ИНСАНЫН АШКАР ДЦШМЯНИ

ШЕЙТАН


See larger photo
Download entire book as a PDF document
Download entire book as text
BUY online now
Also Available In: Turkish

ИНСАНЫН ЯН БЮЙЦК ДЦШМЯНИ

Щяр ким олурсунузса олун, сизин сонсуз бир язаб чякмяйинизи истяйян вя бцтцн варлыьыны буна hяср едян сон дяряъя тяhлц­кяли бир дцшмяниниз вар - бу, шейтандыр. Башга сюзля десяк, Аллаh тяряфиндян лянятлянмиш вя Онун hцзурундан го­вул­муш олан Иблис вя онун ардыъыллары.

О, сизин ян бюйцк дцшмяниниздир. О, бир яфсаня йахуд да бир наьыл дейил, hягигятин юзцдцр. О, бяшяр тарихинин hяр дюврцндя мювъуд олуб. Шейтан йашамыш вя юлмцш милйард­ларла инсаны атяшин ичиня чякиб вя инди дя чякмякдядир. Шей­тан hеч бир заман кимсяйя фярг гоймаз. Эянъ, йашлы, гадын, киши, дювлят башчысы вя йа дилянчи олсун, фярг етмяз, hяр бир инсан бу дцшмянин hядяфиндядир.

Бу йазыны охуйаркян дя шейтан сизи эцдцр вя планлар ъызыр. Онун йеэаня бир арзусу вар: юзц иля бярабяр сиз дя дахил эцъц йетдийи гядяр чох инсаны ъяhяннямя сцрцклямяк.

Шейтанын зяфяр газанмасы цчцн инсанларын она ситайиш вя йа чох азьынлыглар етмясиня еhтийаъ йохдур. Инсанлардан мцтляг Аллаhы инкар етмясини дя истямир. Онун юзц Аллаhы инкар етмир ки, инсанлардан да буну хцсусиля тяляб етсин. Онун тяк бир арзусу вар - дцшмянлярини Аллаhын дининдян вя Гурандан узаглашдырмаг, онларын Аллаhа сямими вя ихласла ибадят етмя­синя мане олмаг, бунун да нятиъясиндя инсанларын сонсуз язаб чякмясиня наил олмагдыр. О, бязян диндарлыг маскасы алтында Аллаhын адына истинад едяряк инсанлары hягиги диндян узаглашдырыр, аздырыр. Бу ися инсанлары юзц иля бярабяр ъяhян­ням дярясиня чякмяк цчцн йетярлидир. Щансы вясиля иля олурса-олсун, онун ардыъылларынын сону дяйишмир:

“Онун hаггында язялдян беля йазылмышдыр. Щяр кяс онунла достлуг ется, ону йолдан чыхарыб ъяhянням язабына сцрцкляйяр” (“Щяъъ”, 22/4).

Иблисин Аллаhа цсйаны

Гурана эюря, шейтан илк инсан олан Щязряти Адямдян бу йана инсанлары Аллаh йолундан чыхармаг цчцн йорулмадан чалышан вя гийамятя гядяр дя чалышаъаг варлыгларын цмуми адыдыр. Бцтцн шейтанларын атасы вя ян бюйцйц ися Щз.Адямин йара­дылмасы иля бирликдя Аллаhа гаршы цсйан едян Иблисдир.

Гурандан юйряндийимизя эюря, Аллаh Щз.Адями йаратмыш вя мяляклярин она сяъдя етмясини ямр етмишди. Мялякляр Ал­лаhын ямрини йериня йетирдиляр. Анъаг ъинлярдян олан Иблис Щз.Адямя сяъдя етмяди. Юзцнцн инсандан даhа цстцн йара­дылыш олдуьуну сюйляди. Бу итаятсизлийи вя тякяббцрлцлцйц цзцндян Аллаhын дярэаhындан говулду *.

Шейтан Аллаhын hцзурундан айрылмаздан юнъя инсанлары да юзц кими аздырмаг цчцн Аллаhдан мюhлят истяди. Аллаh она гийамят эцнцня гядяр мюhлят верди. Беляъя, Иблисин инсана гаршы дцшмянчилик фяалиййяти башлады.

Аллаh Иблиси вя она уйанлары ъяhяннямя долдураъаьына hюкм верди. Аллаh Гуранда бу hадисяни беля хябяр вермишдир:

“Сизи йаратдыг, сонра сизя сурят вердик вя мялякляря “Адямя сяъдя един!” дедик. Иблисдян башга hамысы сяъдя етди. О, сяъдя едянлярдян олмады”.

Аллаh Иблися: “Мян сяня ямр едяндя сяня сяъдя етмяйя ня мане олду” дейя буйурду. Иблис: “Мян ондан даhа цстцням, чцнки сян мяни оддан, ону ися палчыгдан йаратдын!” деди.

Аллаh буйурду: “Орадан ашаьы ен. Орада сяня тякяббцр эюс­тярмяк йарамаз. Орадан чых, чцнки сян алчаьын бирисян!”

Иблис деди: “Мяня гийамятя гядяр мюhлят вер!” Аллаh бу­йурду: “Сян мюhлят верилянлярдянсян!”

Иблис деди: “Сян мяни аздырыб йолдан чыхардыьын цчцн мян дя Сянин дцз йолунун цстцндя отуруб инсанлара мане олаъаьам! Сонра онларын гаршыларындан вя архаларындан, саьларындан вя солларындан эяляъяйям вя сян онларын яксяриййятини шцкр едян эюрмяйяъяксян!”

Аллаh буйурду: “Орадан рцсвай олмуш вя говулмуш hалда чых. Онлардан hяр ким сяня уйса, ъязасыны алаъаг. Ялбяття, ъяhяннями сизин hамынызла долдураъаьам!” (“Яраф”, 7/11-18).

Иблис беляъя Аллаhын дярэаhындан говулдугдан сонра гийа­мятя гядяр сцряъяк давасына башлады. Инсанлары алдадараг аз­дырмаг цчцн онлара hцъум етди. Илк бюйцк тяляси ъяннятдя йашайан Щз.Адями вя зювъясини алдадараг онлары Аллаhын ямриня цсйан етмяйя сювг етмяси иди. Бяшяр тарихинин лап яввялляриндя баш вермиш бу hадися Гуранда беля билдирилир:

“Ей Адям! Сян зювъянля бирликдя ъяннятдя сакин ол. Щяр икиниз истядийиниз йердян йейин, анъаг бу аьаъа йахынлаш­майын, йохса зцлм едянлярдян оларсыныз! Шейтан Адямин вя Щявванын юртцлц айыб йерлярини юзляриня эюстярмяк мягсяди иля пычылдайыб деди: “Ряббиниз сизя бу аьаъы йалныз мяляк ол­мамаьыныз вя йа ябяди галмамаьыныз цчцн гадаьан етмиш­дир”. Щям дя онлара: “Мян сизин хейирхаh мясляhятчиляриниз­дяням” дейя анд ичди. Беляликля, шейтан онлары батил сюзлярля алдатды. Адям вя Щявва аьаъын мейвясиндян даддыгда айыб йерляри (эюзляриня) эюрцндц. Онлар ъяннят йарпагларындан дя­риб айыб йерляринин цстцнц юртмяйя башладылар. Рябби онлара мцраъият едиб буйурду: “Мяэяр сизя бу аьаъа (йахынлашмаьы) гадаьан етмямишдимми? Шейтан сизин ашкар дцшмяниниздир демямишдимми?”

Адям вя Щявва: “Ей Ряббимиз! Биз юзцмцзя зцлм етдик. Яэяр бизи баьышламасан вя мярhямят етмясян, биз шцбhясиз ки, зийана уьрайанлардан оларыг!” дедиляр.

Аллаh буйурду: “Бир-биринизя дцшмян олараг йер цзцня енин. Йердя сизин цчцн бир мцддят сыьынаъаг вя доланаъаг вардыр”.

Аллаh буйурду: “Орада йашайаъаг, орада юляъяк вя орадан чыхарылаъагсыныз” (“Яраф”, 7/19-25).

Беляликля, инсанлыьын дцнйадакы йашайышынын башланьыъы Щз.Адямин йухарыдакы айялярдя изаh олунан сяhви иди. О бири андан Щз.Адям Аллаhа тювбя етди вя Аллаh ону баьышлады. Анъаг Иблисин инсанлара гаршы апардыьы мцбаризя битмяди. Гуранын “Маидя” сурясиндя дя билдирилдийи кими, шейтан Щз.Адя­мин ики оьлундан бирини алдатды вя ону гардашыны юлдцрмяйя сювг етди (“Маидя”, 5/27).

О тарихдян сонра да Иблис инсан няслиндян чох инсаны ал­дадыб юз тяряфиня чякди. О бири тяряфдян диэяр ъинлярдян дя чохлу йолдашы олду. Иблисин йолуну эедян бу ъинляр ейниля онун кими инсанлары аздырмаг цчцн онларын гялбиня эириб “гялбляриня эизлиъя вясвяся вермяйя” (“Няс”, 114/4) башладылар. Иблисин йолдашы олан бу ъинляр вя инсанлар да онун саhиб олдуьу “шейтан” сифятини газандылар. (Шейтан “узаг олмаг” кюкцндян эялян кялмядир вя Аллаhын ряhмятиндян говулуб узаглашды­рылмыш hяр азьын вя цсйанкар бяндянин сифятидир).

Долайысы иля инсан оьлунун цзбяцз галдыьы ян бюйцк тяhлцкя олан шейтан Иблис тяряфиндян ряhбярлик едилян ъин вя инсандыр. Бу ъин вя инсанлар Иблисин йолу иля эедирляр. Юзляри аздыглары кими диэяр инсанлары да аздырмаьа чалышырлар. “Ъинни” (ъинляр­дян олан) шейтанлар инсанлар тяряфиндян эюрцлмядикляри цчцн онлара hисс едилмядян йанашыр, зеhинляриня аздырыъы дц­шцн­ъя­ляр долдурур. “Инси” (инсанлардан олан) шейтанлар ися диэяр ин­санларын гялбиня ачыг-ашкар сохулур, онлары Аллаhын йолун­дан чыхармаг цчцн юз фикирлярини онлара ашылайыр. Бу типдян олан шейтанлар инсанын йахын досту олаъаьы кими ъямиййятдя гя­бул едилян “мцтяфяккир” дя ола биляр. Гуранда бу тяhлцкя­йя гаршы мюминляря бу дуа юйрядилир:

“Де ки: “Пянаh апарырам инсанларын Ряббиня:

Инсанларын ихтийар саhибиня:

Инсанларын Танрысына:

Вясвяся верян, (Аллаhын ады чякиляндя ися горхусун­дан) га­чыб эизлянян шейтанын шяриндян:

О шейтан ки, инсанларын црякляриня вясвяся салыр.

О шейтан ки, ъинлярдян дя олур, инсанлардан да” (“Нас”, 114/1-6).

Шейтан инсана мцхтялиф йолларла йахынлаша билян бир дцшмян олдуьуна эюря ондан горунмаг цчцн бюйцк диггят эюстяр­мяк лазым эялир. Бунун ян биринъи шярти шейтаны танымагдыр. Шейтаны танымаг цчцн она бахдыгда олдугъа гярибя вя ясра­рянэиз бир мянтигя саhиб олдуьуну эюрцрцк. Яввялъя Иблис тяряфиндян истифадя олунан, сонра да онун бцтцн ардыъыллары тяряфиндян давам етдирилян бу мянтигин ясасында тя­кяббцрлцлцк вя юзцнц бяйянмяк hисси дайаныр.

Шейтанын ясрарянэиз мянтиги

 Гуранын шейтанла баьлы hекайятиндя Иблисин Аллаhа цсйанынын сябяби беля билдирилир:

“Аллаh Иблися: “Мян сяня ямр едяндя сяня сяъдя етмяйя ня мане олдудейя буйурду. Иблис: “Мян ондан даhа цстцням, чцнки Сян мяни оддан, ону ися палчыгдан йаратдындеди” (“Яраф”, 7/12).

Иблис юзцнцн даhа цстцн варлыг олуьуну иддиа едяряк инсана сяъдя етмяйи рядд едир. Анъаг цсйанынын сябяби заhирля баьлыдыр вя чцрцк бир фикря дайаныр. Юзцнцн оддан, инсанын палчыгдан йарадылдыьыны билдирир вя одун палчыгдан даhа цстцн бир маддя олдуьуну юня чякир. Йяни Иблисин ловьаланмасынын бцтцн сябяби ики маддя арасындакы физики бир фяргля баьлыдыр. Анъаг йарадылыш истяр палчыгдан, истярся оддан олсун, Иблиси дя, инсаны да Аллаh йарадыб. Йарадылмыш бир варлыьын Йарада­нын ямриня йарадылдыьы маддяни иряли сцряряк цсйан етмяси hям чох бюйцк аьылсызлыг, hям дя бюйцк бир нанкорлугдур.

Анъаг Иблисин инсана гаршы олан гысганълыьы вя ичиндяки тя­кяббцрлцлцк hисси онун буну баша дцшмясиня мане олду. Иб­лис ися садяъя олараг физики олан фяргя гапылараг Йараданын ямриня цсйан етди. Юзцнц цстцн вя фяргли эюрдцйц цчцн Ибли­син шцурунун корлуьу башга ифадялярдян дя айдын олур:

“Шейтан деди: “Сянин гуру вя гохумуш палчыгдан йаратдыьын инсана сяъдя етмяк мяня йарашмаз” (“Щиър”, 15/33).

Иблис юзцнцн Аллаh тяряфиндян йарадылдыьыны инкар етмир. Цсйанынын сябяби инкарчылыг дейил. Яксиня, ону Йараданын Аллаh олдуьуну бирмяналы шякилдя сюйляйир. Анъаг “мян он­дан даhа цстцням, мяни оддан йаратдын, ону ися палчыгдан йаратдын” дейяряк цсйан едяр. Бу аьлабатмаз цсйанын hеч бир мянтиги ясасы йохдур.

Иблисин мянтигсизлийинин диэяр бир тязаhцрц ися белядир:

“Йеня йадына сал ки, бир заман мялякляря: “Адя­мя сяъдя един!” дейя ямр етмишдик. Иблисдян баш­га hамы сяъдя ет­мишди. “Сянин палчыгдан йаратды­ьы­на мян сяъдя едярямми?” демишди” (“Исра”, 17/61).

Бурадакы сон ифадя Иблисин ня гядяр бюйцк бир гяфлят вя йан­лышлыг ичиндя олдуьуну чох ачыг шякилдя эюстярир. Башга бир кимсянин уъалдылмасы, юзцнцн ися арха планда галмасы, hят­та о кимсяйя сяъдя едилмясинин истянилмяси ону горхунъ бир гысганълыьа эятириб чыхарды. Бу руhи hал ичиндя ися онда Ал­­лаhа гаршы hюрмятсизлик вя цсйан йараныр.

“Аллаh буйурду: “Ей Иблис! Сянин мяним юз ялимля йарат­дыьыма сяъдя етмяйиня ня мане олду? Тякяббцр эюстярдин йохса юзцнц йухары тутдун?”

Иблис деди: “Мян ондан даhа йахшыйам. Чцнки сян мяни од­дан, ону ися палчыгдан йаратмысан!” (“Сад”, 38/75-76).

Иблисин Щз.Адямя сяъдя етмяйи рядд етмясиндяки шейтани дцшцнъя Аллаh елчисини гябул етмяйян, она итаят етмяйи рядд едян инсанларда да, йяни инси шейтанларда да эюрцнцр. Бу ин­санлар заhирян юзляри кими олан бир инсаны Аллаhын елчиси олараг гябул етмяйи рядд едирляр. Аллаhын елчиси олараг гябул едяъякляри инсанда чох бюйцк цстцнлцк эюрмяк истядиклярини сюйляйирляр. Бу цстцнлцйцн анъаг сийаси вя йа мадди бир эцъя ясасланмалы олдуьуну иддиа едирляр. Щз.Муhяммяд (с.я.в.) дюврцндяки инкарчыларын сюйлядикляри ифадяляр буна бир нцму­нядир:

“Онлар дедиляр: “Мяэяр бу Гуран ики шяhярдян биринин бюйцк бир адамына назил едилмяли дейилдими?” (“Зухруф”, 43/31).

Йа да инкар едянляр елчийя иман эятирмяк цчцн фювгялтябии бир эцъ вя йа башга бир айдын дялил истяйирляр. Гуранын бир чох айяляриндя бу инсанларын истякляриня аид мисаллар верилмишдир:

“Беля дедиляр: “Бизя йердян бир булаг чы­хар­ма­йын­ъа вя йахуд (аьаълары) арасындан шырыл-шырыл чайлар ахан хурма вя цзцм баьын олмайынъа; йахуд иддиа ет­дийин кими, эюйц парча-парча едиб башымыза ендирмяйинъя; йахуд Аллаhы вя мялякляри ачыг-ашкар гаршымыза эятирмяйинъя; вя йа гызылдан бир евин ол­майынъа; йахуд сян эюйя галхмайынъа биз сяня иман эятир­мяйяъяйик. Яэяр охумаг цчцн бизя сямадан бир китаб ен­дирмясян, эюйя галхмаьына да ясла инанмайаъайыг”. Де ки: “Ряббим пак вя мц­гяддясдир! Мян ися йалныз пейьямбяр олан бир инса­нам!” (“Исра”, 17/90-93).

Елчиляря гаршы чыхан вя онлара гаршы вурушан инсанларын гябул етмядийи мясялялярдян бири будур. Инкар едянляр юзляри кими ади бир инсана елчилик верилмясини вя бу инсана итаят етмяйи гцрурларына сыьышдыра билмир. Бу hясяд вя тякяббцр долу цсйан Иблисин Щз.Адямя сяъдя етмяйи рядд етмяси иля ейни тямял цзяриндя дайаныр. Айянин давамында инсанларын чоху­нун анъаг бу сябябдян hидайятя эяля билмямясиндян бяhс едилир:

“Инсанлара доьру йолу эюстярян бир ряhбяр эялдийи за­ман она иман эятирмяйя мане олан шей йалныз он­ларын: “Аллаh бир ин­санымы пейьямбяр эюндярди?” демяляридир (“Исра”, 17/94).

Иблисин цсйанына ясрарянэизлик hакимдир. Иблис елм саhиби олан бир варлыгдыр. Аллаhын варлыьына шяхсян шаhиддир. Ятрафында мялякляр вар, инсанын йарадылышындан хябярдардыр. Аллаhын из­зятини, эцъцнц вя сонсуз ъяhянням язабыны да билир.

Иблисин вя онун ардыъылы олан бцтцн шейтанларын ясрарянэиз мянтиги бурада эизлидир: Аллаhын варлыьыны вя бирлийини билдийи hалда онун hюкмцня гаршы чыхмаг вя кафирлярдян ол­маг... Бу сон дяряъя мюъцзяви бир hадисядир. Чцнки бу биликля­ря вя елмя саhиб олан Иблисин чох эцълц бир иманы олмалыдыр. Шц­ур сявиййяси дя ейни шякилдя йцксяк, Аллаhа сон дяряъя hюр­мятли вя итаятли олмалыдыр. Иблис ися ян шцурсуз бир инсанын ъя­сарят етмядийи бир hярякят етмишдир.

Иблисин варлыьындакы сирляр бунунла гуртармыр. Инсанлара инкар етмяк кими горхунъ бир эцнаhы ашыламаьа чалышдыьы hалда яс­линдя Аллаhдан горхдуьуну сюйляйир. Бу ися олдугъа хястя бир мянтигя ишарядир:

“Шейтанын алдатмасына бянзяйир. О, инсана: “Кафир ол!” дейяр. Инсан кафир олан кими шейтан (ону гойуб гачараг): “Мяним сянинля hеч бир ялагям йохдур. Мян алямлярин Рябби олан Аллаhдан горхурам!” дейяр (“Щяшр”, 59/16).

Башга бир айядя шейтанын кафирляри мюминлярин ялейhиня гы­зышдырыб галдырдыгдан сонра онлардан араландыьы вя Аллаhдан горхдуьуну етираф етдийи билдирилир:

“О заман шейтан онлара юз ямяллярини эюзял эюстяриб де­мишди: “Бу эцн инсанлар арасында сизя галиб эяля биляъяк кимся йохдур. Мян дя сизин пянаhыныз, дадыныза чатанам!” Лакин ики дястя цз-цзя эялдийи заман дюнцб гачараг: “Мя­ним сизинля hеч бир ялагям йохдур. Мян сизин эюрмядикляри­низи эюрцрям. Мян Аллаhдан горхурам. Аллаh шиддятли язаб веряндир!” демишди” (“Янфал”, 8/48).

Иблисин бир йандан Аллаhын варлыьыны, онун сонсуз эцъцнц вя елмини гябул етмяси, диэяр бир йандан да Она биля-биля цсйан етмяси сон дяряъя долашыг бир вязиййятдир. Ейни заманда Аллаhын Гуранда билдирдийи ямрляри тянгид вя рядд етмяйя, Аллаhын hюкм вердийи бир сюз hаггында юз дар дцшцнъясиня эюря мцhакимяляр йцрцдцб илаhи hюкмц яhямиййятсиз эюс­тярмяйя чалышан hяр бир кясин hалы Иблисин hалы кимидир. Бу кимсяляр дя Аллаhын варлыьыны ейниля Иблис кими билир, анъаг юзлярини билмямязлийя вурмагла онун вязиййятиня дцшцрляр.

Иблис итаятсизлийи цзцндян алчалдылыб, Аллаh гатындакы вязиййя­тиндян лянятляняряк говулуб. Гцруру вя тякяббцрц цзцндян цсйан едян Иблис бу характериня эюря ян аьыр эяляъяйя, ал­чаглыьа сцрцклянир. Иблис Аллаhын hцзурундан айрылмадан юнъя Аллаhдан мюhлят вя изн истяди. Анъаг бу мюhляти Аллаhдан баьышланма дилямяк, тювбя етмяк, йолуна гайытмаг вя пеш­манлыьыны диля эятирмяк цчцн истямяди. Арзусу инсаны да ейни зялил вязиййятя салмаьа чалышмагдыр.

Беляликля, шейтанын инсана гаршы олан дцшмянчилийи вя мцбари­зяси беля башламышдыр. Анъаг шейтанын да бцтцн хцсусиййятляри иля Аллаh тяряфиндян йарадылмыш вя тамамян онун нязаря­тиндя олан бир гцввя олмасы унудулмамалыдыр. Йяни шей­танын Аллаhа гаршы hеч бир мцстягил эцъц йохдур. Анъаг ъа­hилиййя ъямиййятиндя йайылмыш олан батил инанъа эюря, шейтан­ла Аллаh арасында бир мцбаризя мювъуддур. Бу инсанларын дц­шцнъясиня эюря, шейтан инсанлары аздырмаьы баъардыьы заман Ал­лаhла мцбаризядя зяфяр газаныр (Аллаh бцтцн нюгсанлардан узаг­дыр).

Щалбуки hягигят будур ки, шейтан бцтцн фяалиййятини Аллаhын иъазяси вя ирадяси иля hяйата кечирир. Анъаг бурада инсанларын бюйцк бир гисми цзяриндя тясири олур. Аллаhын изни олмадан о, hеч бир шей едя билмяз. Гуранда шейтанын истядийи мюhлят вя Аллаhын вердийи иъазя беля билдирилир:

“(Иблис) деди: “Ей Ряббим! Инсанларын гябирляриндян галхыб дириляъякляри эцня гядяр мяня мюhлят вер!” (Аллаh) буйурду: “Сян мюhлят верилянлярдянсян!” (“Щиър”, 15/36-37).

Бир башга айядя шейтанын алдыьы иъазядян беля бяhс едилир:

(Иблис) hямчинин: “Пярвярдиэара! Бир де эюряк, ня цчцн ону мяндян цстцн тутдун? Яэяр гийамят эцнцня гядяр мяня мюhлят версян, аз бир гисми истисна олмагла онун няслини юз hюкмцм алтына аларам”. (Аллаh) буйурду: “Чых эет (сяня гийа­мятя гядяр мюhлят вердим). Онлардан hяр кяс сяня уйса, (бил ки) ъязаныз ъяhяннямдир. Юзц дя тамам-камал бир ъяза!” (“Исра”, 17/62-63).

Айялярдян дя айдын олдуьу кими, шейтан Аллаhын ирадя вя тягдириня уйьун фяалиййят эюстярир. Фяалиййяти инсана зяряр вермяк цчцндцр. Шейтан онсуз да Аллаhын алямлярин Рябби олдуьуну билир.

Щятта Иблис инсанлары аздыраркян Аллаhын бюйцклцйцнцн адына анд ичяр:

(Иблис) деди: “Сянин иззятиня-гцдрятиня анд олсун ки, онларын (Адям ювладынын) hамысыны (hагг йолдан) аздыраъаьам” (“Сад”, 38/82).

Аллаh шейтаны hцзурундан говмамышдан яввял она бунлары билдирир:

“Онлардан кими баъарырсанса, сясинля (вясвясянля) йериндян ойнат, атлы вя пийаданы онлара гаршы сяфярбяр ет, (онлары hа­рама, зинайа сювг етмякля малларына вя ювладларына) ортаг ол, онлара ъцрбяъцр (йалан) вядляр вер”. Шейтан она уйанлара йалныз йалан вядляр веряр! (“Исра”, 17/64).

Шейтанын Аллаhын изни чярчивясиндя ишлятдийи hийляляри сон­ракы сяhифялярдя тяфяррцатлары иля ачыглайаъаьыг. Анъаг уну­дулма­малыдыр ки, шейтанын Аллаhын она вердийи имкан хари­ъин­дя бир эцъц йохдур. Шейтанын вязифяси ъяhянням цчцн йара­дылмыш инсанларын аид олдуглары йеря эетмяляриня васитячи олмагдыр. Шейтана уйанлар Аллаhын ъяннятиня лайиг олмайан вя яхлаг бахымындан hейвандан даhа ашаьыда дайанан варлыглардыр. Аллаh буну айяляриндя беля ачыглайыр:

“Биз ъинлярдян вя инсанлардан бир чохуну ъяhянням цчцн йаратдыг, онларын гялбляри вардыр, лакин онунла анламазлар. Онларын эюзляри вардыр, лакин онунла Аллаhын мюъцзялярини эюрмязляр. Онларын гулаглары вардыр, лакин онунла ешитмязляр. Онлар hейван кимидирляр, бялкя дя даhа чох зялалятдядирляр. Гафил оланлар да мяhз онлардыр (“Яраф”, 7/179).

Бунунла йанашы Аллаhын Она гаршы сямими бяндяляри цзяриндя шейтанын hеч бир тясири йохдур. Аллаh она сыьынан вя она шярик гошмайан сямими бяндялярини шейтанын аздырыъы hийляляриндян горумушдур.

“Щягигятян иман эятириб йалныз юз Ряббиня тявяккцл едянля­рин цзриндя шейтанын hеч бир hюкмц йохдур” (“Няhл”, 16/99).

Нятиъя олараг дейяк ки, шейтан да бцтцн диэяр варлыглар кими Аллаh тяряфиндян вязифяляндирилмиш бир варлыгдыр. Онун вязи­фяси Аллаhын ъяннят цчцн йаратдыьы мюминлярля ъя­hян­ням цчцн йаратдыьы диэяр инсанларын бир-бириндян сечилиб фярг­лянди­рилмясиня вясиля олмагдыр. Бу ися бир нюв тямизлик мя­насына эялир. Гялбиндя хястялик вя пислик оланлар шейтан васитяси иля мюминлярдян узаглашыр, айрылырлар. Айядя шейтанын hюкмцнцн йалныз бу кимсяляр цзяриндя олаъаьы билдирилир:

“Шейтанын вясвясясини гялбляриндя мяряз (нифаг, шякк мя­рязи) вя црякляри ганлы, сярт оланлар цчцн бир сынаг васитяси етсин. Шцбhясиз ки, залимляр hаг­г­дан узаг бир ихтилаф ичиндя­дир” (“Щяъъ”, 22/53).

Шейтанын мюминляря вермяйя чалышдыьы сыхынтылар мюминлярин дцнйада Аллаhа йахынлашмасына, Аллаhа даhа сых сарылмасына вя hидайятляринин артмасына вясиля олур:

“Вя юзляриня елм верилян кясляр дя билсинляр ки, hагг сянин Ряббиндяндир. Артыг она инансынлар вя црякляри ондан ха­тиръям олсун. Шцбhясиз ки, Аллаh иман эятирянляри доьру йола йюнялдяр!” (“Щяъъ”, 22/54).


* Мяляклярин вя ъинлярин инсандан яввял йарадылдыглары hаг­гында гиссядя билдирилмишдир. Бурада ясасян сяhв анлашылан ики юнямли фярг вар. Биринъиси, инсанларын атасы Щз.Адямин бир сяфярдя йарадылдыьы, мяляклярин вя Иблисин бу йарадылыша шаhид олдугларыдыр. Бу мясяля юнямлидир, чцнки йарадылыша гаршы олараг ортайа атылмыш hцъейря нязяриййясиня тякан верян бязи даиряляр Щз.Адямин дя бир тякамцл нятиъясиндя ортайа чых­дыьыны иряли сцрмяк гяфлятиня дцшцрляр.

Икинъиси, Иблисин инсанларын дцшцндцкляри кими мяляк олма­масы, онун мяляклярля ейни бир мягамда олан бир ъин олмасы мясялясидир. Иблисин ъин олмасы “Кяhф” сурясинин 50-ъи айя­синдя билдирилир.

Бязи адамлар ъинлярин дя яслиндя бир мяляк олдугларыны иддиа едир. Щалбуки Гурандан юйрянилдийиня эюря, мяляклярля ъинляр арасында кяскин фярг вар, бу фярг мяляклярин юз дилляриндян Гуранын “Сяба” сурясинин 40-41-ъи айяляриндя ифадя едилиб. Гуранда ъинлярин атасынын (ъанн) тцстцсцз атяшдян йарадылдыьы билдирилир (“Ряhман”, 55/15). Долайысы иля айялярдя атяшдян йарадылдыьы билдирилян Иблисин дя мяляк дейил, ъин олмасы айдын мясялядир.