-II-

ГIЙАМЯТ

Àõèrÿòÿ èíàì

Àõèrÿòÿ èíàì Ãóràíäà èìàíûí ÿñàñ øÿròëÿrè àràñûíäà ñàéûëàí чох ìöhöì áèr ìþâçóäór. Àëëàh èëê ñórÿ îëàí “Ôàòèhÿ” ñórÿñèíèí ÿââÿëèíäÿ þç ñèôÿòëÿrèíè ñàéàrêÿí Rÿhìàí âÿ Rÿhèì ñèôÿòëÿrèíäÿí ñîírà þçöíöí “Ùàãã-håñàá göíöíöí ñàhèáè” îëäóüóíó áèëäèrèr (Áàõ: “Ôàòèhÿ” суряси, 3). Ñîíràêû ñórÿ îëàí “Áÿãÿrÿ” ñórÿñèíèí 3-úö àéÿñèíäÿ äÿ ìþìèíëÿrèí “ãåéáÿ”, éÿíè gþrìÿäèêëÿrèíÿ èìàí эятирäèêëÿrè ñþéëÿíèëèr:

“Î êÿñëÿr êè, ãåéáÿ èíàíûr...” (“Áÿãÿrÿ” суряси, 3).

Þëöìäÿí ñîírà äèrèëиш, ãèéàìÿò, úÿííÿò, úÿhÿííÿì êèìè àíëàéûøëàr, ãûñàúà îëàràã àõèrÿò hàìûñû “ãåéá”èí è÷èíäÿ éår àëûr. Íåúÿ êè, ñîíràêû àéÿäÿ äÿ “...âÿ àõèrÿòÿ äÿ øÿêñèç èíàíûrëàr” èôàäÿñè èëÿ “àõèrÿòÿ èìàí” ìþâçóñó õöñóñè îëàràã òÿêràr âórüóëàíûr.

Àõèrÿò èíàíúûíûí ÿhÿìèééÿòè îíóí hÿãèãè èìàíûí áèr gþñòÿrèúèñè îëìàñûíäàí èrÿëè gÿëèr. Ãóràíäà áèëäèrèëÿí øÿêèëäÿ àõèrÿò èíàíúû èíñàíûí ñÿìèìè âÿ hÿãèãè áèr ìþìèí îëìàñûíûí ÷îõ áþéöê áèr ñöáóòóäór. ×öíêè àõèrÿòÿ èìàí эятирян áèr èíñàí Àëëàhà, Îíóí êèòàáûíà âÿ Rÿñóëóíà äà ñþçñöç èìàí эятирìèø олур. Áó èíñàí Àëëàhûí hÿr øåéÿ göúöíöí éåòäèéèíè, ñþçöíöí äîüró, âÿäèíèí äÿ hàãã îëäóüóíó áèëèr, áóíà gþrÿ äÿ àõèrÿòÿ ìöíàñèáÿòäÿ hå÷ áèr øöáhÿ hèññè äóéìór. Ùÿëÿ áó hÿãèãÿòëÿrè gþrìÿäèéè, áóíëàrà øÿõñÿí øàhèä îëìàäûüû hàëäà Àëëàhà îëàí èìàíûí, Îíà îëàí åòèáàrûí âÿ þçöíÿ âårèëÿí àüëûí òÿáèè áèr íÿòèúÿñè îëàràã ñàíêè gþrörìöø êèìè áóíëàrà èìàí эятириr. Áóíäàí ÿëàâÿ, àõèrÿòÿ îëàí øöáhÿëÿräÿí òÿìèçëÿíìèø êàìèë âÿ ìöòëÿã áèr èìàí Àëëàhûí éàëíûç âàrëûüûíà äåéèë, åéíè çàìàíäà Îíóí Ãóràíäà áèëäèräèéè áöòöí ñèôÿòëÿrèíÿ èìàí эятирир, Îíà òàì áèr åòèìàä âÿ òÿñëèìèééÿò щисси дуйур âÿ Îíó ëàéèã îëäóüó êèìè òàíûéûá òÿrèô åäèr. Áàõ, Àëëàhûí ìÿãáóë ñàéäûüû èìàí äà áóäór.

Áórà ãÿäÿr áàøà äöøöëäöéö êèìè, òàì âÿ hÿãèãè áèr èìàíà ñàhèá îëìàã éÿãèí âÿ øöáhÿñèç îëàí áèr àõèrÿò ÿãèäÿñèíäÿ ìÿrêÿçëÿøìÿêäÿäèr. Ãóràíûí áèr ÷îõ éårèíäÿ èíêàr÷ûëàrûí àõèrÿòè òàíûìàìàñûíäàí, îíóí áàø âårÿúÿéèíÿ èíàíìàìàñûíäàí áÿhñ åäèëèr. ßñëèíäÿ áóíëàrûí áèr ÷îõó Àëëàhûí âàrëûüûíà èíàíàí êèìñÿëÿräèr. Àíúàã èíêàr÷ûëàrûí ÿí ÷îõ éàíûëäûüû ìþâçóëàr Àëëàhûí âàrëûüû äåéèë, Àëëàhûí ñèôÿòëÿrè èëÿ áàüëûäûr. Îíëàrûí бязиляри Àëëàhûí hÿr øåéè ÿââÿë éàràäûá þçáàøûíà áóràõäûüûíû, äàhà ñîírà hàäèñÿëÿrèí þç-þçöíÿ èíêèøàô åäèá äàâàì åòäèéèíè, бязиляри Àëëàhûí èíñàíû éàràòäûüûíû, анъаг èíñàíûí þç талейини þçöíöí ìöÿééÿíëÿøäèräèéèíè, êèìèñè Àëëàhûí gèçëè îëàí øåéëÿrè, äöøöíúÿëÿrè áèëìÿäèéèíè, êèìèñè äÿ Àëëàhûí âàr îëäóüóíó, àíúàã äèí äåéèëÿí áèr øåéèí îëìàäûüûíû èääèà åäèrляр. Àëëàh áó ñîíóíúó äöøöíúÿíè, éÿíè Àëëàhûí âàr îëóá äèíèí îëìàäûüûíû ìöäàôèÿ åäÿíëÿrè Ãóràíäà áåëÿ òÿrèô åäèr:

“Îíëàr: “Àëëàh hå÷ áèr áÿøÿrÿ áèr øåé íàçèë åòìÿìèøäèr” äåìÿêëÿ Àëëàhû ëàéèãèíúÿ ãèéìÿòëÿíäèrìÿäèëÿr...” (“ßíàì” суряси, 91).

Íÿòèúÿäÿ èìàíñûçëûüûí ÿñàñûíäà Àëëàhû òàìàìèëÿ rÿää åòìÿ äåéèë, àéÿäÿ äÿ áèëäèrèëäèéè êèìè, Àëëàhû ëàéèãèíúÿ ãèéìÿòëÿíäèrìÿìÿ, áóíà gþrÿ äÿ àõèrÿòин èíêàr åдилмяси äàéàíûr. Éîõñà èíêàr÷ûëàr àràñûíäà áèr Éàràäàíû òàìàìèëÿ rÿää åäÿíëÿrèí íèñáÿòè îëäóãúà àøàüûäûr. Áóíëàrûí ÿêñÿrèééÿòè áåëÿ øöáhÿ hèññè èëÿ éàøàéûr. Áóíà gþrÿ äÿ Ãóràíäà Àëëàhû òàìàìèëÿ èíêàr åäÿí èíñàíëàräàí î ãÿäÿr äÿ áÿhñ îëóíìór. Ëàêèí Àëëàhà øèrê ãîøàí âÿ þëöìäÿí ñîíràкы äèrèëиши, håñàá göíö, úÿííÿòè, úÿhÿííÿìè èíêàr åäÿíëÿrèí âÿçèééÿòè áèr ÷îõ éårëÿräÿ gþñòÿrèëèr âÿ àõèrÿòÿ èìàí ìþâçóñó áöòöí ìÿíòèã âÿ òÿôÿrröàòëàrû èëÿ à÷ûãëàíûr.

Àõèrÿò hÿr íÿ ãÿäÿr áó äöíéàäà беш äóéüó öçâöìöçëÿ äÿrê åäÿ áèëìÿäèéèìèç áèr hÿãèãÿòäèrñÿ, Àëëàh áó hÿãèãÿòè àüëûìûçëà äÿrê åòìÿéèìèçÿ êèôàéÿò åäÿúÿê ìèãäàräà ñàéñûç äÿëèëëÿr éàràòìûøäûr. Äöíéàäàêû èìòàhàí ìöhèòèíèí âàúèá öíñörö îëàràã þíÿìëè îëàí ìÿñÿëÿ áó hÿãèãÿòëÿrè hèññ öçâëÿrè èëÿ äåéèë, àüûë âÿ âèúäàíëà äÿrê åòìÿêäèr. Íîrìàë áèr èíñàí áèr àç äöøöíÿrñÿ, þçö äÿ äàõèë îëìàãëà ÿòràôûíäàêû hå÷ áèr øåéèí òÿñàäöôè áèr ÿñÿr îëìàäûüûíû, hÿr øåéèí áèr Éàràäаíûí ñîíñóç göúö, åëìè, èñòÿéè âÿ íÿçàrÿòè àëòûíäà áàø âåräèéèíè àñàíëûãëà анлайар. Áóíóí íÿòèúÿñè îëàràã äà àõèrÿòè éàràòìàüûí Àëëàh ö÷öí hå÷ áèr ÷ÿòèíëèê òÿøêèë åòìÿäèéèíè, àõèrÿòèí éàràäûëìàñûíûí áó äöíéàíûí ÿí òÿáèè âÿ ÿí ìÿíòèãëè íÿòèúÿñè, hàáåëÿ Àëëàhûí hèêìÿòèíÿ, ÿäàëÿòèíÿ ÿí óéüóí hàäèñÿ îëäóüóíó äÿrê åäÿr.

Àíúàã âÿçèééÿò áó ãÿäÿr àéäûí îëäóüó hàëäà þëöìäÿí ñîírà äèrèëìÿê, áèr håñàáëà ãàrøûëàøìàã âÿ åòäèéè ÿìÿëëÿrèí ÿâÿçèíè gþrìÿê áöòöí hÿéàòûíû þç hÿâÿñèíèí âÿ íÿôñàíè àrçóëàrûíûí hÿéàòà êå÷ìÿñè éîëóíäà, Àëëàhûí ÿìrëÿrèíÿ öñéàí åäÿrÿê êå÷èrÿí áèr èíñàíûí î ãÿäÿr äÿ èøèíÿ éàràìàç. Áóна эюря дя îíóí àüëû àõèrÿòèí âàrëûüûíû hÿr íÿ ãÿäÿr äÿrê åòñÿ äÿ î, âèúäàíûíû þròìÿê âÿ þçöíö àëäàòìàã éîëóíó ñå÷ÿr. Áó úör èíêàr÷û àròûã þëöìäÿí ñîíràкы äèrèëиши âÿ àõèrÿòè rÿää åтмяк ö÷öí àüûëäàí âÿ ìÿíòèãäÿí óçàã, òóòàrñûç íöìóíÿëÿr âårìÿéÿ áàøëàéàr:

“Þç éàràäûëûøûíû óíóäóá: “×öröìöø ñöìöêëÿrè êèì äèrèëäÿ áèëÿr?!” äåéÿ hÿëÿ Áèçÿ áèr ìÿñÿë äÿ ÷ÿêäè” (“Éàñèí” суряси, 78).

Ëàêèí òÿêúÿ áèr ãà÷ûøäàí âÿ þçöíö àëäàòìàãäàí áàøãà áèr ìÿãñÿäè îëìàéàí áó ñóàëûí úàâàáû ÿñëèíäÿ ÷îõ àéäûíäûr:

“Äå êè: “Îíëàrû èëê äÿôÿ éîõäàí éàràäàí äèrèëäÿúÿêäèr. Î, hÿr áèr ìÿõëóãó ÷îõ gþçÿë òàíûéàíäûr!”(“Éàñèí” суряси, 79).

Àëëàh áó úör ìÿíòèãñèç íöìóíÿëÿr âårìÿéèí àõèrÿòè èíêàr åäÿíëÿrÿ õàñ îëàí áèr õöñóñèééÿò îëäóüóíó äà Ãóràíäà âórüóëàéûr:

“ßí ïèñ ñèôÿò àõèrÿòÿ èíàíìàéàíëàrà, ÿí éöêñÿê ñèôÿò èñÿ Àëëàhà ìÿõñóñäór. Àëëàh éåíèëìÿç ãöââÿò âÿ ãöärÿò  ñàhèáèäèr!” (“Íÿhë” суряси, 60).

Áÿçèëÿrè äÿ âåräèêëÿrè íöìóíÿëÿrèíè èíêèøàô åòäèrèá äÿãèãëÿøäèrÿrÿê èääèàëàrûíû äàhà ìÿíòèãëè hàëà gÿòèräèêëÿrèíè ñàíûrëàr:

“Äåéèrëÿr: “Äîüróäàíìû, áèç ÿââÿëêè âÿçèééÿòèìèçÿ ãàéûäàúàüûã?! Þçö äÿ ÷öröìöø ñöìöêëÿr îëäóüóìóç çàìàíìû?!”” (“Íàçèàò” суряси, 10-11).

Âÿ ÿñëèíäÿ àüûëëàrûíûí äÿrê åòäèéè, àíúàã áàø âårìÿñèíè èñòÿìÿäèêëÿrè áó hàäèñÿíèí îíëàrà çèéàí îëäóüóíó äà à÷ûã åòèràô åòìÿêäÿí ÷ÿêèíìèrëÿr:

“Îíëàr äåéèrëÿr: “Åëÿ èñÿ áó çèéàíëû äþéöøäör”” (“Íàçèàò” суряси, 12).

Þç ràçûëûüû èëÿ þç àüëûíà ïÿräÿ ÷ÿêÿí èíêàr÷û øÿõñ èääèàñûíûí ìÿíòèãñèçëèéèíè þç gþçëÿrè èëÿ gþräöêäÿí ñîírà, èøè åìîñèîíàë áèr èíàäêàrëûüà òÿrÿô ñöröêëÿéÿrÿê ïñèõîëîæè áèr òîõëóã ÿëäÿ åòìÿйя чалышар:

“Îíëàr: “Àëëàh þëÿí áèr êèìñÿíè äèrèëòìÿéÿúÿêäèr!” äåéÿ Àëëàhà ìþhêÿì àíä è÷äèëÿr. Õåér! Àëëàh äîüró âÿä åòìèøäèr. Ëàêèí èíñàíëàrûí ÿêñÿrèééÿòè áèëìÿç!” (“Íÿhë” суряси, 38).

Ùÿâÿñ âÿ èñòÿêëÿrèíè танрылашдырараг àüûëëàrûíû áèr êÿíàrà àòûá âèúäàíëàrûíû ràhàòëàìàã ö÷öí áó úör áîø âÿ ìÿíàñûç ñþçëÿrдян истифадя åäÿí âÿ þçëÿrèíè äÿ áóíëàrà èíàíäûràí èíêàr÷ûëàrûí äöøÿúÿéè âÿçèééÿòè Àëëàh Ãóràíäà áèëäèrìèøäèr:

“Áèç úèíëÿräÿí âÿ èíñàíëàräàí áèr ÷îõóíó úÿhÿííÿì ö÷öí éàràòäûã. Îíëàrûí ãÿëáëÿrè âàräûr, ëàêèí îíóíëà àíëàìàçëàr, îíëàrûí gþçëÿrè âàräûr, ëàêèí îíóíëà gþrìÿçëÿr, îíëàrûí ãóëàãëàrû âàräûr, ëàêèí îíóíëà åøèòìÿçëÿr. Îíëàr håéâàí êèìèäèrëÿr, áÿëêÿ äÿ äàhà ÷îõ çÿëàëÿòäÿäèrëÿr. Ãàôèë îëàíëàr äà ìÿhç îíëàräûr!” (“ßràô” суряси, 179).

Áó èíñàíëàrûí hàëû Ãóràíûí áàøãà áèr éårèíäÿ áåëÿ áèëäèrèëèr:

“Íÿôñèíè þçöíÿ òàírû åäÿí âÿ Àëëàhûí áèëÿrÿêäÿí éолäàí ÷ûõàräûüû, ãóëàüûíû âÿ ãÿëáèíè ìþhörëÿäèéè, gþçöíÿ äÿ ïÿräÿ ÷ÿêäèéè êèìñÿíè gþräöíìö? Àëëàhäàí áàøãà êèì îíó äîüró éîëà ñàëà áèëÿr?! Ìÿgÿr äöøöíöá èárÿò àëìûrñûíûç?

Áåëÿ äåéèrëÿr: “Äöíéà hÿéàòûìûçäàí áàøãà hå÷ áèr hÿéàò éîõäór; þëöröê âÿ äèrèëèриê, áèçè þëäörÿí àíúàã äÿhräèr”. Áó áàrÿäÿ îíëàrûí hå÷ áèr áèëèéè éîõäór. Îíëàr àíúàã çÿííÿ ãàïûëûrëàr!” (“Úàñèéÿ” суряси, 23-24).

Äöíéà hÿéàòûíûí hÿãèãèëèéè

Èíêàr÷ûëàrûí þëöì, éåíèäÿí äèrèëèø, àõèrÿò êèìè инсан àüëûíын дярк етмяк игтидарында олмадыьы мясялялярля баьлы èääèà åòäèéè ìþâçóëàr ÿñëèíäÿ èíñàíûí hÿéàòû áîéó ãàrøûëàøäûüû hÿãèãÿòëÿräÿí hå÷ äÿ óçàã îëìàéàí hàäèñÿëÿräèr.

Éóõó âÿ rþéà êèìè hÿãèãÿòëÿr áóíà ìèñàë îëà áèëÿr. Þëöìäÿí ñîírà äèrèëèøè èíàäëà èíêàr åäÿí âÿ äàèìà þëöìäÿí ãà÷àí áèr èíñàí ÿñëèíäÿ hÿr gåúÿ éóõóñóíäà þëöá hÿr ñÿhÿr äèrèëäèéèíè äÿrê åòìèr. Ãóràíûí éóõó hàããûíäà áèëäèräèêëÿrè ìþâçóíóí áàøà äöøöëìÿñèíÿ ÿí éàõøû éàräûì÷ûäûr. Àëëàh éóõóíóí õöñóñèééÿòèíè áåëÿ à÷ûãëàéûr:

“Àëëàh úàíëàrûíû îíëàr þëäöéö çàìàí, þëìÿéÿíëÿrèí úàíëàrûíû èñÿ éóõóäà àëàr. Þëöìöíÿ hþêì îëóíìóø êèìñÿëÿrèí úàíëàrûíû ñàõëàéàr, äègÿr êèìñÿëÿrèí úàíëàrûíû èñÿ ìöÿééÿí áèr ìöääÿòÿäÿê ãàéòàràr. Ùÿãèãÿòÿí áóíäà äöøöíÿí áèr ãþâì ö÷öí ÿëàìÿòëÿr âàräûr!” (“Çóìÿr” суряси, 42).

“Ñèçè gåúÿëÿr éóõóéà äàëäûràí, göíäöç èñÿ íÿ åòäèéèíèçè áèëÿí Îäór. Ñîírà Î, ñèçè göíäöç îéàíäûrûr êè, ìöÿééÿí îëóíìóø âàõò gÿëèá éåòèøñèí. Ñîírà Îíóí höçóróíà ãàéûäàúàãñûíûç âÿ ñîírà äà Î, ñèçÿ åòäèéèíèç ÿìÿëëÿr áàrÿñèíäÿ õÿáÿr âårÿúÿêäèr” (“ßíàì” суряси, 60).

Àéÿëÿräÿí äÿ gþröíäöéö êèìè, éóõó hàëû “þëöì” îëàràã àäëàíäûrûëûr, áèëäèéèìèç “þëöì”ëÿ éóõó àràñûíäà ìöÿééÿí áèr ôÿrãëÿíäèrìÿ àïàrûëûr. Áÿñ éóõóäà áàø âårÿí âÿ þëöìëÿ áó ãÿäÿr îõøàr îëàí hàäèñÿ íÿäèr?

Éóõó róhóí èíñàíûí îéàã èêÿí èñòèôàäÿ åòäèéè áÿäÿíè òÿrê åòìÿñèäèr. Rþéà gþrìÿéÿ áàøëàäûüû çàìàí èñÿ áó äÿôÿ éåíè áèr áÿäÿíäÿí èñòèôàäÿ îëóíìàüà áàøëàéûr âÿ éåíè áèr øÿràèò îròàéà ÷ûõûr. Ùÿòòà áóíóí rþéà îëìàñûíûí ôÿrãèíäÿ áåëÿ äåéèëèê. Йухумузда ãîrõór, êÿäÿrëÿíèr, ñåâèíèr, àürû hèññ åäèr, éàõóä äà çþâã àëûrûã. Éóõóäà áàøûìûçà gÿëÿí hàäèñÿëÿrèí hÿãèãÿò îëäóüóíà î ãÿäÿr èíàíûrûã êè, éóõóäàí àéûëàrêÿí äÿ áó hàäèñÿëÿrèí òÿñèrè àëòûíäà îëóróã.

Òåõíèêè úÿhÿòäÿí ìöìêöí îëñà, áèçÿ õàrèúäÿí ìöäàõèëÿ åäèá ÿñëèíäÿ gþräöêëÿrèìèçèí éàëíûç hèññ âÿ gþröíòöëÿräÿí èáàrÿò îëäóüóíó ñþéëÿñÿëÿr, áóíà ÿhÿìèééÿò âårìÿç, áèçèìëÿ çàràôàò åòäèêëÿrèíè äöøöíÿrèê. Ùàëáóêè hÿãèãÿòÿí äÿ áóíëàrû õàrèúè àëÿìäÿ òÿìèí åäÿí hå÷ áèr ìàääè âàrëûã éîõäór âÿ éóõóäà éàøàäûüûìûç áöòöí hàäèñÿëÿr Àëëàhûí róhóìóçà hèññ åòäèräèéè áèr òÿñâèr âÿ hèññëÿrèí ìÿúìóñóäór.

Àíúàã áóràäà íÿçÿräÿí ãà÷ûrûëìàìàñû ëàçûì îëàí ÿí ìöhöì ìÿñÿëÿ éóõóäàí àéûëäûãäà äà áó èëàhè ãàíóíóí äÿéèøìÿìÿñè ôàêòû èëÿ áàüëûäûr. Àëëàh éóõóëàrûí hÿãèãÿòÿí þç èràäÿñèíÿ âÿ éàràòìàñûíà òàáå îëäóüóíó “Î çàìàí Àëëàh rþéàíäà ñÿíÿ îíëàrû àç gþñòÿrèräè: ÿgÿr îíëàrû ñÿíÿ ÷îõ gþñòÿrñÿéäè, ìöòëÿã ãîrõàr âÿ äþéöø áàrÿñèíäÿ áèr-áèrèíèçëÿ ÷ÿíÿ-áîüàç îëàräûíûç. Ëàêèí Àëëàh ñèçè ñàëàìàò ãóròàräû. Î, hÿãèãÿòÿí örÿêëÿräÿ îëàíëàrû áèëÿíäèr!” (“ßíôàë” суряси, 43) àéÿñè èëÿ áèëäèrÿrêÿí “öç-öçÿ gÿëäèéèíèç çàìàí Àëëàh îëàúàã èøè éårèíÿ éåòèrìÿê ìÿãñÿäè èëÿ îíëàrû ñèçèí gþçöíöçäÿ àçàëäûräû. Áöòöí èøëÿr àõûräà Àëëàhà ãàéûäàúàãäûr” (“ßíôàë” суряси, 44) àéÿñè èëÿ íîrìàë hÿéàòäà äà åéíè ãàíóíóí èøëÿäèéèíè äÿãèã áèr øÿêèëäÿ áèëäèrèr. Àëëàh ìàääÿ hàããûíäà äóéäóüóìóç hèññ âÿ òÿñâèrëÿrèí òàìàìèëÿ þç èñòÿê âÿ éàràòìàñûíà òàáå îëäóüóíà âÿ áóíëàrûí ÿòràô àëÿìäÿ hÿr hàíñû áèr ìàääè âàrëûüà ñàhèá îëìàäûüûíà áàøãà áèr àéÿäÿ äÿ áåëÿ èøàrÿ åäèr:

“Èêè äÿñòÿíèí ãàrøû-ãàrøûéà äórìàñû ñèçèí ö÷öí äÿëèëäèr. Áóíëàräàí áèrè Àëëàh éîëóíäà âóróøàíëàr, äègÿrè èñÿ êàôèrëÿr èäè. Ìþìèíëÿr êàôèrëÿrèí îíëàräàí èêèãàò àròûã îëäóãëàrûíû þç gþçëÿrè èëÿ gþräöëÿr. ßëáÿòòÿ, Àëëàh èñòÿäèéèíÿ þç êþìÿéè èëÿ ãöââÿò âårÿr. Øöáhÿñèç êè, áó, áÿñèrÿò ñàhèáëÿrèíäÿí þòrö áèr èárÿò äÿrñèäèr” (“Àëè-Èìràí” суряси, 13).

Göíäÿëèê hÿéàòäà, ÿòràôûìûçäà âàr îëäóüóíó çÿíí åòäèéèìèç ìàääè âàrëûãëàr, éàøàäûüûìûç hàäèñÿëÿr äÿ åéíèëÿ éóõó êèìè ÿñëèíäÿ Àëëàhûí róhóìóçà gþñòÿräèéè òÿñâèrëÿräÿí âÿ áóíëàrëà áÿràáÿr çàìàíäà róhóìóçà äàõèë îëàí hèññëÿräÿí ìåéäàíà gÿëèr. Þçöìöçÿ àèä gþröíòö âÿ hÿrÿêÿòëÿr äÿ, áàøãà øåéëÿrÿ àèä gþröíòö âÿ hÿrÿêÿòëÿr äÿ Àëëàhûí ãàrûø-ãàrûø áóíëàrà àèä gþröíòö âÿ hèññëÿrè éàràòìàñû èëÿ áàø âårèr. Áó hÿãèãÿò Ãóràíäà áåëÿ à÷ûãëàíûr:

“Êàôèrëÿrè ñèç þëäörìÿäèíèç, Àëëàh þëäöräö. Àòäûüûí çàìàí ñÿí àòìàäûí, Àëëàh àòäû. Àëëàh áóíóíëà ìþìèíëÿrè éàõøû áèr ñûíàãäàí êå÷èräè. Àëëàh åøèäÿí âÿ áèëÿíäèr!” (“ßíôàë” суряси, 17).

Àõèrÿò âÿ îíà àèä îëàí òÿñâèr âÿ hèññëÿrèí éàràäûëìàñû äà åéíè èëàhè ãàíóí ÷ÿr÷èâÿñèíäÿ áàø âårèr. Þëöìëÿ áèrëèêäÿ äöíéà ìöhèòè âÿ áó ìöhèòäÿ èñòèôàäÿ îëóíàí áÿäÿíëÿ ÿëàãÿ êÿñèëèr. Róh èñÿ Àëëàhûí róhóíóí áèr ïàr÷àñû îëäóüóíäàí þëöìñöçäör. Éàøàìàã, þëìÿê, éåíèäÿí äèrèëìÿê, àõèrÿò hÿéàòû êèìè hàäèñÿëÿr äÿ éàëíûç þëöìñöç îëàí róhóí äóéäóüó ìöõòÿëèô hèññëÿräÿí èáàrÿòäèr. Áó ñÿáÿáдян áó äöíéàíûí éàràäûëìàñû èëÿ úÿííÿò âÿ úÿhÿííÿìèí éàràäûëìàñû àràñûíäà, ÿñàñ ìÿíòèãÿ gþrÿ, hå÷ áèr ôÿrã éîõäór. Åéíè øÿêèëäÿ áó äöíéàäàí àõèrÿòÿ êå÷èäëÿ éóõóäàí îéàíûá äöíéà hÿéàòûíà êå÷èä àràñûíäà äà hå÷ áèr ôÿrã éîõäór.

Éåíèäÿí äèrèëèøëÿ áèrëèêäÿ àõèrÿò ìöhèòè âÿ áó ìöhèòäÿ èñòèôàäÿ åäèëÿúÿê áÿäÿíëÿ éåíè áèr hÿéàò áàøëàíûr. Úÿííÿò âÿ éà úÿhÿííÿì äóéüóñó âårèëìÿéÿ áàøëàéûíúà äà, èíñàí þçöíö îràäà òàïûr. Áó äöíéàäà ñîíñóç ìöõòÿëèôëèêäÿ ìÿíçÿrÿíè, ãîõóíó, ñÿñè, äàäû, тохунма hèññèíè éàràäàí Àëëàh åéíè øÿêèëäÿ úÿííÿò âÿ úÿhÿííÿìÿ àèä ñîíñóç òÿñâèr âÿ hèññëÿrè äÿ éàràäàúàãдыр. Áöòöí áóíëàrûí éàràäûëìàñû Àëëàh ö÷öí ñîí äÿrÿúÿ àñàíäûr:

“...Áèr èøèí éàràíìàñûíû èñòÿäèéè çàìàí îíà éàëíûç: “Îë!” äåéÿr, î äà îëàr” (“Áÿãÿrÿ” суряси, 117).

Äègÿr áèr hÿãèãÿò èñÿ äöíéà hÿéàòû éóõóéà gþrÿ íåúÿ àéäûí âÿ äÿãèãäèrñÿ, àõèrÿòèí äÿ äöíéà èëÿ ìöãàéèñÿäÿ äàhà ÷îõ àéäûí âÿ äÿãèã îëìàñûäûr. Îõøàr øÿêèëäÿ éóõó äöíéà hÿéàòûíà íÿçÿrÿí íÿ ãÿäÿr ãûñàäûrñà, äöíéà hÿéàòû äà àõèrÿòëÿ ìöãàéèñÿäÿ î ãÿäÿr, hÿòòà ìöãàéèñÿ åäèëìÿç äÿrÿúÿäÿ ãûñàäûr. Áèëäèéèìèç êèìè, çàìàí ñàáèò äåéèë, òàì ÿêñèíÿ, èçàôè áèr àíëàéûøäûr. Áó ìþâçó áó göí åëìè øÿêèëäÿ ñöáóò îëóíìóø áèr hÿãèãÿòäèr. Éóõóäà èíñàíûí ñààòëàrëà éàøàäûüûíû çÿíí åòäèéè áèr hàäèñÿ äöíéà çàìàíûíà gþrÿ éàëíûç áèr íå÷ÿ ñàíèéÿäÿ áàø âårèr. ßí óçóí éóõó áåëÿ äöíéàäàêû håñàáà gþrÿ, áèr íå÷ÿ äÿãèãÿ äàâàì åäèr. Ôÿãÿò, éóõóíó gþrÿí àäàì áÿëêÿ äÿ éóõóñóíäà göíëÿr êå÷èrìèøäèr. Àëëàh çàìàíûí íèñáè îëìàñûíà àéÿëÿräÿ èøàrÿ åäèr:

“Ìÿëÿêëÿr âÿ róh Îíóí äÿrgàhûíà ìöääÿòè ÿëëè ìèí èë îëàí áèr göíäÿ ÷àòàúàãëàr” (“Ìåràú” суряси, 4).

“Î, gþéäÿí éårÿ ãÿäÿr îëàí áöòöí èøëÿrè èäàrÿ åäèr. Ñîírà hÿìèí èøëÿr ñèçèí ñàéäûüûíûçûí ìèí èëèíÿ áÿràáÿr îëàí áèr göíäÿ Îíà éöêñÿëèr” (“Ñÿúäÿ” суряси, 5).

Åéíèëÿ äöíéàäà óçóí èëëÿr éàøàéàí áèr èíñàí ÿñëèíäÿ àõèrÿòäÿêè çàìàí þë÷öñö èëÿ ìöãàéèñÿäÿ ÷îõ àç áèr ìöääÿò éàøàéûr. Àõèrÿòÿ gåòäèêëÿrè çàìàí hÿãèãÿòя øàhèä îëàъаг кяслярин ñþháÿòëÿrè Ãóràíäà áåëÿ áèëäèrèëèr:

“Áåëÿ áóéóràúàãäûr: “Éår öçöíäÿ íå÷ÿ èë ãàëäûíûç?” Îíëàr: “Áèr göí éàõóä áèr göíäÿí äÿ àç!” äåéÿ úàâàá âårÿúÿêëÿr. Àëëàh áóéóràúàã: “ßgÿr áèëèrñèíèçñÿ, ñèç ÷îõ àç ãàëäûíûç! Éîõñà ñèçè ÿáÿñ éårÿ éàràòäûüûìûçû âÿ höçóróìóçà ãàéòàrûëìàéàúàüûìûçû göìàí åäèräèíèç?”” (“Ìóìèíóí” суряси, 112-115).

Âÿçèééÿò áåëÿ îëäóüó òÿãäèräÿ èíñàíûí ñîíñóç hÿéàòûíû áó ìöâÿããÿòè äöíéà hÿéàòû óüróíäà òÿhëöêÿéÿ àòìàñûíûí ÿí áþéöê áèr àüûëñûçëûã îëìàñû ìåéäàíà ÷ûõûr. Öñòÿëèê äöíéà hÿéàòûíûí àõèrÿò hÿéàòû èëÿ ìöãàéèñÿäÿ íÿ ãÿäÿr ãûñà îëäóüó äöøöíöëÿrñÿ...

Íÿòèúÿ îëàràã ãåéä åäÿê êè, äöíéàäà âàr îëäóüóíó çÿíí åòäèéèìèç âÿ àäûíà ìàääÿ äåäèéèìèç øåé Àëëàhûí róhà âåräèéè hèññëÿräÿí áàøãà áèr øåé äåéèë. Èíñàíûí þçöíÿ àèä îëäóüóíó çÿíí åòäèéè áÿäÿíè äÿ åéíèëÿ Àëëàhûí róhà gþñòÿräèéè áèr gþröíòöäör. Àëëàh gþröíòöíö äèëÿäèéè çàìàí äÿéèøäèrèr. Èíñàíûí þçöíÿ àèä çÿíí åòäèéè áÿäÿíèí gþröíòöñö áèr àíäà èòèá éåíè gþröíòöëÿrëÿ ãàrøûëàøìàüà áàøëàéàíäà, áàøãà ñþçëÿ, þëÿíäÿ gþçöíäÿêè ïÿräÿ ãàëõàr âÿ ÿââÿëúÿäÿí ñàíäûüû êèìè éîõ îëìàäûüûíû àíëàéàr. Áó hàäèñÿ Ãóràíäà áåëÿ õÿáÿr âårèëèr:

“Þëöì hÿãèãÿòÿí gÿëèr. Áó, ñÿíèí ãîrõóá ãà÷äûüûí øåéäèr. Ñór ÷àëûíàúàãäûr. Áó, âÿä îëóíìóø göí - ÿçàá göíöäör! Ùÿr áèr êÿñ áèr ñöröéöá gÿòèrÿíëÿ âÿ áèr äÿ øàhèäëÿ gÿëÿúÿê. “Ñÿí áóíäàí ãàôèë èäèí. Àròûã áó göíäÿí gþçöíäÿí ïÿräÿíè gþòöräöê. Ñÿí áó göí ñÿrràñò gþrörñÿí!”” (“Ãàô” суряси, 19-22).

“Îíëàr äåéÿúÿêëÿr: “Âàé hàëûìûçà! Áèçè éàòäûüûìûç éåräÿí êèì ãàëäûräû?” “Áó, Rÿhìàíûí ìÿõëóãëàrà áóéóräóüó âÿääèr. Ïåéüÿìáÿrëÿr äîüró äåéèrëÿrìèø!”” (“Éàñèí” суряси, 52).

Áó àíäàí åòèáàrÿí èíêàr÷ûíû àròûã ÿâÿç åäèëìÿñè ìöìêöí îëìàéàí âÿ ñîíñóçëóüà ãÿäÿr äàâàì åäÿъяк áèr ïåøìàíчыëûã щисси áöröéör. Áàõ, áó, ÿí áþéöê ïåøìàíчыëûãäûr.