| ÙßÃÈÃÈ ÞËÖÌ
Âß GÞRÖÍßÍ ÞËÖÌ
Щÿãèãè þëöì
Íåúÿ þëÿúÿéèíèçè, þëöìöí íåúÿ áèr øåé îëäóüóíó, þëÿrêÿí íÿëÿr îëàúàüûíû hå÷ äöøöíìöñöíöçìö?
Èíäèéÿ ãÿäÿr þíúÿ þëöá ñîírà äà äèrèëÿrÿê áó äöíéàéà ãàéûäàí âÿ íÿëÿr gþröá, íÿëÿr åøèòäèéèíè èçàh åäÿ áèëÿí hå÷ áèr бяшяр îëìàéûá. Áóна эюря дÿ þëöìöí íÿ îëäóüóíó, áèr èíñàíûí þëöì анында íÿëÿr hèññ åòäèéèíè áèëìÿéèìèçÿ òåõíèêè úÿhÿòäÿí èìêàí éîõäór.
Àíúàã èíñàíà hÿéàò âårÿí âÿ âàõòû gÿëÿíäÿ äÿ îíó gårè àëàí Àëëàh þëöìöí íåúÿ áàø âåräèéèíè þç Êèòàáûíäà áèçÿ áèëäèrìèøäèr. Áó бахымдан þëöìöí íåúÿ áàø âåräèéèíè, þëöì çàìàíû èíñàíûí íÿëÿr éàøàéûá, íÿëÿr hèññ åòäèéèíè àíúàã Ãóràíäàí þérÿíÿ áèëÿrèê.
Ãóràíà áàõàrêÿí èñÿ îëäóãúà ìàràãëû áèr hÿãèãÿòëÿ ãàrøûëàøûrûã. ×öíêè Ãóràíäà áÿhñ åäèëÿí þëöì “òèááè þëöì”äÿí, éÿíè äègÿr èíñàíëàr òÿrÿôèíäÿí ìöøàhèäÿ åäèëÿí þëöìäÿí ÷îõ ôÿrãëèäèr.
ßââÿëúÿ, áÿçè àéÿëÿr þëöì çàìàíû þëÿúÿê èíñàíûí gþräöéö, башга èíñàíëàrûí gþrìÿäèéè hàäèñÿëÿr éàøàíäûüûíû áèçÿ õÿáÿr âårèr. “Âàãèÿ” ñórÿñèíäÿ áåëÿ äåéèëèr:
“Úàí áîüàçà éåòèøäèéè çàìàí Ñèç îíà áàõûá äórórñóíóç. Áèç îíà ñèçäÿí äàhà éàõûíûã, àììà ñèç gþrìörñöíöç!” (“Âàãèÿ” суряси, 83-85).
Áàøãà áèr àéÿäÿ äÿ áó “ìöøàhèäÿ åäèëìÿéÿí hàäèñÿëÿr”èí èíêàr÷ûëàr ö÷öí áèr ÷ÿòèíëèê àíû îëìàñûíäàí áÿhñ åäèëèr:
“Îíëàrûí íÿ ìàë-äþâëÿòè, íÿ äÿ îüóë-óøàüû ñÿíè håérÿòÿ ñàëìàñûí. Àëëàh áóíëàrëà ìöíàôèãëÿrÿ ÿçàá âårìÿê âÿ ëàéèã îëäóãëàrû hàëäà úàíëàrûíûí ÷ûõìàñûíû èñòÿr” (“Òþâáÿ” суряси, 85).
Áóíóí ÿêñèíÿ îëàràã èñÿ ìþìèíëÿrèí þëöìö äÿ “gþçÿëëèêëÿr è÷èíäÿ” áàø âårèr:
“Î êÿñëÿr êè, ìÿëÿêëÿr îíëàrûí úàíëàrûíû ïàê îëäóãëàrû hàëäà àëûá: “Ñèçÿ ñàëàì îëñóí! Åòäèéèíèç ÿìÿëëÿrÿ gþrÿ úÿííÿòÿ äàõèë îëóí!” äåéÿrëÿr” (“Íÿhë” суряси, 32).
Áó àéÿëÿr áèçÿ þëöì hàããûíäàêû ÷îõ þíÿìëè âÿ äÿéèøèëìÿç áèr hÿãèãÿòè õÿáÿr âårèr: þëÿí àäàìûí éàøàäûãëàrû èëÿ îíóí ÿòràôûíäà îëàí èíñàíëàrûí þëöì çàìàíû gþräöêëÿrè øåéëÿr ÷îõ ôÿrãëèäèr. Ìÿñÿëÿí, áèr èíñàí hÿéàòû áîéó äîüró éîëó òóòìàйан èíêàr÷û îëñà äà î, êÿíàräàí éóõóäà èêÿí “ràhàò” áèr þëöìëÿ þëìöø êèìè gþröíÿ áèëÿr. Ëàêèí î àíäà îíóí áàøãà áèr þë÷öéÿ êå÷ÿí róhó áþéöê àúû è÷èíäÿ þëöìö äàäûr. Âÿ éà òàìàìèëÿ ÿêñèíÿ, àúû ÷ÿêäèéè çÿíí åäèëÿí áèr ìþìèíèí róhó àéÿäÿ äÿ áèëäèrèëäèéè êèìè, áÿäÿíèíäÿí ìÿëÿêëÿr òÿrÿôèíäÿí “ïàê îëäóãëàrû hàëäà” àérûëûr.
Ãûñàñû, “áÿäÿíèí òèááè þëöìö” èëÿ Ãóràíûí áèëäèräèéè “róhóí þëöìö” ÿñëèíäÿ ÷îõ ôÿrãëè hàäèñÿëÿräèr.
Ãóràíûí áèçÿ áèëäèräèéè áó ñèrräÿí õÿáÿrè îëìàéàí èíêàr÷ûëàr èñÿ þëöìö ÿáÿäè âÿ ràhàò áèr éóõó ñàíàràã þëöì àíëàrûíû äà þç àüûëëàrûíà gþrÿ àúûñûç âÿ ràhàò åòìÿéèí öñóëëàrûíû àõòàrûrëàr. Éóõó äÿrìàíû âÿ éà hàâà ãàçû èëÿ èíòèhàrû öñòöí òóòàíëàr, þëöìúöë âÿ èçòèràáëû áèr õÿñòÿëèêäÿí éàõà ãóròàrìàã ö÷öí äÿrìàíëà àürûñûç þëöìÿ ìöràúèÿò åäÿíëÿr áåëÿ áèr éàíëûøëûüà éîë âårÿíëÿrÿ íöìóíÿäèr.
Äàäûëàí áó hÿãèãè þëöì àç þíúÿ áèëäèräèéèìèç êèìè, èíêàr÷ûëàr ö÷öí áþéöê áèr ÿçàá, ìþìèíëÿr ö÷öí èñÿ áþéöê áèr íåìÿò âÿ gþçÿëëèêäèr. Èíêàr÷ûëàrûí úàíëàrûíûí “÷ÿòèíëèê” è÷èíäÿ ÷ûõäûüûíû Ãóràíäàí юйрянирик. Àéÿëÿr áó “÷ÿòèíëèéè” ìöôÿññÿë øÿêèëäÿ áèëäèrèr.
- Þëöì çàìàíû èíêàr÷ûíûí àrõàñûíà
âÿ öçöíÿ âóróëàràã úàíûíûí àëûíìàñû:
“Áÿñ ìÿëÿêëÿr îíëàrûí öçëÿrèíÿ, àrõàëàrûíà âórà-âórà úàíëàrûíû àëàíäà hàëëàrû íåúÿ îëàúàã? Áó äà îíëàrûí Àëëàhûí ãÿçÿáèíÿ ñÿáÿá îëàí øåéÿ óéìàëàrû âÿ Àëëàhà õîø gåäÿí øåéè áÿéÿíìÿäèêëÿrèíÿ gþrÿäèr. Åëÿ îíà gþrÿ äÿ Àëëàh îíëàrûí ÿìÿëëÿrèíè ïó÷ åòäè” (“Ìÿhÿììÿä” суряси, 27-28).
- Þëöìöí øèääÿòëè ñàrñûíòûëàrû âÿ ìÿëÿêëÿrèí èíêàr÷ûéà
þëöì çàìàíû ÿáÿäè ÿçàáëàrûíû ìöæäÿëÿìÿñè:
“...Êàø ñÿí çàëûìëàrû þëöì ÿçàáû è÷èíäÿ ÷àáàëàéàí, ìÿëÿêëÿrèí äÿ ÿëëÿrèíè óçàäûá: “×ûõàrûí úàíëàrûíûçû! Ñèç áó göí Àëëàhà ãàrøû íàhàã ñþçëÿr äàíûøäûüûíûçà âÿ Îíóí àéÿëÿrèíÿ òÿêÿááör gþñòÿräèéèíèçÿ gþrÿ àë÷àëäûúû áèr ÿçàáëà úÿçàëàíäûrûëàúàãñûíûç!” äåéÿíäÿ gþrÿéäèí” (“ßíàì” суряси, 93).
“Êàø êè, ñÿí êàôèrëÿrè ìÿëÿêëÿr îíëàrûí öçöíÿ âÿ àrõàñûíà âórà-âórà: “Äàäûí àòÿøèí ÿçàáûíû!” äåéèá úàíëàrûíû àëàíäà gþrÿéäèí! Áó, ñèçèí þç ÿëëÿrèíèçëÿ ãàçàíäûüûíûç göíàhëàrà gþrÿäèr. Éîõñà Àëëàh áÿíäÿëÿrèíÿ ÿñëà çöëì åäÿí äåéèëäèr!” (“ßíôàë” суряси, 50-51).
Àéÿëÿräÿí äÿ àéäûí áàøà äöøöëäöéö êèìè, êàôèrèí ñàäÿúÿ îëàràã þëöìö áåëÿ þç-þçëöéöíäÿ áþéöê áèr ÿçàáäûr. Êÿíàräàêû éàõûíëàrû îíóí éàòàüûíäà ràhàò áèr øÿêèëäÿ þëäöéöíö çÿíí åòäèêëÿrè hàëäà ÿñëèíäÿ î, ìàääè âÿ ìÿíÿâè úÿhÿòäÿí ÷îõ áþéöê áèr ÿçàáûí è÷èíÿ gèrìèøäèr. Þëöì ìÿëÿêëÿrè àúû âÿ àürû âårÿrÿê îíóí úàíûíû áÿäÿíèíäÿí ÷ûõàrûrëàr. Ãóràíäà áó ìÿëÿêëÿr êàôèrëÿrèí úàíëàrûíû áÿäÿíëÿrèíäÿí “éûròàràã” ÷ûõàräûãëàrûíà gþrÿ “çîrëà àëàíëàr” îëàràã òÿrèô åäèëèr (Áàõ: “Íàçèàò” ñórÿñè, 1).
Àéÿíèí âåräèéè õÿáÿrÿ gþrÿ, úàí áîüàçà, éÿíè êþrïöúöê ñöìöéöíÿ gÿëäèéè çàìàí àròûã ñîí ìöäàõèëÿ åäèëèr:
“Õåér, úàíûí áîüàçà gÿëèá éåòèøÿúÿéè, “Êèì õèëàñ åäÿ áèëÿr?” äåéèëÿúÿéè, àérûëûã äÿìèíèí gÿëèá ÷àòäûüûíû àíëàéàúàüû...” (“Ãèéàìÿ”, 26-28).
Èíäè èíêàr÷û àròûã hÿéàòû áîéó èíêàr åòдийи î áþéöê hÿãèãÿòëÿ öç-öçÿäèr. Þëöìëÿ áèrëèêäÿ hÿéàòû áîéó åòäèéè áþéöê göíàhûí, èíêàrûíûí úÿçàñûíû ÷ÿêìÿéÿ áàøëàéàúàãлар. Ìÿëÿêëÿrèí àrõàñûíà âórà-âórà úàíûíû çîrëà àëìàñû îíó gþçëÿéÿí ñîíñóç ÿçàáûí éàëíûç ÷îõ éöígöë áèr áàøëàíüûúûäûr.
Áóíóí ÿêñèíÿ îëàràã, þëöì ìþìèí èíñàí ö÷öí áþéöê áèr õîøáÿõòëèéèí âÿ севинъин áàøëàíüûúûäûr. Róhó çîrëà àëûíàí êàôèrèí ÿêñèíÿ îëàràã ìþìèíèí róhó “ràhàòëûãëà àëàíëàr” òÿrÿôèíäÿí (“Íàçèàò” суряси, 2), “ïàêëûãëà” âÿ “ñàëàìëà” (“Íÿhë” суряси, 32), àäÿòÿí éóõóäà èêÿí róhóí áÿäÿíäÿí àürûñûç àérûëûá ôÿrãëè áèr þë÷öéÿ êå÷ìÿñè êèìè (“Çóìÿr” суряси, 42) àëûíûr.
Þëöìöí hÿãèãÿòè áóäór. Êÿíàräàêû èíñàíëàr éàëíûç òèááè þëöìö òàíûéûr, hÿéàòè ôóíêñèéàëàrû ñîíà ÷àòìàã öçrÿ îëàí áèr áÿäÿí gþrörëÿr. Þëÿí øÿõñè ñåér åäÿíëÿr íÿ îíóí öçöíÿ âÿ àrõàñûíà âóróëäóüóíó, íÿ àéàãëàrûíûí äîëàøäûüûíû, íÿ äÿ úàíûíûí êþrïöúöê ñöìöéöíÿ äàéàíäûüûíû gþrörëÿr. Áó ìÿíçÿrÿ âÿ hèññëÿrëÿ éàëíûç þëÿí èíñàíûí róhó ãàrøûëàøûr. Ëàêèí hÿãèãè þëöì êÿíàräàêû èíñàíëàrûí gþrÿ áèëìÿäèéè áèr þë÷öäÿ þëÿí àäàì òÿrÿôèíäÿí hÿròÿrÿôëè “äàäûëìàãäà”äûr. Áàøãà ñþçëÿ, þëöì çàìàíû éàøàíàí hàäèñÿ áèr “ìÿrhÿëÿ, ìöhèò äÿéèøèêëèéè”äèr.
Áórà ãÿäÿr àràøäûräûüûìûç àéÿëÿräÿí áàøà äöøöëÿí hÿãèãÿòëÿrè ãûñà ìöääÿàëàr øÿêëèíäÿ áåëÿ éåêóíëàøäûrà áèëÿrèê: ìþìèíèí äÿ, êàôèrèí äÿ ÿúÿëëÿrè gÿëäèéè àí îíëàrûí þìrö íÿ áèr ñààò àròûrûëàr, íÿ äÿ áèr ñààò àçàëäûëàr. Ùàràäà îëórëàrñà îëñóíëàr, âàõòëàrû gÿëäèéè àí þëöì îíëàrû òàïàr. Юлцм анында ону кянардан сейр едянлярля щямин юлцмц дадмаьа башлайанлар щямин андан етибарян ики фяргли мцнасибят эюрярляр.
Ìþìèíèí þëöìö
- Ãà÷ûëìàç îëäóüóíó áèëäèéè âÿ áóíà gþrÿ äÿ hÿéàòû áîéó hàçûrëûã gþräöéö þëöìÿ ãîâóøór.
- Úàíûíû àëìàüà gÿëÿí ìÿëÿêëÿr îíà ñàëàì âårèá îíó úÿííÿòëÿ ìöæäÿëÿéèrëÿr.
- Ìÿëÿêëÿr úàíëàrûíû ràhàòëûãëà àëûrëàr.
- Róhó áÿäÿíèíäÿí éóìøàãëûãëà, ràhàòëûãëà ÷ûõàrûëûá àëûíûr.
- Àrõàñûíúà gÿëÿúÿê ìþìèíëÿrè ìöæäÿëÿìÿê, Àëëàhûí âÿäèíèí hàãã îëäóüóíó, ìþìèíëÿr ö÷öí áèr ãîrõó âÿ öçöíòö îëìàäûüûíû õÿáÿr âårìÿê èñòÿéиrëÿr. Àììà áóíà èúàçÿ âårèëìÿç.
Èíêàr åäÿíèí þëöìö
- Ùÿéàòû áîéó ãà÷ìàã, óçàã äórìàã èñòÿäèéè þëöìÿ ãîâóøór.
- Þëöìö øèääÿòëè ñàrñûíòûëàr è÷èíäÿ îëór.
- Ìÿëÿêëÿr ÿëëÿrèíè îíà äîüró óçàäûr, îíó àë÷àëäûúû âÿ éàíäûrûúû áèr ÿçàáëà ìöæäÿëÿéèrëÿr.
- Ìÿëÿêëÿr öçöíÿ âÿ àrõàñûíà âórà-âórà úàíûíû àëûrëàr.
- Róhó çîrëà, èøgÿíúÿ èëÿ àëûíûr.
- Róhó êþrïöúöê ñöìöêëÿrèíÿ ãÿäÿr ÷ÿêèëèr âÿ ñîí ìöäàõèëÿ åäèëèr.
- Иíêàr è÷èíäÿ оланын ъаны ÷ÿòèíëèêëÿ ÷ûõàr.
- Þëöìëÿ öç-öçÿ gÿëäèéè àíäàêû èìàíû âÿ òþâáÿñè ãÿáóë åäèëìÿç.
- ßñë hÿãèãÿòè gþrìÿêäÿí äîüàí áþéöê ïåøìàíчыëûã è÷èíäÿ Àëëàhäàí îíó äöíéàéà gårè ãàéòàrìàñûíû âÿ èòèräèéè þìröíö òÿëÿá åäÿr. Àììà øàíñûíû èòèrìèøäèr. Áó èñòÿéè ãÿáóë åäèëìÿç.
Êÿíàräàêû èíñàíëàrûí gþräöéö “òèááè þëöì”öí äÿ èíñàíà èárÿò äÿrñè âårÿí ÷îõ þíÿìëè áèr úÿhÿòè âàr. Òèááè þëöìöí èíñàí áÿäÿíèíè éîõ åòìÿñè èíñàíà ÷îõ þíÿìëè îëàí áÿçè hÿãèãÿòëÿrè äÿrê åòìÿê ôörñÿòè âårèr. Áóна эюря hÿãèãè þëöìäÿí ñîírà áÿhñ åäèëÿí òèááè þëöìÿ äÿ òîõóíìàã, hàìûìûçûí áÿäÿíèíè gþçëÿéÿí ìÿçàr hàããûíäà áèr ãÿäÿr äöøöíìÿê ëàçûì gÿëèr.
Áÿäÿíèí þëöìö (Êÿíàräàí gþröíÿí þëöì)
Þëöì àíûíäà róh áó äöíéàäàêû èíñàíëàrûí è÷èíäÿ éàøàäûüû þë÷öäÿí àérûëàrаг áóràäà úàíñûç áÿäÿíëÿrèíè ñàõëàéûr. Äÿrèñèíè äÿéèøäèrÿí úàíëûëàr êèìè áó äöíéàäàêû бядянини áóràäà ñàõëàéûr âÿ ÿñë hÿéàòûíà äîüró èrÿëèëÿéèr.
Àíúàã ôàíè äöíéàäà ãàëàí бядянин äà håêàéÿñè ìÿíàëû âÿ ÿhÿìèééÿòëèäèr. Õöñóñèëÿ áó бядяня hÿéàòäà èêÿí ëàçûì îëäóüóíäàí àròûã äÿéÿr âårÿíëÿr ö÷öí.
Áÿñ þëÿíäÿí ñîírà áó бядянин áàøûíà íÿëÿrèí gÿëÿúÿéè áàrÿäÿ hå÷ ÿòràôëû äöøöíäöíöçìö?
Áèr göí þëÿúÿêñèíèç. Áÿëêÿ äÿ hå÷ gþçëÿíèëìÿç áèr øÿêèëäÿ. ×þrÿê àëìàã ö÷öí äöêàíà gåäÿrêÿí éîëäà áèr ìàøûí òÿrÿôèíäÿí âóróëàúàãñûíûç. Âÿ éà àìàíñûç áèr õÿñòÿëèê öçöíäÿí hÿéàòûíûç ñîíà éåòÿúÿê, éàõóä äà örÿéèíèç äþéöíìÿêäÿí éîróëóá äàéàíàúàã.
Áåëÿúÿ, þëöìö äàäìàüà áàøëàéàúãñûíûç. Áó àíäàí åòèáàrÿí äÿ áÿäÿíèíèçëÿ hå÷ áèr ÿëàãÿíèç îëìàéàúàãдыр. Ùÿéàòûíûç áîéó “ìÿí” ñàíäûüûíûç î áÿäÿí àäè áèr ÿò ïàr÷àñû hàëûíà äöøÿúÿêдир. Þëöì àíûíäàí äÿrhàë ñîírà áÿäÿíèíèçè áàøãà èíñàíëàr äàøûìàüà áàøëàéàúàãëàr. ßòràôäà àüëàéàíëàr, ñà÷ûíû éîëàíëàr, “åëÿ äöíÿí áóràäà èäè”, “äàü êèìè àäàì èäè” äåéÿíëÿr îëàúàãдыр. Ñîírà î áÿäÿíè gþòöröá åâèí áèr îòàüûíà, áÿëêÿ äÿ ìîrãà ãîéàúàãëàr. Îràäà áèr gåúÿ gþçëÿéÿúÿêëÿr. Åròÿñè göí äÿôí èøëÿrè áàøëàéàúàã. Úàíñûç áÿäÿíè gþòöröá ìîrãà àïàràúàãëàr. Õèäìÿò÷è ÿçÿëÿ ãàòû êÿñèëìèø áÿäÿíèíèçè ñîéóã ñó èëÿ éóéàúàã, þíÿ âÿ àrõàéà ÷åâèrèá éàõøû òÿìèçëÿéÿúÿêдир. Àíúàã áó ìÿrhÿëÿäÿ þëöìöí èçëÿrè äÿ áÿäÿíäÿ àøêàr åäèëÿúÿêдир. Gþéÿrìÿëÿr áàøëàéàúàã.
Äàhà ñîírà áÿäÿíè àü áåçëÿ - êÿôÿíëÿ áöröéÿúÿêëÿr. Ñîírà äà òàõòà òàáóòà ãîéóá öñòöíÿ éàøûë áèr þròöê þròÿúÿêëÿr. Úÿíàçÿ ìàøûíû gÿëÿúÿê âÿ òàáóòó îrà ãîéàúàãëàr. Úÿíàçÿ ìàøûíû ãÿáиrèñòàíëûüà äîüró èrÿëèëÿéÿúÿê. Éîëäà èñÿ hÿéàò äàâàì åäÿúÿê. Áÿçè èíñàíëàr “úÿíàçÿ êå÷èr” äåéÿ hþrìÿò åäÿúÿê, яксяр инсанлар äà þç èøлярè èëÿ ìÿøüóë îëàúàãдыр. Ñîírà ãÿáиrèñòàíëûüà gÿëÿúÿêëÿr. Òàáóò ñèçè ñåâÿíëÿr, éà äà ñåâèrìèø êèìè gþröíÿí àäàìëàr òÿrÿôèíäÿí ÿëëÿräÿ äàøûíàúàã. ßòràôäà ÷îõ göìàí êè, éåíÿ àüëàéàíëàr, ñûçûëäàéàíëàr îëàúàã. Ñîírà î, ãà÷ûëìàç éårÿ - ìÿçàrà gÿòèrèëÿúÿê. Öñòöíäÿ ñèçèí àäûíûç éàçûëû... Áÿäÿíè òàáóòäàí ÷ûõàrûá àü êÿôÿíëÿ áèrëèêäÿ ìÿçàrûí è÷èíÿ àòàúàãëàr. Äóàëàr îõóíàúàã. Âÿ ñîírà ñîí èø gþröëÿúÿê. ßëëÿrèíÿ áåë àëûá àü êÿôÿíäÿêè áÿäÿíèí öçÿrèíÿ òîrïàã àòìàüà áàøëàéàúàãëàr. Êÿôÿíèí àüçûíû à÷ûá è÷èíÿ äÿ òîrïàã àòàúàãëàr. Àüçûíûçà, áóríóíóçà, áîüàçûíçà, gþçëÿrèíèçÿ òîrïàã äîëàúàã. Òîrïàã éàâàø-éàâàø êÿôÿíè þròÿúÿê. Áèr àç ñîírà èøëÿrè áèòÿúÿê âÿ gåäÿúÿêëÿr. Ãÿáиrèñòàíëûã hÿr çàìàíêû äÿrèí ñÿññèçëèéèíÿ áöröíÿúÿê. Gåäÿíëÿr þç hÿéàòëàrûíà gårè äþíÿúÿêëÿr, àììà áàñäûrûëàí áÿäÿí ö÷öí àròûã hÿéàòûí hå÷ áèr ìÿíàñû ãàëìàéàúàãдыр. Äöíéàäàêû hяр щансы бир gþçÿëëèê, gþçÿë åâ, gþçÿë èíñàí, gþçÿë ìÿíçÿrÿ àròûã î áÿäÿí ö÷öí áèr øåé èôàäÿ åòìÿéÿúÿêдир. Áÿäÿíèíèç àròûã hå÷ áèr äîñòóíóçëà gþröøìÿéÿúÿêдир. Áÿäÿí ö÷öí âàr îëàí òÿê áèr øåé éàëíûç òîrïàã âÿ îíóí è÷èíäÿêè áàêòårèéà âÿ ãóräëàr îëàúàãдыр.
Þëÿíäÿí ñîírà íÿ hàëà äöøÿúÿéèíèçè
hå÷ ôèêèrëÿøìèñèíèçìè?
Áàñäûrûëан андан етибарян ÿñëèíäÿ áÿäÿíèíèç hÿì дахилдян, hÿì äÿ хариъдян gÿëÿí òÿñèrëÿrëÿ ñörÿòëè áèr ïàr÷àëàíìà ìÿrhÿëÿñèíÿ gèrÿúÿêдир. Âöúóääà îêñègåí ãàëìàäûüûíà gþrÿ áèr ìöääÿò ñîírà ìèêrîáëàr ôÿàëèééÿòÿ áàøëàéàràã áÿäÿíÿ éàéûëàúàã. Ãàrûíäà éûüûëàí ãàçëàr úÿñÿäè øèøèräÿúÿê âÿ áó øèøêèíëèê âöúóäóí hÿr òÿrÿôèíÿ éàéûëàúàã, áÿäÿíè òàíûíìàç hàëà ñàëàúàãдыр. Áóíäàí ñîírà hÿìèí ãàçëàrûí äèàôràãìàéà göúëö òÿçéèã gþñòÿrìÿñè ñÿáÿáè èëÿ àüûçäàí âÿ áóróíäàí ãàíëû êþïöêëÿr gÿëìÿéÿ áàøëàéàúàã. ×öröìÿ ïrîñåñè äàâàì åòäèêúÿ òöêëÿr, äûríàãëàr, îâóú è÷ëÿrè âÿ äàáàíëàr éårëÿrèíäÿí àérûëàúàãдыр. Çàhèrè äÿéèøêÿíëèêëÿ áÿràáÿr äàõèëè îrãàíëàräà äà (àüúèéÿr, örÿê, ãàrà úèéÿr) ÷öröìÿ áàøëàéàúàãдыр. ßí ãîrõóíú hàäèñÿ èñÿ áó ìÿãàìäà áàø âårÿúÿêдир. Áåëÿ êè, ãàrûí íàhèéÿñèíäÿ éûüûëàí ãàçëàr äÿrèíè çÿèô íþãòÿñèíäÿí ïàr÷àëàéàúàã âÿ áÿäÿíäÿí äþçöëìÿç äÿrÿúÿäÿ ïèñ ãîõóëàr éàéûëàúàã (þëö èíñàí ãîõóñó äöíéàíûí ÿí èérÿíú ãîõóларындандыr). Áó ìöääÿòäÿ áàøäàí áàøëàìàãëà ÿçÿëÿëÿr äÿ éårëÿrèíäÿí àérûëàúàã. Äÿrè âÿ áÿäÿíèí éóìøàã hèññÿëÿrè òàìàìèëÿ òþêöëÿúÿê âÿ ñêåëåò gþröíìÿéÿ áàøëàéàúàã. Áåéèí òàìàìèëÿ ÷öröéÿrÿê gèë øÿêëèíÿ äöøÿúÿê, ñöìöêëÿrèí îéíàãëàrû áèr-áèrèíäÿí àérûëàúàã âÿ ñêåëåò äàüûëìàüà áàøëàéàúàã... Áó ïrîñåñ úÿñÿä òîrïàã âÿ ñöìöê éûüûíû hàëûíà gÿëÿíÿ ãÿäÿr áåëÿúÿ äàâàì åäÿúÿêдир.
“Ìÿí” ñàíäûüûíûç áÿäÿíèíèç áåëÿëèêëÿ ãîrõóíú âÿ èérÿíú áèr øÿêèëäÿ éîõ îëàúàãдыр. Àrõàäà ãàëàíëàr ñèçдян бящс едяркян, òîrïàãäàêû áöòöí ãóräëàr, áþúÿêëÿr âÿ áàêòårèéàëàr äà ñèçèí ÿòèíèçè gÿìèrÿúÿêëÿr.
ßgÿr áèr ãÿçà íÿòèúÿñèíäÿ þëöá áàñäûrûëìàñàíûç, î çàìàí ÷îõ áþéöê áèr ôàúèÿâè ìÿíçÿrÿ îròàéà ÷ûõàúàã. Áÿäÿíèíèç èñòè hàâàäà à÷ûãäà ãàëìûø áèr ÿò êèìè ãóräëàíàúàã, áèr íå÷ÿ göí è÷èíäÿ áèr ãórä éóìàüû hàëûíà äöøÿúÿêдир. Ãóräëàr ñîí ÿò ïàr÷àñûíû äà éåéÿíÿ ãÿäÿr ñêåëåòèí è÷èíÿ äîëóøàúàãëàr.
Áåëÿëèêëÿ, ÿí gþçÿë øÿêèëäÿ éàràäûëìûø èíñàí hÿéàòû ÿí ãîrõóíú áèr øÿêèëäÿ ñîíà éåòÿúÿêдир.
Áÿñ íÿ ö÷öí? Íÿйя эюря áåëÿ îëór?
Èíñàí âöúóäóíóí þëянäÿí ñîírà áó hàëà äöøìÿñè Àëëàhûí èñòÿéè èëÿ áàø âårèr. Áóíóí ÷îõ áþéöê ìÿíàñû âàr. Èíñàí þçöíöí ÿñëèíäÿ áÿäÿí îëìàäûüûíû, áÿäÿíèí éàëíûç îíà gåéäèrèëìèø ìöâÿããÿòè áèr ãялиб, гылыф îëäóüóíó áó ãîrõóíú àãèáÿòè gþrÿrÿê àíëàìàëû, áÿäÿíèíèí î áèrè òÿrÿôèíäÿ áèr âàrëûüûí îëäóüóíó hèññ åòìÿëèäèr. Þçöíöí “ÿò âÿ ñöìöêäÿí” èáàrÿò îëäóüóíó çÿíí åäÿí èíñàíà áóíóí áèr àëäàíûø îëäóüóíó áàøà ñàëìàã ö÷öí áåëÿ håérÿò äîüóràí âÿ èárÿòàìèç áèr àãèáÿò hàçûrëàíìûøäûr.
Èíñàí áÿäÿíèíèí þëöìöíÿ áàõìàëû, áó ìöâÿããÿòè âÿ ôàíè äöíéàäà ñàíêè ÿáÿäè ãàëàúàãìûø êèìè ñàhèá îëäóüó âÿ áöòöí àrçóëàrûíà áîéóí ÿéäèéè áÿäÿíèíèí àãèáÿòè hàããûíäà äöøöíìÿëèäèr. Î áÿäÿí òîrïàüûí àëòûíäà ÷öröéÿúÿê, ãóräëàíàúàã âÿ ñêåëåòÿ ÷åârèëÿúÿêдир.
ÄÖÍÉÀ HßÉÀÒÛÍÛÍ
ФАНИЛИЙИ
Áó hàãäà hå÷ ôèêèrëÿøìèñèíèçìè?
Èíñàí íÿ ö÷öí òåç-òåç òÿìèçëÿíìÿê ìÿúáórèééÿòèíäÿäèr? Íÿ ö÷öí òÿìèçëèéÿ äèããÿò åòìÿñÿ, áÿäÿíè âÿ àüçû ãîõóéàr, äÿrèñè âÿ ñà÷û éàüëàíàr? Íÿ ö÷öí òÿr âÿ òÿrèí ãîõóñó ñîí äÿrÿúÿ ïèñäèr?
Èíñàíäàí ôÿrãëè îëàràã ÷è÷ÿêëÿr ñîí äÿrÿúÿ gþçÿë ãîõóéà маликдир. Ãûçûëgöë âÿ éà éàñÿìÿí ÷èrêëè áèr òîrïàãäà áèòñÿ беля ÿñrëÿräèr gþçÿë ятиря ñàhèáäèr. Àììà èíñàí ïèñ ãîõó âårìÿéÿ ìÿhêóìäór âÿ î, áóíóí ãàrøûñûíû àíúàã òÿìèçëèéÿ rèàéÿò åòìÿêëÿ àëà áèëèr.
Бунун нÿ ö÷öí áåëÿ îëìàñû, èíñàíûí áåëÿ ÷àòûøìàçëûãëà éàràäûëìàñû hàãäà hå÷ äöøöíìöñöíöçìö? Íÿ ö÷öí Àëëàh ÷è÷ÿêëÿrè gþçÿë ãîõóëó éàràòäûüû hàëäà, èíñàíûí áÿäÿíèíäÿí ïèñ ãîõóëàr ÷ûõàrûr? Áó ìÿñÿëÿ öçÿrèíäÿ áàø ñûíäûrìûñûíûçìû?
Èíñàí éàëíûç ïèñ ãîõó âårìÿêëÿ áèòìèr, åéíè çàìàíäà éîróëór, àúûr, ñóñàéûr, úàíû àürûéûr, ìÿäÿñè áóëàíûr, õÿñòÿëÿíèr...
Èíñàíëàr áóíó òÿáèè hàë êèìè ãÿáóë åäèr, àììà áóíëàr ÿñëèíäÿ áèr àëäàíûøäûr. Èíñàí hå÷ áèr çàìàí ïèñ ãîõó âårìÿéÿ, hå÷ áèr çàìàí áàøàürûñû ÷ÿêìÿéÿ, hå÷ áèr çàìàí õÿñòÿëÿíìÿéÿ áèëÿräè. Èíñàíûí малик îëäóüó áöòöí áó ãöñórëàr “òÿñàäöôÿí” ÿìÿëÿ gÿëìÿìèø, ìÿhç õöñóñè îëàràã éàràäûëìûøäûr. Àëëàh èíñàíû ìöÿééÿí áèr ìÿãñÿäëÿ, áÿëëè áèr hèêìÿòëÿ ãöñórëó áèr øÿêèëäÿ éàràòìûøäûr.
Áóíóí èñÿ èêè ìÿãñÿäè âàr. Áèrèíúè ìÿãñÿä èíñàíûí þçöíöí àúèç áèr âàrëûã, áèr “ãóë” îëìàñûíû àíëàìàñûäûr. Ãöñórñóçëóã âÿ ìöêÿììÿë îëìàã éàëíûç Àëëàhà ìÿõñóñäór. Îíóí бяндяси îëàí èíñàí èñÿ ñîíñóç äÿrÿúÿäÿ ãöñórëó, ÿñêèê, çÿèôäèr âÿ áóíà gþrÿ äÿ Àëëàhà ñîíñóç äÿrÿúÿäÿ ìþhòàúäûr. Áèr àéÿ áó ìþâçóíó ÷îõ hèêìÿòëè áèr øÿêèëäÿ èçàh åäèr:
“Åé èíñàíëàr! Ñèç Àëëàhà ìþhòàúñûíûç. Àëëàh èñÿ ìþhòàú äåéèëäèr âÿ hÿr úör øöêörÿ, òÿrèôÿ ëàéèãäèr! ßgÿr èñòÿñÿ, ñèçè éîõ åäèá áàøãà áèr ìÿõëóãàò gÿòèrÿr. Áó, Àëëàh ö÷öí ÷ÿòèí äåéèëäèr!” (“Ôàòèr” суряси, 15-17).
Èíñàíûí áÿäÿíèíäÿêè ãöñór âÿ ÷àòûøìàçëûãëàr îíà àúèçëèéèíè âÿ çÿèôëèéèíè ìöíòÿçÿì øÿêèëäÿ õàòûrëàäûr. Èíñàí þçöíö öñòöí âÿ ãöñórñóç áèr âàrëûã çÿíí åäÿ áèëÿr, àììà hÿr göí àéàãéîëóíà gåòìÿê ìÿúáórèééÿòèíäÿäèr âÿ îràäà îíóí äöøäöéö çàâàëëû hàë þçöíöí ÿñë ìàhèééÿòèíè îíà áèëäèrèr.
Èíñàíûí ãöñór âÿ ÷àòûøìàçëûãëàrà ñàhèá îëìàñûíäàêû èêèíúè ìÿãñÿä èñÿ áó äöíéàíûí ютяри îëìàñûíûí îíà ìöíòÿçÿì øÿêèëäÿ õàòûrëàäûëìàñûäûr. ×öíêè hàããûíäà áÿhñ åäèëÿí ãöñór âÿ ÷àòûøìàçëûãëàr áó äöíéàäàêû áÿäÿíÿ ìÿõñóñäór. Àõèrÿòäÿ úÿííÿò ÿhëè éåíè áèr áÿäÿíëÿ ìöêÿììÿë âÿ ãöñórñóç áèr øÿêèëäÿ éàràäûëàúàãдыр. Áó äöíéàäàêû çÿèô, ÿñêèê, ãöñórëó áÿäÿí ìþìèíèí hÿãèãè áÿäÿíè äåéèëäèr, ютяри áèr ìöääÿò ÿrçèíäÿ ãàëäûüû áèr ãÿëèáäèr.
Áóíà gþrÿ äÿ äöíéàäà ãöñórñóç áèr gþçÿëëèê ÿëäÿ åäèëÿ áèëìÿç. Ôèçèêè úÿhÿòäÿí ÿí gþçÿë, ÿí úàçèáÿäàr, ÿí ãöñórñóç îëäóüóíó эцман етдийимиз áèr èíñàí äà äègÿr áöòöí èíñàíëàr êèìè àéàãéîëóíà gåäèr, òÿrëÿéèr, áÿçÿí àüçû ïèñ ãîõó âårèr, áÿçÿí öçöíäÿ ñûçàíàã ÷ûõûr. Î äà òÿìèç ãàëà áèëìÿê ö÷öí ìöòÿìàäè øÿêèëäÿ éóéóíìàã âÿ þçöíÿ ãóëëóã åòìÿê ìÿúáórèééÿòèíäÿäèr. Åëÿ èíñàí âàr êè, öçö gþçÿëäèr, àììà ôèçèêè úÿhÿòäÿí î ãÿäÿr äÿ ìöêÿììÿë, ãöñórñóç äåéèë. Áóíóí òÿrñè äÿ ìöìêöíäör. Êèìèíèí gþçö gþçÿë, ôÿãÿò áóríó ÿérè îëà áèëÿr. Áó õöñóñèééÿòëÿrèí ñîíñóç âårñèéàëàrûíû ñàéà áèëÿrèê. Çàhèrè gþröíöøöíÿ gþrÿ hÿãèãÿòÿí ãöñórñóç êèìè gþröíÿí áèr êèìñÿäÿ hå÷ gþçëÿíèëìÿéÿí áèr õÿñòÿëèê, íàràhàò÷ûëûã âÿ éà ãöñór òàïûëà áèëÿr.
Ùÿr øåéäÿí þíÿìëè îëàíû èñÿ áóäór êè, ÿí ìöêÿììÿë gþröíÿí èíñàí áåëÿ ìöòëÿã éàøëàøûr âÿ þëör. Gþçëÿíèëìÿéÿí áèr àíäà áàø âårÿí ãÿçàäà ïàr÷à-ïàr÷à îëà áèëÿr. Äöíéàäàêû áÿäÿí êèìè äöíéàíûí þçö äÿ ÿñêèê, ãöñórëó âÿ ютярèäèr. Áöòöí ÷è÷ÿêëÿr ìöòëÿã ñîëór, ÿí gþçÿë ãèäàëàr ÷öröéör, õàràá îëór âÿ èéëÿíèr. Áöòöí áóíëàr áó äöíéàéà ìÿõñóñ îëàí ÷àòûøìàçëûã âÿ ãöñórëàräûr. Áèçÿ âårèëÿí ãûñà äöíéà hÿéàòû äà, äàøûäûüûìûç áÿäÿí äÿ Àëëàhûí ÷îõ ãûñà áèr ìöääÿò ö÷öí âåräèéè мцвяггяти ÿìàíÿòëÿräèr. Ñîíñóç hÿéàò âÿ ìöêÿììÿë áèr éàràäûëûø èñÿ éàëíûç àõèrÿòÿ ìÿõñóñäór. Áèr àéÿäÿ áåëÿ äåéèëèr:
“Ñèçÿ âårèëÿí hÿr hàíñû áèr øåé ôàíè äöíéà ìàëûäûr. Àëëàh éàíûíäà îëàí èñÿ äàhà éàõøû âÿ äàhà áàãèäèr. Î êÿñëÿr ö÷öí êè, èìàí gÿòèrèá þç Rÿááèíèçÿ òÿâÿêêöë åäÿrëÿr” (“Øórà” суряси, 36).
“Áèëèí êè, äöíéà hÿéàòû îéóí-îéóíúàã, áÿr-áÿçÿê, áèr-áèrèíèçèí ãàrøûñûíäà þéöíìÿê âÿ ìàë-äþâëÿòè, îüóë-óøàüû ÷îõàëòìàãäàí èáàrÿòäèr. Áó åëÿ áèr éàüûøà áÿíçÿéèr êè, îíóí éåòèøäèräèéè áèòêè ÿêèí÷èëÿrèí õîøóíà gÿëÿr. Ñîírà î, ãóróéàr âÿ ñÿí îíóí ñàràëûá-ñîëäóüóíó, äàhà ñîírà ÷þr-÷þïÿ äþíäöéöíö gþrÿrñÿí. Àõèrÿòäÿ øèääÿòëè ÿçàá, Àëëàhäàí áàüûøëàíìà âÿ ràçûëûã gþçëÿéèr. Äöíéà hÿéàòû àëäàíûøäàí, éàëàíäàí áàøãà áèr øåé äåéèëäèr” (“Ùÿäèä” суряси, 20).
Ãûñàñû, áó äöíéàäà Àëëàh ñîíñóç ãöärÿò âÿ åëìèíèí gþñòÿrèúèñè îëàràã åéíè àíäà áèr ÷îõ gþçÿëëèê, ñÿíÿò âÿ õàrèãÿëÿrëÿ éàíàøû, ÷îõ ìöõòÿëèô ãöñór âÿ ÿñêèêëèêëÿrè äÿ éàràäûr. Ìöêÿììÿëëèê âÿ ÿáÿäèëèê áó äöíéàíûí ãàíóíóíà çèääèr. Èíêèøàô åäÿí òåõíîëîgèéà äà äàõèë îëìàãëà, èíñàí àüëûíûí äöøöíÿ áèëÿúÿéè hяр щансы áèr øåé Àëëàhûí áó ãàíóíóíó äÿéèøäèrÿ áèëìÿéÿúÿêдир. Áóíóíëà äà èíñàíëàr áèr òÿrÿôäÿí, àõèrÿòèí hÿñrÿòè èëÿ îíà ãîâóøìàã ö÷öí ÷àáàëàñûíëàr âÿ Àëëàhà ëàçûìè ãÿäÿr øöêör âÿ hþrìÿò åòñèíëÿr. Äègÿr тяряфдян дя áóíëàrûí hÿãèãè éårèíèí áó ютяри äöíéà äåéèë, ÿñêèê âÿ ãöñórëàräàí ãîróíìóø âÿ ìþìèíëÿr ö÷öí hàçûrëàíìûø ÿáÿäè úÿííÿò hÿéàòû îëäóüóíó àíëàéà áèëñèíëÿr. Ãóràíäà áó hÿãèãÿò ÷îõ à÷ûã øÿêèëäÿ èçàh îëóíór:
“Ëàêèí ñèç äöíéàíû öñòöí òóòórñóíóç. Ùàëáóêè àõèrÿò äàhà õåéèrëè âÿ äàhà ÿáÿäèäèr” (“ßëà” суряси, 16-17).
Áàøãà áèr àéÿäÿ èñÿ “àõèrÿò éóräó èñÿ øöáhÿñèç êè, ÿáÿäè hÿéàòäûr” äåéèëèr (“ßíêÿáóò” суряси, 64).
“ßáÿäè hÿéàò”ûìûç îëàí àõèrÿòëÿ мцвяггяти áèr éórä îëàí äöíéà àràñûíäà ïÿräÿ ãÿäÿr èíúÿ áèr ñÿrhÿä âàr. Þëöì áó ïÿräÿíè ãàëäûràí âàñèòÿäèr. Þëöìëÿ áèrëèêäÿ áó äöíéà âÿ áÿäÿíëÿ îëàí ÿëàãÿ êÿñèëÿúÿê, éåíè áèr éàràäûëûøëà ñîíñóç hÿéàòà áàøëàíüûú åäèëÿúÿê.
Þëöìëÿ áèrëèêäÿ áàøëàéàí hÿéàò ÿñë hÿéàò îëäóüóíà gþrÿ hÿãèãè “òÿáèÿò ãàíóíëàrû” äà îràäà îëàíëàräûr. ßñêèêëèê, ãöñór, ютяриëèê äöíéàéà ëàéèã îëàí ãàíóíëàräûr, àììà hÿãèãè ãàíóíëàr äåéèëдир. Ùÿãèãè ãàíóíëàr ãöñórñóçëóã, þëöìñöçëöê, ìöêÿììÿëëèê öçÿrèíäÿ ãóróëór. Áàøãà ñþçëÿ äåñÿê, àäè îëàí ìÿñÿëÿ áèr ÷è÷ÿéèí hå÷ ñîëìàìàñû, áèr èíñàíûí hå÷ ÷èrêëÿíìÿìÿñè, hå÷ éàøëàøìàìàñû, áèr ìåéâÿíèí hå÷ ÷öröìÿìÿñèäèr. ßñë ãàíóíëàr èíñàíûí hÿr èñòÿäèéèíè î àí hÿéàòà êå÷ìÿñèíè, èíñàíûí hå÷ áèr àürû-àúû âÿ õÿñòÿëèê êå÷èrìÿìÿñèíè, hå÷ áèr çàìàí öøöìÿìÿñèíè âÿ éà òÿrëÿìÿìÿñèíè çÿrórè åäèr. Àíúàã ÿñë ãàíóíëàr ÿñë hÿéàòäà, êå÷èúè ãàíóíëàr äà êå÷èúè îëàí áó äöíéà hÿéàòûíäàäûr. Áó äöíéàäà éàøàíàí áöòöí ÷àòûøìàçëûã, êÿì-êÿñèr, ÿñêèêëèê âÿ ãöñórëàr ÿñë ãàíóíëàrûí ïîçóëóá éårèíÿ мцвяггяти ãàíóíëàrûí ãîéóëìàñû èëÿ ÿìÿëÿ gÿëèr. ßñë ãàíóíëàrûí hÿéàòà êå÷äèéè àõèrÿò éóräó òÿñÿââör îëóíäóüó ãÿäÿr äÿ óçàãäà äåéèë. Àëëàh äèëÿäèéè àí èíñàíûí áóràäàêû hÿéàòûíû ñîíà ÷àòäûrûá îíó àõèrÿòÿ êå÷èrÿ áèëÿr. Áó êå÷èä áèr gþç ãûrïûìû ãÿäÿr òåç áàø âårир. Éóõóäàí îéàíìàã êèìè... Áèr àéÿäÿ þëöìëÿ áèrëèêäÿ ñîíà ÷àòàí áó äöíéàíûí àõèrÿòëÿ ìöãàéèñÿäÿ íåúÿ ãûñà îëäóüó áåëÿ áèëäèrèëèr:
“Àëëàh áåëÿ áóéóràúàãäûr: “Éår öçöíäÿ íå÷ÿ èë ãàëäûíûç?” Îíëàr: “Áèr göí éàõóä áèr göíäÿí äÿ àç!” äåéÿ úàâàá âårÿúÿêëÿr. Àëëàh áóéóràúàã: “ßgÿr áèëèrñèíèçñÿ, ñèç ÷îõ àç ãàëäûíûç! Éîõñà ñèçè ÿáÿñ éårÿ éàràòäûüûìûçû âÿ höçóróìóçà ãàéòàrûëìàéàúàüûíûçû göìàí åäèräèíèç?”” (“Ìóìèíóí” суряси, 112-115).
Þëöìëÿ áèrëèêäÿ éóõó ñîíà ÷àòìûø âÿ hÿãèãè hÿéàò áàøëàìûøäûr. Éår öçöíäÿ “áèr göí éàõóä áèr göíäÿí äÿ àç”, hÿòòà “áèr gþç ãûrïûìû” ãÿäÿr ãàëìûø èíñàí åòäèêëÿrèíèí håñàáûíû âårìÿê ö÷öí Àëëàhûí höçóróíà ÷ûõûr. ßgÿr äöíéàäà îëàrêÿí þëöìö àüëûíäà òóòìóøñà, Àëëàhà ãîâóøàúàüûíûí äöøöíúÿñè èëÿ éàøàìûøñà, ãóròóëàúàãäûr. Ãóràíäà “êèòàáû ñàü ÿëèíÿ âårèëÿí” áó íèúàò òàïìûøëàrûí áåëÿ äåéÿúÿéè õÿáÿr âårèëèr:
“...Àëûí ÿìÿë äÿôòÿrèìè îõóéóí! Ìÿí þç håñàáûìà éåòèøÿúÿéèìÿ ìþhêÿì èíàíìûøäûì!” (“Ùàããÿ” суряси, 19-20).
ÞËÖÌÄßÍ ÈÁRßÒ ÀËÌÀÉÀÍËÀRÛÍ
ÄÖÍÉÀÄÀÊÛ Âß ÀÕÈRßÒÄßÊÈ ÂßÇÈÉÉßÒÈ
Èíñàíëàrûí яксяриййяти “þëöì hÿéàòûí áèòäèéè àíäûr” øÿêëèíäÿ éàíëûø âÿ ãåérè-êàôè áèr òÿñÿââörя маликдир. Ëàêèí îíëàr áèr ìÿrhÿëÿ ñîíràíû äöøöíÿ áèëñÿëÿr àíëàéàrëàr êè, þëöì äègÿr áèr hÿéàòûí äà áàøëàäûüû àíäûr. Áó éàíëûø òÿñÿââörÿ gþrÿ, èíêàr÷ûëàr hÿäÿôëÿäèêëÿrè hÿr øåéè äöíéàäàêû ãûñà çàìàí ÷ÿr÷èâÿñèíÿ ñûüûøäûrìàüà ÷àëûøûrëàr. Àõèrÿòè òàíûìàéàíëàrûí áó äöíéàäàí gþçöáàüëû áèr øÿêèëäÿ hÿää-höäóä òàíûìàäàí áÿhrÿëÿíìÿê èñòÿìÿñèíèí ñÿáÿáè äÿ áóäór. Îíëàr þëäöêëÿrè àíäàí åòèáàrÿí hÿr øåéäÿí ìÿhróì ãàëàúàãëàrûíûí hÿéÿúàíû èëÿ, hàëàë-hàràì ôÿrãè áèëìÿäÿí éàøàìàüà, áó äöíéàäàí ìàêñèìóì äÿrÿúÿäÿ ôàéäàëàíìàüà, òÿìèí îëóíìàüà äèããÿò åäèrëÿr. Èrÿëèäÿ ÷îõ óçóí èëëÿrèí îëäóüóíà þçëÿrèíè èíàíäûrûá, hàçûrëàäûãëàrû ïëàíëàrûí àrõàñûíúà ãà÷ûrëàr. Áåëÿëèêëÿ äÿ þçëÿrèíè ÷îõ àüûëëû, Àëëàhà âÿ àõèrÿò göíöíÿ èíàìû òàì îëàí âÿ àõèrÿò ö÷öí ÷àëûøàí ìþìèíëÿrè èñÿ àüûëñûç àäëàíäûrûrëàr. Áó, øåéòàíûí èíñàíû àëäàòìàã ö÷öí èñòèôàäÿ åòäèéè ÿí êëàññèê öñóëäór. Øåéòàíûí èíêàr÷ûëàr öçÿrèíäÿ ãóräóüó âÿ òÿòáèã åòäèéè óçóíìöääÿòëè ïëàíëàrëà àëäàòìà hèéëÿñèíè Àëëàh Ãóràíäà áåëÿ õÿáÿr âårèr:
“Äîüró éîë þçëÿrèíÿ áÿëëè îëäóãäàí ñîírà äþíÿíëÿrÿ øåéòàí õîø öç gþñòÿräè âÿ îíëàrû òîâëàéûá éîëäàí àçäûräû” (“Ìóhÿììÿä” суряси, 25).
“Øåéòàí ìöørèêëÿrÿ âÿäëÿr âårèr, örÿêëÿrèíäÿ àrçóëàr îéàäûr. Ëàêèí øåéòàí îíëàrà éàëíûç éàëàí âÿäëÿr âårèr” (“Íèñà” суряси, 120).
Áó äöíéàäà ÿáÿäè éàøàéàúàãëàrûíû çÿíí åäèá ìàë âÿ ñÿrâÿò òîïëàéàíëàr hÿéàòëàrûíû ìàë âÿ þâëàä ÷îõëóüó èëÿ ôÿõr åòäèêëÿrè áèr éàrûø hàëûíà gÿòèrèrëÿr. Îíëàr öñòöíëöê âåräèêëÿrè áó ñàõòà ãörórà ãàïûëàràã àõèrÿòäÿí òàìàìèëÿ óçàãëàøûrëàr. Àíúàã äöøäöêëÿrè áó ñÿhâ éîëóí îíëàrû hàrà àïàrìàñû àéÿëÿräÿ à÷ûã áèëäèrèëèr:
“Ìÿgÿr êàôèrëÿr åëÿ çÿíí åäèrëÿr êè, îíëàrà âåräèéèìèç ìàë-äþâëÿò âÿ þâëàäëà Áèç îíëàrûí éàõøûëûãëàrûíà òÿëÿñèrèê? Õåér, àíëàìûrëàr!” (“Ìóìèíóí” суряси, 55-56).
“Ìöíàôèãëÿrèí íÿ ìàëëàrû, íÿ äÿ îüóë-óøàüû ñÿíè òÿÿúúöáëÿíäèrìÿñèí. Àëëàh àíúàã ìöíàôèãëÿrÿ äöíéàäà ÿçàá âårìÿê, êàôèr îëäóãëàrû hàëäà úàíëàrûíû àëìàã èñòÿr” (“Òþâáÿ” суряси, 55).
Àëëàh èíñàíà èìòàhàí ö÷öí gþíäÿrèëäèéè áó äöíéàäà þëöìö âÿ àõèrÿòè õàòûrëàäàí áèr ÷îõ ìåñàæ gþíäÿrèr. Áèr àéÿäÿ èíñàíà õÿáÿräàrëûã îëñóí äåéÿ âårèëÿí áÿëàëàrà äèããÿò йетирилир:
“Ìöíàôèãëÿr èëäÿ áèr-èêè äÿôÿ áÿëàéà gèrèôòàr îëäóãëàrûíû gþrìörëÿrìè? Áóíóíëà áåëÿ éåíÿ òþâáÿ åäèá èárÿò àëìûrëàr!” (“Òþâáÿ” суряси, 126).
Ùÿãèãÿòÿí èíñàíëàrûí ÷îõó îíëàrûí òþâáÿ åòìÿñèíÿ, þéöä àëûá äöøöíìÿñèíÿ ñÿáÿá îëàí áÿëàëàrëà òåç-òåç ãàrøûëàøûrлар. Áóíëàr àéÿäÿ äÿ äåéèëäèéè êèìè, èëäÿ áèr íå÷ÿ äÿôÿ ãàrøûëàøäûãëàrû áþéöê áÿëàëàr âÿ éà göíäÿëèê êè÷èê ñûõûíòûëàr îëà áèëÿr. Èíñàí hÿr göí ãÿçà, øèêÿñò îëìà âÿ éà þëöìëÿ íÿòèúÿëÿíÿí áèr ÷îõ hàäèñÿ èëÿ гаршылашыр. Ãÿçåòëÿr þëöì õÿáÿrëÿrè иëÿ, åëàíëàrû èëÿ äîëóäór. Èíñàíûí göúö ÷àòдыьы éågàíÿ ìÿñÿëÿ èñÿ áåëÿ hàäèñÿëÿrèí áèr göí þç áàøûíà äà gÿëÿ áèëÿúÿéèíè, hÿr àí þç èìòàhàíûíûí äà ñîíà ÷àòàúàüûíû õàòûrëàìàã âÿ î àí Àëëàhà ñûüûíûá áöòöí ñÿìèìèééÿòè èëÿ áàüûøëàíìàсыны äèëÿìÿсиäèr.
Ìþìèíëÿrèí gþräöêëÿrè hàäèñÿëÿräÿí àëäûãëàrû èárÿò äÿrñëÿrè äàèìè îëór. Ôÿãÿò, åéíè hàäèñÿëÿrèí èìàí эятирìÿéÿíëÿrÿ òÿñèrè âÿ îíëàrûí áó hàäèñÿëÿrÿ âåräèêëÿrè råàêñèéà ÷îõ ôÿrãëèäèr. Èíêàr÷ûëàr þçëÿrèíäÿ îéàíäûräûüû äÿhøÿò hèññèíèí áèr íÿòèúÿñè êèìè þëöìöí hÿãèãèëèéèíè ãÿáóë åòìÿéÿrÿê âÿ éà áóíó óíóòìàüà ÷àëûøàràã þçëÿrèíè ràhàòëàìàüà ÷àëûøûrëàr. Àíúàã áó éàíëûø ìåòîäëà þçëÿrèíÿ çÿrÿr âårìÿêäÿí áàøãà áèr øåé åòìèrëÿr. ×öíêè Àëëàh “îíëàrà ìöÿééÿí ìöääÿò ìþhëÿò âårèá” âÿ áó çàìàí ìöääÿòè çÿíí åòäèêëÿrèíèí ÿêñèíÿ îëàràã îíëàrûí ÿëåéhèíÿ èøëÿéèr (Áàõ: “Íÿhë”, 61). Ãóràíäà áåëÿ äåéèëèr:
“Êöôr åäÿíëÿr îíëàrà âåräèéèìèç ìþhëÿòè hå÷ äÿ þçëÿrè ö÷öí õåéèrëè ñàíìàñûíëàr! Áèçèì îíëàrà âåräèéèìèç ìþhëÿò àíúàã göíàhëàrûíû äàhà äà àròûrìàëàrû ö÷öíäör. Îíëàr çÿëèëåäèúè áèr ÿçàá gþrÿúÿêëÿr!” (“Àëè-Èìràí” суряси, 178).
Þëöì чох éàõûí олан áèr êèìñÿíè éàõàëàäûüû çàìàí áóíäàí þéöä âÿ èárÿò àëìàéàí, ãÿôëÿò éóõóñóíäà ãàëìàãäà äàâàì åäÿí èíñàí göíëÿrèí áèrèíäÿ þçö þëöìëÿ ãàrøûëàøñà, äöøäöéö âÿçèééÿòäÿí ãóròóëìàã ö÷öí áèr àíäà äöíéàíûí ÿí èõëàñëû èíñàíû îëуr. Ãóràíäà áó ïñèõîëîgèéà áèr íöìóíÿ èëÿ áåëÿ òÿñâèr åäèëèr:
“Ñèçè ñóäà âÿ ãóróäà gÿçäèrÿí Îäór. Ñèç gÿìèäÿ îëäóüóíóç, gÿìèëÿr gþçÿë áèr êöëÿê âàñèòÿñèëÿ è÷ÿrèñèíäÿ îëàíëàrû àïàräûüû, îíëàr äà ñåâèíäèêëÿrè âàõò áèräÿí ôûròûíà ãîïóá äàëüàëàr hÿr òÿrÿôäÿí gÿìèëÿrèí öçÿrèíÿ höúóì åòäèêäÿ âÿ ìöñàôèrëÿr äàëüàëàrûí îíëàrû áöröäöéöíö áàøà äöøäöêäÿ ñèäãè-örÿêäÿí Àëëàhûí äèíèíÿ ñàrûëàràã Îíà áåëÿ äóà åäÿrëÿr: “ßgÿr áèçè áó òÿhëöêÿäÿí ãóròàrñàí, ñÿíÿ øöêör åäÿíëÿräÿí îëàrûã”” (“Éóíóñ” суряси, 22).
Лакин Àëëàh îíëàrû ãóròàräûüû çàìàí áó èíñàíëàr éåíÿ äÿ êå÷ìèø ãÿôëÿòëÿrèíÿ gårè äþíör âÿ Àëëàhà âåräèêëÿrè ñþçö óíóäàràã ÿí êè÷èê áèr âèúäàí ÿçàáû ÷ÿêìÿäÿí ñàõòàêàrëûãëàrûíû давам етдирярляр. Ëàêèí áó ñàõòàêàrëûãëàrû ãèéàìÿò göíö þç ÿëåéhëÿrèíÿ áèr ñöáóò îëàúàãдыр. Àéÿíèí äàâàìû áåëÿäèr:
“Îíëàr õèëàñ åäèëèíúÿ éår öçöíäÿ hàãñûç éårÿ çöëì åòìÿéÿ, àçüûíëûüà áàøëàrëàr. Åé èíñàíëàr! Åòäèéèíèç çöëì, hàãñûçëûã ôàíè äöíéà ìàëû êèìè þç ÿëåéhèíèçÿäèr. Ñîírà höçóróìóçà ãàéûäàúàãñûíûç. Áèç äÿ íÿ åòäèêëÿrèíèçè ñèçÿ õÿáÿr âårÿúÿéèê” (“Éóíóñ” суряси, 23).
Áó ïñèõîëîgèéàäà îëàí èíñàí öìèäñèç áèr ñÿéëÿ åéíè ñàõòàêàrëûüû þëöì ÿñíàñûíäà òÿòáèã åäèr: ôÿãÿò, îíà âårèëìèø ìöääÿò àròûã ñîíà ÷àòìûøäûr:
“Íÿhàéÿò, ìöørèêëÿräÿí áèrèíèí þëöìö gÿëèá ÷àòäûüû çàìàí î, áåëÿ äåéÿr: “Ïÿrâÿräègàrà! Ìÿíè gårè ãàéòàr! Áÿëêÿ çàé åòäèéèì þìröí ìöãàáèëèíäÿ éàõøû áèr èø gþröì!” Õåér, áó, îíóí äåäèéè áîø, ôàéäàñûç áèr ñþçäör. Îíëàrûí þíöíäÿ äèrèëèá äóràúàãëàrû göíÿ ãÿäÿr ìàíåÿ âàräûr” (“Ìóìèíóí” суряси, 99-100).
Èíêàr÷ûëàrûí áó äàâràíûøûíûí Àëëàh höçóróíäà áåëÿ äàâàì åòäèéèíè gþröröê:
“Êàø göíàhêàrëàrû ñÿíèí Rÿááèíèí höçóróíäà áàøëàrûíû àøàüû äèêèá: “Ïÿrâÿräègàrà! Gþräöê, åøèòäèê. Èíäè áèçè äöíéàéà ãàéòàr êè, éàõøû èø gþrÿê. Áèçè òàì éÿãèíëèêëÿ èíàíäûr!” äåéÿíäÿ gþrÿéäèí!.. “Áó göíÿ éåòèøÿúÿéèíèçè óíóòäóüóíóçа gþrÿ èíäè äàäûí! Áèç äÿ ñèçè óíóòäóã. Åòäèéèíèç ÿìÿëëÿrèí úÿçàñû îëàràã äàäûí ÿáÿäè ÿçàáû!”” (“Ñÿúäÿ” суряси, 12-14).
Åéíè íÿòèúÿñèç ÷ûrïûíòûëàr úÿhÿííÿìäÿ äÿ äàâàì åäÿúÿê:
“Îíëàr îràäà ôÿréàä åäèá äåéÿúÿêëÿr: “Ïÿrâÿräègàrà! Áèçè áóràäàí ÷ûõàr êè, ñàëåh ÿìÿëëÿr åäÿê. Î ÿìÿëëÿrè éîõ êè, åäèrèê”. Ìÿgÿr ñèçè èárÿò àëìàã èñòÿéÿí êèìñÿíèí èárÿò àëà áèëÿúÿéè ãÿäÿr éàøàòìàäûãìû?! Ùÿëÿ ñèçÿ ãîrõóäàí ïåéüÿìáÿr äÿ gÿëìèøäè. Åëÿñÿ ÿçàáû äàäûí. Çàëûìëàrûí èìäàäûíà ÷àòàí îëìàç!” (“Ôàòèr” суряси, 37).
Àõèrÿòäÿêè áó öìèäñèç ÷àáàëàìàëàr âÿ àúû íÿòèúÿ hÿìèøÿ èíñàíûí äöíéàíûí hÿãèãè ìÿãñÿäèíè, äÿéÿrèíè òÿãäèr âÿ äÿrê åäÿ áèëìÿìÿñèíäÿí ãàéíàãëàíûr. Èìàí эятирìÿéÿí èíñàí äöíéàäà èêÿí Àëëàhûí éàràòäûüû hèêìÿòëè hàäèñÿëÿräÿí èárÿò àëìûr, Àëëàhûí gþíäÿräèéè õÿáÿräàrëûãëàrû äèíëÿìèr, âèúäàíûíû äÿôí åäÿrÿê áóíëàrû àíëàìàìàüà, gþrìÿìÿéÿ ÷àëûøûr âÿ þëöìö þçöíäÿí ÷îõ óçàãäà gþrör, Àëëàhûí rèçàñû èëÿ äåéèë, íÿôñèíèí èñòÿéè èëÿ hÿrÿêÿò åäèr. Áöòöí áóíëàr ñîíäà ãà÷ûëìàç þëöìÿ äîüró hàçûrëûãñûç hàëäà èrÿëèëÿìÿéÿ âÿ éóõàrûäàêû àéÿëÿräÿ òÿñâèr åäèëÿí öìèäñèç hàëà äöøìÿéÿ ñÿáÿá îëór. Áó ñÿáÿáдян þëöì gÿëèá èíñàíû щагламадан ãÿôëÿòèí äÿrèí éóõóñóíäàí îéàíìàã ëàçûìäûr. ×öíêè þëöì çàìàíû îéàíìàã èíñàíà hå÷ áèr ôàéäà âårìÿéÿúÿêдир:
“Áèrèíèí þëöìö ÷àòûá: “Åé Rÿááèì! Ìÿíÿ áèr àç ìþhëÿò âårñÿéäèí, ñÿäÿãÿ âårèá ñàëåhëÿräÿí îëàräûì!” äåìÿìèøäÿí ÿââÿë ñèçÿ âåräèéèì róçèäÿí õÿrúëÿéèí. Âÿ Àëëàh ÿúÿëè ÷àòàí hå÷ êÿñÿ ìþhëÿò âårìÿç. Àëëàh ñèçèí íÿ åòäèêëÿrèíèçäÿí õÿáÿräàräûr!” (“Ìöíàôèãóí” суряси, 10-11).
Áèr àç àüëû îëàí èíñàíûí åòìÿëè îëäóüó èø þëöìäÿí ãà÷ìàã äåéèë, îíó hÿr àí õàòûrëàìàãäûr. Î, éàëíûç áó øÿêèëäÿ ÿñë hÿäÿôèíè àíëàéàràã äöøöíúÿ èëÿ hÿrÿêÿò åäÿ áèëÿr, íÿôñèíèí âÿ øåéòàíûí îíó áó ютяри äöíéà hÿéàòû èëÿ àëäàäûá áàøûíû òîâëàìàñûíà èçí âårìÿç.
Þëöìÿ hàçûrëûã gþrìÿê
Áó äöíéà èíñàíëàrûí òÿëèì-òÿráèéÿ éårèäèr. Àëëàh èíñàíëàrà äöíéàäà ìöõòÿëèô âÿçèôÿëÿr âårìèø âÿ îíëàrà gþçëÿìÿëÿrè ëàçûì îëàí ñÿrhÿäëÿrè áèëäèrìèøäèr. Èíñàí áó ñÿrhÿäëÿrè gþçëÿäèéè çàìàí ÿìr îëóíàíëàrû éårèíÿ éåòèrèá éàñàãëàíàí øåéëÿräÿí ÷ÿêèíäèéè hàëäà róhÿí êàìèëëÿøèr, àüëû âÿ øöóró èíêèøàô åäèr. Áàøûíà gÿëÿí hàäèñÿëÿrëÿ áàüëû ñÿáиr åòìÿéè, hå÷ áèr hàëäà Àëëàhûí äèíèíäÿí gårè ÷ÿêèëìÿìÿéè, hÿr âÿçèééÿòäÿ Àëëàhà äîüró éþíÿëìÿéè, éàëíûç Îíäàí êþìÿê èñòÿìÿéè þérÿíèr. Àëëàhы ëàçûì îëäóüó êèìè òÿãäèr åòìÿéè, Îíóí ãàrøûñûíäà ñÿìèìè áèr ñåâgè âÿ hþrìÿò äîëó áèr ãîrõó hèññ åòìÿéè þérÿíèr, Îíà ãàrøû øÿrèêñèç áèr èíàì âÿ òàì áèr òÿñëèìèééÿò äÿéÿrèíè hÿãèãè ìÿíàäà àíëàéûr, áóíóí ñàéÿñèíäÿ Àëëàhà îëàí øöêrö, ñåâgèñè, éàõûíëûüû âÿ håéràíëûüû àròûr. Íÿòèúÿäÿ Àëëàhûí áÿéÿíäèéè éöêñÿê àüûëà âÿ ÿõëàãè õöñóñèééÿòëÿrÿ ñàhèá îëàí èäåàë áèr ìþìèí hàëûíà gÿëèr. Áó øÿêèëäÿ hÿròÿrÿôëè ìöêÿììÿë éàràäûëìûø úÿííÿòÿ ëàéèã îëàí åéíè ìöêÿììÿëëèêäÿ áèr èíñàíà ÷åârèëèr. ßêñ òÿãäèräÿ, éÿíè äöíéàäà hå÷ áèr òÿëèì-òÿráèéÿ àëìàäàí úÿííÿòÿ gèrñÿéäè, áèr ÷îõ úÿhÿòäÿí ÿñêèê, ãöñórëó, ìÿíôè âÿ ãåérè-êàôè áèr âÿçèééÿòäÿ ãàëàr âÿ î ìöêÿììÿë ìöhèòäÿ hÿr úör õÿòàíû åòìÿéÿ hàçûr áèr øÿõñèééÿò îëàräû.
Íåúÿ êè, Ùç.Àäÿì äÿ úÿííÿòäÿêè ñîíñóç hÿéàòû ö÷öí ëàçûì îëàí òÿëèì-òÿráèéÿíè àëìàñû ö÷öí éår öçöíÿ gþíäÿrèëìèø âÿ áèr ÷îõ èìòàhàíëàrà òàáå îëìóøäó. Íÿòèúÿäÿ äÿ Àëëàhûí Ãóràíäà òÿrèôëÿäèéè éöêñÿê ÿõëàãà âÿ èíñàíëûüà ñàhèá îëàí ñå÷èëìèø áèr èíñàí îëìóøäór.
Ãûñàñû, Àëëàhûí õöñóñè îëàràã éàràòäûüû áó hèêìÿòëè hàäèñÿäÿ äöíéàäàêû òÿëèì-òÿráèéÿíèí áèr ïàr÷àñû îëàí èìòàhàí ìöhèòèíèí ñèrrè âàr. Èíñàí áó äöíéàäà áàøûíà gÿëÿí ñàéñûç-håñàáñûç hàäèñÿëÿrëÿ ñûíàüà ÷ÿêèëèr âÿ áó èìòàhàíäàí íÿ äÿrÿúÿäÿ óüórëà ÷ûõìàñûíäàí àñûëû îëàràã ÿáÿäè hÿéàòûíäà úÿçàéà âÿ éà ìöêàôàòà ãîâóøór. Ùå÷ êèì þç èìòàhàíûíûí íÿ çàìàí ñîíà ÷àòàúàüûíû áèëìèr. Þëöì áèçÿ Ãóràíäà äà áèëäèrèëäèéè êèìè, “âàõòû ìöÿééÿí åäèëìèø áèr éàçûäûr” (“Àëè-Èìràí” суряси, 145). Áó âàõò áÿçÿí óçóí, áÿçÿí äÿ ãûñàäûr. ßñëèíäÿ ÿí óçóí áèëäèéèìèç ìöääÿò íàäèr hàëëàräà 70, éà äà 80 èë îëà áèëÿr.
Áó ñÿáÿáдян óçóí ìöääÿò éàøàìàã hÿâÿñèëÿ håñàáëàr àïàrìàã ÿâÿçèíÿ èíñàí Àëëàh ãàrøûñûíäà úàâàáäåh îëäóüóíó âÿ håñàá göíöíäÿ áöòöí åòäèêëÿrèíèí håñàáûíû âårÿúÿéèíè áèëèá Ãóràíûí rÿháÿrëèéè èëÿ, îíóí gþñòÿräèéè éîëà óéüóí îëàràã éàøàìàëûäûr. ßêñ hàëäà ñîíñóç hÿéàòû ö÷öí áèr hàçûrëûã gþrìÿìÿñè, áóíóí ö÷öí îíà âårèëÿí áó ñîí ôörñÿòè ãà÷ûrìàñû âÿ ÿáÿäè îëàràã úÿííÿòäÿí ìÿhróì ãàëìàñû îíóí ö÷öí hÿãèãÿòÿí äÿ ÷îõ àúû áèr hàë îëàräû. ßáÿäè îëàràã úÿííÿòäÿí ìÿhróì îëàí èíñàí úÿhÿííÿìäÿí áàøãà áèr éårÿ gåòìÿéÿúÿêдир. Áóна эюря äöíéàäà áîø éårÿ ñÿrô îëóíàí hÿr áèr ñàíèéÿ hÿì ÷îõ áþéöê áèr èòêè, hÿì äÿ ÷îõ àúû áèr íÿòèúÿéÿ äîüró àòûëàí éåíè áèr àääûìäûr.
Ìàäàì êè hÿãèãÿò áóäór, åëÿ èñÿ áó hÿãèãÿòèí äöíéàäàêû hÿr øåéäÿí äàhà ìöhöì îëìàлыдыр. Ùÿéàòûìûçäà ãàrøûìûçà ÷ûõà áèëÿúÿê hàäèñÿëÿr ö÷öí ÿââÿëúÿäÿí hàçûrëûã gþräöéöìöç êèìè, hÿòòà äàhà äà àròûã äÿrÿúÿäÿ þëöì âÿ þëöìäÿí ñîíràêû äþâr ö÷öí áÿíçÿr áèr hàçûrëûãëà ìÿøüóë îëìàüûìûç ÿí ìÿíòèãëè hÿrÿêÿò îëàräû. ×öíêè áèç îíñóç äà þëÿúÿйиê âÿ þëöìäÿí ñîírà ãàrøûìûçà ÷ûõàí hàäèñÿëÿrëÿ äÿ òÿêáàøûíà öç-öçÿ ãàëàúàüûã. Áó ìþâçó hÿãèãÿòÿí äÿ “áèçè”, éÿíè “þçöìöçö” ìàràãëàíäûrûr. ßáÿäè ãóròóëóøó èñòÿéÿí èíñàíëàrà Àëëàh Ãóràíäà áåëÿ ÿìr åäèr:
“Åé èìàí gÿòèrÿíëÿr! Àëëàhäàí ãîrõóí! Ùÿr êÿñ ñàáàh ö÷öí íÿ åòäèéèíÿ íÿçÿr ñàëñûí. Àëëàhäàí ãîrõóí. Ùÿãèãÿòÿí Àëëàh åòäèêëÿrèíèçäÿí õÿáÿräàräûr! Àëëàhû óíóòäóãëàrû ö÷öí Àëëàhûí äà îíëàrû þçëÿrèíÿ óíóòäóräóüó êèìñÿëÿrÿ áÿíçÿìÿéèí. Îíëàr ôàñèãëÿräèr!” (“Ùÿør” суряси, 18-19).
|
