ƏSAS SƏHİFƏ SAYT HAQQINDA ƏLAQƏ
Insanin Askar Dsmeni Seytan - Harun Yahya
ИНСАНЫН АШКАР ДЦШМЯНИ

ШЕЙТАН


ШЕЙТАНЫН ТАКТИКАЛАРЫ

 Гийамятя гядяр давам едяъяк мцбаризясинин сонунда шейтан милйардларла инсаны юзц иля бирликдя ъяhянням атяшинин ичиня апарыр. Анъаг бир груп инсанлар вар ки, шейтан онлара гаршы ясла зяфяр газанмайаъаг. Онлар мюминлярдир. Чцнки мюминляр Аллаhын йер цзцндяки хялифяляридир вя онун hимайяси алтындадырлар. Шейтанын ойунларынын онлара hеч бир тясири олмур. Шейтан тяряфиндян дя етираф едилян бу hягигят Гуранда беля билдирилир:

Иблис деди: Ей Ряббим! Мяни аздырмаьына (ряhмятиндян кянар етмяйиня) анд ичирям ки, мян дя инсанлара пис ямяллярини йер цзцндя йахшы эюстяриб онларын hамысыны йолдан чыхараъаьам. Йалныз сянин садиг бяндяляриндян башга (Щиър, 15/39-40).

Айядян дя айдын олдуьу кими, шейтанын эцъц hягиги мюминляри аздырмаьа чатмаз. Анъаг hеч ким дя юзцнц ъяннятлик hесаб едя билмяз. Мюмин бир кяс шцбhясиз, Ряббинин язабындан архайын олмаг олмаз (Мяариъ, 70/28) айяси цзря иманыны горумаг цчцн hяр заман Аллаhын ипиндян мюhкям йапышмаг (Али-Имран, 3/103) мяъбуриййятиндядир. Шейтан инсанларын дцз йолунун цстцндя отураъаьы (Яраф, 7/16), онларын айагларыны бцдрятмяк (Али-Имран, 3/155) истяйяъяйи цчцн мюмин онун hийля вя ойунларына гаршы айыг олмалыдыр. Якс тягдирдя бу тяляляря дцшяр вя hятта бир мцддят сонра диндян дя чыха билир. Инди шейтанын инсанлары ъяhяннямя чякмяк цчцн ишлятдийи фяндлярини айры-айры арашдыраг.

Вясвяся верир

 Мюминлярин ян бюйцк дцшмянляриня гаршы мцбаризяси юмцр бойу давам едиб. Бу саваш заманы шейтан мцхтялиф фяндлярдян истифадя едир. Шейтан инсана hеч бир заман ясл цзцнц эюстярмяз, гаршысына чыхыб мян шейтанам вя сянин ъяhяннямдя йанмаьыны истяйирям демяз. Онун явязиня инсанларын црякляриня вясвяся веряряк (Нас, 114/4-5) юз варлыьыны мяhарятля эизлядяр.

Шейтана яhямиййят вермяйян инсан онун тялгинлярини юз дцшцнъяси зянн едяр. Сонра шейтан ону бу фикирлярин доьру олдуьуна инандырыр. Бунун нятиъясиндя бир чох инсаны - аьыллары юзляриндя олмадыьы анда - там нязарят алтына алыр.

Анъаг мюминляр синяляря вя гялбляря эириб вявяся верян бу дцшмяни Гуран васитяси иля саф-чцрцк едя билир. Мюмин яввялъя гялбиндян эялян бу сясин шейтана йохса юз виъданына аид олдуьуну айырд едяъяк бир нур вя фярасят саhибидир. Инсан шейтанын ойунуна фикир вердикдян сонра Гуранда ямр едилян гайда цзря hярякят едяр, Аллаhа сыьынар. Чцнки Аллаhы анан бир мюминин гаршысында шейтанын вясвясясинин hеч бир hюкмц галмаз. Аллаh бу юнямли сирри Гуранда беля билдирир:

Яэяр сяня шейтандан бир вясвяся эялся, Аллаhа сыьын. Шцбhясиз ки, Аллаh hяр шейи ешидян вя биляндир. Аллаhдан горханлара шейтандан бир вясвяся тохундуьу заман онлар хатырлайыб дцшцнярляр вя дярhал эюрян олурлар (Яраф, 7/200-201).

Дцнйа hяйаты бир имтаhан йери олдуьу цчцн hяр эцн инсанын гаршысына мцхтялиф hадисяляр чыхыр, инсан мцхтялиф вязиййятлярля гаршылашыр. Бцтцн hалларда шейтан кянарда пусгуда дайаныр вя мюминин бу вязиййятлярдя эюстяря биляъяйи кичик зяифлик онун цчцн бюйцк бир фцрсят олур.

Шейтан бу фцрсятлярин hамысындан истифадя едир, анъаг юзцнцн варлыьыны hеч бир шякилдя hисс етдирмямяйя чалышыр.

Яэяр мюмин ичиндя олдуьу hадисялярдя вя ишлярдя hяр шейин тярс эетдийини, сыхынты вердийини, виъданынын нараhат олдуьуну hисс едирся, о дягигя дайаныб дцшцнмялидир. Бунун цчцн ян асан йол инсанын юзцня хариъдян башгасынын эюзц иля бахмасыдыр. Беляликля дя инсан гаршысындакы инсаны, йяни юзцнц бу суаллар васитясиля айдын эюрцр;

*    Щямин ан бейниндяки дцшцнъяляр Гуранла уйьун эялирми?

*    Аллаhы анмагда тянбяллик эюстярирми?

*    Гуранда буйурулан hюкм вя гадаьалара ямял етмякдя тянбяллик едирми?

*      Планлары Аллаhын ризасы вя ахиряти хариъиндяки мягсядями йюнялиб?

*      О ан цчцн юз хейри диэяр мюминлярдян юн пландадырмы?

*      Мюминляр ичиндя юзцнцн хцсуси бир йери олдуьуну вя йеринин долдурулмайаъаьыны дцшцнцрмц?

*      Олан hадисядян тявяккцл етмядийини, буна эюря hагсызлыьа уьрадыьыны дцшцнцрмц?

*      Етдийи фядакарлыьы башга инсанларын билмясини вя данышылмасыны истяйирми?

*      Севдийи малдан вермяк лазым олдуьу hалда бир бяhаня едиб вермямяйями чалышыр?

*      Щяр hансы бир дцнйа малына гаршы hярисликми едир?

*      Эяляъякя баьлы горху hиссиня маликдирми?

*      Юзцня гаршы Гуран ясасында hярякят едиляндя буна дюзцмсцзлцк эюстярирми?

*      Аллаhа вя диня дцшмян олан бир кимсяйя гаршы ичиндя бир севэи, баьлылыг вармы?

*     Гуран охумаьы, дуа етмяйи вя йа ямяли салеh ишлярдя олмаьы цзцрсцз сябябляр цзцндян тяхиря салдымы?

Яэяр ичиндяки сыхынты бурада сайыланлардан вя йа бунлара бянзяр hаллардан ямяля эялирся, бу инсанын гялбиня шейтан дахил олмушдур. Зянн етдийи бу дцшцнъялярин hамысы шейтанын гялбиня вердийи вясвясядир. Шейтан мцхтялиф инсанлара мцхтялиф йолларла тясир етмяйя чалышыр.

Диндян узаг, Гурандан хябярсиз йашайан бир кимсяни бу hяйат тярзиня давам етмяси цчцн фяндляр ишлядир. Шейтан онлары тамамиля дцнйа hяйатына йюнялдир, дцнйанын фани, кечиъи бярбязяйиня баьлайыр, беляликля дя онларын пак диндян узаг олмаларына сябяб олур.

Шейтан диня тязя-тязя мараг эюстярян инсаны ятрафы тяряфиндян тякляняъяйи, дин цзря йашамаьа башлайарса, буну давам етдиря билмяйяъяйи кими бош вя йерсиз дцшцнъяляря салараг диндян узаглашдырмаьа чалышыр.

Шейтан мюминляря гаршы да фяалиййяти давам етдирир. Мясялян, мюминин диэяр мюминя hирслянмяси вя йа Гуран охумаьы аьлындан кечирдикдя ясассыз бир бяhаня тапыб бундан имтина етмяси бу фяалиййятин нятиъясидир. Анъаг шейтан мюминя Гуран охума, Аллаhы анма демир. Чцнки бунун тясирсиз олаъаьыны билир. Онун явязиня инсанын бейнини бош вя узун-узады, мянасыз ишлярля мяшьул едир. Яэяр инсан бу тясир алтына дцшцрся, ахиряти унудуб дцнйа hяйатына баьланырса, бу гяфлятин тясириндян Гуранын ямр етдийи шякилдя йашамагдан узаглашыр. Бу тяляйя дцшмямяйин йеэаня йолу шейтанын пычылтыларыны вахтында билиб Аллаhа сыьынмагдыр.

Шейтанын хцсусиййятляри, тактикалары вя инсан цзяриндя ойнадыьы ойунлар бялли олдуьу тягдирдя бундан саьлам нятиъя чыхарыла биляр. Бунун цчцн йеэаня йолэюстярян Гурандыр. Сонракы сяhифялярдя Гуран айяляриня эюря шейтанын фяндляри, онун инсанлары Аллаh йолундан узаглашдырмаг цчцн гурдуьу тяляляр, мюминлярин hярякятляриндяки хяталардан истифадя едяряк гурдуьу hийляляр ачыгланаъаг.

Ширк

 Гурана эюря, ширк Аллаhа шярик гошараг ондан башгасыны танры гябул етмяк мянасыны билдирян кялмядир. Анъаг ичиндя олдуглары ширк уъбатындан ъяhяннямя эедяъяк милйардларла инсан hягигятдя ширк кялмясинин мянасыны билмяз. Ширк гошмаг, Аллаhдан башгасыны танры гябул етмяк ифадясинин кюмяйи иля Йарадан олараг Аллаhдан башга йарадыъы гябул етмяк, бцтляря ибадят етмяк кими ясрлярля яввяллярин чохтанрылы динлярини гябул етмяк кими баша дцшярляр. Бу мянтигдян чыхыш едян ъаhил инсанлар мян Аллаhа инанырам, бир кимсяйя зярярим дяймир, инсанлара даим йахшылыг етмяйя чалышырам, ъяhяннямя эедяъяйими зянн етмирям кими тамамян Гурандан кянар вя азьын мянтигя саhиб олур.

Яслиндя ися Аллаhдан башга бир варлыьы горуйуъу эцъ олараг гябул етмяк, Аллаhдан башгасындан горхмаг, Аллаhдан башгасына гаршы мцстягил бир севэи дуймаг кими Аллаhа шярик гошмаг мянасына эялир. Аллаhдан башга йолэюстярян ахтармаг ширкин ян чох йайылмыш нювляриндяндир. Индики дюврцн ъаhил топлуму Аллаhдан башга йолэюстяриъиляр гябул едяряк вя бу йол эюстярянлярин ардынъа эедяряк ясрлярля яввялки бцтпярястлийи йашадыр. Чохтанрылы динлярин йерини инсанлар тяряфиндян ортайа атылан диндянкянар идеолоэийалар, бцтлярин йерини ися бу идейаларын гуруъулары, йа да онларын hейкялляри тутур. Юлкялярдян вя миллятлярдян асылы олмайараг милйардларла инсан Аллаhын динини йашамагдан бу йолла узаглашмышдыр.

Ялбяття, инсаны бу азьынлыьа ян чох тяhрик едян гцввя шейтандыр. Чцнки инсанын Аллаhдан узаглашдыьы нюгтя шейтанын инсана гаршы гурдуьу ъябhядир. Буна эюря шейтан ширк сайясиндя ъаhил инсанларын бейнини кейляшдирир. Бцтцн hяйаты ширкля долу олан бу инсанларын саьлам дцшцнмясиня мане олур. Вя беля инсанлар hяйатларыны Аллаhын истядийи шякилдя, Гуран цзря дейил, шейтанын эюстяришляри цзяриндя йашайыр.

Ширк ичиндя олан hяйат шейтан тяряфиндян hазырланмыш еля бир тялядир ки, бу тялядя олан инсанлар юз вязиййятляриня яhямиййят вермяз. Бу инсанларын чоху юзлярини доьру йолда, hятта hяр кясдян даhа чох ъяннятлик hесаб едир. Шярик гошдугларыны билмяйян вя юзлярини чашдыран бу инсанларын ахирят эцнц яслиндя мцшрик олдугларыны билдикдя мяруз галдыьы зцлм айядя беля анладылыр:

О эцн онларын hамысыны бир йеря топлайаъаг, сонра шярик гошанлара дейяъяйик: Танры олдугларыны иддиа етдийиниз шярикляриниз (бцтляриниз) hарададыр? Онларын: Ряббимиз Аллаhа анд олсун ки, биз мцшрик дейилдик! демякдян башга hеч бир чаряляри галмайаъаг. Эюр онлар юзляриня гаршы неъя йалан дейирляр! Юзляриндян уйдуруб дцзялтдикляри бцтляр дя онлардан гейб олаъаг (Янам, 6/22-24).

Ширки доьуран сябяблярдян бири дя инсана йарадылышдан верилян севэи hиссинин дцзэцн йюнялдилмямясидир. Исламда Аллаhа йахынлашмаьа сябяб олан бу дуйьу ъаhилиййядя Аллаhдан узаглашдыран шейтани тяля олмушдур. Мюминляр фитрятляриндяки севэини ясл севэийя лайиг олан Аллаhа йюнялдирляр. Бу севэи бцтцн севэилярин фювгцндядир. Диэяр инсанлары вя варлыглары ися Аллаhы севдикляри цчцн севярляр. Мюминлярин бир инсана гаршы мцстягил шякилдя севэи бяслямяси, мясялян, Аллаhа аси олан бир кафиря гаршы севэи бяслямяси Гурана эюря мцмкцн дейилдир. Мюминляр Аллаhын разылыьыны, йяни ризасыны газанмаг цчцн Аллаhын севдийини севяр, севмядийини севмязляр. Мюминлярин инсан севэиси Аллаhа йюнялдилян севэинин бир нятиъяси олдуьундан мцшриклярин инсана гаршы севэисиндян даhа дярин вя мюhкям олур.

Мцшрикляр ися севэилярини саhиб олдуглары сайсыз-hесабсыз танрылара бясляйирляр. Бу кимсяляр Аллаhы севдиклярини иддиа едярляр. Анъаг бу севэи сюздя галыр. Онлар бцтцн hяйатларыны, hягиги севэилярини юз бцтляриня хяръляйирляр. Мясялян, аталарыны, оьулларыны, hяйат йолдашларыны, пулу, шюhрят вя вязифяни Аллаhдан даhа чох севярляр. Инкар едянлярин бу севэиляри бир айядя беля билдирилир:

Инсанларын ичярисиндя Аллаhдан гейрилярини Аллаhа шярик гошуб онлары Аллаhы севян кими севянляр дя вардыр. Щалбуки иман эятирянлярин Аллаhа мяhяббяти даhа гцввятлидир. Яэяр юзляриня зцлм едянлярин вахтында эюряъякляри язабдан хябярляри олсайды, онлар бцтцн гцввятин вя гцдрятин Аллаhа мяхсус олдуьуну вя онун язабынын шиддятли олаъаьыны билярдиляр (Бягяря, 2/165).

Ъаhилиййя дюврцндя ян чох йайылан ширк цнсцрляриндян бири гадынлара дуйулан бюйцк севэи иди. Яэяр hяр hансы бир гадына дуйулан севэи Аллаhа гаршы олан севэидян артыгдырса, бу, ширки доьурур. Бир инсана гаршы олан севэи о инсандакы эюзялликлярин саhибинин Аллаh олдуьу дцшцнцляряк олурса, бунун бир мянасы олур. Аллаhа гаршы бяслянян севэидя бир сон олмадыьындан Аллаh цчцн севян бир инсанын гаршысындакына олан севэиси чох эцълц вя давамлы олур.

Аллаh гадынлара гаршы олан бу асылылыьын шейтан ойуну олдуьуну беля билдирмишдир:

Аллаhы гойуб йалныз гадын бцтляря тапыныр вя йалныз аси шейтана ибадят едирляр (Ниса, 4/117).

Ширк Аллаhа гаршы ишлянян ян бюйцк бир эцнаh вя нанкорлугдур. Одур ки, Аллаh бцтцн эцнаhлары баьышлайа биляъяйини, анъаг ширки гяти олараг яфв етмяйяъяйини билдирмишдир:

Шцбhя йохдур ки, Аллаh юзцня шярик гошанлары яфв етмяз, амма истядийи шяхсин бундан башга олан эцнаhларыны баьышлар. Аллаhа шярик гошан шяхс ялбяття, бюйцк бир эцнаh етмишдир (Ниса, 4/48).

Ширк о гядяр бюйцк бир тяhлцкядир ки, бцтцн юмрцнц Аллаhа ибадят етмякля кечирян кимсяляри беля мяhвя апарар. Чцнки едилян бцтцн салеh ямялляр ширкин олдуьу тягдирдя боша эедяр. Бу сябябдян шейтан hяйатыны Аллаhа баьламыш мюминляри ширкя апармаг цчцн мцхтялиф тяляляр гурар, фцрсят, мягам эюзляйяр. Киминя гадынлары, киминя пулу вя башга йоллары тяклиф едяр. Мясялян, газанылан бир уьура буну мян етдим демяси шейтанын hазырладыьы тялядир. Беляликля, инсаны Аллаhын ирадясиндян кянарда шяхси бир эцъц олдуьуна инандырмаьа чалышыр.

Мюминляр ямялляринин боша эетмясиня сябяб олаъаг hяр ъцр тяhлцкяйя гаршы сон дяряъя диггятли олмалыдыр. Бунун цчцн Гуранда мюминляря чох айдын шякилдя билдирилир:

Сяня вя сяндян яввялкиляря беля вяhй олунмушдур: Яэяр шярик гошсан, бцтцн ямялин пуча чыхаъаг вя мцтляг зийан чякянлярдян олаъагсан. Хейр! Йалныз Аллаhа ибадят ет вя Онун немятляриня шцкр едянлярдян ол! (Зумяр, 39/65-66).

 Инсанларын шцкцр етмясиня гаршы манеяляр

 Шейтан Аллаhын hцзурундан говулмамышдан яввял юзцня сюз вермишдир. Бу сюз шейтанын инсанлара гаршы едяъяйи чох юнямли фяндлярдян бирини эюстярир:

Сонра онларын гаршыларындан вя архаларындан, саьларындан вя солларындан эяляъяйям вя сян онларын яксяриййятини шцкцр едян эюрмяйяъяксян! (Яраф, 7/17).

Шейтан инсанларын шцкцр етмясиня манечилик тюрядир. Чцнки шцкранлыг Аллаhын Гуранда цзяриндя ян чох дайандыьы ямяллярдян биридир. 60 айядя шцкцрдян вя шцкранлыьын юняминдян, ваъиблийиндян бяhс едилир. Аллаhын бу гядяр диггятля хатырлатдыьы бу вязифяни инсанлара унутдурмаг шейтанын ялбяття ки, башлыъа мягсядляриндян биридир.

Шцкцр едя билмяк цчцн яввялъя шцкцрцн ваъиблийини гаврайа биляъяк шцура саhиб олмаг эярякдир. Шцкцр едян инсан она верилян немятин саhибинин Аллаh олдуьуну вя Аллаh гаршысында аъизлийини билир. Аллаhын бюйцклцйцнц вя язямятини эюрмяйиб буну гялби иля тясдиг етмяйян бир инсанын шцкрц дя заhири олур.

Шейтанын тясири алтында олан ъаhил ъямиййят шцкцрдян узаг олур. Шцкцр етмяк кими ясас бир ибадяти анъаг баш верян мцсибят кечдикдян сонра вя йа хошаэялмяз бир вязиййят ортадан галхдыгда хатырлайар, сонра йеня ичиндяки йашамларына дюнярляр.

Гуранда буна мисал олараг башларына фялакят эялдийи заман дуа едян, сыхынты арадан галхдыьы заман шярик гошан инсанларын hаллары эюстярилмишдир:

Де ки: Эизлиндя Аллаhа дуа едиб: Яэяр бизи суйун вя гурунун зцлмятиндян гуртарсан, ялбяття, шцкцр едянлярдян оларыг дейя йалвардыьыныз заман сизляри бундан хилас едян кимдир? Де ки: Сизи ондан хилас едян вя hяр бир гямдян гуртаран Аллаhдыр. Бцтцн бунлардан сонра сиз йеня дя она шярик гошурсунуз? (Янам, 6/63-64).

Щалбуки шцкцр етмяк инсанын ян мцhцм вязифяляриндян биридир. Чцнки hяр бир инсанын hяйаты шцкрц тяляб едян сайсыз-hесабсыз немятлярля долудур. Бу немятлярин саймагла битмяйяъяйи Няhл сурясинин 18-ъи айясиндя айдын шякилдя билдирилир. Гуранда шцкцр цчцн хцсуси бир hядд гойулмадыьындан инсан ялиндяки немятляри шцкцр етмяк цчцн истифадя едя билир. Мясялян, Щз.Ибраhим кими ону йедирян вя ичирянин Аллаh олдуьуну билян инсан (Шцяра, 26/79) hяр йемяк йейяндя вя йа бир шей ичяндя бцтцн бунлары она лцтф едян Аллаhа шцкцр етмялидир.

Анъаг шцкцр етмяк тякъя йемяк-ичмякля мяhдудлашмамалыдыр. Инсанын эцн ярзиндя истифадя етдийи hалда чох заман аьлына эятирмядийи, дяйярини анъаг ону итирдийи заман билдийи сайсыз немятляр вар. Гуранда тез-тез билдирилян эюрмя вя ешитмя немятляри дя буна нцмуня олараг эюстяриля биляр.

Эюрмя вя ешитмя тясадцфян ортайа чыхмыш немятляр дейил. Аллаhын инсанлара эюзляр, гулаглар вермяси она шцкцр етмяси вя лайигинъя гуллуг етмяси мягсяди илядир:

Аллаh сизи аналарынызын бятниндян hеч бир шей билмядийиниз hалда чыхарды. Сонра сизя гулаг, эюз вя гялб верди ки, бялкя шцкцр едясиниз (Няhл, 16/78).

Ейни шякилдя инсанлар цчцн миник вя йцкдашыма васитяси олан эямилярин дцнйанын дюрддя цчцнц тяшкил едян дянизлярин, hятта кцляклярин беля варлыьы инсанларын шцкцр етмясини тяляб едир. Аллаh буну беля билдирир:

Тязя ят йемяйиниз, тахдыьыныз бязяк шейлярини ялдя етмяйиниз цчцн дянизи дя сизя рам едян Одур. Аллаhын немятиндян сизин рузи ахтармаьыныз цчцн эямилярин ону йара-йара цзцб эетдийини эюрцрсян. Бялкя шцкцр едясиниз! (Няhл, 16/14).

Щягигятян кцлякляри мцждячи олараг эюндярмяси, сизя юз мярhямятиндян даддырмасы, ямри иля эямилярин цзмяси, кяряминдян рузи ахтармаьыныз онун гцдрят яламятляриндяндир. Бялкя шцкцр едясиниз (Рум, 30/46).

Эямилярин онун ямри иля дяниздя цзмяси вя сизин дя онун кяряминдян рузи ахтарманыз цчцн дянизи сизя рам едян Аллаhдыр (Ъасийя, 45/12).

Мюминин она верилян немятя шцкцр етмяси онун бу немятин саhибини танымасына дялилдир. Беляликля, hям немятин hаггыны вермиш олур, hям дя юнцндя даhа цстцн немятя йол ачылыр. Аллаhа шцкцр едян бяндяляриня немятлярини артыраъаьыны билдиряркян шцкцр етмяйян нанкорлары язабына дцчар едяъяйини билдирир:

Йадыныза салын ки, о заман Рябиниз буну билдирмишди: Яэяр мяня шцкцр етсяниз, сизя олан немятими артыраъаьам. Йох яэяр нанкорлуг етсяниз, мяним язабым hягигятян шиддятлидир (Ибраhим, 14/7).

Пейьямбярлик мягамы верилмиш Щз.Сцлейманын Аллаhдан она шцкцр етмяйи илhам етмясини истямяси (Нямл, 27/19) бцтцн мюминляря нцмунядир. Чцнки шейтан инсанлара юнляриндян, архаларындан, саьларындан, солларындан эяляряк немятляря шцкцр етмяйи унутдурмаг, немятлярин юзцня баьлылыьа сювг етмяк кими hийлялярля онлары аздырыр.

 Горху вермяси

 Мюминлярин Аллаhа олан йахынлыглары шейтана гаршы галхан кими дайаныр. Аллаhа тяслим олмаг, ону зикр етмяк, йер цзцндяки hяр бир hадисянин онун нязарятиндя олдуьуну билмяк мюминляря мяняви бир эцъ веряр. Шейтан hяр ан фцрсят ахтарараг мюминлярин бу мяняви эцъцнц зяифлятмяк истяйир. Бу йоллардан бири дя инсана Аллаh горхусундан башга горхулар вермякдир.

Шейтанын бу силаhы ишлятмясинин даhа юнямли сябяби вар. Горху шцурун дайанмасына, Аллаhла ялагянин гырылмасына вя Аллаhа тявяккцл етмяйин ортадан галдырылмасына сябяб олур. Ихласыны горуйан мюмин цчцн беля hал яhямиййятсиз олур. Шейтан анъаг гяфлят ичиндя олан, шцуру дяйишкян вя йа тамамиля баьлы олан инсанлара тясир едир. Гуран айясиндя горхмаг лазым эялян ясл гцввянин Аллаh олдуьу билдирилир:

Сизи йалныз о шейтан юз достларындан горхудуб чякиндирир. Амма сиз онлардан горхмайын. Яэяр мюминсинизся, мяндян горхун! (Али-Имран, 3/175).

Дцнйа мюминляр цчцн онларын гядяря баьлы олараг йашадыьы кечиъи вя фани бир мякандыр. Горхаъаглары тяк мцтляг варлыг да бу дцнйанын вя гядярин hакими олан Аллаhдыр.

Мюмин олмайанлар ися дцнйаны бир-бириндян айры hадися вя инсанларын гярар тутдуьу нязарятсиз бир мякан зянн едярляр. Беля инсанлары гялбиня шейтан асанлыгла вясвяся вериб горху салар. Бу инсанлар цчцн гаршыларына чыхан hяр hадися сону бялли олмайандыр. Онлар юлцм горхусуйла, йохсуллуг горхусуйла, эяляъякдя ола биляъяк hадисяляр горхусуйла Аллаhа дейил, сайсыз бцтляря сарылырлар.

Шейтанын горху тяляси мюминляр топлуму ичиндя йашайан, анъаг гялбиндя хястялик олан кимсяляря дя тясир едир. Аллаh йолунда гаршысына бир чятинлик чыхдыгда онлары бир горху бцрцйяр, ичляриндя олан гяфлят ортайа чыхар. Мясялян, эцълц саваш ортасында горхуйа дцшян бир груп инсанын дуруму Гуранда беля билдирилмишдир:

Мюминляр: Каш ъиhад барясиндя бир суря назил олайды дейирдиляр. Еля ки, мюhкям бир суря назил олуб орада дюйцш ъиhад ямри билдирилди. Йа Мяhяммяд! Гялбляриндя мяряз оланларын сяня юлцм горхусундан байылмыш кимсянин бахышы иля бахдыгларыны эюрдцн. Амма онлара даhа чох йарашарды (Муhяммяд, 47/20).

Тявяккцл едян инсан юзцнц там олараг Аллаhа вя гядярятяслим едяр. Горхудан там азад олар, Аллаhа там тяслимиййятин вердийи ъясарятля Аллаhдан башга hеч бир эцъдян горхмаз.

Мюминлярин ъясарятинин шцурсуз вя аьылсыз инкарчыларын юзляриндян хябяри олмамасындан фяргли олмасындакы хцсусиййятляр унудулмамалыдыр.

Бу hисс гядяря там иман етмяйин, Аллаhа тяслимиййятин вердийи юзцняинам hиссидир. Сямими олараг иман эятирмяйянляр бу hисси дуймазлар. Мюминлярин бу ъясарятинин Гуранда бир чох нцмуняляри вар.

Мясялян, Щз.Муса вя йанындакылар дянизля фиронун ордусу арасында галдыглары заман араларындакы зяиф иманлы кимсяляр йахаландыглары зяннийля горхуйа дцшцрляр. Щз.Муса Хейр. Ряббим мянимлядир (Шцяра, 26/62) дейяряк Аллаhа тяслимиййятини вя сыьынмаьыны ифадя едяр. Аллаhа иман эятирдикляри цчцн фирон тяряфиндян голлары вя гылчалары кясилмяк ямри верилян сеhрбазлар да ейни горхусузлуг эюстярмишляр. Ода атылан Щз.Ибраhим дя ейниля hеч бир горху дуймамышдыр. Гуранын Яhзаб сурясиндя бяhс олунан мюминляр дцшмян дястяси иля гаршылашдыглары заман иманлары вя тяслимиййятляри артмышдыр. Чцнки шейтанын горху тялгининин тявяккцл едян инсана тясири йохдур. Аллаhын айясиндя дя билдирилдийи кими: Щягигятян иман эятириб йалныз юз Ряббиня тявяккцл едянлярин цзяриндя шейтанын hеч бир hюкмц йохдур! (Няhл, 16/99).

Мюминлярин арасыны вурмаьа чалышыр

 Гуран мюминлярин бирлик ичиндя бир-бириня дястяк вя кюмякчи олмасыны вя бир-бирини мцдафия етмясини ямр едир. Бирлийин ня дяряъя эцълц олмасынын ваъиблийи ашаьыдакы айядя билдирилир:

Шцбhясиз ки, Аллаh юз йолунда мюhкям дивар кими сяф чякиб дюйцшянляри севяр (Саф, 61/4).

Шейтан бу ваъиб hюкмц эюздян йайындырмаьа, мюминлярин арасындакы бирлийи позмаьа чалышыр. Бу мягсяди hяйата кечирмяк цчцн ян бюйцк фяалиййяти мюминляр арасындакы сюhбятлярин тясири алтында сахламаг олур. Пис сюз сюйлямякля, ишаря иля данышмагла, бош-бош данышма кими ъаhил инсанлара хас олан чиркинликляри ишлямяйя тяшвиг етмякля онларын араларыны вурмаьа чалышыр. Иман эятирян шяхс шейтана гаршы бош дайандыгда hяр ан беля тяhлцкя иля гаршылашыр. Бунун цчцн Гуранда мюминляр бу тяhлцкяйя гаршы галдырылыр, бир-бириня эюзял сюз сюйлямялярини ямр едир вя шейтанын мюминлярин дцшмяни олдуьуну хатырладыр:

Бяндяляримя де ки, эюзял сюзляр сюйлясинляр. Шейтан онларын арасына фитня-фясад сала биляр. Щягигятян дя шейтан инсанын ачыг дцшмянидир (Исра, 17/53).

Шцбhясиз ки, шейтан ички вя гумарла араныза ядавят вя кин салмаг, сизи Аллаhы йада салмагдан вя намаз гылмагдан айырмаг истяр. Артыг бу ишя сон гойаъагсынызмы? (Маидя, 5/91).

 Нясиhят вердийини тялгин

едяряк инсанлары буна инандырыр

 Шейтан ясас дцшмяни олан инсаны сонсуз мцсибятляря дцчар етмяйи истядийи цчцн ниййятини hеч бир шякилдя она hисс етдирмяз. Там яксиня, инсана она юйцд вермяк истяйян йахын адам кими йахынлашыр. Инсаны йахшылыг етмяк истядийиня инандырдыгдан сонра юз нязаряти алтына алыр. Инсанын зяифлийиндян истифадя едяряк бу йюндя тялгинини едяр. Щз.Адямин ъяннятдян чыхарылмасына сябяб олан хятаны ишлямяси дя бу тяля иля олду. Шейтан Щз.Адямя вя ханымына бир дост кими йахынлашмыш вя онлары нясиhят вердийиня инандырмышды:

Шейтан Адямин вя Щявванын юртцлц айыб йерлярини юзляриня эюстярмяк мягсяди иля пычылдайыб деди: Ряббиниз сизя бу аьаъы йалныз мяляк олмамаьыныз вя йа (ъяннятдя) ябяди галмамаьыныз цчцн гадаьан етмишдир. Щям дя онлара: Мян ялбяття, сизин хейирхаh мясляhятчиляриниздяням дейя анд ичди (Яраф, 7/20-21).

Шейтан Щз.Адями вя зювъясини алдадараг онларын ъяннятдян говулмасына наил олмушдур. Щз.Адям тювбя етдикдян вя Аллаhдан баьышланма дилядикдян сонра тякрар доьру йолу тапа билмишдир.

Шейтанын дцшмяни олдуьуну Аллаhдан юйрянян Щз. Адямин бу билдиришдян сонра йеня шейтан тяряфиндян алданмасы инсанын юмрц бойунъа гаршы-гаршыйа олдуьу эизли дцшмянинин ня гядяр маhир бир йаланчы, hийляэяр олмасынын дялилидир.

Щз.Адямя бцтцн шейтанларын ян бюйцйц олан Иблис тяряфиндян едилмиш мян сизин нясиhят едянлярдяням тялгини индики заманда инсанлара да инси шейтанлар тяряфиндян едилир. Буна ян эюзял мисал фироунун юз гювмцнц Аллаh йолундан аздыраркян онлара ...Мян анъаг сизя мцнасиб эюрдцйцм ряйими билдирирям, мян сизя анъаг доьру йол эюстярирям (Мюмин, 40/29) демяси буна бир мисалдыр.

Буна бянзяр тялгинляря буэцнкц ъаhил топлумларда да тез-тез раст эялмяк мцмкцндцр. Дини йашамаг онун hюкмляриня ямял етмяк истяйян бир эянъя гаршы едилян Сян hяля эянъсян, hяйаты истядийин кими йаша, йашланынъа ибадят едярсян тялгини буна бир мисалдыр. Буну тялгин едян инсан юзцнцн йахшылыг етмяк мягсядиля дедийини сюйляйир. Анъаг яслиндя чаьырдыьы йол ъяhянням йолудур.

Шейтан нясиhят вермя тактикасыны ишлятмяк цчцн яввялъя инсанын йан-йюрясиндя вя нязарятиндя олан инсанлардан истифадя едир. Мясялян, Гуранда иман эятиряндян сонра шейтан тяряфиндян тялгин едилян вя бундан башга достларынын тясири иля йолуну азан инсанлардан бяhс едилир. Бу достларын сюзляри шейтанын тактикасыны эюз юнцня сцряр: Доьру йола, бизя эял... Шейтанын бу тактикасынын билдирилдийи айянин тамамы белядир:

Де ки, Биз Аллаhы гойуб бизя ня бир хейир, ня дя бир зяряр веря билмяйян бцтляря тапынаъаг вя Аллаh бизи дцзэцн йола йюнялтдикдян сонра йер цзцндя шашгын доланаркян шейтанларын аздырдыьы адам кими эерийями (кцфря) дюндяриляъяйик? Щалбуки достлары ону Бизя тяряф эял дейяряк hагг йола чаьырырдылар. Де ки: Аллаhын hидайяти доьру йолдур. Бизя алямлярин Ряббиня тяслим олмаг ямр едилмишдир (Янам, 6/71).

Инсан бу дцшмяня гаршы сон дяряъя диггятли олмаг мяъбуриййятиндядир. Анъаг Аллаhа там тяслим олмуш вя онун зикриня баьланмыш бир кимся буну баъармаг аьлына саhиб олур. Шейтанын тялгинляринин гайнаьыны о дягигя анализ едяр вя бейниндян чыхарыб атар. Якс тягдирдя инсан бунлары юз дцшцнъяси зянн едяр вя ирадясини она тяслим едяр.

Аллаhын адындан истифадя едяряк аздырмасы

 Шейтанын ян маhир вя алдадыъы hийляляриндян бири дя инсанлара Аллаhын адындан истифадя едяряк йахынлашмасыдыр. Бу гайда иля Аллаhын разы олмадыьы hярякятлярин дин вя Аллаh адына олдуьуну тялгин едяр. Бош hярякятляри hизмят, ибадят гисминдя елятдирир. Бу ойуна дцшян инсан Аллаh йолунда мцъадиля цчцн олан имканлары тамамян юз няфси цчцн истифадя етмяйя башлайыр.

Мясялян, бир инсан диня хидмят мягсяди иля инкарчыларын сых олдуьу, алдадыъы дцнйа зювгляри иля бязянмиш бир йеря эедяндя садяъя олараг юз няфсини дцшцняряк hярякят едяр. Башланьыъда hалал олан немятлярдян зювг алыр. Сонра вязиййят дяйишир. Инсанын хейри цчцн башладыьы мягсядиндян араланыр, мягсядинин йерини немятляр тутур. Заhирян Аллаhын буйурдуьу hядляр ичярисиндя hярякят едилирди, амма гялбдя Аллаhын ризасы дейил, няфсин доймасы юн плана кечир. Етдийи hярякятдян мцкафат эюзлямядийи кими иманы эетдикъя зядялянир. Шейтан бир даhа дцнйа hяйатынын алдадыъы бязяйини эюстяряряк ахиряти тярк етдирмиш, бяhаня олараг Аллаh ризасыны истифадя етмишдир:

Ей иман эятирянляр! Шцбhясиз ки, Аллаhын вяди hагдыр. Дцнйа hяйаты сизи алдатмасын. Шейтан да сизин товлайыб йолдан чыхармасын! Щягигятян шейтан сизин дцшмяниниздир. Ону юзцнцзя дцшмян тутун. О, юзцня уйанлары ъяhянням яhли олмаьа чаьырыр (Фатир, 35/5-6).

Кичик hесабларын вя кечиъи, фани дцнйа hяйатынын ардынъа дцшяряк иманы зяифляйян малыны горумаг цчцн Аллаh ризасыны сирр едян бу инсанлар бир мцддят сонра мцнафиг олурлар:

Мцнафигляр мюминляри сясляйиб дейяъякляр: Мяэяр биз дцнйада сизинля бирликдя дейилдикми!? Мюминляр беля ъаваб веряъякляр: Бяли, бизимля бирликдя идиниз. Лакин сиз юзцнцзц фитняйя салыб мяhвя дцчар етдиниз, эюзлядиниз вя шякк етдиниз. Аллаhын ямри эялиб чатанадяк сизи хам хяйаллар, тамаh алдатды. Сизи Аллаh барясиндя о товлайан товлады (Щядид, 26/14).

Бу hийля олдугъа чашдырыъы вя алдадыъыдыр. Чцнки шейтан инсанын доьру йолунун цстцндя отурараг (Яраф, 7/16) бир тяля гурмушдур. Аллаhдан лазымынъа горхан кимсяляр шейтанын бу ойунуна эирмязляр. Чцнки Аллаh Ондан горханлара доьру йолу йанлыш йолдан айырмаг анлайышы верир:

Ей иман эятирянляр! Яэяр Аллаhдан горхсаныз, О, сизя hаггла наhаггы айырд едян веряр, эцнаhларынызын цстцнц юртцб сизи баьышлайар. Аллаh бюйцк лцтф, мярhямят саhибидир (Янфал, 8/29).

Шейтанын инсаны Аллаhын ады иля алдатмасынын бир башга йолу да Аллаhын баьышлайан ряhмли олдуьуну юня сцряряк инсаны эцнаh ишлямяйя сювг етмясидир. Аллаh ялбяття, сонсуз мярhямят саhибидир вя тювбя едиб Ондан баьышланма диляйян hяр бяндясинин эцнаhларыны яфв едир. Амма бир инсан онсуз да Аллаh яфв едяъяк дейяряк биля-биля эцнаh ишлямяйя башларса, чох тяhлцкяли бир йола эирмиш олур. Тядриъян гялби гатылашыр, hиссиййатсыз, дуйьусуз олур вя Аллаh горхусуну итирир. Гуран Биз баьышланаъаьыг дейяряк биля-биля эцнаh ишляйян инсанлардан (Яраф, 7/169) бяhс едяркян шейтанын инсаны Аллаhын адыйла алдатдыьыны билдирир.

 Мюминин вахт кечдикъя тцкянмясини истяйир

 Шейтан вахт ютдцкъя мюминин тцкянмясини арзу едир. Сябрля мюминин зяифлик эюстярмясини эюзляйир. Бязян инсанын мянявиййатындан гопардыьы хырда мясяляляр бир мцддят сонра цряйинин габыг гоймасына вя аьлынын юртцляряк шейтанын даhа бюйцк тялгинляриня вя вясвясяляриня дцшмясиня сябяб олур. Гуранын бир айясиндя заман ичиндя газандыгларына эюря шейтан тяряфиндян айаглары сцрцшдцрцлмяк истяйян бир груп мюминин хябяри беля верилир:

Ики орду гаршылашдыьы эцндя сиздян цз дюндярян шяхслярин кясб етдийи бязи шейляр шейтанын онлары доьру йолдан чыхармаг истямяси цзцндян баш верди. Аллаh артыг онлары баьышлады. Щягигятян Аллаh баьышлайан вя hялимдир! (Али-Имран, 3/155).

 Йалан вядляр верир

 Шейтан инсанлары аздырмаг цчцн сахтакарлыг фяндиндян истифадя едир. Гаршысындакына йалан вядляр верир. Мцнафигляр вя мцшрикляр бу вядляря инанырлар. Бу, садя алданма дейил. Инсан сонсуз ахирятини бу бош вядляр нятиъясиндя итирир. Бу вядлярин ясас хцсусиййятляри фани дцнйа hяйатына баьлы олмасыдыр. Шейтан киминя яйлянъя, ейш-ишрят, тиъарят, пул, мцлк, киминя да даhа эюзял вя узун бир hяйат, мювге, шан-шюhрят вяд едяр. Заhирян эюзял, дахилян чиркин сюзляр тялгин едяр (Янам, 6/112).

Анъаг сябяб hяр ня олурса-олсун, шейтана инананлар цчцн нятиъя ейнидир: сонсуз язаб вя ъяhянням. Бу эерчяк Гуранда беля билдирилмишдир:

Шейтан мцшрикляря вядляр верир, црякляриндя арзулар ойадыр. Лакин шейтан онлара йалныз йалан вядляр верир (Ниса, 4/120).

Иш битдикдя дахил олдугда шейтан ону мязяммят едян кафирляря беля дейяъяк: Аллаh сизя (пис ямялляринизя эюря ъяhяннямя дцшяъяйиниз барядя) доьру вяд вермишди. Мян дя сизя (кюмяк едяъяйим hагда) вяд вермишдим, амма сонра вядимя хилаф чыхдым (Ибраhим, 14/22).

Аллаhын разылыьыны, ряhмятини вя ъяннятини газанмаьы hядяф сечян бир мюмин кечиъи дцнйа hяйатына аид олан вядляри ялбяття ки, гябул етмяз. Йер цзцндя олан hяр hансы йцксяк мягам, газанаъаьы hяр hансы мцлк вя немятляр шцбhясиз ки, гыса мцддят давам едяъяк, сонра юлцмля бярабяр йох олуб эедяъяк. Ахирят немятляри ися ябядидир.

 Шцбhяйя вя тяряддцдя салыр

 Шейтанын истифадя етдийи бир башга йол ися инсанлары шцбhя вя тяряддцдя салмагдыр. Щягигятдя олмайан бир шейи санки вар имиш кими эюстярир. Гялбляриндя хястялик олан бязи инсанлар бир мцддят сонра бу шцбhялярин тясири алтына дцшцр. Щяр hадисяни юзляриня гаршы планланмыш олдуьуну зянн едирляр (Мцнафигун, 63/4). Щятта елчи тяряфиндян алдандыглары зянниня гапылырлар. Давамлы hяйяъан, горху ичиндя ня едяъяклярини билмяйян бир hалда олурлар. Шцурлу инсанын аьлына эялмяйян, олмайан шцбhяляря дцшцрляр:

Онлары hюкмян сапдыраъаг хцлйалара салаъаг, hейванларын гулагларыны кясмяйи вя Аллаhын йаратдыгларына дяйишиклик вермяйи ямр едяъяйям! Аллаhы атыб шейтаны юзцня дост тутан шяхс ялбяття, ачыг-ашкар зийана уьрамышдыр (Ниса, 4/119).

Мюмин шейтанын ян гаты дцшмяни олдуьу цчцн бу тяhлцкялярдян hеч вахт кянарда галмаз. Эюстярдийи ян кичик тянбяллик шейтана имкан верир ки, шцбhя вя тяряддцд йаймаг фяндлярини ишя салсын. Анъаг эцълц бир иманла вя билэи иля ахирятя инанан вя hяр ан Аллаhа сыьынан бир мюминя гаршы бу шцбhя вя тяряддцдляр тясирсиз галыр.

Азьын ямялляри ъялбедиъи эюстярир

 Шейтан юз тясири алтына алдыьы кимсяляря елядийи азьын ямялляри эюзял вя ъялбедиъи эюстярир. Щямин инсанлар да бу ямялляря давам едирляр:

Шейтан ямяллярини онлара эюзял эюстярмиш, онлары доьру йолдан сапдырмышдыр. Буна эюря hагг йолу тапа билмирляр (Нямл, 27/24).

Бары язабымыз онларын башларынын цстцнц аланда йалварайдылар. Лакин етдикляри ямялляри шейтан онлара сцслц эюстярмишди (Янам, 6/43).

Гялби гатылашан инсанлар писи вя йахшыны айырд едян hисси итирдикляриндян шейтан пис ишляри онлара йахшы эюстярир. Гялбин бу ъцр габалашмасы цзцндян шейтанын тясири алтындакы инсанлар юзляриня хош эялян пис ямялляриндян дюнмцрляр. Бу инадкарлыг Гуранда аталарынын дини олараг адландырылан батил динин тямсилчиляриндя дя о заман Аллаhын елчисиня цсйан едян вя она гаршы вурушан мцнафиглярдя дя эюрцнцр. Ейни заманда кафирлярин мюминляр ялейhиня олан фяалиййятиндя дя цзя чыхар. Истяр мцшрик олсун, истярся дя кафир, фярг етмяз, онларын hамысынын цмуми хцсусиййятляри шейтан тяряфиндян юйрядилмиш вя бу ойуна эятирилмишдир. Бир Гуран айясиндя шейтанын бу инсанлар цзяриндя тясири беля билдирилир:

О заман шейтан онлара бя ямяллярини эюзял эюстяриб демишди: Бу эцн инсанлар ичярисииндя сизя галиб эяля биляъяк бир кимся йохдур. Мян дя сизин пянаhыныза, дадыныза чатанам! (Янфал, 8/48).

 Йохсуллуг горхусу верир

 Шейтан инсана ахирят hяйатынын яксиня олараг дцнйа hяйатыны бяйяндирир. Одур ки, шейтанын тясири алтында олан инсанлар санки юлмяйяъяклярмиш кими дцнйа цчцн чалышыр, анъаг ахирят hяйаты цчцн чалышмаьы hеч дцшцнмцр. Шейтан минлярля иллярдир ки, инсанлара бу тяляни гурур. Бу эцня гядяр милйардларла инсан hяйаты бойунъа чалышмыш, пул, мал, мцлк газанмыш, сонра бунларын hамысыны бу дцнйада гойуб ахирятя кючмцшдцр. Инди йашайанлар ися юзляриндян яввял юлян инсанлардан hеч бир ибрят эютцрмцр, hеч юлмяйяъяклярмиш кими мал-мцлк топлайырлар.

Шейтан дцнйа hяйатыны дяйярли вя даими эюстяряряк мюминляря дя зяряр вермяйя чалышыр. Иманы зяиф оланлары вя мцнафигляри йохсуллугла горхудур. Онлары дцнйа hяйаты цчцн даhа чох чалышмаьа сювг едир. Гуран айясиндя шейтанын фяалиййяти беля билдирилир:

Шейтан сизи йохсуллугла горхудараг алчаг ишляря сювг едяр. Аллаh ися сизя баьышланмаг вя бярякят вядяси веряр. Аллаhын мярhямяти эенишдир, Аллаh hяр шейи биляндир! (Бягяря, 2/268).

Инсанларда мал-мцлк hярислийи йарадараг тяля гурмаг шейтанын кюhня тактикасыдыр. Щятта Щз.Адями баша салдыьында Сяня ябядиййат аьаъыны вя кюhнялиб хараб олмайаъаг бир мцлкц эюстяримми? дейяряк (Таhа, 20/120) йалан сюйлямиш, мцлк вяд етмишдир. Она эюря Аллаh мюминляря мал-дювлятя аид hюкмляр верир:

Будур, сиз Аллаh йолунда сярф етмяйя чаьыран кимсялярсиниз. Бунунла беля ичяриниздя хясислик едян дя вардыр. Щяр кяс хясислик ется, анъаг юзцня гаршы хясислик етмиш олар. Аллаh зянэин, сиз ися йохсулсунуз. Яэяр Ондан цз дюндярсяниз, йеринизя сизляр кими олмайан башга бир гювм эятиряр! (Муhяммяд, 47/38).

Щяр ким олурса-олсун, дцнйа hяйатында варлы, зянэин иш адамынын вя йа бир дилянчинин Аллаh ризасына уйьун олараг хярълямядийи hяр гяпик-гурушда яhямиййят вермядийи эцълц шярики вар. Аллаh инкар едянлярин малларына шейтаны шярик етмишдир. Бу шяриклик hагда ямр айядя беля гейд едилир:

Онлардан кими баъарырсанса, сясинля йериндян ойнат, атлы вя пийаданы онлара гаршы сяфярбяр ет. Малларына вя ювладларына ортаг ол, онлара ъцрбяъцр йалан вядляр вер. Шейтан она уйанлара йалныз йалан вяд веряр! (Исра, 17/64).

 Ловьалыг вя тякяббцрлцлцк верир

 Тякяббцр шейтанын ян ясас хцсусиййятляриндян биридир. Аллаhын hцзурундан да тякяббцр вя итаятсизлийиня эюря говулмушдур:

Йалныз Иблисдян башга! Иблис тякяббцрлцлцк етди вя кафирлярдян олду. О, сяъдя етмяйя тякяббцр эюстярди вя кафирлярдян олду. Аллаh буйурду: Ей Иблис! Сяня мяним юз ялимля йаратдыьыма сяъдя етмяйя ня мане олду? Тякяббцр эюстярдин йохса юзцнц йухары тутдун? (Сад, 38/74-75).

Шейтанын бу юнямли хястялийи инсанлар цчцн дя бир тяhлцкядир. Чцнки шейтан бир инсаны юзцня йахын етмяк цчцн юз хястялийи иля ону йолухдурур. Бу хястялийя йолухан инсанын аьлы юртцлцр, шцуру баьланыр. Бу тяhлцкяйя гаршы Гуранда мюминляря тявазюкар, садя гялбли олмалары ямр едилмишдир:

Йер цзцндя тякяббцрля эязиб доланма. Чцнки сян ня йери йара биляр, ня дя бойъа йцксялиб даьлара гата билярсян (Исра, 17/37).

Адамлардан тякяббцрля цз чевирмя, йер цзцндя ловьа-ловьа эязиб доланма. Щягигятян Аллаh hеч бир юзцндян разы оланы, ловьаланыб фяхр едяни севмяз. Йеришиндя мцвазинят эюзля (ня чох йейин, ня дя чох аста эет) вя (данышанда) сясини галдырма. Чцнки ян чиркин сяс узунгулаг сясидир (Лоьман, 31/18-19).

Мюмин инсан шейтанын хасиййяти олан тякяббцрдян мцмкцн олдугъа чякинмяли вя буна бюйцк диггят йетирмялидир. Якс тягдирдя савабларыны итиряр вя иманы бюйцк тяhлцкя гаршысында галар.

Шейтанын тясири фяргли шякиллярдя ортайа чыха биляр. Мясялян, бир инсан Ислама бюйцк хидмятляр етмиш олур. Амма бу хидмят она Аллаh тяряфиндян верилян саваб газанмаг имканыдыр. Инсан Аллаhын нязаряти хариъиндя hеч бир ямял едя билмядийи цчцн hяр hансы баъарыьына, габилиййятиня эюря юйцнмямялидир. Бунун яксини едянляря чох бюйцк хябярдарлыг вар:

Етдикляри ямялляря эюря севинян, эюрмядикляри ишляря эюря тяриф олунмаьы севян кимсялярин язабдан хилас олаъагларыны эцман етмя. Онлары шиддятли бир язаб эюзляйир (Бягяря, 2/188).

Саhиб олдуьу вар-дювляти юз габилиййятинин нятиъяси олдуьуну сайан вя бу (вар-дювлят) йалныз мяндя олан елм сайясиндя верилмишдир (Гясас, 28/78) дейян Щарун Аллаh тяряфиндян шиддятли бир ъязайа дцчар едилмишдир.

Шейтан тякяббцрлцлцйц тялгин едяряк ейни заманда мюминляр арасындакы меhрибанчылыьы позмаьа чалышыр. Чцнки тякяббцр мюминлярин дя хошуна эялмяйян бир яхлаг зяифлийидир. Бу хасиййятдяки инсан мюминляри дя нараhат едир.

Шейтан юзцнц hисс етдирмяйя сяй эюстярмядян инсана hийляэяръясиня йахынлашыр. Юзцнц цстцн тутма тялгинини узун мцддятя, бир чох фяргли hалларда йаваш-йаваш йеридир. Яэяр инсан бу йюнляндирмяйя, бу тялгиня гаршы айыг олмазса, тялгинлярин тясири артыр, бюйцйцр. Мясялян, инсан бир шей ялдя етдикдя ардынъа шейтан мцтляг тялгиня башлайыр. Яэяр инсан бу мцвяффягиййятин саhибинин Аллаh олдуьуну гялбян hисс етмязся, шейтанын пычылтысыны юз дцшцндцйц зянн едяр, юзцня инанар. Шейтан башга hийляляр дя ишлядяр. Мясялян, бир мюмин хята ишлярся, диэяр мюминлярин вязифяси hямин мюминя шяфгят вя меhрибанлыгла мцнасибят эюстярмяк, о мюминин дя юзляри кими аъиз бяндя олдуьуну унутмамагдыр. Чцнки шейтан хята саhибиня гаршы аъыгланмаьы вя она йухарыдан ашаьы бахмаьы тялгин едяр. Бир мюминин етдийи хята вя йа башга ишя эюря она йухарыдан ашаьы бахан инсан юзцнц дартма хястялийинин тясири алтына дцшмяйя башлайыр.

Бу hал давам етдикъя тякяббцр инсанын гялбиня йерляшир вя диэяр мюминляря гаршы мярhямят hисси азалыр. Бу вахт йалныз юз билдийини дейян, аьлыны диэяр мюминлярин аьлындан цстцн эюрян бир инсан ортайа чыхыр. Инсанын ичиндяки тякяббцр онун сясини уъалдыр вя о, беля зянн едир ки, бу, онун цстцнлцкляриндян биридир. Бу психолоэийанын дашыйыъысы олан инсанын иманында заман кечдикъя чох ъидди йаралар йараныр. Бир мцддят сонра ися онун гялби Гуранда да билдирилдийи кими, Аллаhын айяляриня гаршы hиссиййатдан мяhрум олур:

Бизим айяляримиздя анъаг айяляримизля юйцд-нясиhят олундуглары заман сяъдяйя гапананлар вя тякяббцр эюстярмяйяряк Ряббини hямд-сяна едянляр иман эятирянлярдир (Сяъдя, 32/15).

Айядян дя айдын олдуьу кими, тякяббцрц олмайан инсанлар Аллаhын айяляриня иман эятирянлярдир. Юзцнц йцксяк тутараг ловьаланан кимсянин айяляри лазым олдуъу шякилдя анламасы мцмкцн дейил.

Юзцнц эюзя сохмаг цчцн ибадят етмяйя сювг едяр

 Дцнйа hяйатынын ян алдадыъы тяляляриндян бири инсанларын бир-бириня юзцнц эюстярмяси цчцн ямялляр ишлямяси вя саhиб олдуглары дцнйа немятляри иля юйцнмясидир. Юзцнц эюстярмяйин нювляри инсанын олдуьу вязиййятя эюря дяйишир. Мясялян, пул юн планда олан йердя зянэинликля, шан-шюhрят юн пландадырса, вязифя вя мягамлара эюря юйцнмя баш верир. Шейтан бу тяляни диндарлыьын юн планда олдуьу йерлярдя дя гурур. Гялбиндя иман олмайан бязи инсанлар ибадят едяркян Аллаh ризасыны газанмаг цчцн дейил, диндарлар арасында етибар ялдя етмяк цчцн ибадят едирляр. Гуран бу ъцр инсанлардан беля бяhс едир:

Вай hалына о намаз гыланларын ки, онлар юз намазларындан гафилдирляр. Онлар намазларында рийакарлыг едярляр (Маун, 107/4-6).

Шейтанын hягиги мягсяддян аздырыб юзцнц эюстярмя hалына эятирдийи ибадятлярдян бири инфагдыр, йяни инсанын малыны Аллаh йолунда хярълямяси. Бу ибадяти едяркян Аллаhын ризасыны газанмаг явязиня инсанларын ону тярифлямясини истяйян кимсяляр яслиндя шейтана дост олурлар:

Юз малларыны халга эюстярмяк хатириня хяръляйянляри, Аллаhа вя ахирят эцнцня инанмайанлары да Аллаh севмяз. Шейтанла йолдашлыг едянлярин йолдашы неъя дя писдир (Ниса, 4/38).

Инфаг мюминин эцнаhлардан азад олмасы вя ахирятини газанмасы цчцн фцрсятлярдян биридир. Бу ибадятя шейтанын пислийи олан нцмайишкаранялик гарышарса, мюмин ахиряти газанмаг фцрсятини ялдян гачырыр. Онун цчцн мюмин инфаг едяркян чох айыг олмалы, hяр ибадяти Аллаh ризасы цчцн халис ниййятля етмялидир! Гуран мюминляря беля ямр едир:

Ей иман эятирянляр! Сядягяляринизи - малыны рийакарлыгла сярф едян Аллаhа вя ахирят эцнцня инанмайан, шяхс кими миннят гоймаг вя язиййят вермякля пуча чыхармайын. Беля шяхслярин hалы цзяриндя бир аз торпаг олан гайайа бянзяр ки, шиддятли бир йаьыш о торпаьы йуйуб апарар вя гайаны чылпаг бир даш hалына салар. Онлар етдикляри ишляриндян бир шей газанмазлар. Шцбhясиз, Аллаh кафирляри hагг йолуна йюнялтмяз! (Бягяря, 2/264).

 Айялярдян узаглашдырмаьа чалышыр

 Аллаhын китабына табе олмаг бюйцк мясулиййятдир. Беля юнямли вязифяйя лагейдлийин ъязасы да шиддятли олаъаг. Шейтанын ян бюйцк мягсяди инсанын беля бир ъязайа дцчар олмасына наил олмагдыр.

Шейтанын тясири иля Гурандан узаг олан кимся Аллаhдан да узаглашмыш олур. Чцнки Гуран Аллаhын кяламыдыр. Мюминляри hидайятя говушдуран вя онлара юмцр бойу йол эюстярян нурдур.

Гурандан узаглашмаг Гурана табе олмуш кимсяляри мяhв едян тяhлцкядир. Чцнки мцшрикляр вя кафирляр Гурандан тамамиля бихябярдир. Айяляря гаршы эюзляри пярдяляндийиндян Гурандан даhа чох узаглашмаларына еhтийаъ йохдур. Анъаг айяляр васитясиля иман эятирян, айялярдя билдирилдийи кими йашайан мюминляр Гурандан узаглашырса, чох бюйцк тяhлцкя иля, йяни шейтанла цз-цзя галырлар. Сонра бунун фяргиня вармадан юзлярини доьру йолда зянн едяряк шейтанын тясири алтына дцшцрляр. Гуранда бу вязиййят беля ифадя едилир:

Щяр кяс Ряhманын зикриндян бойун гачырарса, биз она шейтаны цръаh едярик вя о, шейтанын йахын досту олар. Шейтанлар онлары доьру йолдан чыхарар, онлар ися юзляринин hагг йолда олдугларыны зянн едярляр (Зухруф, 43/36-37).

Беля бир гяфлятя дя анъаг ахиряти тярк едиб дцнйа мянфяятляриня йюнялмиш няфсинин истякляриня табе олан вя она эюря hярякят едян кимся дцшцр. Аллаhы дейил, няфсини разы етмяйя чалышараг шейтанын ардынъа эедян кимся шейтандан чох hейвана бянзяйир. Чцнки инсанын да, hейванын да мадди еhтийаълары (йемяк-ичмяк, ъинси ялагядя олмаг) ейнидир. Инсаны йцксялдян ямял Йараданыны таныйыб Она Гуранда ямр олунан кими гуллуг етмякдир. Бу сябябля Гуранда няфсиня уйуб табе олдуьу айялярдян узаглашан кимсяляря бу ъцр тяшбеh едилир:

Онлара айяляримизи вердийимиз шяхсин хябярини дя сюйля. О, имандан дюндц. Шейтан ону юзцня табе етди вя о, азанлардан олду. Яэяр биз истясяйдик, ону hямин айялярля уъалдардыг. Лакин о йеря мейл едиб няфсинин истякляриня уйду. О, еля бир кюпяйя бянзяйир ки, цстцня ъумсан да дилини чыхарыб ляhляйяр, ъуммасан да. Бу, айяляримизи йалан hесаб едянляр барясиндя чякилян мясялдир. Бу яhвалатлары сюйля ки, бялкя дцшцнсцнляр! (Яраф, 7/175-176).

Бир мюмин илляр бойунъа бир нечя дяфя Гураны охуйа биляр. Бу, ону шейтанын ойунларындан узаглашдырмаз. Шейтан бир чох ойунларла онун гаршысына чыхар. Мюминин Гураны инкар етмяйяъяйини билдийиндян мцхтялиф hийлялярля эцндялик hяйатларында Гуранын ямр етдийи йашантыдан узаглашдырмаьа чалышыр. Мясялян, Гуранда йашанан вя йашанаъаг hяр анын Аллаh тяряфиндян гядяр чярчивясиндян яввялъядян йарадылдыьы билдирилир. Буну билдикдян сонра башына эялян hадисяляр гаршысында сыхынтылы олмаг, тявяккцл етмямяк Аллаhын айялярини гулагарды етмяк мянасына эялир. Узун мцддят бу руhда галан кимсянин гялби Гуранын тямиз парлаг руhуну итиряр вя гаралмаьа башлар. Нятиъядя бу кимся Гурандан тясирлянмяйян hиссиййатсыз hала эялир.

Гуранын ямр етдийи кими бир hяйат сцрмяк истяйян кимся hямишя бу тяhлцкя иля гаршы-гаршыйадыр. Щяр ким олурса-олсун, китаб верилдикдян сонра бу вязифяни hаггы иля йериня йетирмязся, онун гялби гатылашыр. Гуран юнъя китаб верилянлярин бу мясулиййяти унутдуьуну беля хатырлайыр:

Иман эятирянлярин гялбинин Аллаhын зикри вя hагдан назил олан цчцн йумшалмасы вахты эялиб чатмадымы? Онлар юзляриндян яввял китаб верилян кимсяляр кими олмасынлар. Онларла пейьямбярляри арасында узун бир мцддят кечмиш вя унутдуглары цчцн гялбляри сяртляшмишдир. Онларын чоху фасиглярдир (Щядид, 57/16).

Аллаh мюминляря шейтанын бу ойунуна дцшмямяк цчцн Гурана мюhкям сарылмасыны ямр едир. Чцнки Гуран hяйатынын hяр анында мюминя йол эюстярян бир нурдур. Мюминлярин вязифяси тякъя айяляри охумаг дейил, hям дя онлары эцн ярзиндя фикриндя сахламаг, айялярин hикмяти цзяриндя дцшцнмяк вя hяр hадисядя Гуранла hюкм етмякдир:

Аллаhын евляриниздя охунан айялярини вя hикмяти хатырлайын. Аллаh мюминляря лцтфкардыр вя хябярдардыр (Яhзаб, 33/34).

Вердийимиз китабы лайигинъя охуйанлар hямин китаба иман эятирянлярдир. Ону инкар едянляр ися юзляриня зяряр йетирянлярдир (Бягяря, 2/121).

 Унутганлыг вя фикир даьыныглыьы

 Унутганлыг вермяк шейтанын чох истифадя етдийи, лакин инсанлар тяряфиндян яhямиййят верилмяйян бир тялядир. Шейтан буну тялгин етмяк цчцн мцхтялиф инсанлара фяргли фяндлярля йанашыр. Шейтанын унутганлыг вердийи кимсяляр 60-70 иллик бир юмрц Аллаhы вя ахиряти унудараг бош вя йарарсыз ишляря сярф едир. Онлар Аллаhын ахиряти хатырлатмаг цчцн йер цзцндя йаратдыьы hикмятя вя ибрятляри гаврамырлар. Нядян, неъя вя ня цчцн йарадылдыглары суалынын онлар цчцн hеч бир фярги йохдур. Шейтан онлара йахшылыьы, хейри, ян юнямлиси онлары Йараданы хатырламаьы, hяр шейин онун нязарятиндя олдуьуну унутдурур. Беляляри юлцмц, гядяри вя ахиряти hеч дцшцнмяз.

Ейни шякилдя мцнафигляр дя шейтанларла яhатя олундугларындан Аллаhын варлыьыны вя онун зикрини унудурлар. Гуранда мцнафиглярин бу дуруму беля изаh едилир:

Шейтан онлара hаким олмуш вя Аллаhы зикр етмяйи онлара унутдурмушдур. Онлар шейтанын фиргясидирляр. Хябяриниз олсун ки, шейтанын фиргяси - мяhз онлар зийана уьрайанлардыр (Мцъадиля 58/19).

Шейтанын унутганлыг вермяйя чалышдыьы диэяр груп мюминлярдир. Анъаг бу унутганлыг мцнафигляря вя мцшрикляря вердийи унутганлыгдан фярглидир. Шейтан мюминляря истяр кичик, истярся дя бюйцк олан hяр бир мясулиййятли мясялядя унутганлыг вермяк истяйир. Чцнки hяр инсан дцнйа hяйатынын hяр анында Гуранда ямр едилян hяйаты йашамаг мясялясиндя сынаьа чякилир. Буна эюря инсан hяр ан шцурлу олмалы вя йашадыьы hяр ан Аллаhын ризасыны арамалыдыр.

Гуранда шейтанын мюминляря вермяйя чалышдыьы унутганлыгдан бязи мисаллар верилмишдир. Бунлардан бири айяляря истеhза едянлярля бир йердя олмагдан чякиндирир вя шейтанын унутдурдуьу тясириня гаршы хябярдарлыг едир:

Айяляримизя истеhза едянляри эюрдцйцн заман онлар сюhбяти дяйишяня гядяр онлардан цз чевир. Яэяр шейтан сяня унутдурса, хатырлайандан сонра о залим тайфа иля бярабяр отурма (Янам, 6/68).

Бир башга hюкм ися бир шейи едяркян онун анъаг Аллаhын изни иля мцмкцн олаъаьыны йаддан чыхармамагдыр:

Вя hеч бир шей барясиндя Мян ону сабаh едяъяйям демя.

Анъаг: Иншаллаh де. Демяйи унутдуьун заман Аллаhы йада салыб Ола билсин ки, Аллаh мяни бундан hагга даhа йахын олан бир йола йюнялтсин (Кяhф, 18/23-24).

Буна башга бир мисал Щз.Муса гиссясиндя верилмишдир. Айядя Щз.Муса иля йолчулуг едян эянъ кюмякчи юзляри иля эютцрдцкляри балыьы унутдуьуну билдикдя бунун сябябкарынын шейтан олдуьуну дейир:

О ися: Эюрцрсянми, биз гайанын йанында эизляндийимиз заман мян балыьы унутдум. Доьрусу, ону хатырламаьы мяня йалныз шейтан унутдурду. Балыг дирилиб яъаиб бир шякилдя дянизя йолланмышдыр дейя ъаваб верди (Кяhф, 18/63).

Мюмин унутганлыьа вя буну тюрядян сябябляря гаршы диггятли олмалыдыр. Мюминин hяйатында аьлы ишлямякдян сахлайан бош хяйаллара дцшмяйя йер йохдур. Чцнки бу характер инсаны Аллаh йолунда ъидди аддымламаьа гоймур. Ону дцнйанын алдадыъы ойунларына салыб Аллаhа бяндя олмаг вязифясини унутдурур:

Ей иман эятирянляр! Аллаhдан горхун! Щяр кяс сабаh цчцн ня етдийиня нязяр салсын. Аллаhдан горхун. Щягигятян Аллаh етдикляриниздян хябярдардыр. Аллаhы унутдуглары цчцн Аллаhын да онлары юзляриня унутдурдуьу кимсяляря бянзямяйин! Онлар Аллаhын итаятиндян чыхмыш фасиглярдир (Щяшр, 59/18-19).

Мюминляр унутганлыьа вя дальынлыьа гаршы Аллаhы, Аллаh горхусуну вя Аллаh ризасыны, ъянняти, ъяhяннями, дцнйа hяйатынын фанилийини даима дцшцняряк бунлары унутмамалыдыр. Чцнки инсан буну йаддашындан hяр ан чыхардыгъа шейтана гаршы мцдафиясиз галыр.

 Щиссиййата гапылма тялгини

 Щисся гапылма инсан hиссляринин Гуран hягигятляриндян кянара чыхараг Гуран hюкмляри ичиндя йюнялдилмямяси, инсаны аьлын йериня hиссиййатларын идаря етмяси демякдир.

Щисся гапылан инсанын hярякятляриндя аьыл олмур. Инсанын сябри, ядалятли давранышлары, вердийи гярарлар тамамиля hиссляриня эюря олур. Ани вя бир-бириня уйьун олмайан гярарлар шейтанын садя мцдахиляси иля асанъа верилир. Бу гярарлар чох заман пешманлыг эятирир. Щисся гапылан инсанларын юмцрляри пешманчылыг эятирян гярарларла долудур.

Мюмин ися hярякятлярини Аллаhын вердийи hюкмляр дахилиндя едир. Аьыллы hярякят едян инсан ямяллярини ахирят эцнцндя Аллаh гаршысында веряъяйи hесабаты дцшцняряк едяр. Шяртляр неъя олурса-олсун, Гуран hягигятляриня уйьун олараг hярякят едяр.

Шейтан мюминляря дя hисся гапылманы тялгин едяр. Инкар едянляря гаршы олан севэи Гурана тярс олан hяр hярякят hиссягапылма тялгининин яламятидир. Бу тялгин Гуран hюкмлярини йериня йетирмякдя вя Аллаh ризасыны газанмагда едилян hярякятя гаршы тясирсиз олур. Мюминлярин hяйатында hиссягапылмайа йер олмадыьы бир чох Гуран айяляриндя билдирилмишдир. Мясялян, hяр hансы бир мюмин истянилян инкарчы кимсяйя гаршы севэи бяслямяз:

Аллаhа вя ахирят эцнцня инанан hеч бир тайфаны Аллаh вя онун пейьямбяри ялейhиня чыханларла - юз аталары, оьуллары, гардашлары, йахын гоhумлары олсалар беля - достлуг етдийини эюрмязсян... (Мцъадиля, 58/22).

Башга бир айядя Аллаh севэисини газанмаг цчцн йола чыхан бир мюминин Аллаhын дцшмяни олан бир кимсяйя севэи бяслямяйяъяйи, яэяр едярся, доьру йолдан сапаъаьы билдирилмишдир:

Ей иман эятирянляр! Ня мяним дцшмяними, ня дя юз дцшмянинизи дост тутун. Онлар сизя эялян hаггы инкар етдикляри hалда сиз онларла достлуг едир, меhрибанлыг эюстярирсиниз. Сиз ряббиниз олан Аллаhа иман эятирдийиниз цчцн онлар пейьямбяри вя сизи чыхарырдылар. Яэяр сиз Мяним йолумда вя Мяним ризамы газанмаг уьрунда ъиhада чыхмысынызса, Мяним дцшмянлярими дост тутмайын. Сиз онларла эизлиндя достлуг едир, онлара сирр верирсиниз. Мян сизин эизли сахладыьыныз вя ашкар етдийиниз hяр шейи билирям. Сиздян ким буну ется, шцбhясиз ки, hагг йолдан азмышдыр! (Мумтяhиня, 60/1).

Айялярдян анлашылыр ки, мюминин севэисинин ясасы имандыр. Бир инкар едян иман эятирмядикъя мюминин досту ола билмяз. Бу узаглыг Щз.Ибраhимин дилиндян Гуранда беля ифадя едилир: Ибраhим вя онунла бирликдя оланлар сизин цчцн эюзял юрнякдир. О заман онлар юз гювмцня беля демишдиляр:

Шцбhясиз ки, бизим сизинля вя сизин Аллаhдан башга ибадят етдикляринизля hеч бир ялагямиз йохдур. Биз сизин дининизи инкар едирик. Сиз бир олан Аллаhа иман эятирмяйинъя бизимля сизин аранызда hямишя ядавят вя нифрят олаъагдыр!.. (Мумтяhиня, 60/4).

Бу мясялядян Гуранда пейьямбяр гиссяляриндя дя бяhс едилир. Мясялян, Щз.Ибраhимин юз атасынын Аллаhын дцшмяни олдуьуну билинъя ондан узаглашмасы мюминляр цчцн бир нцмуняви hярякятдир (Тювбя, 9/114). Бир башга мисал Нуh гиссясиндя вар. Аллаh Щз.Нуhа инкар едян оьлу цчцн ...Ей Нуh, о, сянин аиляндян дейилдир... (Щуд, 11/46) дейя сяслянир. Чцнки бир мюминин аиляси мюминляр олмалыдыр. Бунун кянарында дост арайанлар ян сонда юзляриня йеэаня дост шейтаны тапырлар.

 Тяфяррцатлара вармаьа сювг

едир вя хырдачылыьа апарыр

 Мюмин инсан Аллаh ризасыны газанмаг цчцн ян саьлам вя доьру йоллары сечмялидир. О, бош ишляря вахт сярф етмяз. Еля ки, азад олдун, галх дуа ет! (Иншираh, 94/7) айясиня уйараг ишлядийи эюзял ямяли битириб йенисиня башлайар. Яэяр инсан етдийи иши Аллаh ризасыны газанмаг ниййяти иля етмирся, шейтанын hисседилмяйян ойунуна дцшцр. Бу ойун инсанлары эяряксиз дцшцнъяляря далдырыр. Бу тялядяки инсан бейни гармагарышыг минбир дцшцнъяйя далмыш, ясас мягсяддян узаглашмыш вя ня етмяк лазым олдуьуну хатырламайан hала эялир.

Аллаh Гуранда буна мисал олараг Щз.Муса иля баьлы бир гиссядян бяhс етмишдир. Щз.Муса юз гювмцня, йяни Исраилоьулларына Аллаhын онлардан бир иняк кясмялярини истядийини хябяр верир. Буна гаршы гювмц иняк hаггында эяряксиз сорулар соруб ибадяти йериня йетирмяз. Яламятляри юйряндикдян сонра Инди иши hягигятя эятириб чыхартдын дейирляр. Анъаг бу ибадятин мягсядиндян неъя узаглашдыглары вя гювмцн Аллаhын ямрини йериня йетирмяйяъяйи сонракы айядя билдирилир: Иняйи тапыб кясдиляр. Амма аз галмышды ки, бу иши йериня йетирмясинляр (Бягяря, 2/71).

Исраилоьуллары онлара иняк кясмяк ямрини эятирян Щз.Мусайа Бизи мясхяряйями гойурсан? (Бягяря, 2/67) дедиляр вя инсандан чох инкара, йяни шейтана йахын олдугларыны эюстярдиляр.

Бу мянтигин архасында шейтанын йухарыдакы hийляси эизлянир. Иняк кясмяк кими садя бир иши эяряксиз сюзлярля чятинляшдирян шейтан hарадаса ибадят едилмясиня манечилик етмяйи башарыр. Эцнцмцздя бюйцк бир кцтлянин дин анлайышы шейтанын бу тясири иля яhатялянмишдир. Бир чох инсан Аллаhын дини ады алтында тяфяррцтларда, хырдалыгларда боьулмушдур вя Гурандан узаг бир дин йашамагдадыр.

 Исрафчылыьа тяшвиг едир

 Исраф етмяк ъаhил инсанларын юнямли хцсусиййятидир. Щядсиз шякилдя пул хяръляйиб бунунла юйцнмяк кцфря эедян йола апарыр:

Вя Мян хейли мал-дювлят сярф етмишям дейир. Мяэяр о, hеч кясин эюрмядийини эцман едир (Бяляд, 90/6-7).

Щалбуки исраф тяк Аллаh тяряфиндян кяскин олараг гадаьан едилмиш чиркин бир ямялдир. Щятта исраф едянляр цчцн айядя шейтанын гардашы ифадяси ишлянир. О hалда шейтанын ян бюйцк дцшмяни олан мюминляр бу тяляйя диггят йетирмялидир. Аллаh бир айясиндя беля билдирир:

Ейни заманда саьа-сола да сяпялямя! Щягигятян саьа-сола сяпяляйянляр шейтанын гардашларыдыр. Шейтан ися Ряббиня гаршы нанкордур! (Исра, 17/26-27).

Бу тяhлцкядян горунмаг цчцн мюминин диггят йетирмяли олдуьу бир мясяля вар. Мюмин ъаныны вя малыны ъяннят явязиндя сатдыьыны (Тювбя, 9/111) hеч вахт унутмамалыдыр. Малыны Аллаh йолундан башга hеч бир шейя хярълямяз. Чцнки Аллаh йолундан кянарда хярълямяк исрафчылыгдыр. Мюмин саhиб олдуьу малла ахирят цчцн чалышмалыдыр. Мал ися яър газанмаг цчцн ян йахшы фцрсятдир. Бу фцрсяти ялдян вермяк ахирят явязиня дцнйа hяйатына разы олмаг демякдир. Аллаh мюминлярин hалал немятлярдян истифадя етмяйи буйураркян исраф етмямясини ямр едир:

Исраф етмяйин. Аллаh исраф едянляри севмяз (Янам, 6/141).

Ей Адям оьуллары! Щяр ибадят вахты эюзял либасларынызы эейин, йейин-ичин, лакин исраф етмяйин. Чцнки Аллаh исраф едянляри севмяз (Яраф, 7/31).

 Шейтанын инсаны йолдан

чыхармаг цчцн истифадя етдийи васитяляр

 Гуранда шейтанын юзял олараг истифадя етдийи бязи пис адятлярин олмасындан бяhс едилир. Мюминляря бунларла баьлы хябярдарлыг едилир. Ички, гумар вя фалла мяшьул олмаг шейтанын инсанлары йолундан аздырмаг цчцн истифадя етдийи алятлярдир:

Ей иман эятирянляр! Шяраб да, гумар да, бцтляр дя, фал охлары да шейтан ямялиндян олан мурдар бир шейдир. Бунлардан чякинин ки, бялкя ниъат тапасыныз! (Маидя, 5/90).

Анъаг бурада мцhцм олан мясяля шейтанын бу васитялярдян hансы нятиъяйя доьру апармаг цчцн истифадя етмясидир. Чцнки айялярдя ясас диггят йетирилмяли олан мясяля шейтанын мягсядидир. Бу мягсяд сонракы айядя билдирилир: мюминляр арасына дцшмянчилик салмаг, онлары Аллаhы хатырламагдан вя намаздан узаглашдырмаг:

Шцбhясиз ки, шейтан ички вя гумарла араныза ядавят вя кин салмаг, сизи Аллаhы йада салмагдан вя намаз гылмагдан айырмаг истяр. Артыг бу ишя сон гойаъагсынызмы? (Маидя, 5/91).