ГУР'АНЫН
ЕЛМИ
МЮ'ЪЦЗЯЛЯРИ
КАИНАТЫН ЯМЯЛЯ ЭЯЛМЯСИ
XX ясрин
яввялляриня гядяр hаким олан
фикир каинатын
сонсуз юлчцляря малик олмасы,
сонсуздан бяри вар олдуьу вя сонсуза гядяр дя вар олаъаьы шяклиндя иди. Статик
каинат модели
ады верилян бу анлайыша
эюря, каинат цчцн hяр hансы бир башланьыъ вя йа сон йохдур.
Материалист
фялсяфянин дя ясасыны
тяшкил едян бу фикир
каинаты сабит
вя дяйишмяйян маддяляр йыьыны олараг
гябул едяряк hяр hансы бир Йараданын
варлыьыны да рядд едирди.
Щалбуки XX ясрдя инкишаф
едян елм вя технолоэийа материализмин
бцнювряси hесаб
едилян сабит
каинат моделини
кюкцндян дармадаьын етди.
Статик каинат
модели ады верилян бу анлайыша
эюря, каинат цчцн hяр hансы бир башланьыъ вя йа сон йохдур.
Материалист
фялсяфянин дя ясасыны
тяшкил едян бу фикир
каинаты сабит
вя дяйишмяйян маддяляр йыьыны олараг
гябул едяряк hяр hансы бир Йараданын
варлыьыны да рядд едирди.
Щалбуки XX ясрдя инкишаф
едян елм вя технолоэийа материализмин
бцнювряси hесаб
едилян сабит
каинат моделини
кюкцндян дармадаьын етди.
Каинатын
башланьыъынын олмасыны
XXI ясрин яввялляриндя - йашадыьымыз бу дюврдя
мцасир физика
мцхтялиф мцшаhидя, тяърцбя вя hесабларла
сцбут едиб.
Бундан башга
каинатын материалистлярин иддиа
етдикляри кими сабит
вя статик олмадыьы, яксиня, hяр ан hярякят етдийи,
дяйишдийи
вя эенишляндийи дя тясдиг
едилиб. Бу эцн бу hягигятляр бцтцн елм дцнйасы тяряфиндян гябул едилир. Гурани-Кяримдя каинатын мейдана
эялмяси иля баьлы бунлар
билдирилир:
О, эюйляри вя йери (йохдан)
вар едяндир... (Янам, 6/101).
Гуранда юз яксини тапан бу мялумат мцасир елмин кяшфляри иля цст-цстя дцшцр. Йухарыда да гейд
етдийимиз кими,
чаьдаш астрофизиканын
эялдийи гяти нятиъя дя бцтцн каинатын юзцнцн маддя вя заман
юлчцляри
иля бирликдя бир сыфыр анында
бюйцк бир партлайышла
мейдана эялдийини
играр едир. Бюйцк партлайыш
вя йа орижинал
ады иля десяк, Биг банг нязяриййяси бцтцн каинатын
тяхминян 15 милйард
ил яввял бир нюгтянин партламасы
нятиъясиндя йохдан вар олдуьуну сцбут етмишдир.
Биг бангдан
яввял маддя дейилян бир нясня йох иди.
Маддянин, енержинин,
hятта заманын
да олмадыьы, тамамиля метафизика
олараг адландыра
биляъяйимиз бир
йохлуг шяраитиндя маддя, енержи вя заман бир
анда йарадылмышдыр.
Мцасир физиканын
елми шякилдя сцбута
йетирдийи бу
бюйцк hягигят Гуранда бизя hяля 1400 ил бундан
яввял хябяр верилиб!

1. Ачыг чяhрайы рянэли hиссяляр истидир.
2. Тцнд гяhвяйи рянэли hиссяляр арха план радиасийасыны эюстярир.
3. Ачыг гяhвяйи рянэли hиссяляр сойугдур.
4. Гаты чяhрайы рянэли hиссяляр ян исти йерляри эюстярир. |
КАИНАТЫН ЭЕНИШЛЯНМЯСИ
Астрономийа елминин hяля инкишаф етмядийи бир
дюврдя - 1400 ил яввял эюндярилян Гурани-Кяримдя каинатын эенишлянмясиндян беля бяhс едилир:
Биз эюйц гцдрятимизля йаратдыг вя биз ону эенишляндирмякдяйик (Зарийат, 51/47).
Бу айядяки сяма (эюй) кялмясиндян Гуранын яксяр йериндя каинат вя космос мянасында истифадя едилир. Бу айядя дя билдирдийимиз мянада ишлядилир
вя каинатын эенишляндийини хябяр верир. Азярбайъан дилиня Биз ону
эенишляндирмякдяйик кими тяръцмя едилян яряб дилиндяки иння ля мусиуня ифадясиндяки мусиуня кялмяси эенишляндирмяк мянасына эялян явсяя фелиндян тюряйиб.
Ля шякилчиси дя бирликдя ишлядилян исим вя сифятя уйьун олараг чох
мянасыны ифадя едир. Долайысы иля бу ифадя Биз эюйц вя йа каинаты
чох эенишляндирик мянасына эялир. Елмин
бу эцн эялдийи нятиъя Гурандакы
гянаятин тякрарланмасындан
башга бир шей
дейил [1].
XX ясрин яввялляриня гядяр елм дцнйасында hаким олан фикир
каинатын сонсуз
юлчцляря малик олмасы,
сонсуздан бяри вар олдуьу вя сонсуза гядяр дя вар олаъаьы шяклиндя иди. Анъаг мцасир
технолоэийалар ясасында
апарылан тядгигат вя hесабламалар
каинатын бир
башланьыъынын олдуьуну вя онун hяр ан
эенишляндийини
эюстярир.
XX ясрин яввялляриндя рус физики
Александр Фредман
вя белчикалы астрофизик
Эеорэе Лемайтр каинатын
фасилясиз
hярякят hалында олдуьуну вя эенишляндийини
нязяри олараг hесабламышдылар.
Бу hягигят 1929-ъу илдя мцшаhидялярля сцбут
олунмушду.
Каинат
илк партлайышдан
индийя кими hяр ан
бюйцк бир
сцрятля эенишлянир.
Алимляр эенишлянян каинаты
цфцрцляряк шишян бир
шарын сятhиня охшадырлар. |
Америкалы
астроном Едвин
Щуббл
няhянэ телескопла
эюй цзцнц арашдыраркян улдузларын
вя галактикаларын
бир-бириндян сцрятля узаглашдыгларыны кяшф етди.
Бу кяшф астрономийа
тарихинин ян бюйцк кяшфляриндян бири сайылыр.
Щуббл бу тядгигатлары
заманы улдузларын
узаглыгларына
мцвафиг олараг
гырмызы рянэя тяряф йахынлашан
бир ишыг йайдыьыны эюрдц. Чцнки физиканын
мялум ганунларына
эюря, мцшаhидянин
апарылдыьы нюгтяйя тяряф hярякят едян ишыг групу
нарынъы истигамятя, мцшаhидянин
апарылдыьы нюгтядян узаглашан
ишыг групу да
гырмызы тяряфя йайылар. Щубблун мцшаhидяляриндя ися улдузларын
ишыгларында
гырмызы истигамятя тяряф бир йайылма
гейд едилмишди.
Гысасы,
улдузлар давамлы
олараг бир-бириндян узаглашырдылар.
Улдузлар вя галактикалар
анъаг биздян дейил, бир-бириндян дя узаглашырдылар.
Щяр шейин
фасилясиз
олараг бир-бириндян узаглашдыьы бир каинат
ися давамлы эенишлянян бир
каинат мянасына эялир. Каинатын эенишлянмяси сонракы иллярдя дя гяти олараг
тясдиг едилди.
Мювзуну даhа йахшы баша
дцшмяк цчцн каинаты
долдурулмагда
давам едян бир шарын сятhи
кими тясяввцр етмяк олар.
Шарын цстцндяки нюгтяляр шар долдугъа бир-бириндян узаглашдыьы кими каинатдакы
ъисимляр дя каинат эенишлядикъя бир-бириндян узаглашыр.
Яслиндя бу hягигят XX ясрин ян бюйцк елм адамларындан
бири сайылан
Алберт Ейнштейн
тяряфиндян дя нязяри олараг
кяшф едилмишди.
Лакин Ейнштейн
hямин дюврдя гябул едилян статик
каинат моделиня зидд чыхмамаг
мягсяди иля бу кяшфини бир
кянара гоймушду.
Ейнштейн сонралар
бу hярякятини карйерасынын
ян бюйцк сяhви адландырыб[2].
Бу елми
hягигят hяля hеч бир инсана
мялум олмадыьы hалда
Гуранда ясрлярля яввял ачыгланмышдыр.
Чцнки Гуран
бцтцн каинатын Йараданы вя hакими
олан Аллаhын сюзцдцр.
КАИНАТЫН
СОНУ ВЯ БИГ
КРАНЧ
Гейд
етдийимиз кими,
каинатын йарадылмасы
Биг банг дейилян бюйцк партлайышла
башлайыб. Щямин дюврдян индийя гядяр дя каинат эенишлянмякдядир. Алимляр билдирир
ки, каинатын
кцтляси кифайят едяъяк мигдара
чатанда бу эенишлянмя просеси ъазибя гцввясиня эюря дайанаъаг вя бу да каинатын
юз дахилиня чякилмяйя, бцзцлмяйя башламасына
сябяб олаъаг.
Каинатын бцзцлмяси просесинин
ися ахырда
Биг кранч (Бюйцк бцзцлмя) дейилян чох йцксяк бир истилик вя сыхылма
иля нятиъяляняъяйи гейд
едилир. Бу ися бизя мялум олан
бцтцн hяйатын
йох олмасы мянасына эялир[3].
Биг кранч
адлы бу елми
нязяриййяйя Гуранда
беля ишаря едилир:
Эюйц китаб сяhифяси кими
бцкцб гатлайаъаьымыз эцнц йадыныза
салын. Илк дяфя йаратдыьымыз кими
гайтарыб яввялки hалына
салырыг. Биз
йериня йетирмяли олдуьумуз вяди мцтляг йериня йетиряъяйик (Янбийа, 21/104).
Башга
бир айядя ися эюйлярин бу вязиййяти
беля изаh олунур:
Аллаhы лазымынъа гиймятляндирмядиляр. Щалбуки гийамят эцнц йер бцтцнлцкля Онун овъунун ичиндя олаъаг, эюйляр ися Онун саь яли
иля бцкцляъякдир. О, аид
етдикляри сифятлярдян тамамиля узаг вя уъадыр! (Зумяр, 39/67).
Биг кранч нязяриййясиня эюря, каинат башланьыъда олдуьу кими яввялъя йаваш-йаваш, сонра тядриъян сцрятля даьылмаьа башлайаъаг. Бцтцн бунлардан сонра ися сонсуз
йоьунлуг вя сонсуз hярарятдя, сонсуз кичикликдя бир нюгтя hалына эяляъяк. Бу елми нязяриййя Гуран айяляри иля там шякилдя цст-цстя дцшцр (Доьрусуну Аллаh билир).
ИСТИ ТЦСТЦДЯН
ЙАРАДЫЛЫШ
Бу эцн алимляр улдузларын
исти газ булудундан
мейдана эялдийини
билдирирляр. Исти газ
кцтлясиндян мейдана
эялмяк hям дя каинатын йарадылмасы
иля ялагядардыр. Каинатын
йарадылышы
барядяки бу елми кяшфляри Гуран да тясдиг едир:
О, йер цзцндя мюhкям дурмуш даьлар йаратды, ону бярякятли етди вя истяйянляр цчцн бярабяр олараг орада йер яhлинин рузисини дюрд эцндя мцяййян етди. Сонра Аллаh тцстц hалында олан
эюйя цз
тутду. Она вя йеря беля буйурду:
Истяр-истямяз вцъуда эялин! Онлар
да Истяйяряк вцъуда эялдик! дейя ъаваб вердиляр (Фуссилят, 41/10-11).
Бу айядя гейд едилян тцстц ифадяси яряб дилиндя духан кялмяси шяклиндядир.
Бу кялмя ады Гуранда
чякилян исти бир космик
тцстцнц ифадя едир.
Гаты маддяляря баьлы учан кичик
hиссяляри еhтива
едян, исти газ hалында бир
кцтля олан бу
тцстц формасы Гуран
айясиня там уйьун эялир. Бялли олдуьу кими, Гуранда
каинатын бу
мярhялядяки
эюрцнцшцнц тясвир едян ян мцнасиб сюздян истифадя олунуб. Алимляр ися каинатын
тцстц hалындакы исти
бир газ кцтлясиндян ямяля эялдийини
йалныз
XX ясрдя кяшф
едиб[4].
Каинатын
йаранмасы hаггындакы бу
мялуматын
илк дяфя Гуранда билдирилмяси шцбhясиз ки, Гуранын
елм саhясиндяки нювбяти мюъцзясидир.
ЭЮЙЛЯРЛЯ
ЙЕРИН
БИР-БИРИНДЯН
АЙРЫЛМАСЫ
Гуранда эюйлярин
йарадылмасы иля баьлы мялумат верян башга бир
айя ися белядир:
Мяэяр кафир оланлар эюйля йер битишик икян бизим онлары айырдыьымызы, hяр бир ъанлыны судан йаратдыьымызы билмирлярми?! Йеня дя иман эятирмязляр? (Янбийа, 21/30).
Айянин битишик
мянасына эялян ратг
кялмяси яряб дилиндя бир-бири
иля битишик,
айрылмаз бир
вязиййятдя, бцтцнляшмиш мяналарына
эялир. Йяни бу сюз ваhид бир
там hалында, бцтюв олан ики маддяни ифадя етмяк цчцн ишлядилир.
Айядяки айырдыьымызы ифадяси ися яряб дилиндяки фатг фели
иля ишлядилиб ки, бу ифадя дя битишик вязиййятдя олан бир
нясняни йарыб, парчалайыб
чюля чыхмасы мянасына эялир. Мясялян, тохумун ъцъяряряк торпагдан
чыхмасы да яряб дилиндя бу кялмя иля ифадя олунур.
Инди айяйя тякрар нязяр йетиряк. Айядя эюйлярля йерин бир-бири
иля битишик, йяни ратг
вязиййятиндя олмасындан
бяhс едилир.
Айядя hямин
кялмядян дярhал сонра эялян фатг
фели иля бунларын
айрылмасы билдирилир.
Йяни бири
диэярини йарараг
чюля чыхыр. Щягигятян дя Биг бангын илкин
эюрцнцшцнц фикирляшяндя каинатын бцтцн маддяляринин бир
нюгтядя топландыьыны эюрцрцк. Башга бир
ифадя иля hяр шей,
hятта hяля йарадылмамыш
олан эюйляр вя йер дя бу нюгтянин ичиндя, бир-бири
иля битишик,
айрылмаз вязиййятдя идиляр. Бундан
сонра бу нюгтя шиддятли бир партлайышла
йарылыр вя эюйля йер бир-бириндян айрылырлар.
ЭЮЙЛЯРЛЯ
ЙЕРИН АРАСЫНДА
ОЛАНЛАРЫН ЙАРАДЫЛЫШЫ
Гуранда эюйлярин,
йерин вя онларын арасында оланларын йарадылмасы иля баьлы мцхтялиф
айяляр вар:
Биз эюйляри, йери вя онларын арасында олан hяр шейи йалныз hагг-ядалятля йаратдыг. О саат мцтляг эяляъякдир. Сян (мцшриклярдян) йахшыъа цз дюндяр (вя йа онлары
алиъянаблыгла
баьышла) (Щиър, 15/85).
Эюйлярдя вя йердя, онларын арасында вя торпаьын алтында ня варса Онундур (Таhа,
20/6).
Биз эюйц, йери вя онларын арасында оланлары ойун-ойунъаг йаратмадыг (Янбийа, 21/16).
Елм адамлары исти бир газ
кцтлясинин башланьыъ мярhялядя артыб галынлашдыьыны, сонра бу кцтлянин hиссяляря айрылараг галактика маддялярини, улдузлары, планетляри ямяля эятирдийини билдирир. Башга сюзля, Йер кцряси
дя дахил олмагла
бцтцн улдузлар битишик
бир газ кцтлясиндян айрылан
hиссялярдир.
Бу hиссялярдян бир гисми улдузлары,
эцняшляри, планетляри ямяля эятириб.
Бунунла да чохлу
эцняш системляри вя галактикалар
мейдана эялиб. Яввялки сяhифялярдя дя гейд едилдийи
кими,
каинат ратг
(бир-бириня битишик)
hалда икян фатг (hиссяляря айрылмышдыр)
олмушдур. Каинатын
мейдана эялмяси hадисяси Гуранда бу
елми изаhлары
тясдиг едян мцнасиб ифадялярля гейд едилмишдир[5].
Космосда
йени мейдана
эялян ясас ъисимлярдян башга
бир
нечя
hисся hяр парчаланманын
айрылма олмасы
сябяби иля кянарда галмышдыр.
Бу ялавя hиссялярин елми ады
улдузлар арасындакы
галактика маддясидир. Алимляр бу
маддялярин астрофизик
hесабламалар
бахымындан
чох яhямиййятли олдуьуну билдирир.
Щямчинин бу
маддяляр тоз, тцстц вя йа газ адландырылаъаг гядяр инъя маддялярдир. Лакин
бу маддялярин
hамысы эюз
юнцня эятириляндя онларын космосдакы
галактикаларын
hамысындан даhа
бюйцк бир кцтля олдуьуну дцшцнмяйя ясаслар
йараныр. Галактикалардан
тяърид олмуш
бу маддялярин
мювъудлуьу мцасир дюврдя кяшф едился дя онларын
варлыьы йухарыда
эюстярдийимиз айялярдя йер алан
вя икисинин
арасындакылар,
онларын арасында
олан hяр шей кими
тяръцмя едилян мя бяйняhумя ифадяси иля Гуранда hяля 14 яср яввял хябяр верилмишдир.
КАИНАТДАКЫ МЦКЯММЯЛ СИСТЕМ
Йедди
эюйц гат-гат йарадан
Одур. Сян Ряhманын йаратдыьында hеч бир
уйьунсузлуг
эюрмязсян. Бир эюзцнц галдырыб
бах, hеч орада
бир йарыг эюря билярсянми?! Сонра
эюзцнц галдырыб
ики дяфя бах. Эюз орада зяиф, йорьун дцшяряк йеня дя сяня тяряф гайыдаъагдыр (Мцлк, 67/3-4).
Каинатдакы милйардларла улдуз вя галактика онлар цчцн мцкяммял таразлыгда тяйин едилмиш охлары ятрафында hярякят едирляр. Улдузлар, планетляр вя пейкляр hям юз охлары ятрафында, hям дя баьлы олдуглары системля бирликдя даими hярякятдядир.
Ичиндя бязян hятта 200-300
милйард улдуз олан галактикалар бир-биринин
арасындан кечиб эедирляр. Беля кечидляр заманы каинатдакы бюйцк системи даьыдаъаг hеч бир тоггушма ола
билмяз.
Каинатдакы
сцряти бизим
билдийимиз
юлчц, hесаб вя стандартларла
мцгайися етмяк чох чятиндир. Милйардларла,
hятта трилйонларла
тон аьырлыьындакы улдузлар,
планетляр, сайсыз дяйярляри анъаг рийазиййатчыларын
баша дцшяъяйи юлчцдя олан няhянэ галактикалар
вя галактика
кцмяляри космосда
фювгялтябии сцрятля hярякят едир. Мясялян, Йер кцряси
юз оху ятрафында саатда
1.670 км сцрятля hярякят едир. Бу
эцн ян сцрятли эцллянин саатда тяхминян 1.800 км-лик
бир сцрятя малик олдуьуну нязяря алсаг, Йер кцрясинин
сцрятинин онун
няhянэлийиня бахмайараг
неъя бюйцк олмасы айдынлашар.
Дцнйанын Эцняш ятрафындакы
сцряти ися эцллянин сцрятиндян тяхминян 60 дяфя чохдур - саатда
108.000 км! (Бу ъцр бюйцк сцрятля hярякят едян бир няглиййат васитяси
дцзялдилсяйди, о, Йер кцрясинин
ятрафында
22 дягигяйя долана
билярди).
Бу рягямляр анъаг
Йер кцряси иля баьлыдыр. Эцняш системи
ися даhа hейрятамиз вя мюъцзялидир.
Бу системин
сцряти идрак
вя мянтиг чярчивялярини дя ашаъаг сявиййядя йцксякдир. Каинатдакы
системляр бюйцдцкъя сцрят дя чохалыр.
Йер кцрясинин Эцняш системинин
галактика мяркязи ятрафындакы
сцряти саатда
720.000 километрдир.
Тяхминян 200 милйард
улдузу олан
Саманйолу галактикасынын
космосдакы
сцряти ися саатда
950.000 километрдир.
Шцбhя йохдур ки,
беля гарышыг
вя сцрятли бир
системдя няhянэ тоггушмаларын
олмасы мцмкцндцр. Анъаг hеч бир беля
hадися баш вермир
вя бу сябябдян дя hяйатымызы
ямин-аманлыгла
давам етдиририк.
Чцнки каинатдакы
hяр шей Аллаhын
йаратдыьы гцсурсуз системя эюря hярякят едир. Буна
эюря дя айядя билдирилдийи
кими, бцтцн бу системдя hеч бир уйьунсузлуг
йохдур.
Бунлар Аллаhын айяляридир ки, онлары сяня доьру-дцзэцн билдиририк (Бягяря, 2/152).
Биз сяня ачыг-айдын дялилляр эюндярдик, онлары йалныз фасигляр инкар едярляр (Бягяря, 2/99).
ЭЦНЯШИН, АЙЫН ВЯ УЛДУЗЛАРЫН
ЙАРАДЫЛМАСЫНДАКЫ
МЦХТЯЛИФЛИК
Цстцнцздя йедди мюhкям эюй гурдуг. Сизин цчцн чох парлаг бир чыраг (Эцняш) йаратдыг (Нябя, 78/12-13).
Мялум
олдуьу кими, Эцняш юз системиндяки ишыьын йеэаня мянбяйидир. Астрономлар Айын ишыг мянбяйи олмадыьыны, онун йалныз Эцняшдян гябул етдийи ишыьы якс етдирдийини техноложи имканларын инкишаф етмяси сайясиндя кяшф едибляр. Йухарыдакы айядя гейд едилян чыраг ифадяси дя истилик вя ишыьын мянбяйи олан Эцняши яряб дилиндя мцкяммял сявиййядя ифадя едян сираъ кялмясидир. Аллаh Гуранда Ай, Эцняш вя улдузлар кими эюй ъисимляриндян бяhс едяркян мцхтялиф кялмяляр ишлядир. Бунлардан Эцняшля Айын йарадылмасындакы
мцхтялифлик Гуранда
беля ифадя едилир:
Орада айы бир нур, эцняши дя бир чыраг етди (Нуh, 71/16).
Йухарыдакы айядя Ай цчцн ишыг (яряб дилиндя нур), Эцняш цчцнся чыраг (яряб дилиндя сираъ) кялмяляри ишлядилир. Бурада Ай цчцн ишлядилян сюз ишыьы якс
етдирян парлаг
вя hярякятсиз бир
кцтляни ифадя едир. Эцняш цчцн ишлядилян кялмя ися hямишя йанан, истилик
вя ишыьын мянбяйи, эюйдяки бир нясня мяналарына эялир. Диэяр тяряфдян, улдуз кялмяси яряб дилиндя мейдана
чыхан, эюрцнян мяналарына
эялян няъямя кюкцндян тюрямишдир.
Бундан башга,
улдуз ашаьыда айядяки кими,
ишыьы иля гаранлыглары йаран, парылдайан,
юзц-юзцнц тцкяндирян вя йанан мяналарына ишарят едян сягиб кялмяси иля дя гейд едилир:
(О, зцлмяти йаран)
парлаг улдуздур
(Тариг, 86/3).
Айын юз ишыьыны ятрафа йаймадыьын, онун йалныз Эцняшдян эялян ишыьы, Эцняш вя улдузларын ися юз ишыгларыны якс етдирдийини артыг мцасир елмдян билирик. Бу hягигятляр Гуранда инсанларын эюй ъисимляри иля баьлы мялуматынын чох
мяhдуд вя бясит олдуьу бир заманда, йяни 14 яср бундан яввял билдирилиб.
ОРБИТЛЯР
ВЯ ДЮВР
ЕДЯН КАИНАТ
Каинатдакы язямятли низамын мцhцм сябябляриндян бири дя шцбhясиз ки, эюй ъисимляринин мцяййян едилмиш охлары ятрафында hярякят етмясидир. Улдузлар, планетляр вя пейкляр hям юз охлары
ятрафында,
hям дя баьлы олдуглары
системля бирликдя hярякят едир. Каинат
санки фабрикин дишли алятляри кими инъя бир системдя hярякятдядир.
Каинатда
тяхминян 200 милйард
галактика, hяр галактикада
ися ня аз, ня чох - дцз 200 милйард
улдуз вар. Бу
улдузларын
яксяриййятинин
планетляри, бу планетлярин дя юз пейкляри вар. Бцтцн бу
эюй ъисимляри чох инъя
hесабла мцяййян едилян орбитляря маликдир.
Онларын hяр бири милйон
иллярдир ки,
юз орбитиндя диэярляри иля гцсурсуз
бир уйьунлугда
вя низамда
hярякят едир. Бунларла
йанашы чохлу
гуйруглу улдузлар
да мювъуддур
ки, онлар да юз орбитляриндя фасилясиз hярякят hалындадыр.
Каинатдакы
орбитляр анъаг бязи эюй ъисимляриня аид дейил.
Эцняш системи hятта башга
галактикаларын,
башга мяркязлярин ятрафында
бюйцк hярякилик (динамиклик,
фяалиййят) нцмайиш етдирир.
Йер вя онунла
бирликдя Эцняш системи яввялки йериндян hяр ил 500 милйон
километр узаглашыр.
Щесабланыб
ки, эюй ъисимляри юз орбитляриндяки
истигамятляриндян гисмян чыхса, бу
систем алт-цст олаъаг. Мясялян, Йер юз орбитиндя йерини ади вязиййятдяки истигамятиндян ашаьы-йухары
ъями 3 мм дяйишся, мейдана эяляъяк
дяhшятли hадисяляр бир
мянбядя беля билдирилир.
Йер кцряси Эцняшин ятрафында
фырланаркян еля hярякят едир ки,
hяр 18 милдя орбитиндян 2,8 мм айрылыр.
Йер кцрясинин орбитдяки бу hярякяти
1 мм дя олсун фярг йарада,
hансы тяряфяся мейлляня вя йа сапа билмяз. Чцнки онун орбитиндян 3 мм-лик айрылмасы
бюйцк фялакятляря сябяб оларды. Йер
юз орбитиндян бу заман 2,8 мм
дейил, 2,5 мм айрылсайды,
дцнйадакы
бцтцн ъанлылар
донарды. Яэяр орбитдян айрылма
3,1 мм олсайды,
бцтцн ъанлылар
истидян йанараг
кцл оларды[6].
Эюй ъисимляринин фяргли бир
хцсусиййяти дя онларын юз орбитляри иля йанашы бир
дя юз охлары ятрафында hярякят етмясидир. Гуранын Дюнцшлц олан эюйя анд олсун (Тариг, 86/11) айяси мяhз бу hягигятя ишарядир. Ялбяття, Гуранын эюндярилдийи дюврдя инсанлар дюврцмцздя олдуьу кими космосу милйонларла километр узаглара гядяр мцшаhидя едя биляъяк телескоплара, инкишаф етмиш технолоэийалара, мцасир физика вя астрономийа hаггында мялуматлара малик дейилди. Долайысы иля каинатын
айядя билдирилдийи
кими, (Ъцрбяъцр улдуз)
йоллары олан
эюй (Зарийат,
51/7) олдуьуну hямин дюврдя елми шякилдя сцбут етмяк дя мцмкцн дейилди. Анъаг hямин ясрдя назил едилян Гурани-Кяримдя бу hягигят бизя айдын
шякилдя хябяр верилир,
чцнки Гуран Аллаhын
сюзцдцр.
 Каинатда чохлу
гуйруглу улдуз
кими йухарыдакы
шякилдя эюрцнян Щаллей
гуйруглу улдузу
да низамлы
олараг hярякят едир.
Юзцнямяхсус мцяййян бир
орбити вар.
Башга эюй ъисимляри иля бирликдя гцсурсуз
бир аhянэ вя низам дахилиндя бу орбитдя hярякят едир.
Каинатдакы
бцтцн эюй ъисимляринин,
планетлярин, бу
планетлярин
пейкляринин, улдузларын,
hятта
галактикаларын
да чох инъя hесабларла
мцяййянляшдирилмиш
орбитляри вар.
Бу гцсурсуз
низамы гуран
вя онун
давамлылыьыны
тямин
едян бцтцн каинаты
йарадан Аллаhдыр.
|
ЭЦНЯШИН
ЩЯРЯКЯТ
ИСТИГАМЯТИ
Гуранда
Эцняшдян вя Айдан бяhс едиляркян онларын hяр биринин
юзцнямяхсус
орбитинин олмасы
гейд едилир:
Эеъяни вя эцндцзц дя, Эцняши вя Айы да
йарадан Одур. Онларын hяр бири (юзцня мяхсус) бир эюйдя цзцр (Янбийа, 21/33).
Бу айядяки цзмяк кялмяси яряб дилиндя сябяhя фели иля ифадя едилир. Бу кялмядян Эцняшин
космосдакы
hярякятини билдирмяк цчцн истифадя олунуб. Бу
кялмя hямчинин
Эцняшин
космосдакы
hярякятинин нязарятсиз олмадыьыны, онун юз орбитиндя hярякят етдийини
вя дювр едяркян юзцнямяхсус hярякят даиряси олдуьуну анладыр.
Эцняшин сабит (вя йа статик)
олмамасы, онун
мцяййян орбитдя hярякят етмяси башга
бир айядя беля гейд едилир:
Эцняш дя юзц цчцн мцяййян олунмуш йердя сейр едяр. Бу,
йенилмяз гцввят саhиби олан (hяр шейи) билян Аллаhын тягдиридир (Йасин, 36/38).
Гуранда билдирилян бу hягигятляр йалныз вя йалныз XX
ясрдя астрономийа елми саhясиндя апарылан тядгигатларла тясдиг едилиб. Мцтяхяссислярин hесабламаларына эюря, Эцняш Солар Апекс адлы орбит бойу Вега улдузу истигамятиндя саатда 720.000 километрлик мюhтяшям бир сцрятля hярякят едир. Бу тяхмини hесаблама
Эцняшин
сутка ярзиндя 17 милйон 280
мин километр
йол гят етдийини
эюстярир. Эцняшля бирликдя онун ъазибя системиндяки бцтцн планет
вя пейкляри дя ейни мясафяни гят едир.
АЙ ИЛИНИН
ЩЕСАБЛАНМАСЫ
Эцняши ишыглы, айы нурлу едян, иллярин сайыны вя hесабы билясиниз дейя, ай цчцн мянзилляр мцяййян едян мяhз Одур. Аллаh бунлары
анъаг hагг олараг
йаратды. О, айялярини анлайыб
билян бир тайфа
цчцн беля мцфяссял изаh едяр! (Йунус,
10/5).
Биз ай
цчцн дя мянзилляр мцяййян етдик. Нящайят, о дюнцб хурма аьаъынын гуру вя яйри будаьы кими олар (Йасин, 36/39)
Йухарыдакы илк
айядя Аллаh Айын инсанлар цчцн иллярин hесабланмасында бир
юлчц олаъаьыны айдын шякилдя билдирмишдир. Бундан башга,
бу hесабламалар
нязярляри Айын
юз орбитиндя hярякяти яснасындакы
йерляриня уйьун олаъаьына
ъялб едир.
Йер-Ай вя Йер-Эцняш истигамятляри арасындакы
буъаг давамлы
олараг дяйишдийи цчцн биз
Айы чешидли
вахтларда мцхтялиф шякиллярдя эюрцрцк. Айы эюрмяйимиз Айын Эцняшдян алдыьы ишыьы якс етдирмяси сябяби иля мцмкцндцр. Бунун
цчцн дя Айын Эцняшин ятрафындан ишыгландырылан
тяряфи Йердяки мцшаhидячийя эюря hямишя дяйишир. Бу
дяйишикликляр нязяря алынараг бязи hесабламалар
апарылыр ки,
бу да илляри hесабламаьы асанлашдырыр.
Яввялляр 1 ай инсанлар
тяряфиндян ики бядрлянмиш ай арасындакы
вахт вя йа
Айын Йерин ятрафында
дювр етдийи
заман кясийи олараг
эютцрцлцрдц. Бу hесаба
эюря, бир ай 29 эцн 12 саат 44 дягигя тяшкил едирди.
Буна гямяри ай дейилир.
12 гямяри ай ися Рум тягвиминя эюря, 1 ил едир. Анъаг Йерин
Эцняш ятрафындакы
дювряси гуртаранда
1 ил олараг гябул етдийимиз
милади тягвимля Рум
тягвими
арасында hяр ил 11 эцнлцк фярг мейдана эялир. Кяhф сурясинин 25-ъи айясиндя бу
фярг беля шярh олунур:
Онлар маьарада цч йцз ил галдылар
вя цстцня доггуз ил
дя ялавя олунду (Кяhф, 18/25).
Айядя
гейд едилян
дюврц беля айдынлашдырмаг
мцмкцндцр: 300 ил
+ 11 эцн (hяр
ил цчцн мейдана
эялян фярг) = 3300
эцн. 1 Эцняш илинин
365 эцн 5 саат 48 дягигя
45,5 санийядян ибарят
олмасы нязяря
алынса, 3300 эцн
365,24 эцн 9 иля бярабярдир.
Башга сюзля,
милади тягвимя
эюря 300, Рум тягвиминя
эюря ися 300+9 илдир.
Айдын олдуьу
кими, айядя чох
инъя hесабламайа
ясасланан бу
9 иллик фярг диггятимизя
чатдырылыб
(ян доьрусуну
Аллаh билир). Гуранда
беля бир мялуматын
гейд едилмяси
мцгяддяс китабымызын
шцбhясиз ки, елми
мюъцзяляриндян
биридир.
ДЦНЙАНЫН
ДАИРЯВИ ОЛМАСЫ
Эюйляри вя йери hагг олараг йаратды. О, эеъяни эцндцзцн цстцня сарыб юртцр, эцндцзц дя эеъянин. О, эцняши вя айы рам етди.
Онларын hяр бири мцяййян бир мцддятядяк hярякят едяр. Аэаh олун ки,
О, йенилмяз гцввят саhибидир,
(эцнаhлары) чох
баьышлайандыр! (Зумяр, 39/5).
Гуранын
каинаты таныдан
айяляриндя истифадя олунмуш
ифадяляр кифайят гядяр диггятчякиъидир. Йухарыдакы
айядя сарыб юртмяк кими тяръцмя едилян яряб кялмяси тяквирдир.
Бу кялмянин Азярбайъан
тцркъясиндяки гаршылыьы даиряви бир шейин
цзяриня бир ъисим юртмякдир. (Мясялян, яряб дили лцьятляриндя баша
яммамя сарымаг
кими дяйирми
ъисимлярля баьлы олан
фелляр бу кюкдян ямяля эялян сюзлярля ишлядилир).
Айядя эеъя иля эцндцзцн бир-биринин
цзярини
сарыб юртмяси (тяквир етмяси) мювзусунда верилян билик
ейни заманда
дцнйанын
гурулушу hаггында сяhиh вя дольун мялумат веря биляр. Йяни VII ясрдя ендирилян Гуранда Йерин
даиряви олдуьуна ишаря едилмишдир.
Унутмаг
олмаз ки, о дюврдяки астрономийа
дцнйаны даhа фяргли шякилдя вя сявиййядя тясяввцр едирди. О дюврдя беля hесаб едирдиляр ки, Йер дцз сятhя маликдир.
Бцтцн елми
hесаблама вя ачыгламалар
да буна нязярян гурулурду.
Анъаг Гуран
Аллаhын сюзц олараг
каинаты характеризя едяркян бурада
сюзцэедян мясяля иля баьлы ян доьру кялмялярдян истифадя олунмушдур. Йахын
ясрлярдя юйряндийимиз бу
мялуматлар
Гуран айяляриндя hяля 1400 ил бундан яввял хябяр верилиб.
ДЦНЙАНЫН
ИСТИГАМЯТИ
Даьлара бахыб онлары донмуш зянн едярсян, hалбуки онлар булуд кечдийи кими кечиб эедярляр. Бу, hяр шейи баъарыгла
едян Аллаhын эюрдцйц ишдир. Щягигятян О, етдийиниз
ямяллярдян хябярдардыр
(Нямл, 27/88).
Нямл сурясиндяки айядя Йерин тякъя hярякят етмяси дейил, онун дювр етдийи истигамят дя тясвир олунур. 3500-4000 метр йцксякликдяки булуд топаларынын hярякят истигамяти hямишя гярбдян шяргя тяряфдир. Щава прогнозлары hазырланаркян яксяр hалларда гярбдяки hава шяраитинин ясас эютцрцлмясинин башлыъа сябяби дя будур[7]. Булуд
топаларынын
гярбдян шяргя тяряф hярякятинин
ясас сябяби
Йерин дювр етдийи
истигамятдир. Мялум олдуьу кими,
Йер дя гярбдян шяргя тяряф олмагла дювр едир.
Елмин йахын
иллярдя кяшф
етдийи бу hягигят Гуранда ясрлярля
бундан яввял хябяр верилиб.
АТМОСФЕРИН
ТЯБЯГЯЛЯРИ
Гуран
айяляриндя каинат
hаггында
верилян мялуматлардан
бири дя эюйцн йедди
тябягя олараг
тяшкил
едилмяси мясяляси иля баьлыдыр:
Йер цзцндя ня варса, hамысыны сизин цчцн йарадан, сонра сямайа цз тутараг ону йедди гат эюй hалында дцзялдиб низама салан Одур! О, hяр шейи биляндир! (Бягяря, 2/29).
Сонра Аллаh тцстц hалында олан эюйя цз тутду... Аллаh онлары
йедди эюй олараг
ики эцндя ямяля эятирди.
О, hяр бир эюйцн ишини юзцня вяhй едиб билдирди...
(Фуссилят, 41/11-12).
Гуранын яксяр айяляриндя растлашдыьымыз эюй кялмяси каинаты ифадя етмяк цчцн истифадя олундуьу кими hям дя дцнйанын сямасыны ифадя етмяк цчцн дя ишлядилмишдир. Кялмянин
бу мянасына варанда беля гянаят hасил олур ки, Йер кцрясинин эюй тябягяляри, башга сюзля, атмосферин 7 гаты мяhз йарадылыб. Бу кялмя hямчинин
ону тясдигляйир ки, атмосфер цст-цстя тябягялянмиш мцхтялиф
гатлардан мейдана эялиб[8].
Кимйяви вязиййятин
вя йа hаванын истилийинин ясас эютцрцлмяси йолу иля гейд едилян мясялялярдя атмосферин 7 тябягя олдуьу тясдиг едилмишдир[9]. Бу эцн hяля 48 саатлыг hава
прогнозларында
истифадя едилян вя Лимитед
Фине Месh Модел
(ЛФМИИ) адландырылан
атмосфер
моделиня эюря
дя атмосфер 7 тябягядян мейдана
эялиб. Мцасир
эеоложи формуллара
эюря, атмосферин
7 гаты беля тяртиб
едилиб:
1. Тропосфер
2. Стратосфер
3. Мезосфер
4. Термосфер
5. Екзосфер
6. Ионосфер
7. Манйетосфер.
Бу мювзу иля баьлы даhа бир мюъцзя
юз яксини
Фуссилят сурясинин
12-ъи айясиндя гейд
едилян О, hяр бир эюйцн ишини юзцня вяhй едиб билдирди ъцмлясиндя тапыр. Бу айядя Аллаhын
hяр тябягя цчцн мцяййян бир вязифя мцяййян етдийи билдирилир.
Яввялки сяhифялярдя дя эюрдцйцмцз кими,
адларыны йухарыда
садаладыьымыз атмосфер
тябягяляринин hяр биринин инсанларын
вя дцнйамыздакы
бцтцн ъанлыларын
hяйаты бахымындан
чох мцhцм вязифяляри вар.
Йаьышын мейдана
эялмясиндян зярярли
шцаларын
гаршысынын
алынмасына,
радио дальаларынын
ютцрцлмясиндян метеоритлярин зярярсиз hала эятирилмясиня гядяр hяр тябягянин юзцнямяхсус бир вязифяси вар. Ашаьыдакы айяляр ися бизя атмосферин
7 тябягяси иля баьлы биткин вя яhатяли билэиляр верир:
Мяэяр эюрмцрсцнцз ки, Аллаh йедди эюйц гат-гат неъя йаратды? (Нуh, 71/15).
Йедди эюйц
гат-гат йарадан
да Одур (Мцлк,
67/3).
Бу айялярдя гат кими
тяръцмя едилян тибягян кялмяси яряб дилиндя тябягя, бир
шейин уйьун олан гапаьы вя юртцйц мяналарына да
эялир ки, бу
да юз нювбясиндя цст гатын
алт гата уйьунлуьуну эюстярир. Кялмянин ъям hалда
истифадяси ися гат-гат
шяклиндя йазылыр. Айялярдя эюйцн гат-гат hалында
тясвир едилмяси
атмосфер тябягялярини
шцбhясиз ки, ян мцкяммял шякилдя ифадя едир. Мцасир инсанын
XX ясрин технолоэийасы олмадан
дярк едиб анлайа билмядийи бу hягигятлярин 1400 ил
яввял эюндярилмиш Гурани-Кяримдя айдын шякилдя ифадя олунмасы
ялбяття ки, чох бюйцк бир мюъцзядир. |