ÕÓRÀÔÀÒËÀR

Âß HßÃÈÃßÒËßR

Èíñàíëàr òàrèõ áîéó ãàrøûëàrûíà ÷ûõàí áèr ÷îõ ïrîáëåìè hÿëë åòäèêëÿrè hàëäà þëöìÿ ÷àrÿ òàïà áèëìÿìèøëÿr. Ùÿr áèr úàíëû âàrëûã þëöìÿ ìÿhêóì îëàràã äîüóëór, ìöÿééÿí áèr ìöääÿòÿ ãÿäÿr éàøàéûr. Бязиляри ÷îõ êè÷èê éàøäà hÿéàòëà âèäàëàøûr, бязиляри gÿíú, бязиляри îròà, бязиляри äÿ ащыл éàøûíäà áó äöíéàíû òÿrê åäèr. Ùяр истянилян èíñàíûí ñàhèá îëäóüó ìàëû-ìöëêö, ñÿrâÿòè, ìþâãåéè, øþhrÿòè, åòèáàrû, эцъц âÿ gþçÿëëèéè þëöìö îíäàí óçàãëàøäûrà áèëìÿç. Иñòèñíàñûç îëàràã оíëàrûí hàìûñû þëöìÿ áîéóí ÿéìèøëÿr âÿ áóíäàí ñîírà äà áîéóí ÿéìÿйя äàâàì åäÿúÿêляр.

Áèr ÷îõ èíñàí þëöìö äöøöíìÿê èñòÿìèr. Áó ìöòëÿã ñîíëóüóí þç áàøûíà gÿëÿúÿéèíè àüëûíà áåëÿ gÿòèrìèr. Äöøöíìÿäèéè ìöääÿò ÿrçèíäÿ þëöìëÿ ãàrøûëàøìàéàúàüû êèìè áàòèë áèr èíàíú éàràíìûøäûr. Õàëã àràñûíäà þëöìäÿí äàíûøàí àäàì äÿrhàë “áÿä àüûç” àäëàíäûrûëûr âÿ áó ìþâçó hÿìèí àí “èràã îëñóí” êèìè ìÿíàñûç ñþçëÿrëÿ éûüûøäûrûëûr. Ùàëáóêè þëöìäÿí ñþç à÷àí áèr èíñàí áóíó èñòÿñÿ äÿ, èñòÿìÿñÿ äÿ, Àëëàhûí ÷îõ áþéöê àéÿëÿrèíäÿí áèrèíè õàòûrëàäûr âÿ èíñàíëàrûí öçöíäÿêè ãàëûí ãÿôëÿò ïÿräÿñèíè áèr àç äà îëñà ãàëäûrûr. Àíúàã ãÿôëÿòè hÿéàò òÿrçè hàëûíà gÿòèrян gåíèø áèr êöòëÿ ону црпярдян áó úör hÿãèãÿòëÿrи àüûëëàrûíà gèrÿrÿê îíó ãÿôëÿò éóõóñóíäàí îéàòìàñûíäàí ÷îõ íàràhàò îëór. Ëàêèí áó àäàìëàr hÿéàòäà èêÿí þëöìö äöøöíìÿêäÿí íÿ ãÿäÿr ÷îõ ãà÷àrñà, ÿñë þëöìëÿ ãàrøûëàøäûãëàrû çàìàí îíëàrûí íàràhàò÷ûëûã âÿ hÿéÿúàíëàrû áèr î ãÿäÿr øèääÿòëè îëàr. Îíëàrûí áó äöíéàäàêû ãÿôëÿòè íÿ ãÿäÿr áþéöêäörñÿ, þëöì àíûíäà, ãèéàìÿò göíöíäÿ âÿ ÿáÿäè ÿçàáäàêû äÿhøÿò, ÷àøãûíëûã âÿ ÿçàáëàrû да î äÿrÿúÿ áþéöê îëàr.

Çàìàíûí þòöá êå÷ìÿñèíÿ áàõìàéàràã þçöíö éàøëàнìàãäàí âÿ þëöìäÿí ãîróéà áèëìèø áèr èíñàí gþñòÿrÿ áèëÿrñèíèçìè? Þëìÿéÿúÿê áèr èíñàí òàïà áèëÿrñèíèçìè? Áó, ìöìêöí äåéèë. ×öíêè èíñàí þç áÿäÿíèíèí âÿ þç hÿéàòûíûí ñàhèáè äåéèë. Èíñàíûí éàøàìàüà ãÿràr âårèá hÿéàòûíû þçö òÿrÿôèíäÿí áàøëàéà áèëìÿìÿñè áóíóí áариз gþñòÿrèúèñèäèr. Äègÿr áèr gþñòÿrèúè èñÿ èíñàíûí hÿéàòûíû ñîíà ÷àòäûràí þëöìÿ ìöäàõèëÿ åäÿ áèëìÿìÿñèäèr. Ùÿéàòûí ñàhèáè îëàí Àëëàh Ïåéüÿìáÿrèíÿ (ñ.а.â.) âÿhé åòäèéè “Ñÿíäÿí ÿââÿë äÿ hå÷ êÿñÿ ÿáÿäè hÿéàò âårìÿäèê. Áåëÿ îëäóüó òÿãäèräÿ ñÿí þëñÿí, îíëàr äèrèìè ãàëàúàãëàr?!” (“ßíáèéà” суряси, 34) àéÿñè èëÿ áóíó õÿáÿr âårèr.

Éàëíûç áó àíäà äöíéàäà ìèëéàräëàrëà èíñàíûí éàøàäûüû нязяря алынараг èëê èíñàíäàí áóэцнядяк ñàéñûç-щесабсыз èíñàíын gÿëèá êå÷дийи мялум олур. Îíëàrûí äà, èñòèñíàñûç îëàràã, hàìûñû þëöìö äàäìûøäûr. Þëöì áèçäÿí яввял éàøàмышëàrûí äà, щазырда éàøàéàíëàrûí äà ìöòëÿã áàøëàrûíà gÿëян, éà äà gÿëÿúÿê îëàí гачылмаз àãèáÿòäèr. Ùå÷ êèì þçöíö áó ãà÷ûëìàç àãèáÿòäÿí ãóròàrà áèëìÿç. Ãóràíäà áóíóíëà áàüëû áåëÿ äåéèëèr:

“Ùÿr áèr êÿñ þëöìö äàäàúàãäûr. Øöáhÿñèç êè, ìöêàôàòëàrûíûç ãèéàìÿò göíö òàìàìèëÿ âårèëÿúÿêäèr. Îääàí óçàãëàøäûrûëûá úÿííÿòÿ äàõèë åäèëÿí øÿõñ ìóràäûíà ÷àòàúàãäûr. Äöíéà hÿéàòû èñÿ àëäàäûúû hÿççäÿí, ÿéëÿíúÿäÿí áàøãà áèr øåé äåéèëäèr” (“Àëè-Èìràí” суряси, 185).

Þëöìö òÿñàäöô âÿ éà òàëåñèçëèê ñàíìàã

Þëöì òÿñàäöôÿí äåéèë, hÿr áèr hàäèñÿ êèìè Àëëàhûí истяйи  íÿòèúÿñèíäÿ áàø âårèr. Áèr èíñàíûí äîüóì òàrèõè мялум олдуьу кими, åéíèля þëöì òàrèõè äÿ hÿëÿ î, hÿéàòäà èêÿí äÿãèãÿñèíÿ, ñàíèéÿñèíÿ ãÿäÿr áÿëëèäèr. Èíñàí äà îíà âårèëÿí çàìàí ìöääÿòèíè ñàíèéÿáÿñàíèéÿ “õÿrúëÿéÿrÿê” hÿìèí ñîí àíà äîüró ñörÿòëÿ éàõûíëàøûr. Ùÿr êÿñèí þëöìöíöí éårè, çàìàíû âÿ ôîrìàñû îíóí ãÿäÿrèíäÿ (àëûí éàçûñûíäà) ìöÿééÿí åäèëèá.

Áóíà áàõìàéàràã èíñàíëàrûí яксяриййяти þëöìöí Àëëàhûí îíà ñÿáÿá îëàràã éàràòäûüû hàäèñÿëÿr çÿíúèrèíèí áèr íÿòèúÿñè îëäóüóíó эцман åäèr. Ùÿr göí ãÿçåòëÿräÿ þëöì õÿáÿrëÿrè îõóíór. Сонра äà “ßgÿr áèr òÿäáèr gþröëñÿéäè, íÿòèúÿси бу ъцр îëìàçäû. Бåëÿ åäèëñÿéäè, þëìÿçäè” êèìè úàhèë ìÿíòèãëÿr èrÿëè ñöröëör. Ùàëáóêè hå÷ áèr èíñàí îíóí ö÷öí àérûëìûø çàìàíäàí íÿ áèr ñàíèéÿ ÿñêèê, íÿ äÿ áèr ñàíèéÿ àròûã éàøàéà áèëìÿç. Àíúàã èìàíûí âåräèéè äöøöíúÿäÿí óçàã îëàí èíñàíëàr hÿr hàäèñÿéÿ îëäóüó êèìè þëöìÿ äÿ òÿñàäöôëÿr çÿíúèrèíèí áèr ïàr÷àñû êèìè áàõûrëàr. Àëëàh Ãóràíäà ìþìèíëÿrè òàìàìèëÿ èíêàr÷ûëàrà õàñ îëàí áåëÿ áèr àüûëñûç äöøöíúÿäÿí ÷ÿêèíäèrèr:

“Åé èìàí gÿòèrÿíëÿr! Ñÿôÿrÿ âÿ éà ìöhàrèáÿéÿ gåòìèø ãàräàøëàrû áàrÿñèíäÿ: “ßgÿr îíëàr áèçèì éàíûìûçäà îëñàéäûëàr, íÿ þëÿr, íÿ äÿ þëäöröëÿräèëÿr” äåéÿí êàôèrëÿr êèìè îëìàéûí! Àëëàh áóíó îíëàrûí örÿêëÿrèíäÿ ãÿì âÿ hÿñrÿò îëñóí äåéÿ éàràòäû. Ùàëáóêè äèrèëäÿí äÿ, þëäörÿí äÿ Àëëàhäûр. Àëëàh åòäèéèíèç èøëÿrè gþrÿíäèr!” (“Àëè-Èìràí” суряси, 156).

Þëöìö áèr òÿñàäöô êèìè ãÿáóë åòìÿê áþéöê áèr úàhèëëèê âÿ àüûëñûçëûãäûr. Âÿ áó âÿçèééÿò éóõàrûäà gþñòÿrèëÿí àéÿäÿí äÿ gþröíäöéö êèìè, èíñàíà áþéöê áèr ìÿíÿâè ÿçàá âÿ ñûõûíòû âårèr. Èíêàr÷ûëàr âÿ éà Ãóràíäà áèëäèrèëäèéè øÿêèëäÿ èìàí эятирìÿéÿíëÿr éàõûíëàrûíû âÿ ñåâäèéè èíñàíëàrû èòèrÿrÿê áó áþéöê ÿçàáû éàøàéыrëàr. Îíëàr þëÿí èíñàíûí áèr íèúàò òàïìàã, ñàü ãàëìàã åhòèìàëûíûí îëäóüóíó, àììà áÿõòñèçëèê, òÿäáèrñèçëèê, èøëÿräÿêè ÷àòûøìàçëûã êèìè hàëëàr öçöíäÿí “íàhàã éårÿ”, “hå÷ íÿäÿí” þëäöéöíö äöøöíörëÿr. Áó äöøöíúÿ äÿ îíëàrûí öçöíòöñöíöí, ïåøìàí÷ûëûüûíûí âÿ àürû-àúûëàrûíûí àròìàñûíà ñÿáÿá îëór. Îíëàrûí ÷ÿêäèéè áó ñûõûíòû âÿ àürû-àúû ÿñëèíäÿ èíàíúñûçëûãëàrûíûí ÿçàáûíäàí áàøãà áèr øåé äåéèë.

Ëàêèí áó hàäèñÿíèí ÷îõ ÿhÿìèééÿòëè áèr ñèrrè âàr: þëöìöí ñÿáÿáè íÿ áèr ãÿçà, íÿ áèr õÿñòÿëèê, íÿ äÿ êè, áàøãà áèr øåéäèr. Áöòöí áó ñÿáÿáëÿrè éàràäàí Àëëàhäûr. Áèçÿ âårèëìèø âàõò áèòäèéè çàìàí hÿéàòûìûç gþñòÿrèëÿí áó úör ñÿáÿáëÿr óúáàòûíäàí ñîíà éåòèr. Èíñàí ÿëèíäÿ îëàí áöòöí ìàääè èìêàíûíû ñÿôÿráÿr åòñÿ беля, îíóí ö÷öí ñå÷èëìèø þëöì âàõòûíäàí áèr àí áåëÿ àròûã éàøàéà áèëìÿç. Ãóràíäà áó èëàhè ãàíóí áåëÿ âórüóëàíûr:

“Àëëàhûí èçíè îëìàéûíúà hå÷ êÿñÿ þëöì éîõäór. Î, çàìàíû ìöÿééÿí åäèëìèø áèr éàçûäûr...” (“Àëè-Èìràí” суряси, 145).

Äîüró îëìàéàí òàëå (ãÿäÿr) àíëàéûøû

Õàëã àràñûíäà õöñóñèëÿ þëöì ìþâçóñó èëÿ ÿëàãÿäàr ãÿäÿr (áÿõò, àëûí éàçûñû) hàããûíäà áèr ÷îõ éàíëûø ôèêèrëÿr âàr. “Талейиня ãàëèá gÿëìÿê”, “талейини äÿéèøäèrìÿê” êèìè hå÷ áèr ìÿíàñû îëìàéàí úÿôÿíg âÿ ìÿíòèãñèç èôàäÿëÿr úÿìèééÿòäÿ îëäóãúà gåíèø éàéûëûá. Àüûë, çÿêà âÿ áèëèê ñÿâèééÿñè çÿèô îëàí àäàìëàr áèr ñûrà àrçó âÿ åhòèìàëëàrûíû áÿõò çÿíí åäÿrÿê áóíëàrûí hÿéàòà êå÷ìÿäèéèíè gþrÿíäÿ äÿ, áÿõòèí éàçûëäûüû êèìè gåòìÿäèéèíè âÿ äÿéèøäèéèíè эцман едирляр. Ñàíêè талелярини  ÿââÿëúÿäÿí îõóéóáìóøëàr âÿ góéà êè, áàø âårÿí hàäèñÿëÿr îõóäóãëàrû øÿêèëäÿ áàø âårìèø êèìè àüûëñûç áèr çÿííÿ ãàïûëûrëàr. Áó úör éàíëûø âÿ ÿñàññûç ìÿíòèãëÿr àüëûí òàì èíêèøàô åòìÿìÿñèíÿ âÿ áóíóíëà ÿëàãÿäàr îëàràã ãÿäÿrèí ìÿíàñûíûí òàì øÿêèëäÿ áàøà äöøöëìÿìÿñèíÿ ñÿáÿá îëór.

Тале - çàìàí âÿ ìÿêàí àíëàéûøëàrûíû éîõäàí йарадан, áóíëàrû òàìàìèëÿ þç íÿçàrÿòè, hàêèìèééÿòè àëòûíäà ñàõëàéàí, çàìàíà âÿ ìÿêàíà òàáå îëìàéàí Àëëàhûí êå÷ìèøäÿêè âÿ gÿëÿúÿêäÿêè áöòöí hàäèñÿëÿrè çàìàíñûçëûã þë÷öñöíäÿ мцяййяян åòìÿñè âÿ éàràòìàñûäûr. Éàøàíìûø âÿ éàøàíûëàúàã áöòöí hàäèñÿëÿr çÿíúèrè ñàíèéÿñèíÿ ãÿäÿr Àëëàh äÿrgàhûíäà ïëàíëàøäûrûëìûø âÿ éàràäûëìûøäûr.

Çàìàíû Àëëàh éàràòìûøäûr âÿ áóна эюря äÿ Î, çàìàíäàí àñûëû äåéèë. Щямчинин Îíóí éàràòäûüû hàäèñÿëÿrя éàràòäûãëàrû èëÿ áèrëèêäÿ тамаша етìÿñèíäÿí âÿ áóíëàrûí íÿòèúÿëÿrèíè gþçëÿìÿñèíäÿí ñþháÿò gåäÿ áèëìÿç. Îíóí äÿrgàhûíäà hÿr øåéèí ÿââÿëè äÿ, ñîíó äà, ñîíñóçëóã àëÿìèíäÿêè éårè äÿ мялумдур. Ùÿr øåé îëóá áèòìèøäèr. Èíñàíëàr íÿ áèr êèíî ëåíòèíäÿ îëàí gþröíòöëÿrин öçÿrèíäÿ, íÿ äÿ áó ëåíòäÿ äÿéèøèêëèê åòìÿéÿ göúëÿrè âÿ èìêàíëàrû чатмайаъаьы êèìè, hÿéàò ëåíòèíäÿ rîë îéíàéàí èíñàíëàrûí äà òàáå îëäóãëàrû тале ëåíòè öçÿrèíäÿ äÿéèøèêëèê åтмяк игтидарында дейилляр. Èíñàíëàr áÿõòè (талейи) äåéèë, тале èíñàíëàrû òÿéèí åäèr. Талейин áèr ïàr÷àñû îëàí èíñàí hÿìèí тале иля ìöñòÿãèë øÿêèëäÿ äàâràíà áèëìÿç. Талейинäÿí êÿíàrà ÷ûõàраг ону äÿéèøäèrÿ áèëмяз. Áó, áèr âèäåîêàñåòäÿêè ôèëìäÿ îëàí àêòéîróí êàñåòäÿí ÷ûõûá ìàääè áèr þë÷ö ãàçàíàràã þçöíöí îëäóüó êàñåòäÿ ÿëàâÿëÿr âÿ äÿéèøèêëèêëÿr åòìÿñèíÿ áÿíçÿéÿräè êè, áó äà ÿëáÿòòÿ êè, ÷îõ çèääèééÿòëè âÿ ìÿíòèãñèç áèr hàëäûr.

Áóíà gþrÿ äÿ “талейя ãàëèá gÿëìÿê”, “талейи äÿéèøäèrìÿê” êèìè èôàäÿëÿr òàì ìÿíàñû èëÿ áèr úÿôÿígèééàòäûr. “Ìÿí áÿõòèìè äÿéèøäèräèì” äåéÿí áèr èíñàí äà ÿñëèíäÿ талейинäÿ îëàí áèr úöìëÿíè ñþéëÿéèr.

Áèr èíñàí göíëÿrëÿ êîìà âÿçèééÿòèíäÿ ãàëà áèëÿr, îíóí éåíèäÿí hÿéàòà ãàéûòìàñû имкан хариъиндя gþröíÿ áèëÿr. Ôÿãÿò, åéíè èíñàíûí gþçëÿíèëÿíëÿrèí ÿêñèíÿ îëàràã òÿêràr hÿéàòà ãàéûòìàñû âÿ þç ñàüëамлûüûíà ãîâóøìàñû îíóí “талейинÿ ãÿëÿáÿ ÷àëìàñû” éàõóä äà hÿêèìëÿrèí îíóí “талейини äÿéèøäèrìÿñè” ìÿíàñûíà gÿëÿ áèëìÿç. Éàëíûç î èíñàíûí талейинäÿ þçö ö÷öí ìöÿééÿí îëóíìóø âàõòûí ñîíà éåòìÿäèéèíè gþñòÿrèr. Áó äà åéíè талейин áèr щиссясиндян áàøãà áèr øåé äåéèë âÿ щямин щадися áöòöí äègÿr щадисяляр êèìè Àëëàh äÿrgàhûíäà éàçûëûá мцяййян едилмишдир. Àéÿëÿräÿ áåëÿ äåéèëèr:

“...Þìör ñàhèáè îëàí áèrèíèí óçóí þìör ñörìÿñè äÿ, îíóí þìröíöí ãûñàëäûëìàñû äà àíúàã êèòàáäà éàçûëìûøäûr. Ùÿãèãÿòÿí äÿ áó, Àëëàh ö÷öí ÷îõ àñàíäûr” (“Ôàòèr” суряси, 11).

Àëëàh áó úör hàäèñÿëÿr âàñèòÿñèëÿ èìàí эятирянëÿrÿ èìòàhàí ñèñòåìèíäÿêè âÿ éàràäûëûøäàêû ñîíñóç àüûë âÿ çÿêàíû, ñîíñóç ìöõòÿëèôëèê âÿ çÿígèíëèéè gþñòÿrèr. Áó äà èìàí gÿòèrÿíëÿrèí håérÿò âÿ rÿüáÿòëÿrèíè, äîëàéûñû èëÿ èìàíëàrûíû àròûrûr. Äègÿr тяряфдян дя þç èáòèäàè ìÿíòèãëÿrèíè Àëëàhà ãàrøû ÷ûõìàëàrûíà äÿëèë êèìè gþñòÿrÿí èíêàr÷ûëàrûí êöôr, àçüûíëûã âÿ ÷àøãûíëûãëàrûíû àròûrûr. Âÿ åéíè çàìàíäà èíêàr÷ûëàrûí àüûëñûçëûãëàrûíäàí âÿ àçüûíëûгларыíäàí èárÿò àëàí ìþìèíëÿrèí îíëàrû èìàíда âÿ àüûëäà èíêàr÷ûëàräàí öñòöí åäÿí Àëëàhà øöêör åòìÿñèíÿ ñÿáÿá îëór.

Èíñàíëàr àràñûíäà éàéûëìûø áàøãà áèr éàíëûø ãÿíàÿòÿ gþrÿ, 80 éàøûíäà îëàí áèr адамын þëöìö “ÿúÿë”, êè÷èê áèr óøàüûí, gÿíú âÿ éà îròà éàøëû áèr àäàìûí þëöìö èñÿ “gþçëÿíèëìÿç àúû áèr hàäèñÿ”äèr. Áó úör èíñàíëàr þëöìö ãÿáóë åäèá îíó òÿáèè ãàrøûëàéà áèëìÿê ö÷öí þçëÿrèíèí ìöÿééÿí åòäèéè øÿròëÿrèí îëìàñûíû èñòÿéèrëÿr. Îíëàrûí äöøöíúÿñèíÿ gþrÿ, óçóí ñörÿí àüûr áèr õÿñòÿëèê íÿòèúÿñèíäÿ gÿëÿí þëöì, öìóìèééÿòëÿ, òÿáèè ãàrøûëàíà áèëÿr, лакин гяфил áèr õÿñòÿëèê âÿ éà ãÿçà íÿòèúÿñèíäÿ gÿëÿí þëöì âàõòñûç áèr ôÿëàêÿòäèr! Áóна эюря äÿ ÷îõ вахт þëöì hàäèñÿëÿrè öñéàíêàrëûãëà ãàrøûëàíûr. Áó ъцр ïñèõîëîgèéà талейя, щямчинин Àëëàhà òàì ìÿíàñû èëÿ, ãÿòè áèr øÿêèëäÿ èìàí эятириëìÿäèéèíèí à÷ûã-àéäûí gþñòÿrèúèñèäèr. Áó ïñèõîëîgèéàéà малик îëàí hÿr êÿñ èìàíñûçëûüûíûí íÿòèúÿñè âÿ àõèrÿòäÿêè ÿçàáûí äöíéàäàêû áàøëàíüûúû îëàí äàâàìëû áèr ñûõûíòû âÿ êÿäÿr è÷èíäÿ éàøàìàüà ìÿhêóì олаъагдыр.

Råиíêàríàñèéà (þëянäÿí ñîírà róhóí

áàøãà áÿäÿíÿ êå÷ìÿñè) èíàмы

Þëöì hàããûíäà éàéûëàí ìöõòÿëèô èíàмëàräàí áèrè äÿ “råèíêàríàñèéà”äûr. Þëÿíäÿí ñîírà ìöõòÿëèô éåräÿ âÿ çàìàíäà, ôÿrãëè øÿõñëÿrèí áÿäÿíèíäÿ äèrèëÿrÿê éåíèäÿí äöíéàéà gÿëìÿк êèìè èçàh îëóíàí råèíêàríàñèéà hÿì äèíñèçëÿr, hÿì äÿ ìöõòÿëèô èíàíúëàrà ìÿíñóá îëàí èíñàíëàr àràñûíäà ñîí çàìàíëàr ìàràã äîüóràí áàòèë áèr ôèêèr úÿrÿéàíû hàëûíà gÿëìèøäèr. Ùå÷ áèr äÿëèëя-ñöáóòà ÿñàñëàíìàйан áó úör áàòèë èíàíúëàrûí þçöíÿ òÿrÿôäàr òîïëàìàñûíûí áàøëûúà ñÿáÿáè äèíè èíàíúû îëìàéàí èíñàíëàrûí øöóràëòûíäàêû þëцмдян ñîíràкы éîõ îëìà ãîrõóñóäór. Äèíè èíàíúëàrû çÿèô îëàí àäàìëàr äà îíëàrû äöíéàäà åòäèêëÿrèíèí ÿâÿçè îëàràã àõèrÿòäÿ úÿhÿííÿì êèìè áèr úÿçàíûí gþçëÿéÿúÿéèíè áèëäèêëÿrèíÿ, éàõóä äà áóíó ÿí àçû åhòèìàë åòäèêëÿrèíÿ gþrÿ þëÿíäÿí ñîírà àõèrÿòÿ gåòìÿк hÿãèãÿòèíäÿí íàràhàò îëórëàr. Ùÿr èêè ãróïà ìÿíñóá îëàí èíñàíëàr ö÷öí þëянäÿí ñîírà äöíéàéà òÿêràr gÿëìÿê ñîí äÿrÿúÿ úàçèáÿäàr ìÿñÿëÿäèr. Áóна эюря äÿ áó ìÿñÿëÿäÿí äþräÿëëè éàïûøàí áÿçè èíñàíëàr hå÷ áèr äÿëèë-ñöáóò àõòàrìàäàí råèíêàríàñèéà êèìè ñÿôåh âÿ úÿôÿíg íÿçÿrèééÿíè ñåâÿ-ñåâÿ ìÿíèìñÿéèrëÿr.

Ìöñÿëìàí äàèrÿëÿrèíäÿ þçöíö çèéàëû, èíòåëëåêòóàë âÿ òÿrÿããèïÿrâÿr øÿõñëÿr êèìè òÿãäèì åäÿí áÿçè àäàìëàr äà ñîí вахтлар áó éàíëûø äöøöíúÿéÿ òÿÿññöô êè, ìöñáÿò áàõûrëàr. Èøèí ÿñë úèääè òÿrÿôè èñÿ áó èíñàíëàrûí þç éàíëûø èääèàëàrûíà Ãóràí àéÿëÿrèíäÿí äÿëèë gÿòèrìÿéÿ âÿ àéÿëÿrèí àйдын, äÿãèã èôàäÿëÿrèíè þç ìöëàhèçÿëÿrèíÿ óéüóíëàøäûrìàüà ÷àëûøìàларыäûr. Áóràäà âórüóëàìàã èñòÿäèéèìèç ÿñàñ ìþâçó äà áó éàíëûø åòèãàäûí Ãóràíäàí âÿ Èñëàìäàí óçàã áèr ìÿñÿëÿ, hàáåëÿ Ãóràíûí àéÿëÿrèíÿ òàìàìèëÿ çèää îëìàñûäûr.

Råèíêàríàñèéà ìÿñÿëÿñèíèí Ãóràíäà éår àëäûüûíû èääèà åäÿíëÿrèí áóíóí äÿëèëè êèìè èrÿëè ñöräöéö áèr íå÷ÿ àéÿäÿí áèrè “Ìóìèí” ñórÿñèíèí 11-úè àéÿñèäèr. Àéÿдя беля буйурулур:

“Îíëàr äåéÿúÿêëÿr: “Åé Rÿááèìèç! Ñÿí áèçè èêè äÿôÿ þëäöröá èêè äÿôÿ äèrèëòäèí. Áèç þç göíàhëàrûìûçû åòèràô åòäèê, èíäè ÷ûõìàüà áèr éîë âàrìûäûr?”” (“Ìóìèí” суряси, 11).

Råèíêàríàñèéà ôèêrèíèí òÿrÿôäàrëàrû áó àéÿäÿ èíñàíûí äöíéàäà áèr äÿôÿ éàøàéûá þëянäÿí ñîírà òÿêràr äèrèëäèëÿrÿê äöíéàäà èêèíúè hÿéàòà áàøëàäûüûíû, áåëÿëèêëÿ äÿ þç róhóíóí èíêèøàôûíûí òàìàìëàíäûüûíû âÿ áó èêèíúè hÿéàòûíû ÿâÿç åäÿí èêèíúè þëöìäÿí ñîírà àõèrÿòäÿ äèrèëäèëäèéèíè èääèà åäèrëÿr.

Èíäè ися реинкарнасийанын мювъудлуьуну сцбута йетирмяйя чалышанларын иряли сцрдцйц áó àéÿíè àràøäûràã. Àéÿéÿ gþrÿ, èíñàíûí èêè äÿôÿ þëö, èêè äÿôÿ äèrè hàëû îëäóüó áàøà äöøöëör. Èêèíúè áèr þëö éà äà äèrèëèê hàëûíäàí ñþháÿò gåòìèr. Áó âÿçèééÿòäÿ òÿáèè îëàràã àüûëà gÿëÿí èëê ñóàë èíñàíûí ÿввялки hàëûíûí þëö éîõñà äèrè îëìàñû ìÿñÿëÿñè èëÿ áàüëûäûr. Áó ñóàëûí úàâàáûíû èñÿ “Áÿãÿrÿ” ñórÿñèíèí 28-úè àéÿñèíäÿ òàïà áèëÿrèê:

“Àëëàhû íåúÿ èíêàr åäèrñèíèç êè, ñèç þëö èäèíèç, Î, ñèçè äèrèëòäè. Î, ñèçè éåíÿ äÿ þëäörÿúÿê, ñîírà éåíÿ äÿ äèrèëäÿúÿê âÿ äàhà ñîírà ñèç Îíà òÿrÿô ãàéòàrûëà-úàãñûíûç” (“Áÿãÿrÿ” суряси, 28).

Àéÿ àéäûíäûr: èíñàí áàøëàíüûúäà þëö îëór, éÿíè éàràäûëûøûíûí òÿìÿëè áàøëàíьыъда, àéÿëÿräÿ äÿ áèëäèrèëÿí òîrïàã, ñó, ïàë÷ûã êèìè úàíñûç ìàääÿëÿräÿí òÿøêèë îëóíìóøäór. Äàhà ñîírà Àëëàh áó úàíñûç éûüûíà “áèr íèçàìëà øÿêèë âårèá” äèrèëäèr. Áèrèíúè þëöì âÿ áèrèíúè äèrèëèø артыг áàø âårìèøäèr. Áèrèíúè äèrèëèøäÿí ìöÿééÿí áèr ìöääÿò ñîírà èíñàí hÿéàòû ñîíà éåòèíúÿ òÿêràr îëàràã þëör, èëê þëöìöíäÿ îëäóüó êèìè òîrïàüà gårè äþíör, ÷öröéöá òîrïàüà ãàrûøûr âÿ òîç hàëûíà gÿëèr. Áó äà èêèíúè äÿôÿ þëö hàëûíà êå÷èääèr. Èíäè èñÿ èêèíúè âÿ ñîí äèrèëìÿñè ãàëûá. Áó äà àõèrÿòäÿêè äèrèëишдиr. Èêèíúè âÿ ñîí äèrèëèø àõèrÿòäÿêè äèrèëìÿ îëäóüóíà gþrÿ äöíéà hÿéàòûíäà èêèíúè áèr äèrèëèøäÿí ñþháÿò áåëÿ gåäÿ áèëìÿç. ßêñ òÿãäèräÿ áó èääèà ö÷öíúö áèr äèrèëèøè зярури åäèr êè, áåëÿ áèr hàëäàí äà hå÷ áèr àéÿäÿ áÿhñ îëóíìór. Gþröíäöéö êèìè, íÿ “Ìóìèí” ñórÿñèíèí 11-úè àéÿñèíäÿí, íÿ äÿ “Áÿãÿrÿ” ñórÿñèíèí 28-úè àéÿñèíäÿí èíñàíûí äöíéàäà áèr äÿôÿäÿí àròûã äèrèëäèéè ìÿíàñû чыхмыр. Ùÿòòà òàì ÿêñèíÿ, áèr äÿôÿ äöíéàäàêû, áèr äÿôÿ äÿ àõèrÿòäÿêè äèrèëèø àéÿëÿräÿí à÷ûã-àéäûí áàøà äöøöëör.

Ùÿr øåéèí áó ãÿäÿr àøêàr îëмасына бахмайараг råèíêàríàñèéà òÿrÿôäàrëàrû hÿr èêè àéÿíè þç ìÿíàñûç èääèàëàrûíà äÿëèë îëàràã èñòèñìàr åòìÿéÿ ÷àëûøûrëàr.

Áóràäàí äà à÷ûã-àøêàr gþröíäöéö êèìè, hÿòòà råèíêàríàñèéà òÿrÿôäàrëàrûíûí þç ôèêèrëÿrèíè ñöáóò åòìÿê ö÷öí èrÿëè ñöräöêëÿrè àéÿëÿr áó éàíëûø ôèêèrëÿrè äàrìàäàüûí åòìÿéÿ êèôàéÿò åäèr. Áóíäàí башга, ìöãÿääÿñ Ãóràíäàêû áèr ÷îõ àéÿ äÿ èíñàíûí è÷èíäÿ èìòàhàí åäèëäèéè òÿê áèr äöíéà hÿéàòû îëäóüóíó îròàéà ãîéór. Ìÿñÿëÿí, þëöìäÿí ñîírà òÿêràr îëàràã äöíéàéà ãàéûäûøûí, àràäà áèr ìàíåÿíèí îëìàìàñû àøàüûäàêû àéÿäÿ áèëäèrèëèr:

“Íÿhàéÿò, ìöørèêëÿräÿí áèrèíèí þëöìö gÿëèá ÷àòäûüû çàìàí î áåëÿ äåéÿr: “Ïÿrâÿräègàrà! Ìÿíè gårè ãàéòàr! Áÿëêÿ çàé åòäèéèì þìröí ìöãàáèëèíäÿ éàõøû áèr èø gþröì!” Õåér, áó, îíóí äåäèéè áîø, ôàéäàñûç áèr ñþçäör. Îíëàrûí þíöíäÿ äèrèëèá ãóràúàãëàrû göíÿ ãÿäÿr ìàíåÿ âàräûr” (“Ìуìèí” суряси, 99-100).

Àéÿäÿ äèããÿòè úÿëá åäÿí äègÿr áèr ìÿñÿëÿ äÿ áóäór êè, èíñàíà þëöì gÿëÿíäÿí ñîírà éåíèäÿí äöíéà hÿéàòûíà ãàéûòìàã èìêàíûíûí îëìàäûüû áèëäèrèëäèéè hàëäà, èíêàr÷ûëàr áóíóí ÿêñèíÿ îëàràã, èêèíúè áèr äèrèëèøè âÿ äöíéà hÿéàòûíà ãàéûäûøû gþçëÿéèrëÿr. Àëëàh áóíóí hå÷ áèr çàìàí ìöìêöí îëìàäûüûíû âÿ èíêàr÷ûëàrûí þçëÿrèíèí ñþéëÿäèéè áèr ñþçäÿí èáàrÿò îëäóüóíó à÷ûã шякилдя áèëäèrèr.

Áàøãà áèr àéÿäÿ äÿ úÿííÿòäÿêèëÿrèí “èëê” þëöìäÿí áàøãà áèr þëöì äàäìàéàúàãëàrû áåëÿ буйрулур:

“Îíëàr îràäà èëê þëöìäÿí áàøãà hå÷ áèr þëöì äàäìàìûøäûëàr! Àëëàh îíëàrû úÿhÿííÿì ÿçàáûíäàí ãîróìóøäór - Ñÿíèí Rяááèíäÿí áèr ëöòô îëàràã” (“Äóõàí” суряси, 56-57).

Úÿííÿò ÿhëèíèí áèrèíúè þëöìëÿrèíäÿí áàøãà hå÷ áèr þëöì äàäìàéàúàãëàrûíà gþrÿ êå÷èräèêëÿrè ñåâèíú hèññè áàøãà áèr àéÿäÿ áåëÿ áèëäèrèëèr:

“Áèç àròûã þëìÿéÿúÿéèê, åëÿ äåéèëìè! Èëê þëöìöìöç èñòèñíà îëìàãëà! Áèç ÿçàá äà gþrìÿéÿúÿéèê!” (“Ñàôôàò” суряси, 58- 59).

Éóõàrûäàêû àéÿëÿr î ãÿäÿr àéäûíäûr êè, èíñàíûí þëöìö éàëíûç áèr äÿôÿ äàäìàñû ìÿñÿëÿñè áóràäà hå÷ áèr øöáhÿéÿ ÿë éårè ãîéìàéàúàã ãÿäÿr äÿãèãëèêëÿ âórüóëàíûr. Áóràäà îròàéà áåëÿ áèr ñóàë ÷ûõà áèëÿr: ÿââÿëêè àéÿëÿräÿ èêè þëöìäÿí áÿhñ åäèëäèéè hàëäà íÿ ö÷öí áóràäà òÿê áèr þëöìäÿí áàøãà þëöìöí äàäûëìàéàúàüû áèëäèrèëèr? Áóíóí úàâàáû “Äóõàí” ñórÿñèíèí 56-úû àéÿñèíäÿêè þëöìö “äàäìà” èôàäÿñèíäÿ верилир. ×öíêè èíñàíûí øöórëó îëàràã äàääûüû, éÿíè éàøàäûüû, ãàrøûëàøäûüû, äÿrê åòäèéè èëê âÿ òÿê áèr þëöì âàr, î äà èíñàíûí äöíéà hÿéàòûíûí ñîíà éåòäèéè àí ãàrøûëàøäûüû þëöìäör.

Ãóràíäà áó гядяр à÷ûã âÿ äÿãèã áèëäèrèëìÿñèíÿ áàõìàéàràã äöíéàäà áèräÿí àròûã þëцì, äèrèëиш, éÿíè áÿäÿíëÿrÿ gèrìÿê êèìè hàäèñÿëÿrèí îëäóüóíó èääèà åòìÿê Ãóràíûí à÷ûã âÿ àéäûí îëàí àéÿëÿrèíè rÿää åòìÿê äåìÿêäèr.

Ãàëäû êè, ÿgÿr hÿãèãÿòÿí äÿ Àëëàh äöíéà hÿéàòûíäà råèíêàríàñèéàéà ÿñàñëàíàí áèr èìòàhàí ñèñòåìи éàràòсайäû, ìþìèíëÿr ö÷öí áèr rÿháÿr îëàí, èíñàí hÿéàòûíà èøûã ñà÷àí Ãóràíäà áåëÿ áèr ваъиб ìþâçóäàí ìöòëÿã áÿhñ åäèëìÿñè âÿ róhóí áÿäÿíäÿí-áÿäÿíÿ êå÷ìÿñè èëÿ áàüëû îëàí hÿr ìÿrhÿëÿíèí ìöôÿññÿë øÿêèëäÿ áèëäèrèëìÿñè ëàçûì gÿëÿúÿêäè. Ùàëáóêè ìþìèí èíñàíûí èñòÿr áó äöíéàñû, èñòÿrñÿ äÿ àõèrÿòè ö÷öí âàúèá îëàí hÿr áèr ìþâçóíó èíúÿëèéèíÿ âÿ õûräà äåòàëëàrûíà ãÿäÿr à÷ûãëàéàí Ãóràíäà råèíêàríàñèéà ìþâçóñóíäà áèrúÿ ñþç äÿ éîõäór.
 

ÃßÔËßÒÈÍ

ÃÀËÛÍ ÏßRÄßÑÈ

Èíñàí åãîèñò éàràäûëìûøäûr âÿ þç ìÿíàôåéè èëÿ áàüëû ìÿñÿëÿëÿräÿ ÷îõ hÿññàñäûr. Àíúàã hÿr øåéäÿ þç ìàràã âÿ ìÿíôÿÿòèíè ÿí èíúÿ òÿôÿrröàòûíà ãÿäÿr äöøöíöá håñàáëàéàí èíñàíûí îíó ìàràãëàíäûràí þëöì ìÿñÿëÿñèíÿ ìàràã gþñòÿrìÿìÿñè âÿ ëàãåéä îëìàñû чох håérÿòàìèçäèr. “Òàì îëàràã èìàí эятирìÿéÿíëÿrÿ” õàñ îëàí áó róh hàëûíû Àëëàh Ãóràíäà òÿê áèr êÿëìÿ èëÿ áèëäèrìèøäèr: “Ãÿôëÿò”.

Ãÿôëÿò ñþçöíöí ìÿíàñû øöóróí áóëàíûã âÿ ãàïàëû îëìàñû ñÿáÿáè èëÿ áèr èíñàíûí hÿãèãÿòëÿrè òàì îëàràã áàøà äöøìÿéèá ñàüëàì ãèéìÿòëÿíäèrìÿìÿñè âÿ áóíóíëà áàüëû îëàràã ëàçûì gÿëÿí ñàüëàì òÿñèrè gþñòÿrìÿìÿñèäèr. Áèr àéÿäÿ áåëÿ äåéèëèr:

“Èíñàíëàrûí hàãã-håñàá âàõòû éàõûíëàøäû, îíëàr èñÿ hÿëÿ äÿ ãÿôëÿò è÷èíäÿäèrëÿr âÿ öç äþíäÿrèrëÿr”  (“ßíáèéà” суряси, 1).

×àrÿñè îëìàéàí þëöìúöë áèr õÿñòÿëèéÿ òóòóëàí èíñàíûí þëÿúÿéèíÿ hå÷ êим øöáhÿ åòìèr. Ôÿãÿò, îíà áó gþçëÿ áàõàíëàrûí äà gåú-òåç þëÿúÿéè äÿãèãäèr. Ãÿôëÿò öçöíäÿí èøèí áó òÿrÿôè hå÷ êÿñèí àüëûíà gÿëìèr. Ìÿñÿëÿí, ÃÈ×Ñ (AIDS) õÿñòÿëèéèíÿ òóòóëàí èíñàíûí éàõûí âàõòëàräà þëìÿ åhòèìàëû îëäóãúà éöêñÿêäèr. Ôÿãÿò, îíóí éàíûíäà äàéàíàí âÿ òàì ñàüëàì îëàí áèrèñèíèí äÿ áèr göí ìöòëÿã þëÿúÿéè äÿãèãäèr. Áÿëêÿ äÿ þëöì îíó áó þëöìúöë õÿñòÿäÿí äàhà þíúÿ, hå÷ êèìèí gþçëÿìÿäèéè áèr àíäà éàõàëàéàúàã.

Éàõûíëàrû þëöì éàòàüûíäà îëàí õÿñòÿíèí hàëûíà àüëàéûrëàr. Àììà áèr göí ìöòëÿã þëÿúÿê îëàí þçëÿrèíÿ äÿ àüëàìàã àüûëëàrûíà беля gÿëìèr. Ëàêèí ìÿíòèãè îëàràã áèr hÿãèãÿòèí ÿââÿë-àõûr áàø âårìÿñè äÿãèãäèrñÿ, áóíóí éàõûí âÿ éà óçàã îëìàñû gþñòÿrèëÿí òÿñèrè äÿéèøäèrìÿìÿëèäèr.

ßgÿr þëìÿê öçrÿ îëàíëàr ö÷öí àüëàìàã, öçöëìÿê, ñàrñûëìàã gÿrÿêäèrñÿ, hÿr êÿñ áèr-áèrè âÿ þçö ö÷öí èíäèäÿí öçöëìÿéÿ áàøëàìàëûäûr. Éà äà ãÿôëÿò éóõóñóíäàí àéûëìàëû âÿ þëöìöí hÿãèãè ìÿíàñûíû äÿrê åòìÿëèäèr!

Áóíóí ö÷öí äÿ ÿââÿëúÿ ãÿôëÿòè äîüóràí ñÿáÿáëÿrè áèëìÿê ëàçûìäûr.

Ãÿôëÿòèí ñÿáÿáëÿrè

- Òÿôÿêêör âÿ èäràê ÷àòûøìàçëûüû:

Úÿìèééÿòèí ÿêñÿrèééÿòèíè òÿøêèë åäÿí gåíèø áèr êöòëÿ úèääè ìþâçóëàr öçÿrèíäÿ äöøöíìÿéÿ, áåéíèíè éîrìàüà î ãÿäÿr äÿ àäÿò åòìÿìèøäèr. Êöòëÿ äöøöíìÿäÿí éàøàìàüà àäÿò åòäèéèíÿ gþrÿ, þëöìö äÿ ÷îõ фикирляшìÿç.

Þhäÿñèíäÿí gÿëÿ áèëìÿäèêëÿrè göíäÿëèê ïrîáëåìëÿr èíñàíëàrûí çåhíèíè êèôàéÿò ãÿäÿr ÷îõ ìÿøüóë åäèr. Îíëàr ÿhÿìèééÿòñèç âÿ õûräà ìÿñÿëÿëÿr áàrÿäÿ äàhà ÷îõ äöøöíÿrÿê î äàr çåhèíëÿrèíè áåëÿ ìÿñÿëÿëÿrëÿ äîëäórór âÿ þëöì êèìè áþéöê ìþâçóëàrû äöøöíìörëÿr. Ùÿr hàíñû áèr èíñàíûí þëöìö èëÿ ãàrøûëàøäûãëàrû çàìàí âÿ éà þëöìëÿ áàüëû ñþç-ñþháÿò gåäÿíäÿ “Àëëàh gåúиндян âårñèí”, “Àëëàh óçàã åëÿñèí”, “Àëëàh hå÷ êèìèí áàøûíà gÿòèrìÿñèí”, “Àëëàh горусун” êèìè ñþçëÿrëÿ þçëÿrèíÿ òÿñêèíëèê âårèr, тез-тялясик áóíóí öстцндян êå÷ìÿéÿ ÷àëûøûrëàr. Àøàüû ñÿâèééÿëè, äàr äöøöíúÿëè èíñàíëàr îëäóãëàrûíà gþrÿ õûräà âÿ ÿhÿìèééÿòñèç ìÿñÿëÿëÿr áàrÿäÿ, þçö äÿ ìÿhäóä òÿôÿêêör ÷ÿr÷èâÿñèíäÿ äöøöíörëÿr. Äöøöíúÿëÿrè äÿ þçëÿrè êèìè мящдуддур.

- Ùÿéàòûí ìörÿêêÿá âÿ hÿrÿêÿòëè îëìàñû:

Ùÿéàò åëÿ àõûúû âÿ hÿrÿêÿòëèäèr êè, þçöíö hàäèñÿëÿrèí àõàrûíà âårÿí èíñàí õöñóñè áèr ñÿé gþñòÿrìÿдийи, àõûräà îíó éàõàëàéàúàã þëöì hÿãèãÿòèíÿ ëàãåéä éàíàøыr. Èìàíà ñàhèá îëìàäûãëàrû ö÷öí тале, òÿâÿêêöë, Àëëàhà òÿñëèì îëìàг êèìè àíëàéûøëàr îíëàr ö÷öí чох éàääûr. Áóна эюря þçöíö òàíûäûüû àíäàí åòèáàrÿí “äöíéàñûíû ãóròàrìàüà” ÷àëûøûr. Áó ъцр èíñàí þëöìÿ щазырлашмаз, ÷öíêè î, îíñóç äà þëöìö äöøöíìÿéÿúÿê ãÿäÿr ìÿøüóëäór. Éåíè äöíéÿâè ïëàíëàr, ìÿíàôåëÿr, hÿäÿôëÿr àrõàñûíúà ãà÷ыr. Ùå÷ gþçëÿìÿäèéè áèr àíäà äà hàçûrëûãñûç âÿ ÷àøãûí áèr øÿêèëäÿ þëöì hÿãèãÿòè èëÿ ãàrøûëàøыr. Ñîí áèr ïåøìàíчыëûãëà gårèéÿ ãàéûòìàüû òÿëÿá åäÿr. Àììà àròûã ÷îõ gåúäèr.

- Äîüóì éàíëûøëûüû:

Ãÿôëÿòèí ñÿáÿáëÿrèíäÿí áèrè äÿ äîüóìóí âàrëûüûäûr. Ùÿr göí äîüóìëàr âÿ þëöìëÿr îëór. Éår öçöíöí ÿhàëèñè hå÷ âàõò ÿêñèëìÿç, hÿòòà göíäÿí-göíÿ àròыr. Èíñàí þçöíö áó ÷ÿrõè-ôÿëÿéèí úÿígèíÿ òÿñëèì åòäèêúÿ ñàíêè äîüóìëàr þëöìëÿrè ÿâÿç åäèr âÿ hÿéàò áåëÿúÿ òàràçëàíûr. Бязиляри èëëöçèéàéà ãàïûëыr. Áó äà þëöìÿ ãàrøû áèr ãÿôëÿò ïÿräÿñè éàràíìàñûíà ñÿáÿá îëуr. Ëàêèí áó àíäàí åòèáàrÿí hå÷ áèr äîüóìóí áàø âårìÿéÿúÿéè áèr äþârÿ gèrñÿê, èíñàíëàrûí áèr-áèrèíèí àräûíúà þëäöéöíö âÿ äöíéà ÿhàëèñèíèí ñàéûíûí ñörÿòëÿ ñûôыrà äîüró åíäèéèíè gþrÿrèê. Áàõ, î çàìàí þëöì èíñàíà áöòöí äÿhøÿòè èëÿ þçöíö hèññ åòäèrÿr. Èíñàí ÿòràôûíäàêûëàrûí áèr-áèr àçàëäûüûíû gþrÿr âÿ ãà÷ûëìàç ñîíóí gåú-òåç îíà äà gÿëÿúÿéèíè äÿrê åäÿr. Åéíèëÿ þëöì úÿçàñûíà ìÿhêóì åäèëìèø èíñàíëàr êèìè. Áó èíñàíëàr hÿr göí áèr-áèr, èêè-èêè åäàìà àïàrûëûr âÿ êàìåràäàêûëàrûí ñàéû àçàëûr. Àràäàí èëëÿr êå÷ñÿ áåëÿ, hÿëÿ hÿéàòäà îëàíëàr íÿ çàìàíñà íþâáÿíèí îíëàrà gÿëèá-gÿëìÿéÿúÿéè ãîrõóñó èëÿ éàшайарлар. Þëöì áèr àí áåëÿ àüûëëàrûíäàí ÷ûõìûr.

Ùàëáóêè ÿhâàëàòûí ÿñëè äÿ áóíäàí ôÿrãëè äåéèë. Éåíè äîüóëàíëàrûí þëÿíëÿrÿ hå÷ áèr òÿñèrè éîõäór. Áó, éàëíûç ïñèõîëîæè тялгиндян башга бир шей деéил. Áóíäàí 150 èë ãàáàã éàøàéàíëàrûí hå÷ áèrè áó göí hÿéàòäà äåéèë. Þçëÿrèíäÿí ñîírà äîüóëàíëàrûí áó àäàìëàrûí ÿúÿëëÿrèíÿ hå÷ áèr ôàéäàñû äÿéìÿìèøäèr. Åéíèëÿ 100 èë ñîírà äà áó àí éàøàéàí èíñàíëàräàí hå÷ áèrè ãàëìàéàúàãдыр. ×öíêè äöíéà áèr úör äàéàíàúàã éårèäèr, àràñû êÿñèëìÿäÿí äîëóá áîøàëыr.

Þçöíö àëäàòìàã öñóëëàrû

Þëöìö ãóëàãàräûíà âóràí âÿ ãÿôëÿòè éàràäàí ñÿáÿáëÿräÿí áàøãà,  èíñàíëàrûí þçëÿrèíÿ òÿñÿëëè âårìÿê ö÷öí èñòèôàäÿ åòäèêëÿrè ìöäàôèÿ ìåõàíèçìëÿrè âàrдыр. Òÿhëöêÿ ãàrøûñûíäà ãàëàrêÿí áàøûíû ãóìà салан äÿâÿãóøó èëÿ èíñàíû åéíè àüûë ñÿâèééÿñèíÿ åíäèrÿí áó þçöíöàëäàòìà öñóëëàrûíû áèr íå÷ÿ ìàääÿ øÿêëèíäÿ àràøäûrà áèëÿrèê.

- Éàøëûëûã äþâröíÿ ãÿäÿr òÿõèrÿ ñàëìà äöøöíúÿñè:

Áó ìöäàôèÿ ìåõàíèçìèíè gÿíúëÿräÿ âÿ îròà éàøëûëàräà gþrìÿê îëàr. Áóíäàí èñòèôàäÿ åäÿí èíñàí öìóìèééÿòëÿ 60-70 èë éàøàéàúàüûíû håñàáëàéûr âÿ àíúàã þìröíöí ñîí èëëÿrèíè áó úör “äàrûõäûrûúû” ìþâçóëàrà àéûrìàã ãÿràrûíû âårèr. Îíëàr hÿéàòûíûí ÿí gþçÿë èëëÿrèíäÿ “êÿäÿrëè” ìþâçóëàrëà áàøûíû àürûòìàã èñòÿìèr. Áóíóí ö÷öí äöíéàäàí ÿëèíè-ÿòÿéèíè ÷ÿêÿúÿéè áèr çàìàíû óéüóí gþrör. Áåëÿúÿ, þëöìÿ âÿ î áèrè äöíéàéà hàçûrëàøìàã ö÷öí äÿ hÿéàòûíäàí áèr ïàé àéûrìûø îëäóüóíó äöøöíör âÿ âèúäàíûíû ràhàòëàéûr.

Ùàëáóêè áèr ñàíèéÿ ñîírà éàøàéàúàüûíûí áåëÿ òÿìèíàòû îëìàéàí, hÿëÿ íÿ ãÿäÿr éàøàéàúàüûíû, hàràäà âÿ íÿ çàìàí þëÿúÿéèíè ÿñëà áèëìÿéÿí áèr èíñàíûí áåëÿ óçóíìöääÿòëè âÿ óçàüà gåäÿí íÿòèúÿñèç håñàáëàìàëàr àïàrìàñûíûí íÿ ãÿäÿr áþéöê áèr ãÿôëÿò îëìàñû gþç þíöíäÿ îëàí àøêàr ìÿñÿëÿäèr. Ùÿr göí ÿòràôûíäà þçö èëÿ éàøûä, hÿòòà äàhà gÿíú áèr ÷îõ àäàìëàr þëör. Мятбуат þëöì åëàíëàrû èëÿ äîëóäór, òåëåâèçèéàäà hÿr gåúÿ áèr ÷îõ þëöì õÿáÿrè èçëÿéèr, ÷îõ çàìàí áþéöê-êè÷èê þç éàõûíëàrûíûí þëöìöíÿ øàhèä îëórëàr. Ôÿãÿò, ÿòràôûíäàêû èíñàíëàrûí áèr göí, hÿòòà áÿëêÿ äÿ ñàáàhû þç þëöìöíÿ äÿ øàhèä îëàúàãëàrûíû, þç þëöì åëàíûíû îõóéàúàãëàrûíû àüûëëàrûíà gÿòèrìèrëÿr. Ãàëäû êè, gþçëÿäèéè î “éàøëûëûã” hÿääèíÿ ãÿäÿr éàøàñà áåëÿ hå÷ áèr øåé äÿéèøìÿéÿúÿê, малик îëäóüó çåhíèééÿòè äÿéèøäèrìÿйяня кими, þëöìëÿ цзляшмяйянядяк òÿõèrÿñàëìà ìÿíòèãèíè äàвàì åòäèrÿúÿêдир.

- “Úÿhÿííÿìäÿ úÿçàìû ÷ÿêÿrÿì âÿ ÷ûõàràì” ìÿíòèãè:

Úÿìèééÿòäÿ îëäóãúà ÷îõ éàéûëàí áó ôèêèr ÿñëèíäÿ áàòèë èíàíúäàí áàøãà áèr øåé äåéèë. ×öíêè áó, Ãóràíäà îëàí hå÷ áèr àéÿéÿ ÿñàñëàíìûr. Ãóràíûí hå÷ áèr àéÿñèíäÿ úÿhÿííÿìäÿ úÿçà gþröá, ñîírà áàüûøëàíàràã úÿííÿòÿ äöøìÿêäÿí áÿhñ åäèëìèr. Òàì ÿêñèíÿ, ìþâçó èëÿ áàüëû îëàí áöòöí àéÿëÿräÿ ãèéàìÿò göíö ìþìèíëÿrèí âÿ êàôèrëÿrèí äÿãèãëèêëÿ àérûëàúàãëàrû, ìþìèíëÿrèí ÿáÿäè úÿííÿòÿ gèrÿúÿêëÿrè, êàôèrëÿrèí èñÿ ÿáÿäè úÿhÿííÿìÿ gåäÿúÿêëÿrè áèëäèrèëèr:

“Îíëàr: “Úÿhÿííÿì îäó áèçÿ áèr íå÷ÿ göíäÿí àròûã ÿçàá âårìÿç” äåéÿrëÿr. Îíëàrà ñþéëÿ êè: “Ñèç Àëëàhäàí áåëÿ áèr âÿä àëìûñûíûçìû? Àëëàh hå÷ âàõò þç ÿhäèíäÿí äþíìÿç. Éîõñà Àëëàhà ãàrøû áèëìÿäèéèíèçè ñþéëÿéèrñèíèç?” Áÿëè, göíàh ãàçàíàí âÿ ãàçàíäûüû göíàhëàrëà ÿhàòÿ îëóíàí øÿõñëÿr úÿhÿííÿìëèêäèrëÿr âÿ îràäà hÿìèøÿëèê ãàëàúàãëàr. Èìàí gÿòèrÿíëÿr âÿ éàõøû èøëÿr gþrÿíëÿr èñÿ áåhèøòëèêäèrëÿr âÿ îràäà îëàúàãëàr” (“Áÿãÿrÿ” суряси, 80-82).

Башга áèr àéÿäÿ áåëÿ äåéèëèr:

“Áó, éÿhóäèëÿrèí: “Úÿhÿííÿì îäó áèçÿ áèr íå÷ÿ göíäÿí àròûã òîõóíìàç!” äåäèêëÿrèíÿ gþrÿäèr. Îíëàrû þç äèíëÿrè áàrÿäÿ äöçÿëòäèêëÿrè óéäórìàëàr àëäàäûá éîëäàí ÷ûõàrìûøäûr” (“Àëè-Èìràí” суряси, 24).

Úÿhÿííÿì èíñàíûí òÿñÿââöröíÿ gÿëìÿéÿúÿê ãÿäÿr áþéöê ÿçàáëàrû éàøàäàí éåräèr. Áóíà gþrÿ äÿ úÿhÿííÿìäÿ áèr ìöääÿò ãàëûá ÷ûõìàã ìöìêöí îëñàéäû áåëÿ, hå÷ áèr øöórëó èíñàíûí úÿhÿííÿì ÿçàáû êèìè áèr ÿçàáû íÿçÿrÿ àëìàñû ìöìêöí îëìàçäû. Úÿhÿííÿì Àëëàhûí “Ãàhhàr”, “Úàááàr” ñèôÿòëÿrèíèí ÿí øèääÿòëè òÿúÿëëè åòäèéè âÿ äöíéàäàêû hå÷ áèr ÿçàáëà ìöãàéèñÿ åäèëìÿéÿúÿê äÿrÿúÿäÿ ÿçàáëà äîëó îëàí ãîrõóíú áèr ìöhèòäèr. Áàrìàüûíûí óúó éàíàíäà ôÿréàä åëÿéÿí àúèç èíñàíûí ràhàò âÿ ëàãåéä áèr òÿrçäÿ áåëÿ áèr ÿçàáû íÿçÿräÿ òóòäóüóíó ñþéëÿìÿñè îíóí àüëûíûí òàìàìèëÿ èòìÿñèíèí ÿëàìÿòèäèr. Àëëàhûí ÿçàáûíû úèääè ãÿáóë åòìÿéÿí âÿ hàãñûçëûãëà ãàrøûëàéàí áèr êèìñÿ ÿñëèíäÿ Àëëàhûí ãÿärèíè ëàçûìè ñÿâèééÿäÿ áèëìÿéÿí âÿ èìàíäàí éîõñóë îëàí áèr çàâàëëûäûr.

- “Ìÿí îíñóç äà úÿííÿòëèéÿì” ìÿíòèãè:

Þçëÿrèíè èäåàë úÿííÿòëèê håñàá åäÿí èíñàíëàr âàr. Îíëàr äöíéàäà éàõøûëûã êèìè ãàâràäûãëàrû áèr íå÷ÿ êè÷èê èøëÿr gþrÿrÿê âÿ ïèñëèê êèìè ãÿáóë åòäèêëÿrè áèr íå÷ÿ ÿìÿëäÿí óçàã äóràràã úÿííÿòÿ ëàéèã îëäóãëàrûíû äöøöíörëÿr. Äèí hàããûíäàêû ìÿëóìàòëàrû ÷îõ àç, õóràôàòëàrëà äîëó îëàí áó èíñàíëàr ÿñëèíäÿ Ãóràíëà hå÷ áèr ÿëàãÿñè îëìàéàí, éàëíûç þçëÿrèíèí óéäóräóüó áèr äèí àíëàéûøûíà ñàhèáäèrляр. Äàíûøàíäà þçëÿrèíè ÿí hÿãèãè ìöñÿëìàí êèìè òÿãäèì åäèrëÿr. Ãóràíà gþrÿ èñÿ îíëàr ÿñë ìöørèêëÿräèr. Áó èíñàíëàrûí hàëû “Êÿhô” ñórÿñèíäÿ áåëÿ áèëäèrèëèr:

“Îíëàrà èêè àäàìû ìèñàë gÿòèr; îíëàrûí áèrèíÿ èêè öçöì áàüû âårèá îíëàrû õórìàëûãëàrëà ÿhàòÿ åòäèê âÿ àràëàrûíäà ÿêèí ñàëäûã. Î áàüëàrûí hÿr èêèñè þç áàrûíû âåräè âÿ áó áàräàí hå÷ áèr øåé ÿêñèëìÿäè. Áèç äÿ îíëàrûí àràñûíäàí áèr ÷àé àõûòäûã. Áó àäàìûí áàøãà ñÿrâÿòè äÿ âàr èäè. Î, þç éîëäàøûíà (òÿêÿááörëÿ): “Ìÿí ñÿíäÿí äàhà äþâëÿòëè âÿ ÿøиrÿтúÿ ñÿíäÿí äàhà ãöââÿòëèéÿì!” Î, þçöíÿ çöëì åòäèéè hàëäà áàüûíà gèrèá äåäè: “Áó áàüûí íÿ âàõòñà éîõ îëàúàüûíû göìàí åòìèrÿì. Ãèéàìÿòèí äÿ ãîïàúàüûíû çÿíí åòìèrÿì. ßgÿr Rÿááèìèí  höçóróíà ãàéòàrûëñàì, þçöìÿ áóíäàí äà éàõøû áèr ìÿñêÿí òàïàràì!” Îíóíëà ñþháÿò åäÿí éîëäàøû èñÿ áåëÿ äåäè: “ßââÿëúÿ ñÿíè òîrïàãäàí, ñîírà áèr ãÿòrÿ ñóäàí éàràòìûø, äàhà ñîírà ñÿíè àäàì øÿêëèíÿ ñàëìûø Àëëàhû èíêàrìû åäèrñÿí? Ëàêèí Àëëàh ìÿíèì Rÿááèìäèr âÿ ìÿí hå÷ êÿñè Îíà øÿrèê ãîøìàràì!”” (“Êÿhô” суряси, 32-38).

Àéÿäÿ áèëäèrèëÿí áàü ñàhèáè “Rÿááèìèí höçóróíà ãàéòàrûëñàì” èôàäÿñè èëÿ Àëëàhà âÿ àõèrÿò göíöíÿ òàì øÿêèëäÿ èìàí åòìÿäèéèíè, îíà gþrÿ äÿ øöáhÿ è÷èíäÿ îëäóüóíó òÿñäèã åäèr. Áóíóíëà йанашы, þçöíöí áèr ìþìèí îëäóüóíó èääèà åäèr âÿ Àëëàhûí îíó úÿííÿòëÿ ìöêàôàòëàíäûràúàüûíà ÿìèíäèr. Áó êîáóä âÿ àõìàã ìöørèê õàràêòårè òÿÿññöô êè, èíñàíëàr àràñûíäà ñîí äÿrÿúÿ ÷îõ éàéûëìûøäûr. Áó èíñàíëàr õàëèñ áèr ñàõòàêàr îëäóãëàrûíû ÿñëèíäÿ þçëÿrè äÿ áèëèrëÿr, ôÿãÿò, áèr àç òÿíãèä åäèëäèêäÿ î àí þçëÿrèíè òÿìèçÿ ÷ûõàrìàüà ÷àëûøûrëàr. Îíëàr äèíèí hþêìëÿrèíè òÿòáèã åòìÿéèí ÿhÿìèééÿòñèç îëäóüóíó èääèà åäèr, ìÿhÿëëÿäÿ äèíäàr êèìè òàíûíàí èíñàíëàrûí ÿñëèíäÿ íÿ ãÿäÿr íàìóññóç, ÿõëàãñûç îëäóüóíó èääèà åäÿrÿê þçëÿrèíè äîüró gþñòÿrìÿéÿ ÷àëûøûrëàr. Ãÿëáëÿrèíèí òÿìèç îëäóüóíó, hå÷ êèìèí ïèñëèéèíè èñòÿìÿäèêëÿrèíè, êèìñÿíèí ìàëûíäà, ìöëêöíäÿ, hÿéàò éîëäàøûíäà, ãûçûíäà gþçëÿrè îëìàäûüûíû ñþéëÿéÿrÿê “éàõøû àäàì” îëäóãëàrûíû ñöáóò åòìÿéÿ ÷àëûøûrëàr. Äèëÿí÷èëÿrÿ ñÿäÿãÿ âåräèêëÿrèíè, ãîíøóéà hàëâà ïàéëàäûãëàrûíû, “íå÷ÿ èëäèr” äþâëÿò гуллуьунда èøëÿäèêëÿrèíè, èíñàíëàrà õèäìÿò åòäèêëÿrèíè, áóíäàí àròûã ìöñÿëìàíчыëûã îëìàäûüûíû èääèà åäèrëÿr. Бязиляри иíñàíû ìöñÿëìàí åäÿíин îíóí тякъя ãîíøóсу èëÿ éàõøû êå÷èíìÿñè äåéèë, Àëëàhà бяндя îëìàсы âÿ Îíóí hþêìëÿrèíÿ èòàÿò åòìÿли îëäóüóíó áèëìир, éà äà þçëÿrèíè áèëìÿìÿçëèéÿ ãîéуrëàr.

Îíëàrûí ñàõòàêàrëûüûíûí ÿí áþéöê ÿëàìÿòè èñÿ малик îëäóãëàrû éàíëûø äèí àíëàéûøûíà äÿëèë òàïìàã ö÷öí áèr ñûrà úÿôÿíg ôèêèrëÿräÿí èñòèôàäÿ åòìÿëÿrèäèr. Þç hÿéàòëàrûíûн дцзэцнлцйцнц эюстярмяк ö÷öí èñòèôàäÿ åòäèêëÿrè “ÿí áþéöê èáàäÿò èøëÿìÿêäèr”, “ясас одур цряйин тямиз олсун” êèìè èôàäÿëÿr ÿí ÷îõ ràñò gÿëèíÿí íöìóíÿëÿräÿíäèr. Áó, Ãóràíûí èôàäÿñè èëÿ äåñÿê, “Àëëàhûí àäûíà éàëàí óéäórìàã”äûr âÿ úÿçàñû äà ÿáÿäè úÿhÿííÿìäèr.

“Сизя ня олмушдур, неъя мцщакимя йцрцдцрсцнцз? Щеч дцшцнцрсцнцз?! Йохса сизин ачыг-ашкар бир дялилиниз вардыр?! Яэяр доьру данышырсынызса, китабынызы эятирин!” (“Саффат” суряси, 154-157).

Áó úör èíñàíëàr “Áÿãÿrÿ” ñórÿñèíèí 9-úó àéÿñèíäÿ äÿ áèëäèrèëäèéè êèìè, “Àëëàhû âÿ ìþìèíëÿrè àëäàäûrëàr. Áèëìèrëÿr êè, ÿñëèíäÿ àíúàã þçëÿrèíè àëäàäûrëàr”.

- Èêèëè ñòàíäàròëû ìÿíòèãëÿr:

Èíñàí áàøãà áèr þçöíöàëäàòìà öñóëóíäàí äà èñòèôàäÿ åäèr. Þëöì àüëûíà gÿëÿí вахт ñîíñóçëóüà ãÿäÿr éîõ îëàúàüûíû äöøöíцr âÿ áóíóí äÿhøÿòè èëÿ Àëëàhûí âÿä åòäèéè ñîíñóç áèr hÿéàòûí “âàr îëà áèëÿúÿéèíÿ” 50 ôàèç åhòèìàë åäиr. Áåëÿëèêëÿ, þç è÷èíäÿ áèr íþâ öìèä èøûüû éàíäûrыr. Äègÿr òÿrÿôäÿí, Àëëàhûí îíóí öçÿrèíÿ ãîéäóüó áèr íå÷ÿ ìÿñóëèééÿòèí îëìàñû àüëûíà gÿëèíúÿ äÿ, äègÿr 50 ôàèç åhòèìàëû äöøöíör. “Íåúÿ îëñà òîrïàã îëóá éîõ îëàúàüàì, þëöìäÿí ñîírà hÿéàò éîõäór” äåéÿrÿê етдийи ещтимал, úÿhÿííÿì ÿçàáû èëÿ ãàrøûëàøìà êèìè ãîrõó âÿ íàràhàò÷ûëûüûíû äÿô åäÿr. Ùÿr èêè hàëäà äà ãÿôëÿò hàëûíûí îíà âåräèéè áèr ñÿrõîøëóã hàëû è÷èíäÿ þëöì îíó éàõàëàéàнà ãÿäÿr hÿéàòûíû äàâàì åòäèrÿr.

Ãÿôëÿòèí íÿòèúÿñè

ßââÿëêè áþëìÿëÿräÿ èíñàíûí éàøàäûüû ìöääÿòäÿ þëöìöí þçöíö õàòûrëàòäûüûíû äåìèøäèê. Áó õàòûrëàòìàëàr îíà ôàéäà âårèr âÿ èíñàí áèr íå÷ÿ ìþâçóíó òÿêràr îëàràã íÿçÿräÿí êå÷èrìÿê, hÿéàòà âÿ hàäèñÿëÿrÿ îëàí ìöíàñèáÿòèíè éåíèäÿí ãàéäàéà ñàëìàã ëàçûì gÿëäèéèíè úèääè áèr øÿêèëäÿ äöøöíìÿéÿ áàøëàéûr. Éà äà áÿhñ åòäèéèìèç ìöäàôèÿ ìåõàíèçìëÿrè hÿrÿêÿòÿ êå÷èr, ãÿëáèíèí âÿ gþçöíöí þíöíäÿêè ãÿôëÿò ïÿräÿñè göíäÿí-göíÿ äàhà äà ãàëûíëàøìàüà áàøëàéûr.

Èíêàr÷ûëàrûí áèr ãèñìèíèí éàøëàøûá þëöìÿ éàõûíëàøäûãëàrû hàëäà þëöìö ñàêèò âÿ ìÿíàñûç áèr göëöìñÿìÿ, ràhàòëûãëà gþçëÿìÿñè áó ïÿräÿíèí ãàëûíëûüûíûí ÷ÿòèí ìÿrhÿëÿéÿ ÷àòìàñûíûí gþñòÿrèúèñèäèr. ×öíêè þëöì îíëàrà àròûã éàëíûç gþçÿë âÿ øèrèí áèr éóõó, ràhàòëûã âÿ ñàêèòëèê, ÿáÿäè áèr ràhàòëûã âÿä åäèr.

Ùàëáóêè îíëàrû éîõäàí âàr åäèá éàràäàí, ñîírà þëäöröá òÿêràr äèrèëäÿí Àëëàh îíëàrà ÿçàáëà êå÷èrÿúÿêëÿrè ÿáÿäè áèr hÿéàòû, ÿáÿäè áèr ïåøìàí÷ûëûüû, áÿäáÿõòëèéè âÿä åòìèøäèr. Îíëàr äà áó hÿãèãÿòè òàì ÿáÿäè éóõó çÿíí åòäèêëÿrè þëöì àíûíäà þçëÿrè øÿõñÿí gþrörëÿr. ×öíêè þëöìöí áèr éîõîëìà îëìàäûüûíû, ÿêñèíÿ, þçëÿrè ö÷öí ÿçàáëà äîëó îëàí éåíè áèr äöíéàíûí áàøëàíüûcû îëäóüóíó äÿrê åäèrëÿr. Úàíëàrûíû àëàí þëöì ìÿëÿêëÿrèíèí äÿhøÿòëè gþröíöøö î áþéöê ÿçàáûí èëê õÿáÿräàr-ëûüûäûr. Áóна эюря Ãóràíäà þëöìäÿí ñîíràêû hÿéàòû rÿää åäÿí èíêàr÷ûëàräàí áÿhñ åäèëÿrêÿí “áÿñ ìÿëÿêëÿr îíëàrûí öçëÿrèíÿ, àrõàëàrûíà âórà-âórà úàíëàrûíû àëàíäà hàëëàrû íåúÿ îëàúàã?” äåéèëèr (“Ìóhÿììÿä” суряси, 24). Áó àíäà èíêàr÷ûëàrûí þëöìäÿí яввялêè êîáóä âÿ òÿêÿááörëö äàâràíûøëàrûíûí éårèíè äÿhøÿò, ïåøìàíчыëûã, ÷àrÿñèçëèê âÿ ñîíñóç áèr ÿçàá àëûr. Ãóràíäà áó âÿçèééÿò áåëÿ áèëäèrèëèr:

“Äåäèëÿr: “Ìÿgÿr áèç òîrïàüà ãàrûøûá éîõ îëàíäàí ñîírà éåíèäÿíìè éàràäûëàúàüûã?” Áÿëè, îíëàr Rÿááè èëÿ ãàrøûëàøàúàãëàrûíû èíêàr åäÿí êÿñëÿräèr! Äå êè: “Ñèçÿ ìöâÿêêèë îëàí þëöì ìÿëÿéè úàíûнûçû àëàúàãäûr. Ñîírà äà Rÿááèíèçèí höçóróíà ãàéòàrûëàúàãñûíûç. Êàø göíàhêàrëàrû ñÿíèí Rÿááèíèí höçóróíäà áàøëàrûíû àøàüû äèêèá: “Ïÿrâÿräègàrà! Gþräöê, åøèòäèê. Èíäè áèçè äöíéàéà ãàéòàr êè, éàõøû èø gþrÿê. Áèç òàì éÿãèíëèêëÿ èíàíäûã!” äåéÿíäÿ gþrÿéäèí!”” (“Ñÿúäÿ” суряси, 10-12).

Þëöìäÿí ãà÷ìàã ìöìêöí äåéèë

Èíñàí õöñóñèëÿ gÿíúëèéèíäÿ þëöìö hå÷ âàõò àüëûíà gÿòèrìÿê èñòÿìèr. Áóíó áèr ñîí êèìè gþräöéö ö÷öí hÿòòà þëöì hàããûíäàêû äöøöíúÿäÿí äÿ ãà÷ûr. Äöøöíìÿìÿê îíóí ö÷öí ÿí ràhàò ãà÷ûø éîëóäór. Ëàêèí ôèçèêè ãà÷ûø þëöìÿ áèr ÷àrÿ îëìàäûüû êèìè, þëöìö àüëûíà gÿòèrìÿêäÿí éàéûíàràã þëöìäÿí ãóròóëà áèëìÿê äÿ бир чыхыш йолу дейил. Áóíäàí ÿëàâÿ, þëöìö àüëûíà gÿòèrìÿìÿê äÿ ìöìêöí äåéèë. Èíñàí hÿr göí ràñòûíà ÷ûõàí ãÿçåòëÿräÿ ìöòëÿã þëöì õÿáÿrëÿrè èëÿ, башсаьлыьы èëÿ ãàrøûëàøûr. Éîëäà gåäÿrêÿí áèr úÿíàçÿ ìàøûíûíà ràñò gÿëèr âÿ éà áèr ãÿáиrèñòàíëûüûí ãàrøûñûíäàí êå÷èr. Ìöÿééÿí áèr ìöääÿò ÿrçèíäÿ éàõûíëàrû âÿ ãîhóìëàrû þëör. Îíëàrûí úÿíàçÿëÿrèíè àïàràíäà, éàñ éårëÿrèíè çèéàrÿò åäÿíäÿ ìöòëÿã áó hÿãèãÿòëÿ öç-öçÿ ãàëûr. Áàøãàëàrûíûí, õöñóñèëÿ äÿ ñåâäèêëÿrèíèí þëöìöíö gþräöêúÿ þç ñîíóíó äöøöíör. Áó äöøöíúÿ ãÿëáèíè ñûõûr, örÿéèíè áóëàíäûrûr. Èíñàíын íÿ ãÿäÿr èíàäêàrëûã етмясиня, ñûüûíмасына, ãà÷масына бахмайараг, ÿñëèíäÿ hå÷ юзц дя билмядян hÿr àí þç þëöìöíÿ тяряф ãà÷ûr. Ãàrøûñûíäà áàøãà áèr ãàïû âÿ éà ÷ûõûø éîëó éîõäór. Ùàíñû òÿrÿôÿ ÷åârèëÿrñÿ, þëöì îíó îràäà ãàrøûëàéûr. Òÿëÿ äàéàíìàäàí îíà äîüró éàõûíëàøûr âÿ ñîíäà éàõàëàéûr. Àëëàhûí ãàíóíóíäà hå÷ áèr äÿéèøèêëèê îëìàìûøäûr. Þëöì îíó ãÿäÿräÿ áèëäèrèëìèø áèr àíäà âÿ éåräÿ éàõàëàìûøäûr. Ãóràíäà áó ñèrr áåëÿ õÿáÿr âårèëèr:

“Äå êè: “Ãà÷äûüûíûç þëöì ñèçè ìöòëÿã éàõàëàéàúàãäûr. Ñîírà ñèç gèçëèíè äÿ, àøêàrû äà áèëÿí Àëëàhûí höçóróíà ãàéòàrûëàúàãñûíûç. Î äà ñèçÿ íÿëÿr åòäèéèíèçè õÿáÿr âårÿúÿêäèr!”” (“Úóìÿ” суряси, 8).

“Ùàràäà îëórñóíóçñà îëóí, hÿòòà óúà âÿ ìþhêÿì ãàëàëàr è÷ÿrèñèíäÿ îëñàíûç áåëÿ...” (“Íèñà” суряси, 78).

Áó ñÿáÿáëÿ åòìÿéèìèç âàúèá îëàí ÿìÿë þçöìöçö àëäàòìàüû âÿ éà hÿãèãÿòëÿrè ãóëàãàräûíà âórìàüû áèr êÿíàrà ãîéóá, Àëëàhûí талейимиçäÿ мцяййян етдийи ìöääÿòè ÿí gþçÿë øÿêèëäÿ ãèéìÿòëÿíäèrÿ áèëìÿêäèr. Áó ìöääÿòèí íÿ çàìàí áèòÿúÿéèíè äÿ éàëíûç Óúà Àëëàh áèëèr.