хейир нязярдя тутмуш олсун" ("Нися" суряси, 19).

"...Бязян хошламадыьыныз бир шей сизин цчцн хейирли, бязян дя хошладыьыныз бир шей сизин цчцн зярярли ола биляр. Аллаh билир, сиз билмязсиниз" ("Бягяря" суряси, 216).

Мюминляр бу сирри билдикляри цчцн растлашдыглары hяр ишдя хейир вя эюзяллик ахтарарлар. Манея, чятинлик вя чатышмазлыг кими эюрцнян hеч бир hадися онлары цзмяз, hяйаъанландырмаз. Бу hаллары бюйцклц-кичикли hяр hадисядя hямишяликдир. Сямими бир мцсялманын илляр бойунъа чалышараг саhиб олдуьу бцтцн маллар ялиндян чыхса беля бунда бир хейир вя hикмят ахтарар. Мясялян, Аллаhын hяйатыны баьышламасына шцкр едяр. Аллаhын ону бир писликдян, hарама эирмякдян вя йа мал вя пул аъэюзц едяряк Аллаhын йолундан чашдырыб азмагдан горумуш ола биляъяйини дцшцняр. Буна да шцкр едяр. Чцнки инсан дцнйа hяйатында ня итирирся-итирсин, бу итки ахирятдяки итки иля бир олмаз. Ахирятдяки иткиляр инсанын сонсузлуьа гядяр дюзцлмяз бир язаб ичиндя галмасы демякдир. Ахиряти дцшцняряк йашайан бир инсан цчцн дцнйа hяйатындакы hадисялярин hяр бири ахирятя аид бир хейир вя эюзялликдир. Беля бир hадися йашайан инсан аъизлийини вя мюhтаълыьыны даhа йахшы анлайараг, Аллаhа дуа вя тяфяккцрля даhа чох йюняляъяк вя йахынлашаъагдыр. Бу да инсанын ахиряти цчцн чох юнямли бир хейир вя эюзяллик демякдир. Бундан башга беля бир hадисяйя тявяккцл едиб сябр эюстяряряк Аллаhын разылыьыны газанмыш олаъагдыр. Аллаhын разылыьы ися hяр шейдян цстцндцр.

Инсанын садяъя бюйцк вя юнямли ишлярдя дейил, эцнлцк hяйатынын hяр анында эерчякляшян hадисялярдя хейир вя эюзяллик ахтармасы лазымдыр. Мясялян, бюйцк бир диггятля hазырладыьы йемяйи йандыран бири цчцн бир чох хябярдарлыг алмасына сябяб олур вя эяляъякдяки даhа бюйцк бир гяза бу хябярдарлыглар сайясиндя ортадан галхмыш олур. Бир эянъ чох истядийи вя уьрунда чох чалышдыьы бир мяктябя гябул олунмайа биляр. Бунда да хейир олдуьуну билмяли, бялкя дя Аллаhын ону hямин мяктябдяки бязи тяhлцкялярдян, йашайышына мянфи тясир эюстяряъяк шяхслярдян вя йа мцhитлярдян горудуьуну дцшцня билмяли, бу нятиъяйя севиня билмялидир. Вя йа Аллаhын hяр hадисядя онларын билмядийи, hятта хяйалына беля эятирмядийи, даhа чох хейир йаратмыш ола биляъяйини дцшцняряк Аллаhа тяслим олмаьын эюзяллийини йашамалыдыр.

Инсан hяр заман hяр hадисянин архасындакы хейир вя hикмяти эюрмяйя биляр. Анъаг эюрмяся беля мцтляг бир хейир олдуьуну билир вя Аллаhын она hадисялярин архасында эизлянян хейир вя hикмятляри эюстярмяси цчцн дуа едяр.

Щяр ишин хейирля йарандыьыны билян инсанлар "каш ки", "hейф" кими ифадяляр дя ишлятмязляр. Хяталарын, чатышмазлыгларын, унутганлыгларын, тярс кими эюрцнян hадисялярин hамысында бюйцк хейирляр вардыр вя hамысы инсан цчцн гядярин бир тярбийясидир. Аллаh hяр кяс цчцн айры-айры йаратдыьы гядярдя инсанлара чох юнямли дярсляр вя хатырлатмалар эюстяряр. Бунлары аьыл вя hикмят эюзцйля дяйярляндирян инсанлар цчцн ортада чатышмазлыглар, унутганлыглар, тярсликляр дейил, Аллаh гатындан бир дярс, тярбийя, хябярдарлыг вя hикмятляр вардыр. Мясялян, даhа юнъя нцмуня эятирдийимиз дцканы йанан мцсялман виъданыйла о анда няфс суал-сорьусу апарар вя бялкя дя Аллаhын онун дцнйа малына вя аъэюзлцйцня гаршы хябярдарлыг етдийини вя йохладыьыны дцшцняряк, даhа да ачыгцрякли вя сямими олар.

Инсан дцнйада hансы hадися иля гаршылашырса-гаршылашсын, о hадися кечиб эедяр. Щяр инсан hяйатындакы ян чятин вя йа тяhлцкяли эцнц дцшцнся, бунун зеhниндя садяъя бир хатиря олараг галмыш вя битмиш бир хяйал олдуьуну эюряъякдир.

Инсанлар излядикляри филм сяhнялярини дя ейни шякилдя хатырлайырлар. Беляъя инсан цчцн ян юнямли вя йа ян "сарсыдыъы" эцн беля бир эцн эяляъяк вя бахылмыш бир филм, хатиряли, бир хяйал кими йаддашда галаъагдыр. Анъаг бу хатирядян эерийя йалныз бир шей галар вя о сонсузлуьа гядяр давам едяр. О да бу шяхсин о чятин анда эюстярдийи давраныш вя Аллаhын о адамдан мямнун олуб-олмамасыдыр. Инсан йашадыгларындан дейил, йашадыглары сырасында эюстярдийи давраныш, дцшцнъя вя сямимиййятиндян сорьу-суала тутулаъагдыр. Беляликля, hяр hадисядя Аллаhын йаратдыьы хейир вя hикмятляри эюрмяйя чалышмаг вя она эюря бир давраныш ичиндя олмаг мюминляря дцнйада вя ахирятдя бюйцк бир гаъанъ эятиряр. Бу сирри билян мюминляр цчцн дцнйада вя ахирятдя горху вя кядяр олмаз. Щеч бир инсан, hеч бир эцъ вя hеч бир hадися мюминляря горху, бядбяхтлик вя вя цмидсизлик кими мянфи hаллар эятирмяз. Аллаh бу сирри дя Гуранда беля билдирир:

"Биз дедик: "Щамыныз бурадан енин! Мяним тяряфимдян сизя бир hидайят эялдийи заман Мяним hидайятимя табе оланлара hеч бир горху йохдур вя онлар гямэин олмазлар"" ("Бягяря" суряси, 38).

"Билин ки, Аллаhын достларынын hеч бир горхусу йохдур вя онлар гям-гцсся эюрмязляр. О кясляр ки, иман эятирмиш вя пис ямяллярдян чякинмишляр - онлара дцнйада да, ахирятдя дя мцждя вардыр. Аллаhын сюзляри hеч вахт дяйишмяз. Бу, бюйцк гуртулушдур!" ("Jунус" суряси, 62-64).

ЩЯР ЧЯТИНЛИКЛЯ БЯРАБЯР

БИР АСАНЛЫГ ВАРДЫР

Аллаh дцнйаны инсанлары имтаhан етмяк цчцн йаратмышдыр. Вя имтаhанын гайдасы олараг инсана бязян боллуг вя эюзяллик веряряк, бязян дя шиддятли чятинликляря мяруз гойараг йохлайар. Щадисяляри Гуранда эюстярилян hягигятляря эюря дяйярляндирмяйян инсанлар, гаршылашдыглары чятинликляр гаршысында ня едяъяклярини билмяз, бядбинлийя гапылар, цмидсизлийя дцшярляр. Щалбуки Гуранда Аллаhын бу мясяля иля баьлы олараг билдирдийи вя анъаг сямими бир имана вя тяслимиййятя саhиб олан бяндялярин эюря билдийи юнямли бир сирр вардыр. Бу сирри Аллаh беля билдирмишдир:

"Шцбhясиз ки, hяр чятинликдян сонра бир асанлыг эяляр! Щягигятян, hяр чятинликдян сонра бир асанлыг эяляр!" ("Иншираh" суряси, 5-6).

Аллаhын айялярдя билдирдийи кими, йашанан вязиййят ня гядяр чятин вя чыхылмаз кими эюрцнся дя, Аллаh мюминляр цчцн мцтляг о вязиййятдян чыхмаьы мцтляг асанлашдыраъаг, сюзцэедян чятинлийи йцнэцлляшдиряъяк бир сябяб йаратмышдыр. Мюмин эюзял бир сябрля сябр етдийи вя сябриндя дюзцм эюстярдийи заман, бцтцн чятинликлярля бярабяр Аллаhын hям дя раhатлыг вердийини эюряъякдир.

Неъя ки, Аллаh башга айяляриндя дя Ондан горхуб чякинян бяндяляриня гулларына йол эюстяряъяйини, онлары немятляндиряъяйини беля мцждялямишдир:

"...Ким Аллаhдан горхса, Аллаh она бир чыхыш йолу ята едяр. Вя она эюзлямядийи йердян рузи веряр. Ким Аллаhа тявяккцл ется, Аллаh она кифайят едяр..." ("Талаг" суряси, 2-3).

Аллаh hеч кимя эцъц чатмайаъаьындан артыг иш тапшырмаз

Аллаh сонсуз мярhямяти, шяфгяти вя ядаляти иля, йаратдыьы hяр hадисядя hям бир асанлыг веряр, hям дя hяр инсаны эцъцня эюря сынаглардан кечиряр. Аллаhын инсанлара ямр етдийи ибадятляр, онлары йохламаг йчцн йаратдыьы чятинликляр, инсанлара вердийи мясулиййятлярин hамысы инсанларын эцъц нисбятиндядир. Бу иман едянляр цчцн бир мцждя вя раhатлыг, Аллаhын ряhмятинин бир нцмунясидир. Аллаh бу сирри Гуранда беля билдирир:

"Jетимин малына, хейирхаh мягсяд истисна олмагла, hядди бцлуьа чатана гядяр йахын дцшмяйин. Юлчцдя вя чякидя дцз олун. Биз hяр кяси йалныз гцввяси йетдийи гядяр йцкляйирик. Сюз сюйлядийиниз заман гоhумунуз олса беля, ядалятли олун. Аллаh гаршысындакы яhди йериня йетирин. Аллаh бунлары сизя тювсийя етмишдир ки, бялкя, дцшцнцб юйцд-нясиhят гябул едясиниз!" ("Янам" суряси, 152).

"Иман эятириб йахшы ишляр эюрянляр ися - Биз hеч кяси гцввяси йетдийиндян артыг йцклямярик - ъяннятликдирляр, онлар орада ябяди галаъаглар!" ("Яраф" суряси, 42).

"Биз hеч кяси эцъц чатмайан иши эюрмяйя вадар етмярик. Биздя hаггы сюйляйян бир китаб вардыр. Онлара зцлм олунмаз" ("Мумин" суряси, 62).

Аллаhын дининя табе олмаг

асан оланыдыр

Инсанларын бюйцк бир hиссяси динин hяйатларыны чятинляшдиряъяйини, онлара бир чох аьыр мясулиййятляр йцкляйяъяйини зянн едярляр. Бу, шейтанын диндян аздырмаг цчцн инсанлара вердийи бир шцбhя вя бюйцк бир йанлышлыгдыр. Яввялки мювзуларда да тохунулдуьу кими, дин раhатлыгдыр. Аллаh иман эятирян инсанлара чятинликлярин ардынъа раhатлыг вердийини билдирир. Бундан башга, тявяккцл вя гядяря иман кими динин ясас мювзулары, инсанын цстцндяки бцтцн аьырлыглары, чятинлкиляри, сыхынты вя кядяр верян бцтцн hадисяляри эютцряр. Аллаh бир чох айясиндя Она табе оланлары вя дининя йардым едянляри йардымыйла дястякляйяъяйини вя онлары hям дцнйада, hям дя ахирятдя эюзял бир hяйатла йашадаъаьыны вяд едир. Вядиндян ясла дюнмяйян Ряббимизин бу мювзу hаггындакы сюзляри белядир:

"Аллаhдан горхуб пис ямяллярдян чякинянлярдян: "Ряббиниз ня назил етмишдир?" - дейя сорушдугда ися онлар: "Хейир!" - дейя ъаваб верярляр. Бу дцнйада йахшылыг едянляри эюзял hяйат эюзляйир. Ахирят йурду ися, сюзсцз ки, даhа йахшыдыр. Мцттягилярин йурду неъя дя эюзялдир!" ("Няhл" суряси, 30).

Аллаh, бунунла йанашы, дининя эялянляря бу раhат олан йолда уьур газандыраъаьы сиррини дя мюминляря беля мцждяляйир:

"Ким (малыны Аллаh йолунда) верся, горхса вя ян эюзял сюзц тясдиг ется, Биз она ъянняти мцйяссяр едяъяйик!" ("Лейл" суряси, 5-7).

Гуранда билдирилян бу сирлярдян анлашылдыьы кими, Аллаhын дининя сямими олараг цз тутан инсан яввялдян мцвяффяг олаъаьы, дцнйада да, ахирятдя дя газанъ ялдя едяъяйи бир йолу сечмишдир. Инкар едянляр цчцнся, тамамиля тярси олаъаг. Онлар да яввялдян мяьлуб едилмиш, гям-гцсся, бядбяхтлик вя итки долу бир дцнйа вя ахирят hяйатына саhиб оларлар. Онлар инкара гярар вердикляри анда hям дцнйаларыны, hям дя ахирятлярини итирирляр. Аллаh, буну айяляриндя беля билдирир:

"Амма ким (малыны Аллаh йолунда хярълямяйя) хясислик ется, (мал-дювлятиня эцвяниб Аллаhа) мюhтаъ олмадыьыны санса, вя ян эюзял сюзц йалан сайса, Биз она ъяhяннями мцйяссяр едяъяйик" ("Лейл" суряси, 8-10).

Аллаhын hяр шейин саhиби вя йарадышыдыр. Ялбяття ки, Аллаhын достлуьуну, йардымыны, дястяйини газанмаг бир инсан цчцн бцтцн эцълярин вя йардымларын цстцндядир. Ким Аллаhла достлуг едяр вя она тяслим оларса, о инсанын дцнйада вя ахирятдя чох бюйцк бир газанъ вя эюзяллик ичиндя йашайаъаьы, hеч бир hадисядян вя hеч бир инсандан зяряр эюрмяйяъяйи гяти бир hягигятдир. Беля ися аьыл вя виъдан саhиби hяр кясин, Аллаhын Гуранда билдирдийи бу сирляри гаврайыб, аьла уйьун вя доьру оланы сечмяси лазымдыр. Инкарчыларын бу ачыг hягигятляри анлайа билмямяляри ися башга бир сирдир. Онлар ня гядяр зякалы вя йа мядяни олурларса-олсунлар, Аллаh онларын аьылларыны алмышдыр вя бу hягигятляри эюрмяляри янэяллянмишдир.