ƏSAS SƏHİFƏ SAYT HAQQINDA ƏLAQƏ
Kiyamet Gn - Harun Yahya

ГИЙАМЯТ

ЭЦНЦ


ЮЛЦМЛЯ БАШЛАJАН ЯСЛ ЩЯJАТ

Орта hесабла 60-70 ил гядяр гыса бир юмрц Исламын hюкмлярини горуйараг кечирян мюминлярля дцнйяви мягсядляринин далынъа гачараг Аллаhы вя дин эцнцнц унудан кафирлярин алаъаьы явяз чох фярглидир. Бу фярг илк олараг юлцм анында ортайа чыхар. Мялякляр мюминлярин ъанларыны эюзялликля аларкян кафирлярин ъаныны чятинлик ичиндя аларлар. Мялякляр мюминляря салам вериб онлары ъяннятля мцждяляйярляр. Айялярдя билдирилдийиня эюря, руhлары бядянляриндян йавашъа чякилиб алыныр. Щяр мюмин адам гачылмаз олдуьуну билдийи вя бу сябябдян hяйаты бойунъа hазырлыг эюрдцйц сонсуз hяйатын эириш гапысы олан юлцмля артыг гаршылашмышдыр. Инкарчылар ися hяйаты бойунъа юзцндян гачдыьы, варлыьыны билдикляри hалда нязяря алмамаьа чалышдыглары юлцмля шиддятли сарсынтылар ичиндя гаршылашырлар. Зябаниляр (ъяhяннямдя вязифя эюрян мялякляр) яллярини онлара доьру узадыр, цзляриня вя кцрякляриня вурараг руhларыны ян дяриндян аъыйла чыхарыр вя онлары алчалдыъы, йандырыъы бир язаба эюндярирляр:

"Каш сян кафирляри мялякляр онларын цзцня вя йанларына вура-вура: "Дадын атяшин язабыны!" - дейиб ъанларыны аланда эюряйдин!" ("Янфал" суряси, 50).

Мюминляр hяйатлары бойунъа бу эцн цчцн hазырлашыблар вя Аллаhа дин эцнцндя онлары ашаьыламамасы цчцн дуа етмишляр. "Али-Имран" сурясинин 194-ъц айясиндя мюминлярин бу дуалары беля билдирилир:

"Ей Ряббимиз! Юз пейьямбярлярин васитясиля бизя вяд етдиклярини вер вя гийамят эцнцндя бизи рцсвай етмя! Ялбяття, Сян Юз вядиня хилаф чыхмазсан!" ("Али-Имран" суряси, 194).

Дин эцнцндя йашанаъаг hадисяляр мюминлярин Аллаh гаршысында горхуларыны артырмагдадыр. Анъаг Аллаh мюминляри о чятин эцнцн шяриндян горудуьуну айясиндя билдирир:

"Щягигятян, биз Ряббимиздян, чох сярт, чятин эцндян горхуруг! Аллаh да онлары о эцнцн шяриндян горуйаъаг, онлара эюзяллик вя севинъ бяхш едяъякдир" ("Инсан" суряси, 10-11).

Айядян дя эюрцндцйц кими, Аллаhдан горхан вя ахирят эцнц цчцн hазырлыг эюрян мюминляр етдикляри hазырлыьын бир гаршылыьы олараг дин эцнц йашанаъаг чятинлик вя язаблара гаршы горунаъаглар. Чятинлик вя язаб ися инкарчылары эюзляйир.

Дин эцнцндя мюминлярин вязиййяти

Физики вязиййятляри

"О эцн мюмин кишилярин вя гадынларын нурунун онларын юнляриндян вя саь тяряфляриндян ахыб шюля сачдыьыны эюряъяксян. "Бу эцн сизин мцждяниз ичиндян чайлар ахан ъяннятлярдир. Сиз орада ябяди галаъагсыныз!" Бу, бюйцк гуртулушдур!" ("Щядид" суряси, 12).

Дин эцнцнцн горхусунун явязиндя бюйцк бир ямин-аманлыг вя тяhлцкясизлик ичиндя олан мюминлярин цзляри эюзлядикляри гаршылыьы алманын раhатлыьы вя севинъи иля нурлудур. Онлар хошбяхтлик ичиндядир ("Ябяся" суряси, 39). Гуранда мюминлярля кафирлярин цзляриндяки ифадялярин арасындакы фярг бу шякилдя билдирилир:

"Jахшы ишляр эюрянляри ъяннят вя даhа артыг мцкафатлар эюзляйир. Онларын цзцня ня бир тоз, ня дя бир зиллят гонар. Онлар ъяннятликдирляр вя орада ябяди галаъаглар! Эцнаh газананлара эцнаhлары гядяр ъяза вериляр. Онлары зиллят басар. Онлары Аллаhдан hеч кяс гуртара билмяз. Онларын цзц, санки эеъянин зцлмят парчалары иля юртцлмцшдцр. Онлар ъяhяннямликдирляр, юзляри дя орада ябяди галаъаглар!" ("Jунус" суряси, 26-27).

Инкарчылар ися иман эятирянляря йалварырлар. Дцнйа hяйатында мцбаризя hалында олдуглары мюминлярин нурларындан истяйирляр. Бу нурун мянасы бир айдынлыг, тяhлцкясизлик, раhатлыг вя севинъдир. Анъаг вя анъаг ъянняти hагг едян инсанларын цзляриндяки бу нурдан инкарчылар ня гядяр истясяляр дя файдалана билмяйяъякляр. Бу нурун гайнаьы дцнйада эюрцлян йахшы ишляр олдуьундан архаларында hеч бир салеh давранышы, ямяли олмайан инкарчынын буна саhиб олмасы мцмкцн дейил. Бу сябябдян мюминляр тяряфиндян онлара "Дцнйайа дюнцн, бир нур ахтарыб тапмаьа чалышын" ъавабы верилир. Мювзу иля баьлы Гурандакы айя бу шякилдядир:

"О эцн мцнафиг киши вя гадынлар иман эятирянляря: "Эюзляйин ки, нурунуздан бир гядяр ишыг алаг!" - дейяъякляр. Беля ъаваб вериляъякдир: "Эерийя дюнцб ишыг ахтарын!" Онларын арасына гапысынын ичяри тяряфиндя мярhямят вя байыр тяряфиндя язаб олан бир сядд чякиляъякдир" ("Щядид" суряси, 13).

Мюминляр дцнйада Аллаh ризасы цчцн эюстярдикляри сяйляринин гаршылыьыны алыблар. Вя (дцнйадакы) зяhмятиндян разы галаъаглар ("Ьашийя" суряси, 9). Аллаh онлара бцтцн ямялляринин ян эюзяли иля явязини вермишдир. Яслиндя эюзлядикляри вя цмид етдикляри дя будур. Бундан ютрц Аллаhа шцкр едярляр: "Онлар ися: "Бизя вердийи вядини йериня йетирмиш вя бизи бу йеря варис етмиш Аллаhа hямд олсун! Биз ъяннятин истядийимиз йериндя сакин олуруг. (Дцнйада йахшы) ямялляр едянлярин мцкафаты неъя дя эюзялдир!" - дейяъякляр" ("Зумяр" суряси, 74) дейярляр.

Мюминлярин алаъаьы явяз

"Дцнйа hяйаты кафирляр цчцн зинятлянмишдир. Онлар иман эятирянляря истеhза едирляр. Щалбуки, мцттягиляр гийамят эцнцндя онлардан цстцндцрляр. Аллаh истядийи кяся сайсыз-hесабсыз рузи веряр" ("Бягяря" суряси, 212).

Айядян дя эюрцндцйц кими, эюрмядикляри hалда Аллаhдан йана горху ичиндя олан вя гийамят саатыны ичляри титряйяряк эюзляйян мюминляр о эцн Аллаhын hимайяси алтында олаъаглар. Мюминлярин дин эцнцндя тяhлцкясизлик ичиндя олаъагларыны мцждяляйян диэяр бир айя бу шякилдядир:

"...О эцн Аллаh Юз Пейьямбярини вя онунла бирликдя иман эятирянляри хяъил етмяз. Онларын (иман) нуру юнляриндян вя саь тяряфляриндян ахыб шюля сачаркян онлар беля дейяъякляр: "Ей Ряббимиз! Бизим нурумузу тамам-камал еля вя бизи баьышла. Щягигятян, Сян hяр шейя гадирсян!" ("Тяhрим" суряси, 8).

Инкарчылар бянзяри эюрцнмямиш бир ашаьыланма ичиндя икян мюминляр дин эцнцндя hеч бир горху йашамазлар. Аллаhын онлара вяд етдийиня говушмаьын севинъи вя няшяси ичиндядирляр. Саь ялляриндя дяфтярини алыб раhатлыг ичиндя ъяннятя сювг етдикляри аны эюзляйярляр. Аллаh онлара дцнйадавя ахирятдя hеч бир немяти гадаьан етмямиш, там яксиня, сонсуз немятляриня ъаваб вермиш, ъанларыны эюзялликля алмыш вя дин эцнцндя дя онлары горумушдур. "Яраф" сурясинин 32-ъи айясиндя Аллаhын бцтцн немятляри мюминляря бяхш етдийи билдирилир:

"Де: "Аллаhын Юз бяндяляри цчцн йаратдыьы зиняти вя тямиз рузиляри ким hарам буйурмушдур?" Де: "Бунлар дцнйада иман эятирянляр цчцндцр, гийамят эцнцндя ися йалныз мюминляря мяхсусдур". Биз айяляримизи анлайыб билян бир тайфайа беля ятрафлы изаh едирик" ("Яраф" суряси, 32).

Щесаб аны баша чатыб атяши эцълц шякилдя гызышдырылмыш олан ъяhянням онлара эюстяриляндян сонра мюминляр ъяннятя эюндярилирляр:

"Ряббиндян горханлар да дястя-дястя ъяннятя эятириляъякляр. Няhайят, ора чатынъа онун гапылары ачылаъаг вя эюзятчиляри: "Салам ялейкцм! Хош эялдиниз! Ябяди галаъаьыныз ъяннятя дахил олун!" - дейяъякляр" ("Зумяр" суряси, 73).

Гуранда мюминлярин сонсуз ахирят hяйатында алаъаглары мцкафатлар мцфяссял шякилдя билдирилир. "Тур" сурясиндя ябяди йурдун немятляри садаланыр:

"Мцттягиляр ися, шцбhясиз ки, ъяннятляр вя немятляр ичиндя олаъаглар. Ряббинин онлара ята етдийи немятлярдян зювг алаъаглар. Рябби онлары ъяhянням язабындан горумушдур. (Онлара беля дейиляъякдир:) "(Дцнйада) етдийиниз йахшы ямяллярин мцгабилиндя нушъанлыгла йейин-ичин; Сяф-сяф дцзцлмцш тахтлара сюйкяндийиниз hалда!" Биз онлары ири эюзлц hурилярля евляндиряъяйик. Иман эятириб ювладлары иманла архаларынъа эедянлярин нясиллярини дя юзляриня гошаъаьыг. Онларын ямялляриндян hеч бир шей яскилтмяйяъяйик. Щяр кяс юз ямялинин эировудур! Онлары истядикляри мейвя вя ятля тямин едяъяйик. Онлар орада бир-бириня гядяh ютцряъякляр. Онда ня лаьлаьылыг, ня дя эцнаhа тяhрик вардыр. Онларын ятрафында юзляриня мяхсус олан, сядяф ичиндя эизлянмиш инъи кими эюзял оьланлар доланаъаглар. Онлар бир-бириндян hал-яhвал тутмаьа башлайаъаглар. Вя беля дейяъякляр: "Биз бундан яввял аилямиз ичиндя оларкян горхардыг. Артыг Аллаh бизя мярhямят буйуруб бизи ъяhянням язабындан горуду. Биз бундан яввял Она ибадят едирдик. Шцбhясиз ки, О, (вядиня садиг) кярям саhибидир, ряhм едяндир!"" ("Тур" суряси, 17-28).

Кафирляр чятин, мюминляр

асан бир hесаба чякилирляр

Дцнйадакы hяйатларыны Аллаhын эюстярдийи йолу бурахараг юз истяк вя ниййятляриня табе олан йа да ичиндя олдуглары ъямиййятин йанлыш дяйяр вя инамларына эюря йашайан инкарчыларын hесабы чох чятин олаъаг. О эцн онлара гаршы ня бир аъыма, ня бир шяфгят вардыр, ня дя язабларыны азалдаъаг бир эцъ... Бунун ян бюйцк сябяби онларын дцнйада Аллаhын варлыьына даир мцждячиляр эялмясиня бахмайараг Аллаhын hцдудларыны горумамалары вя дцнйайа тякрар эюндярилсяляр дя горумайаъагларыдыр. Бу, Гуран айяляри иля хябяр верилмиш мцтляг бир hягигятдир:

"Эятирилиб од цстцндя сахландыглары заман сян онларын: Каш ки, биз дцнйайа гайтарылыб Ряббимизин айялярини йалан hесаб етмяйяйдик вя мюминлярдян олайдыг!" - демялярини эюряйдин! Хейр, яввялъя эизлятдикляри онларын габаьына чыхды. Яэяр эери гайтарылсайдылар, йеня дя онлар гадаьан олундуглары шейя ял гатардылар. Онлар, шцбhясиз ки, йаланчыдырлар!" ("Янам" суряси, 27-28).

Щесабларыны веряркян бир йандан дурмадан гызышдырылан ъяhянням онлары эюзляйяр. Щеч бир ямялляри нязярдян йайынмадан явязини алмаг цчцн ъяhяннямя йолланарлар. О бюйцк hесаб бир айядя беля билдирилир:

"Ямял дяфтярляри ачылаъаьы заман; Эюй гопардылаъаьы заман; Ъяhянням аловландырылаъаьы заман; Вя Ъяннят йахынлашдырылаъаьы заман; Щяр кяс ня hазыр етдийини биляъякдир!" ("Тяквир" суряси, 10-14).

Мюминляр цчцн ися олдугъа асан бир hесабын олаъаьы "Иншигаг" сурясиндя билдирилмишдир:

"Ей инсан! Сян Ряббиня доьру чалышыб чабалайырсан. Сян Она говушаъагсан! Кимин ямял дяфтяри саь ялиня верилмишся, онунла йцнэцл hагг-hесаб чякиляъяк. Вя о, аилясинин йанына севинъля гайыдаъагдыр!" ("Иншигаг" суряси, 6-9).

Мюминляр дцнйадакы hяйатыны ону Jарадан вя доьруйа йюнялдян Ряббинин истядийи шякилдя давам етдирмишдир. Эцнаhлары ися сонсуз ряhмят саhиби олан Аллаh тяряфиндян яфв едилир. Аллаh олдугъа чох айядя иман едиб салеh ямяллярдя оланларын эцнаhларыны йахшылыглара чевириб баьышлайаъаьыны билдирмишдир. О эцн Ряббинин вяд етдикляриня сяслянир:

"Ей хатиръям олан кяс! Дюн Ряббиня, сян ондан разы олараг, О да сяндян! Бяндяляримин зцмрясиня дахил ол! Ъяннятимя варид ол!" ("Фяър" суряси, 27-30).

Беляликля, мюминляр Аллаhын онлара олан фязли вя еhсаны сайясиндя сонсуз атяш язабындан гуртулур вя Аллаhын сярhядсиз немятляри иля долу олан ъяннятя говушурлар. Она "Ъяннятя эир" дейилян мюминин ъавабы Гуранда бу шякилдя билдирилир:

"Онлар ися: "Бизя вердийи вядини йериня йетирмиш вя бизи бу йеря варис етмиш Аллаhа hямд олсун! Биз ъяннятин истядийимиз йериндя сакин олуруг. (Дцнйада йахшы) ямялляр едянлярин мцкафаты неъя дя эюзялдир!" - дейяъякляр" ("Зумяр" суряси, 74).

Дин эцнцндя инкарчыларын вязиййяти

Физики вязиййятляри

Дин эцнцндя инсанлар йени бир йарадылыша саhиб олурлар. Буна эюря мюминлярин цзц иманын нуруну вя эюзяллийини дашыйаркян кафирляр "чиркинляшибляр".

"Бу дцнйада онлара лянят дамьасы вурдуг, гийамят эцнц ися онлар чиркин кимсяляр олаъаглар" ("Гясяс" суряси, 42).

Jеня олдугъа чох айядя о эцн инкарчыларын цзлярини тоз, зиллят вя гаралты бцрцдцйц, онларын гапгара олдуьу билдирилмишдир:

"О эцн бир чох цзляря ися тоз-торпаг гонаъаг. Онлары зцлмят бцрцйяъякдир. Онлар кафирляр, позьунлардыр!" ("Ябяся" суряси, 40-42).

"Гийамят эцнц Аллаhа гаршы йалан уйдуруб сюйляйянлярин цзлярини гапгара эюрярсян. Мяэяр тякяббцр эюстярянляр цчцн ъяhяннямдя йер йохдур?!" ("Зумяр" суряси, 60).

Цзлярдяки бу физики чиркинляшмя метафизик бир дурумдур. Аллаhын истядийи кими йашайыб hейсиййяти бир hяйаты цстцн етмяйян бу инсанлар няфисляриня уйаркян яслиндя кичик олмаьы, ашаьыланмаьы эюзляри юнцня алмышлар. Няфся уйманын, виъдана гаршы чыхмаьын чиркинлийи онларын цзяриндядир. Бах, мяhз бундан ютрц "кичик тутулмуш" олараг ъяhяннямя сцрцлцбляр:

"Яэяр Биз истясяйдик, ону уъалдардыг. Лакин о йеря мейл едиб няфсинин истякляриня уйду. О еля бир кюпяйя бянзяйир ки, цстцня ъумсан да дилини чыхардыб ляhляйяр, ъуммасан да. Бу, айяляримизи йалан hесаб едянляр барясиндя чякилян мясялдир. Бу яhвалатлары сюйля ки, бялкя, дцшцнсцнляр!" ("Яраф" суряси, 176).

Няфсин кичик ойунларына мяьлуб олан бу инсанлар бюйцклянмянин гаршылыьыны ашаьыланмагла алырлар. "Ьашийя" сурясинин 2-ъи айясиндя тякъя физики чиркинликляриндян дейил, ейни заманда ашаьыланмыш олдугларындан да бяhс едилир:

"О эцн бир чох цзляр зялил эюркям алаъаг" ("Ьашийя" суряси, 2).

Тяhдидляря бахмайараг айяляри диггятя алмамыш вя дурумларыны дцзялтмямиш инкарчылар о анда hеч эюзлямядикляри гядяр ашаьылыг вя чарясиз бир вязиййятя дцшмцш олараг чашгынлыг йашайарлар. Аллаhын айялярини рядд едиб юз ниййят вя истякляриня эюря кефя баьлы бир hяйаты сечянляр Гуранда билдирилян язабы бу давранышлары газанырлар. Бу адамларын hесаб эцнцндя дцшяъякляри дурум олдугъа чятиндир. Аллаh hеч шцбhясиз ки, hаггла hюкм етмяси вя ядаляти сябяби иля Гурандакы вядлярини беля бир эцндя эерчякляшдиряъяк:

"...Биз гийамят эцнц онлары цзц цстя сцрцня-сцрцня, кор, лал вя кар кими мяhшяр айаьына чякяъяйик. Онларын дцшяъякляри йер ъяhяннямдир. Ъяhянням оду азалдыгъа онларын (бядянляринин) аловуну артыраъаьыг!" ("Исра" суряси, 97).

"О беля дейяр: "Ей Ряббим! Ня цчцн мяни мяhшяря кор олараг эятирдин, hалбуки мян эюрцрдцм!" (Аллаh) буйурар: "Елядир, амма сяня айяляримиз эялди, сян ися онлары унутдун. Бу эцн еляъя дя сян унудулаъагсан!" ("Таhа" суряси, 125-126).

Гуранда кафирлярин эюзляринин о эцн зиллятдян кор олаъаьы билдирилир:

"Онлар эюзлярини зялиланя ашаьы дикиб сяпялянмиш чяйирткяляр кими гябирляриндян чыхаъаглар" ("Гямяр" суряси, 7).

Кафирлярин кор вя зиллятдян нурдан дцшмцш олан эюзляри дя онларын эюрцнцшцнцн горхунълуьуну вя ийрянълийини артырыр. Эюздяки ифадя вя дяhшятвериъи эюрцнцш о эцн инкарчылара верилмиш бир хцсусиййятдир. Аллаh онларын hям горхулу симасыны, hям дя эюрцнцшляриндяки ашаьыланманы ачыг эюстярир:

"Сурун чалынаъаьы вя эцнаhкарлары эюзляри эюм-эюй эюйярмиш hалда мяhшяря эятиряъяйимиз эцн..." ("Таhа" суряси, 102).

Jеня Гуранда Аллаhын эюндярдийи елчиляря вя айяляриня гаршы ловьалыг вя тякяббцр эюстярян бу инсанларын дин эцнцндя бурунларынын цзяриня дамьа вурулаъаьы билдирилмишдир:

"Биз (тезликля) онун бурнуна дамьа басаъаьыг!" ("Гялям" суряси, 16).

Бу вязиййят дцнйада икян hагсыз бир тякяббцр ичиндя олан инсанлар цчцн мцhцм бир ашаьыланма сябябидир. Бурунларын хортум кими тяриф едилмяси вя хортумларын цзяриня ийрянълийи артыран дамьа вурулмасы инкарчыларын ахирятдяки чиркинликляри вя дцшдцкляри ашаьы дурум hаггында фикир йцрцтмяк цчцн йетярлидир. Артыг ахирятдя сон дяряъя раhат шяраитдя йашайаъаг мюминлярин яксиня инкарчылар давамлы шякилдя ашаьыланаъаглары бир hяйата башлайырлар:

"О эцн нечя-нечя цзляр севиниб эцляъяк, Юз Ряббиня бахаъагдыр! О эцн нечя-нечя цзляр тутулуб гаралаъаг. Саhибляринин бел сцмцкляринин гырылаъаьыны анлайаъагдыр!" ("Гийамя" суряси, 22-25).

Ня гачма, ня сахланма еhтималлары вардыр. Аллаh Гуранда эюрцнцшляри иля дярhал танынан кафирлярин алынларындан вя айагларындан йахаланараг ъяhяннямя атылдыьыны билдирмишдир:

"Эцнаhкарлар цзляриндян танынаъаг, кякилляриндян вя айагларындан тутулуб йахаланаъаглар" ("Ряhман" суряси, 41).

Данышмаларына изн верилмяз

Инкарчылар о эцн hяйатлары иля баьлы унутдуглары hяр hярякятин гаршыларына чыхмасыны бир чашгынлыг вя пешманлыгла гаршылайарлар. Гуранда бяhс едилян "каш" вя йа "ейваh" шяклиндяки гышгырыглары (фярйадлары) дашыдыглары пешманлыьын яслиндя бир файдасы олмадыьынын фяргиндя олдугларыны эюстярир. "Цзляри ода чеврилдийи эцн онлар: "Каш Аллаhа мцти олайдыг, Пейьямбяря итаят едяйдик!" - дейяъякляр" ("Яhзаб" суряси, 66) дейяряк hейфсилянян бу инсанларын йанма вя цзрляринин артыг hеч бир яhямиййяти йохдур. Jалварышларына, аьламаларына, аъы долу фярйадларына, чыьыртыларына вя йардым чыьырмаларына Аллаhдан эялян явяз Гуранда бу шякилдя билдирилмишдир:

"(Онлара беля) дейиляъякдир: "Сиз бу эцнцнцзя говушаъаьынызы (дцнйада) унутдуьунуз кими, Биз дя бу эцн сизи унудаъаьыг..." ("Ъасийя" суряси, 34).

Бунлара бахмайараг инсанларын Аллаhдан истяк вя тялябляри битмяз. Бир гисм Аллаhдан йох олмаьы истяйяр. Бир гисм гаршылашдыьы язабдан гуртулмаг цчцн саhиб олдугларыны фидйя олараг вермяк истяйяр, бир гисми дцнйайа эери дюнцб етдикляринин явязини вермяк истяйяр. Гуранда бу инсанлары салеh ямяллярля мяшьул олмаг цчцн дцнйайа эери чевирмя истякляри бу шякилдя билдирилир:

"Каш эцнаhкарлары юз Ряббинин hцзурунда башларыны ашаьы дикиб: "Ей Ряббимиз! Эюрдцк, ешитдик. Инди бизи гайтар ки, йахшы иш эюряк. Биз там йягинликля инандыг!" - дейяндя эюряйдин!" ("Сяъдя" суряси, 12).

Бу йалварышлары онлары бцрцйян горхунъ язаблардан гуртула билмяк цчцндцр. Щалбуки инкарчыларын дцнйайа эери гайтарылсалар беля яски ниййятляринин ясла дяйишмяйяъяйини Аллаh билдирмишдир. Бу инсанлар цчцн артыг hеч бир шякилдя гуртулуш йохдур. Кафирляр онлары Jарадан вя йашадан Аллаhа цсйан етмякля ян бюйцк эцнаhы ишляйибляр. Бу сябябдян hесаб эцнц юзлярини мцдафия етмяляриня дя изн верилмяз:

"О эцн вай hалына йалан сайанларын! Бу еля бир эцндцр ки, даныша билмязляр. Онлара цзр истямяйя изн дя верилмяз. О эцн вай hалына йалан сайанларын!" ("Мурсялат" суряси, 34-37).

Щямчинин Гуранда Аллаhын инкарчыларын етдикляриня гаршылыг олараг дин эцнцндя бу инсанларла данышмайаъаьыны, онлара бахмайаъаьы вя арындырмайаъаьы билдирилмишдир. Мювзу иля баьлы айялярдян бязиляри бу шякилдядир:

"Аллаhын назил етдийи китабда оланлары эизлядянлярин вя онун мцгабилиндя бир аз пара аланларын йедикляри гарынларында анъаг ода дюняъякдир. Гийамят эцнц Аллаh онларла данышмаз, (онлары) тямизя чыхармаз. Онлары шиддятли язаб эюзляйир!" ("Бягяря" суряси, 174).

"Аллаh иля олан яhдлярини вя андларыны уъуз бир гиймятя сатан шяхсляря ахирят немятляриндян hеч бир пай йохдур. Аллаh гийамят эцнцндя онлары диндирмяз, онлара нязяр салмаз вя онлары пак етмяз. Онлары шиддятли бир язаб эюзляйир!" ("Али-Имран" суряси, 77).

"(Аллаh) буйурар: "Орада зялил вязиййятдя дуруб галын вя Мяня hеч бир шей демяйин!" ("Муминун" суряси, 108).

Инсанларын гязяби беля Аллаhын кцфр едянляря олан гязяби иля мцгайися олунмаз. Инсан ня гядяр hиддятлянся дя бунун нятиъясиндя веря биляъяйи ъяза мяhдуддур. Щалбуки Аллаhын гязяби тясяввцряэялмяз дяряъядя бюйцкдцр. Бу гязябин сонунда аьла, хяйала эялмяйяъяк дяhшятдя бир явяз вардыр. Гязябин юлчцляри инсан аьлыны вя хяйал эцъцнцн йетишя биляъяйи hцдудлары ашыб кечир. Гуранда кцфр едянляря беля мцраъият едилир:

"Кцфр едянляря беля мцраъият едиляъякдир: "Аллаhын нифряти сизин юзцнцзя олан нифрятиниздян даhа бюйцкдцр. Чцнки сиз имана дявят олундуьунуз заман юз кцфрцнцздя давам едиб дурурдунуз!" ("Мумин" суряси, 10).

Горху ичиндя олмалары

Инкарчыларын сонсуза гядяр сцряъяк олан горху вя пешманлыглары юлцм мялякляринин ъанларыны алмаьа эялмяси иля башлайар. Мялякляря йахаландыгдан сонра hеч бир инкарчы гачмаьа ъяhд етмяз. Чцнки бу, сон йахаланышдыр вя юлцмля бирликдя сонсуз hяйатын гапысындан эириш баш вермишдир. Бах, о анда тяриф едиля билмяз бир горху бцтцн мянликлярини бцрцйяр вя дцнйада юзляриня едилмиш язаб горхусунун илк анларынын башладыьыны анлайарлар:

"Аллаh ифтира йахан, юзцня hеч бир вяhй олунмадыьы hалда: "...Каш сян залимляри юлцм язабы ичиндя чабалайан, мяляклярин дя яллярини узадыб: "Чыхарын ъанларынызы! Сиз бу эцн Аллаhа гаршы наhаг сюзляр данышдыьыныза вя Онун айяляриня тякяббцр эюстярдийинизя эюря алчалдыъы бир язабла ъязаландырылаъагсыныз!" - дедиклярини эюряйдин!" ("Янам" суряси, 93).

Дцнйада ялдя етдикляри бцтцн сярвятлярдян ял чякибляр. О эцн саhиб олдуглары hеч бир шейин мянасы йохдур. Ня газандыглары, ня дя эцвяндикляри кимсяйя бир файда вермяйяъякдир. Аллаhын hцзурунда тяк-тянhадырлар.

"Сиз Бизим hцзурумуза илк дяфя сизи йаратдыьымыз кими тяк-тянhа, юзц дя сизя вердийимизи арханыз да гойуб эялмисиниз. Артыг сизин юз араныз да Аллаhын шярикляри иддиа етдийиниз шяфаятчиляринизи эюрмцрцк. Артыг араныздакы гырылмыш вя иддиа етдикляриниз дя сиздян гейб олмушдур" ("Янам" суряси, 94).

Инкарчыларын ял-айаглары баьланмыш кимидир. Дцнйада чох севдикляри, истядикляри hяр шейи етдиклярини зянн етдикляри, юз истякляри ясасында истифадя етдикляри бядянляриня hюкм едя, она саhиб чыха билмязляр. Етмяк истядиклярини ясла едя билмязляр. Щямчинин Гуранда бу инсанларын о эцн сяъдяйя дявят едиляъякляри, фягят сяъдя етмяйя беля эцъляринин йетмяйяъяйи билдирилмишдир:

"Иш чятинляшяъяйи вя сяъдяйя дявят олунаъаглары эцн онлар гадир олмайаъаглар. Эюзляри зялилъясиня йеря дикиляъяк, юзлярини дя зиллят бцрцйяъякдир. Щалбуки онлар саьлам олдуглары икян сяъдяйя дявят олунурдулар" ("Гялям" суряси, 42-43).

Щяр шейин саhиби Аллаhдыр вя hяр шей Онун дилямяси иля йараныр. Инкарчыларын сяъдяйя чаьырылмасынын сябяби дцнйа hяйатлары бойунъа етмяйиб тяхиря салдыгларындан долайы бир сыхынты вя пешманлыг дуймаларыны тямин етмякдир. Даhа яввялтякяббцр эюстяряряк Аллаhа сяъдя етмяйи рядд едян бу инсанлар о эцн истясяляр беля буну баъара билмяйяъякляр. Артыг тутулуб сорьу-суала чякилир вя ъяhяннямя йолланырлар.

Пешманлыг

"Аллаhын hцзурунда дураъагларыны инкар едян кимсяляр, hягигятян, зийана уьрамышлар. Беля ки, саат гяфлятян башларынын цстцнц алдыьы заман онлар эцнаhларыны далларында дашыйараг дейяъякляр: "Дцнйадакы тягсирляримизя эюря вай hалымыза!" Бир бахын, дашыдыглары шей неъя дя писдир!" ("Янам" суряси, 31).

Инсан hяйат бойунъа ъидди бир пешманлыг дуйьусуну йашайар. Етдиклярини явязлямя имканы да вардыр. Амма нядянся тякяббцрцндян ютрц дцзялтмяйя hеч ъящб етмяз, доьруйа hеч бир заман йюнялмяз. Чцнки юзцнцн ян доьруну билдийини зянн етмякдя, бу цздян гулагларыны hяр юйцд-нясиhятя тыхайыр. Амма о эцн инсан дцнйада етдийи бу hярякятиндян ютрц ъидди бир пешманлыг дуйар. Анъаг дуйулан бу пешманлыьын артыг бир файдасы йохдур. Инкарчылар о эцн етдиклярини явяз едя билмяк цчцн гаршысыалынмаз бир истяк дуйарлар. Аллаhа онлары дцнйайа эери гайтармасы цчцн йалварарлар. Дцнйада саhиб олунан мал-дювлятлярин, оьулларын, hяйат йолдашларынын, янянялярин, бир тямяли олмадан мцдафия олунан фикирлярин ня дяряъядя мянасыз вя йарарсыз олдуьуну, садяъя Аллаh цчцн едилян ишлярин бир дяйяринин олдуьуну там олараг дярк едярляр. Анъаг бу идракын онлара артыг hеч бир файдасы йохдур.

Ичляриндян бир гисми ися дашыдыглары гцрур сябяби иля беля дяhшятли бир анда да пешманлыгларыны эизлямяйя чалышырлар:

"Яэяр зцлм етмиш бир шяхс йер цзцндя олан hяр шейя саhиб олсайды, ону фидйя верярди. Онлар язабы эюрдцкляри заман ичин-ичин пешман оларлар. Инсанлар арасында ядалятля hюкм олунар, онлара зцлм едилмяз" ("Jунус" суряси, 54).

Эцнаhларыны билсяляр дя буну бцрузя вермязляр. Щалбуки эюрдцкляри гаршылыг тамамиля hагг етдикляри кимидир вя Аллаhын ядалятинин бир нятиъясидир. Аллаh о эцн мюминлярля инкарчылары гяти олараг бир-бириндян айырыр. Инкарчыларын ъяhяннямя эирянядяк гаршылашдыглары hяр hадися шейтанын йолуну доьру йолдан цстцн тутмаларына эюрядир. Бу горхулу гаршылашманы hягигятян дя hагг едирляр:

"(Ряббинин hцзуруна) пис ямялля эялянляр ися ъяhянням одуна цзц цстя атыларлар. "Бу, йалныз ямялляринизин ъязасыдыр!" ("Нямл" суряси, 90).

Пешманлыьы эятирян даhа чох сябяб вардыр. Язабла гаршылыг эюрцбляр, тяк-тянhадырлар, юз дяриляри дя ялейhляриня шаhидлик едяр, чиркинляшдирилярляр вя сонсуз язабын дяhшятини hисс едярляр. Ъяhяннями дя эюрцбляр вя неъя бир дяhшятля гаршылашаъагларыны сонда анлайыблар. Юзцня дцнйада кор-кораня баьландыглары вя эцвяндикляри сахта танрылары артыг бир йухунун битмяси кими йох олублар. Jолу иля бюйцк бир сябатла эетдикляри шейтан да онлары тянhа бурахмышдыр:

"Иш битдикдя шейтан беля дейяъяк: "Аллаh сизя доьру вяд вермишди. Мян дя сизя вяд вермишдим, амма сонра вядимя хилаф чыхдым. Яслиндя мяним сизин цзяриниздя hеч бир hюкмцм йох иди. Лакин мян сизи чаьырдым, сиз дя мяня уйду нуз. Инди мяни йох, юзцнцзц гынайын. Ня мян сизин дадыныза чата билярям, ня дя сиз мяним дадыма. Мян юнъя (дцнйада) сизин мяни шярик гошмаьынызы да инкар етмишдим. Щягигятян, залимляри шиддятли бир язаб эюзляйир!" ("Ибраhим" суряси, 22).

О эцн мюминляр инкарчыларын дцшдцйц бу чарясиз дуруму сейр едяъякляр, йашадыглары ашаьыланманын нятиъясиндя башлары юнляриня дцшмцш олан кафирляр ися дашыдыглары хяъалят вя пешманлыгдан ютрц анъаг эюз уъуйла мюминляря баха биляъякляр:

"Она эятирилиб эюстярилдикляри заман сян онларын зиллятдян бойунларыны бцкцб эизлин-эизлин бахдыгларыны эюряъяксян. Иман эятирянляр дейяъякляр: "Щягигятян, (ясл) зийан чякянляр гийамят эцнц юзлярини вя аилялярини зийана уьраданлардыр!" Билин ки, залимляр даими язаб ичиндя олаъаглар" ("Шура" суряси, 45).

Ахирятдяки пешманлыг шцбhясиз ки, дцнйадакы нцмунялярля бир мцгайисяйя ясас вермяйяъяк гядяр бюйцкдцр. Jашанан эери дюнцш имканы вя чаряси ола билмяйян бир пешманлыгдыр. Артыг hеч бир шякилдя дяйишдирилмяйяъяк бир агибятин чюкцнтцсцнц, бунун аьыр йцкцнц чийинляриндя hисс едярляр. Бу чюкцнтц вя пешманлыг бюйцк бир йанылманын нятиъясидир. Бу йанылма дцнйада йашанмышдыр. Бу инсанлар онлары Jарадан вя дцнйанын бцтцн немятляриля ямирляриня верян Аллаhы инкар етмя ъясарятиндя олмушлар. Будур, сечдикляри бу инкар йолу ахирятдя гонаг олаъаглары йери мцяййян етмишдир. Ора ъяhяннямдир. Ора ися аьылларына беля эятирмяк истямядикляри hяр ъцр цзцнтцнцн, язаб-язиййятин, дярд-кядярин, гайьынын сонсуза гядяр йашандыьы йердир. Артыг Аллаhын гязябинин нятиъяляри бцтцн язямяти иля гаршыларындадыр.

Юз араларындакы чякишмяляри

"Онлар орада чянябоьаз олуб дейярляр: "Аллаhа анд олсун ки, биз ачыг-айдын азмышдыг! Чцнки биз сизи алямлярин Рябби иля бярабяр тутурдуг. Бизи йалныз эцнаhкарлар аздырды. Инди артыг ня шяфаят едян кимсяляримиз, ня дя бир меhрибан достумуз вар! Каш бир дя (дцнйайа) дюня биляйдик; мюминлярдян олардыг!" Щягигятян, бунда бир ибрят вардыр. Щалбуки онларын яксяриййяти иман эятирмяди" ("Шуяра" суряси, 96-103).

Инкарчылар о эцн hеч уммадыглары гядяр бюйцк бир язабля гаршылашырлар. Дцшдцкляри вязиййятдян долайы hям юзляриня, hям дя юзлярини Аллаhын йолундан узаглашдыран инсанлара гаршы бюйцк бир гызьынлыг ичиндядирляр. Дцнйада икян ян мцhцм hядяфлярдян бири олан мягам вя дяряъялярин о эцн hеч бир мянасы галмамышдыр, онлары доьру йолдан аздыран лидерляриня гаршы бюйцк бир гязяб дуйарлар. Дцнйада икян архасынъа дцшдцкляри бу адамлардан гачараг узаглашырлар. Юзляриня табе олунан инсанлар иля табе оланларын о эцнкц чякишмяляри ися бу шякилдя билдирилир:

"О заман табе олунмушлар табе оланлардан узаглашаъаг, язабы эюряъяк вя араларындакы рабитя гырылаъагдыр. О заман табе оланлар: "Яэяр бир дя (дцнйайа) гайыда билсяйдик, онлар биздян узаглашдыглары кими биз дя онлардан узаглашардыг", -дейярляр. Беляъя Аллаh онлара ямялляринин йалныз hясрятдян ибарят олдуьуну эюстяряр вя онлар ъяhянням одундан чыха билмязляр" ("Бягяря" суряси, 166-167).

"Цзляри одда чеврилдийи эцн онлар: "Каш Аллаhа мцти олайдыг, Пейьямбяря итаят едяйдик!" - дейяъякляр. Онлар дейяъякляр: "Ей Ряббимиз! Биз аьаларымыза, бюйцкляримизя итаят етдик, онларса бизи hагг йолдан аздырдылар. Ей Ряббимиз! Онлара икигат язаб вер, онлары бюйцк бир лянятя дцчар еля!"" ("Яhзаб" суряси, 66-68).

Аллаh айядя дцнйада инсанлары йанлыш йюнляндирян вя Аллаh инамындан узаглашдыран амилляр арасында "юндя эялянлярин" тясириня дя ишаря етмишдир. Аллаh тяряфиндян тяйин едилмиш юлчцляря эюря дейил дя инсанларын тяйин етдикляри юлчцляри "цстцн" гябул едилян бу инсанларын юзляриня табе оланлар цзяриндя тясири чох бюйцк олмушдур. Бу итаят нятиъясиндя баьландыглары лидерляр дцнйанын кечиъи дяйярляри цчцн йашамыш мяьлубиййятини юйрятмякдя вя бош мяьлубиййятини онлары айылдар. Анъаг ня юзляри, ня дя табе оланлар дцнйа цзяриндя етдикляри хятанын фяргиня вара билмишляр. Аллаhа гаршы бир-бирини дястякляйибляр, юз доьруларына уймушдулар. Бу бюйцк йанылманын ортайа чыхдыьы эцн бир-бирини тягсирляндирмяйя башлайарлар. Бу эцнаhландырмалара бахмайараг hяр ики тяряф дя ъяhяннямдян чыхарылмайаъагдыр.

Аллаh Она табе оланлары доьру йолдан аздыран бу лидерляри бу шякилдя тяриф едяр:

"Биз онлары ъяhянням одуна чаьыран ряhбярляр етдик. Гийамят эцнц онлара hеч бир кюмяк едилмяйяъякдир! Бу дцнйада онлара лянят дамьасы вурдуг, гийамят эцнц ися онлар чиркин кимсяляр олаъаглар" ("Гясяс" суряси, 41-42).

"Гийамят эцнц ъамаатынын габаьында эедиб онлары атяшя апараъаг. Онларын дцшячякляри йер нечя дя писдир!" ("Щуд" суряси, 98).

Дцнйада бюйцк бир сябатла баьлылыг эюстяряряк, фикирляриня дайанараг Аллаhы инкар етмякдян чякинмяйян бу инсанлар ахирят эцнц табе олдуглары бу адамларла араларында шярг вя гярб узаглыьы олмасыны истяйяъякляр:

"Щяр кяс Ряhманын зикриндян бойун гачырса, Биз она шейтаны уръаh едярик вя онун йахын досту олар. Шейтанлар онлары доьру йолдаы чыхардар, онлар ися юзляринин hагг йолдан олдугларыны эцман едярляр! Няhайят, о, hцзурумуза эялдикдя беля дейяр: "Каш ки, мянимля сянин аранда шяргля гярб арасындакы мясафя гядяр узаглыг олайды. Сян ня пис йолда имишсян!" Бу эцн сизя hеч бир файда вермяз. Сиз бирликдя зцлм етдийинизя эюря язаба да ортагсыныз!" ("Зухруф" суряси, 36-39).

О эцн инсанлар дцнйада чох севдикляри, эцвяндикляри, бюйцк бир шяhвятля баьландыглары, Аллаhа имана цстцн сайдыглары адамларын бир гисмини танымайаъаг, бир гисмини дя инкар едяъяк, hятта онлара лянят едяъякляр:

"(Ибраhим онлара) деди: "Сизин Аллаhы гойуб бцтляри танры гябул етмяйиниз йалныз дцнйада аранызда олан достлуьа эюрядир. Сонра да гийамят эцнц бир-биринизи инкар едяъяк, бир-биринизя лянят охуйаъагсыныз. Мяскяниниз ъяhянням оду олаъаг, юзцнцзя дя кюмяк едян кимсяляр тапылмайаъагдыр!"" ("Янкябут" суряси, 25).

Гуранда Аллаhы унудуб Ондан башгасыны разы етмяйя чалышараг

юмрцнц кечирян бу адамларын Аллаhын hцзурунда бир-бирии иля олан чякишмяляри бу шякилдя билдирилир:

"(Аллаh о ики мяляйя буйураъагдыр:) "Атын ъяhяннямя hяр бир инадъыл кафири; Хейря мане оланы, hядди ашаны, шякк едяни! О кимсяни ки, Аллаhла йанашы юзцня башга бир танры гябул етди. Атын ону шиддятли язабын ичиня!" Jолдашы дейяъякдир: "Ей Ряббимиз! Ону мян аздырмадым. Фягят о юзц hагг йолдан чох азмышды!" (Аллаh) буйураъагдыр: "Мяним hцзурумда мцбаhися етмяйин. Мян сизя бу язабы билдирмишдим. Мяним hцзурумда сюз эцляшдирмяйин. Мян бяндяляря зцлм едян дейилям!" ("Гаф" суряси, 24-29).

Мюминляри вя онларын эетдийи доьру йолу бяйянмяйян бу инсанлар дин эцнцндя мюминляри юз йанларында эюрмяйинъя олдугъа чашырлар. Чашгынлыгларыны ися бу шякилдя диля эятирирляр:

"Дейяъякляр: "(Дцнйада) пис адамлар сайдыьымыз кясляри нийя бурда эюрмцрцк? Биз онлары мясхяряйя гойурдуг. Jохса онлар эюзя дяймирляр?!" Шцбhясиз ки, бу - ъяhянням яhлинин бир-бири иля бу ъцр чя кишмяси - бир hягигятдир!" ("Сад" суряси, 62-64).

Дцнйада араларындакы анлашылмазлыглар hеч бир заман сона чатмамыш, юз hяйатларыны юз ялляри иля гярарлашдырмышдылар. Бир-бириня етдикляри бу зцлмцн яслиндя фяргиндядирляр. Jашадыглары шяраитдя hятта йахынлары арасында да раhат олмамышлар. Буна бахмайараг араларындакы мцнагишялярдян ясла ваз кечмязляр. Мюминлярин дцнйада вя ахирятдя hямишя раhатлыг ичиндя олмасынын там тярсиня онлар hямишя бир раhатсызлыг вя сыхынты шяраитиндя йашайырлар. Шцбhясиз ки, бу вязиййят йашадыглары вя даим йашайаъаглары язаб нювляриндян биридир. Щям дюрд бир тяряфдян язаб-язиййяти дадаъаг, hям дя йахынлары сайдыглары адамларла чякишмя hалында олаъаглар.

Алчалдылырлар

Аллаhа гаршы тякяббцр эюстярмяйин нятиъяси алчалмагдыр. Ахирятин варлыьына инанмайан инсан hеч дцшцнмядян цзяриня йцкляндийи бу мясулиййятин гаршылыьы онлара олдугъа баhа баша эяляъякдир. Щалбуки онун дцнйадакы hяйатында олан башлыъа йанлышлыг Аллаhын язабыны еhтимал етмямяси, буну бир ан да дцшцнмямясидир. Дцнйада шейтанын ясэяри олмуш, онун инкарчы цсулларына гапылмыш вя имтаhандан ибарят олан бир hяйаты бош бир мягсяд уьрунда хярълямишдир. Щятта Аллаhа гаршы тякяббцр эюстярмя ниййяти ону етмямяси лазым эялян даhа нечя-нечя башга хяталара сювг етмишдир. Аллаhа гаршы мцбаризяйя эиришмиш, Аллаhы инкар цчцн цсуллар ахтармышдыр. Бу, шцбhясиз ки, бюйцк бир хятадыр вя нятиъяси ахирятдя горхунъ бир язаб вя бюйцк бир алчалма вя тяhгир олунмадыр.

Инкарчылар ялбяття ки, аьыр бир вязиййят ичиндядир. Немятляря, рузиляря неъя саhиб олдугларыны сорьу-суал етмядян юз цзярляриндя бязи зювгляри дадма hаггы эюрцрляр. Анъаг ахирятдя бу hагсыз тякяббцрцн, бу йерсиз ловьаланманын гаршылыьы олдугъа бюйцк олаъагдыр. Бу эерчяк айядя беля билдирилир:

"Кафир оланлар ъяhянням одуна эюстяриляъякляри эцн: "Сиз дцнйа hяйатынызда немятляри эюрцб даддыныз вя онлардан ляззят алдыныз. Бу эцн ися йер цзцндя наhаг йеря тякяббцр эюстярдийинизя вя фасигляр олдуьунуза эюря hягарятли язабла ъязаландырылаъагсыныз!"" ("Яhгаф" суряси, 20).

Дцнйайа йюнялик бир ъяhд ичиндя юмрцнц кечирян инсанлар гийамят эцнцндя вя сонра да алчалдылаъаглар. Аллаh бу hягигяти айялярдя беля билдирмишдир:

"Бцрцйяъяк гийамятин хябяри сяня эялиб чатдымы? (О эцн) бир чох цзляр зялил эюркям алаъаг. Зяhмят чякиб йорулаъаг" ("Ьашийя" суряси, 1-3).

"Сонра гийамят эцнц (Аллаh) онлары рцсвай едяъяк вя: "Баряляриндя чяня-боьаз олдуьунуз шяриклярин hарададыр?" - дейя сорушаъагдыр. Елм верилмиш кимсяляр ися: "Бу эцн кафирляр рязалятя вя язаба дцчар олаъаглар!" - дейяъякляр" ("Няhл" суряси, 27).

"Гийамят эцнц онун язабы гат-гат олар вя (о язаб) ичиндя зялил олуб ябяди галар" ("Фурган" суряси, 69).

Аллаhа гаршы мцбаризялярини чиркин бир ъясарятля давам етдирян инсанлар юзляриня Аллаh тяряфиндян едилян бцтцн hядя-горхулара бахмайараг hесаб эцнцня яhямиййят вермямишляр. Щямчинин Аллаhын онлар цчцн hазырладыьы агибятдян хябярсиз йашайарлар. Щалбуки бу тяля тайы-бярабяри эюрцнмямиш бир тялядир. Бцтцн инкарчы ъямиййятлярдя елчиляр васитясиля едилян юйцд-нясиhятляр чох аз бир групдан башга тясирли олмамышдыр. Щятта бир гисминин инкарыны даhа да артыран бу хябярдарлыглар даhа да артмышдыр.

Ян няhайят Аллаh дцнйада юзляриня хатырладылан бу hягигяти ахирятдя ян ачыг шякилдя инсанларын hамысына эюстяряр. Аллаhын вядинин нятиъяляринин ня олдуьуну инкарчылар о эцн ачыг бир шякилдя анлайаъаглар. Онларын hяйаты давамлы дейилдир. Артыг зювг вя истяклярин бир hюкмц йохдур, кечярли олан йеэаня hягигят Аллаhын hюкмцдцр. Аллаhа гаршы зцлм ичиндя олан бу инсанлара етдикляринин явязи верилмишдир. Аллаhын hюкмцня эюря язаб вя сыхынты ичиндя ябяди йашайаъаглар. Инсанларын да hагг етдикляри сонсуз hяйат бцтцн парлаглыьы вя эюзялликляри иля дин эцнцндя бцтцн инсанлыьа эюстяриляъяк.