ƏSAS SƏHİFƏ SAYT HAQQINDA ƏLAQƏ
Kiyamet Gn - Harun Yahya

ГИЙАМЯТ

ЭЦНЦ


ГИЙАМЯТ ЭЦНЦ

ЭЕРЧЯКЛЯШЯЪЯК ЩАДИСЯЛЯР

Гийамят эцнц "О эцн бцтцн инсанлар алямлярин Ряббинин hцзурунда дураъаглар!" ("Мутяффифин" суряси, 6). О эцн ъанлыларла бирликдя бцтцн каинатын йох олдуьу дяhшятли бир эцндцр. Бу йохолма индийя гядяр hеч бир йердя эюрцнмямиш hадисяляр нятиъясиндя эерчякляшяъяк. О эцн инсанларын, hейванларын, вар олан (йарадылан) hяр шейин, гысасы, бцтцн каинатын юлцм эцнцдцр. О эцн Аллаhын бюйцк гцдрятинин ачыг шякилдя эюрцлдцйц вя инсанларын hамысы тяряфиндян дярк едилдийи эцндцр. О эцн инкарчылар цчцн дяhшят, горху вя аьры-аъы долу бир эцндцр. О эцн даhа яввял йашанмамыш бир пешманчылыг, горху вя тяhгир едилмянин hисс едиляъяйи эцндцр.

Гийамят эцнцнцн хцсусиййятляри Гуран айяляриндя чешидли бянзятмялярля мцфяссял шякилдя анладылыр. Бу бюлцмдя Гуранда гийамят эцнц эерчякляшяъяйи билдирилян hадисялярин ятрафлы тясвири верилиб. Аллаhын айялярдя билдирдийи hадисялярин ишаря етдийи мяналарын цзяриндя дайанылаъаг. Ялбяття, hяр шейин ян доьрусуну Аллаh билир вя Аллаhын елми сонсуздур. Биз ися hяр мювзуда олдуьу кими гийамят мювзусунда да йалныз Онун бизя билдирдийи вя юйрятдийи гядяр анлада билярик.

Бу бюлцмдя анладылан hадисялярин hамысынын гайнаьы Гуран айяляридир вя онларын hамысынын эерчякляшяъяйи гятидир. Бцтцн тясвирлярин эерчякляшмя шякли дя Аллаh тяряфиндян мцяййян едилмишдир. Фягят, бу hадисяляр тяхмин едиляндян даhа чох фяргли формаларда эерчякляшя биляр. Бизим гяти олараг билдийимиз шей Аллаhын вяд етдийи hадисялярин мцтляг йашанаъаьы, инсанларын гийамят эцнцндя даhа яввял hеч гаршылашмадыглары гейри-ади бир мянзяря иля гаршы-гаршыйа галаъаглары вя каинатын онун ичиндяки бцтцн ъанлыларла бирликдя тамамиля йох олаъаьы hягигятидир. Инсанларын ися бцтцн бунларын сябябини юйрянмя, бу фялакятлярдян гачыб гуртула билмя йахуд да чыхыш йолу ахтармаг кими бир еhтималлары олмайаъаг. О эцн hяр кясин эюряъяйи hягигят Аллаhын вя ахирятин варлыьыдыр.

Сура цфцрцлмяси

Гийамят Сура цфцрцлмяси иля башлайыр

"Сур чалынаъагдыр. Бу вяд олунмуш эцндцр!" ("Гаф" суряси, 20).

Сура цфцрцлмяси Аллаhын Гуранда вяд етдийи гийамят саатынын артыг эялиб чатдыьыны хябяр верир. Бу сяс дцнйа hяйатынын битмясинин вя ахирятин башланьыъынын сясидир. Дцнйада галдыьы мцддят бойунъа бу бюйцк эцндя эюряъякляри барядя хябярдар едилян вя веряъяйи hесабла хябярдар едилиб горхудулан hяр кяс артыг она вяд едилян hягигятля гаршы-гаршыйадыр. Щеч эюзлямядикляри бир анда ешитдикляри бу сяс даhа яввял ешидилян сясляря ясла бянзямяйян бир сясдир. Инсанлар юзляриня верилян мцддятин (вахтын) сон олдуьуну бу ишарядян анлайаъаглар. Бу сяс кцфр едянлярин ябядиййятя гядяр давамлы олараг йашайаъаглары горху, дяhшят долу чятин бир эцнцн башламасынын мцждячисидир. Аллаh бир айядя беля буйурур:

"Еля ки, сур чалынды, о эцн чох аьыр бир эцн олаъагдыр. О эцн кафирляр цчцн асан олмайаъагдыр!" ("Мцддяссир" суряси, 8-10).

Дцнйа цзяриндя вар олан (йарадылан) низамын диггятчякиъи бязяйиня алданараг она сых баьлананлар Аллаhын варлыьы вя бирлийи hягигятиня гаршы кордур. Бцтцн бунларын йарадыъысыны, йарадылышыны вя бир сона доьру сцрятля ирялилядийини ясла дцшцнмядян садяъя алдандыглары бу эюрцнтц иля кифайятляниб хошбяхт олурлар. Щалбуки онлары алдадан бу гцсурсуз низам hяр шейин саhиби олан Аллаhын ясяридир. Аллаhын йаратдыьы бу эюркямли систем йеня онун тяк бир ямри иля аьыллара дурьунлуг веряъяк бир шякилдя сона чатаъаг. Бах, беля бир эцнля гятиййян гаршылашмайаъаглары зянниндя оланлар сурун сяси иля бу гяфлятдян дярhал ойанаъаглар. Анъаг бу ойанма файдасыздыр, чцнки Аллаh вя ахирят адына бир шей етмяк цчцн артыг чох эеъдир.

Эеъикмишляр, чцнки бязи инсанлар бу имтаhана табе олдуглары дцнйа hяйатыны ахирятин варлыьыны унудараг бошуна хяръляйибляр. Ахирятя инанмайан инсанларын беля бир анлайыша саhиб ола билмясинин архасында чох шяхси бир ъяhд дайаныр. Бу сяйин дя маhиййяти вя явязи олдугъа бюйцкдцр. Бунун тямялиндяки сябяб дцнйадакы бу мяhдуд hяйатла гане олмаг, даhа яввялини вя йа сонрасыны мцмкцн олдугъа дцшцнмямякдир. Бу анлайыш дцнйа hяйатынын мцвяггяти ляззятляриня далараг ня цчцн йарадылдыьыны унутмаьы да юзц иля эятирир. Буна эюря дя инсанларын чоху нийя йашадыгларыны, ня цчцн йарадылдыгларыны, Jараданын онлардан няляр истядийини вя юлцмцн нядян вар олдуьуну дцшцнмядян бир юмцр сцрцр. Юлцм билдикляри бир шейдир, амма юлцм hягигятинин онлара цзяриндя дцшцнмяляри лазым олан бу кими суаллары да эятиряъяйинин фяргиндядирляр. Бунун цчцн бу фикирдян мцмкцн гядяр узаглашмаьа чалышырлар. Щалбуки инсанын йарадылышынын вя онун дцнйа цзяриндяки гыса hяйатынын сябяби йалныз Аллаhа гуллуг етмякдир. Юлцмцн йахынлыьынын, дцнйа hяйатынын гысалыьынын, саhиб олдуьу вя олмадыьы hяр шейин садяъя имтаhанын бир парчасы олмасынын фяргиндя олан инсанлар Гуран васитясиля инсанлара тяриф едилмиш олан hягигятлярля дя мцтляг гаршылашаъагларынын фяргиндядирляр. Беляликля, дцнйадакы тяк мягсядин "Аллаh цчцн йашамаг" олдуьуну гаврайа билибляр. Буну дцнйада икян гаврамаг инсан цчцн бюйцк бир газанъдыр. Беляликля, алдадыъы бир дцнйадан узаглашмагда, йеэаня hягигятя, йяни "ахирятя" йюнялмякдядирляр.

Няфсинин, йяни садяъя hяззинин, шяhвятинин ардынъа эедяряк hярякят едян бир инсанын ян бюйцк истяйи ичиндя олдуьу низамын hямишя давам етмяси, онун ясла бир сонунун олмамасыдыр. Юз hалындан яслиндя чох да мямнун дейилдир, чцнки hяйатында давамлы чятинлик вя сыхынтылар вардыр. Амма шейтан мин бир чешиддяки фикрини даьытмаг, башыны гарышдырмаг цсулу иля ону алдатмагда, давамлы сыхынты вя цзцнтц чякдийи бу hяйаты сонсуз бир язаба инанмаьы рядд едяряк цстцн тутмагдадыр. Анъаг бир сяhяр ишя эедяркян вя йа эеъянин бир вахты ниййят вя цмидлярини нювбяти сабаhа гядяр тяхиря салыб йатмаьа hазырлашаркян бирдян-биря Сурун сясини дуйан бир инсанын руhи вязиййяти шцбhясиз ки, чарясиз олаъаг. Давам етдирмяк истядийи низамын онун еля юзц иля бирликдя сон дягигяляри эялмиш, билдийи hалда инанмаьы рядд етдийи бу мцтляг hягигят ону анидян йахаламышдыр. Щяйаты бойу юзцнц горуйаъаьыны сандыьы эцъляря сыьынмыш бир инсан цчцн артыг о ан йардым истяйя биляъяйи кимся йа да сыьына биляъяйи hеч бир йер йохдур. Чцнки hяр кяс ейни вязиййятдядир, чарясизлик ичиндя башларына эяляъякляря тяслим олублар, дцнйа цзяриндя о замана гядяр йашамыш олан бцтцн инсанлар Аллаhын hцзурунда топланыблар.

"Сур чалынан кими гябирляриндян галхыб сцрятля Ряббинин hцзуруна ахышаъаглар" ("Jасин" суряси, 51).

Сурун сяси бир инкарчы цчцн "hяйаты бойунъа гачдыьы hягигятлярля гаршылашма" демяк олдуьу кими "артыг етдикляринин явязи имканынын ортадан галхдыьы аны" да ифадя едир. О ан дуйулан горхуну сюзля ифадя етмяк мцмкцн дейил, даhа яввял "ня эюрцнмцш, ня дя ешидилмиш" бир дяhшят вя тялаш йашанмагдадыр. Дцнйа hяйатында едилян бцтцн хяталарын бир явязини ала биляр, йа да вахт кечдикъя бу хяталар унудула биляр. Анъаг hяр шейин сонунун эялдийини билдирян бу сяс едилян хяталарын явязинин верилмяси цчцн артыг вахтын галмамасынын хябярчисидир. О эцн Сурун сяси инкарчылара бюйцк бир горху эятиряъяк вя hяр адам гаршылашдыьы бу hягигятя бойун яйяъякдир. Аллаh бу вязиййяти Гуранда беля хябяр верир:

"Сур чалынаъаьы эцн Аллаhын истядикляриндян башга, эюйлярдя вя йердя оланлар дяhшятли бир горхуйа дцшяр вя онларын hамысы Онун hцзуруна мцти вязиййятдя эяляр" ("Нямл" суряси, 87).

Щалбуки бу hягигят инсанларын hамысына гаршылашдыглары беля бир эцндян яввял хатырладылмышды. Аллаh инсанлары hям айяляри, hям дя елчиляри иля "эери дюнцшц олмайан бир эцн" эялмядян юнъя Она доьру йюнялмяк барядя хябярдар етмиш, якс давраныш тярзи эюстярянляря ися юлцм эялдикдян сонра йардым едилмяйяъяйини билдирмишдир. Эюзлямядийи бир анда язабла гаршылашан адамын дуйаъаьы пешманчылыг вя она hеч бир шякилдя йардым едилмяйяъяйи hягигят Гуранда бу шякилдя ачыгланмышдыр:

"Ряббинизя дюнцн. Язаб сизя эялмямишдян яввял Она тяслим олун. Сонра сизя hеч бир кюмяк олунмаз! Гяфил язаб юзцнцз дя билмядян башынызын цстцнц алмамышдан яввял Ряббиниздян сизя назил едилмиш ян эюзял сюзя табе олун! Бир кяс: "Аллаhа итаят барясиндя етдийим тягсирляря эюря вай hалыма! Щягигятян, мян (Аллаhын hюкмляриня, Гурана, Пейьямбяря вя мюминляря) истеhза едирдим!" - демясин. Jахуд; "Яэяр Аллаh мяни доьру йола йюнялтсяйди, мян мцтляг мцттягилярдян олардым!" - сюйлямясин. Вя йа язабы эюрдцйц заман: "Каш бир дяфя дя гайыда биляйдим; йахшы ишляр эюрянлярдян олардым!" - демясин! "Хейр, Мяним айялярим сяня эялмишди, амма сян онлары йалан сайдын, тякяббцр эюстярдин вя кафирлярдян олдун!" Гийамят эцнц Аллаhа гаршы йалан уйдуруб сюйляйянлярин цзлярини гапгара эюрярсян. Мяэяр тякяббцр эюстярянляр цчцн ъяhяннямдя йер йохдур?!" ("Зумяр" суряси, 54-60).

Мцвяггяти бир мянафе наминя цстцн тутулан дцнйа hяйаты Сурун сяси иля артыг сона чатмагдадыр. Бцтцн инсанлар онлара вяд едилянлярля гаршы-гаршыйадыр. Мейдана эялян hадисялярин эерчяклийинин инсанларда доьурдуьу горху вя дяhшят hисси чох бюйцкдцр. Бцтцн инсанлар ейни чаьырыша табе олмагда, эерийя дюнцшц олмайан hягигятля гаршылашдыгларынын фяргиня вармагдадырлар. Бу, шцбhясиз ки, бюйцк бир эцндцр вя бу бюйцк эцндя мейдана эяляъяк hадисяляр цчцн Сурун сяси садяъя олараг бир хябярчидир.

 

Гийамят анында йер цзцнцн вязиййяти

Шиддятли сарсынтылар башлайаъаг

"Jер юзцня мяхсус бир шиддятля лярзяйя эялиб титряйяъяйи заман; Jер юз йцкцнц чыхардыб атаъаьы заман; Инсан: "Буна ня олуб?" - дейяъяйи заман - мяhз о эцн юз Jер hекайятини сюйляйяъякдир. Чцнки она сянин Ряббин вяhй етмишдир!" ("Зилзал" суряси, 1-5).

Гийамят эцнц hяр ъанлынын дуйа биляъяйи Сурун сясини гулаглары партладан бир эурулту явязляйяр вя йер цзц яввялляр тайы-бярабяри эюрцнмямиш бир сарсынтыйа тутулар. Няhянэ юлчцлярдяки даьлар, аьаълар, эюйдялянляр, биналар, гысасы, йер цзцнцн hяр нюгтяси ейни анда сарсылмаьа башлайар. Бундан яввял hеч растланмамыш бу сарсынты гаршысында инсанлар бюйцк бир паника вя горхуйа гапыларлар. Ян горхунъу ися бу сарсынтыдан гачаъаг йа да сыьыныб гуртула биляъяк hеч бир йерин олмамасыдыр. Чцнки бу сарсынты даhа яввял инсанларын эюрдцйц вя йалныз мцяййян бир бюлэядя йахуд шяhярдя мейдана эялян вя бир нечя санийя давам едян зялзялялярин бянзяри дейил. Бу дяфя йашанан сарсынты hеч бир гачышын олмадыьы, ейни анда дцнйанын дюрд бир йанында башлайан вя дцнйаны йерля-йексан едяъяк бир сарсынтыдыр. Дцнйаны йерля-йексан едяня гядяр дя сону олмайаъаг (ян доьрусуну Аллаh билир). Инсанларын гийамят эцнц гаршылашаъаьы сарсынтыны Аллаh Гуранда беля билдирмишдир:

"О эцн сарсыланы сарсылаъаг. Онун ардынъа бир сарсынты да олаъагдыр! О эцн црякляр горхуб титряйяъяк, эюзляри зялилъясиня йеря дикиляъякдир" ("Назиат" суряси, 6-9).

Дцнйа цзяриндя йашанмыш вя нятиъяляри инсанлара дяриндян тясир етмиш сарсынтылары, зялзяляляри бир анлыьа эюз юнцня эятирин. Бу сарсынтыларын hамысы садяъя олараг бир нечя санийя сцрмцш, анъаг буна бахмайараг юзцндян сонра бюйцк харабалыг, даьынты вя сюкцнтцляр гоймушдур. Jцз минлярля юлчцлян бир инсан ъямиййяти бу учгунун алтында галмыш вя саь галанлар hеч эюзлямядикляри бир сяфалят вя йохсуллугла гаршылашмышлар. Евляр, мал-дювлят, ялдя едилян газанълар, тясяррцфатлар бир нечя санийя ичиндя йерля-йексан олмушдур. Бу фялакятляр hяр кясин эюзц гаршысында эерчякляшмиш вя бу санийяляр ичиндя hеч бир эцъ бу сарсынтыйа гаршы чыха билмямишдир. Гийамят эцнц йашанаъаг сарсынты ися ня шиддят, ня мейдана эялян нятиъя, ня дя бцтцнлцкдя даhа яввял дцнйада йашанан йералты тяканлара бянзямяйяъяк вя hяр шейдян мцhцмц эеридя няинки даьынты, hятта бир hяйат яламяти дя бурахмайаъаг.

Дцнйадакы бир зялзяля ня гядяр шиддятли олурса-олсун, бу заман инсанлар цчцн яксярян бир гуртулуш еhтималы вар. Инсанлар буну билдикляри цчцн сарсынты башлайар-башламаз юзлярини гуртара билмяк мягсядиля бязи тядбирляр эюрмяйя, зялзяляйя гаршы тяhлцкясизлик ичиндя ола биляъякляри бир йердя сцрятля эизлянмяйя чалышырлар. Еля ися инсанларын hамысы Сурун цфцрцлцшц иля анлайаъаглар ки, бу сарсынтылар даhа яввял йашадыгларынын бир бянзяри дейилдир, hеч бир шякилдя гачыб гуртулма еhтималы йохдур.

Шцбhясиз ки, инсанлар гийамят саатына аид hяр шей кими мейдана эяляъяк вя гачыш имканы олмайаъаг бу сарсынтылар барядя дя хябярдар едилибляр:

"Ей инсанлар! Ряббиниздян горхун. Щягигятян, гийамят эцнцнцн зялзяляси дяhшятли шейдир!" ("Щяъъ" суряси, 1).

О анда артыг йер цзцндя мювъуд олан hеч бир шейин дяйяри вя мянасы галмамышдыр. Инсанлары алдадан hяр шей - лцкс евляр, няhянэ эюйдялянляр, бешулдузлу отелляр, юмцрляри бойунъа тамаhкарлыгла пуллар йыьараг алдыглары вя цзяриндя онъа зяhмят чякяряк низамладыглары евляр, сарайлар, кюрпцляр, дцнйанын ян мяшhур биналары, йцз илляр бойунъа hяр ъцр тябият hадисясиня гаршы йыхылмадан айагда гала билмиш пирамидалар, тарихи галалар, шяhярляр дяниз кянарында гумдан тикилмиш галалар кими сцрятля чюкяъякляр. Цмид баьланан иш йерляри, лцкс машынлар, гысасы, дцнйа hяйатында инсанын саhиб олдуьу, саhиб олмагла юйцндцйц бцтцн мадди зянэинликляр бир анда йох олаъаг. Инсанларын ялдя етдикляри шан-шюhрятин, етибарын, hюрмят-иззятин вя эцъцн hеч бир мянасы вя яhямиййяти галмайаъаг.

Гуранда о эцн йерин парча-парча йыхылыб дармадаьын олаъаьы билдирилир:

"Хейр! Jер даьылыб парча-парча олаъаьы; Ряббин эялиб мялякляр сяф-сяф дураъаьы вя ъяhяннямин эятириляъяйи эцн - мяhз о эцн инсан хатырлайаъагдыр. Лакин бу хатырламаьын она ня файдасы?!" ("Фяър" суряси, 21-23).

О эцн инсанларын бундан яввял архайынлыгла цзяриндя эязиндикляри йер айагларынын алтындан сцрцшяр. Ъцрбяъцр бяhанялярля Аллаhы инкар цчцн ъяhд эюстярмиш вя ня етмяк лазым эялдийини билдийи hалда ибадят етмякдян гачан hяр адам Аллаhдан башга сыьыныла биляъяк бир эцъцн олмадыьыны сонунда чох йахшы анлайар. Амма артыг юзляри цчцн ня эерийя дюнцш, ня етдиклярини явязетмя имканы вар, ня дя йашанан пешманчылыг адама бир файда эятиряъяк.

Инсанларын о эцн горху вя дяhшятля бирликдя даддыглары дуйьулардан бири дя чарясизликдир. Дцнйада башына эяля биляъяк бцтцн вя hяр ъцр лабцд фялакят цчцн тядбир эюрян, ян юлцмъцл бяла, ян бюйцк зялзяля, ян шиддятли гасырьа, ян дяhшятли нцвя савашы цчцн беля сыьынаъаьыны hазырлайан инсан оьлу еля бир hадися иля гаршы-гаршыйа эялир ки, гачыб сыьына биляъяйи, далдалана биляъяйи тяк бир архайын йер дя тапа билмяз. Дцнйада вазкечилмяз эюрдцйц, юзцня инкары мягбул эюстярян зякасы да, эцъ саhиби олдуьуна инандыьы адамлар да бу дяhшятли сарсынтыйа гаршы hеч бир чаря тапа билмирляр вя онлар цчцн артыг hеч бир чыхыш йолу йохдур.

Jер аьырлыгларыны чюля атыб чыхарыр

"Jер юз йцкцнц чыхардыб атаъаьы заман; Инсан: "Буна ня олуб?" - дейяъяйи заман - мяhз о эцн (Jер) юз hекайятини сюйляйяъякдир. Чцнки она сянин Ряббин вяhй етмишдир!" ("Зилзал" суряси, 2-5).

Бялли олдуьу кими, дцнйанын мяркязиндя (йер габыьынын 5000-6000 км ашаьысында) олдугъа йцксяк тязйигя малик кор hалында бир тябягя вар. Вя бу тябягянин температурунун тяхминян 4500 С дяряъя олдуьу тяхмин едилир. Щямчинин вулкан пцскцрмяси нятиъясиндя йерин цзцня чыхан лавалар бу зонада, йяни магмада йерляшир. Щаггында данышылан пцскцрмяляр тарих бойунъа бир чох шяhярлярин халгына дяhшят долу анлар йашадараг инсанларын юлцмцня, hятта шяhярлярин дя тамамиля йох олмасына сябяб олублар. Торпаг гатларында мцхтялиф сябяблярдян баш верян гырылмалар нятиъясиндя йер цзцня сызан лавалар тязйиг ня гядяр йцксякдирся, бир о гядяр бюйцк шиддятля фышгырыр. Яслиндя бурада мцяййянедиъи амил газын нисбятидир. Магма йер цзцня чыхаркян газлар майе hалдакы маддядян айрылараг магманын цзяриня йайылыр, беляликля дя тязйигин артмасына сябяб олурлар. Магма газла ня гядяр йцклцдцрся, пцскцрмя яснасында о гядяр артыг партлама олур вя йерин алтында пыггылдайараг гайнайан лавалар йер цзцня чыхараг йер цстцнц санки ъяhяннямя чевирирляр. Беля партлама садяъя олараг мцяййян бир бюлэяни яhатя едян локал бир партламадыр. Цстялик эцнцмцздя апарылан тядгигатлар нятиъясиндя чох заман беля бир фялакят барядя даhа яввялъядян хябярдарлыг едилир, тяhлцкянин олдуьу зонада мцхтялиф тядбирляр эюрцлцр.

Гуран айяляриндяки тярифляря эюря, "йерин аьырлыгларыны чюля атмасы" ифадяси иля о эцн йерин алтында олан олдугъа чох шейля бирликдя нцвядяки тезалышан, йандырыъы маддянин дя тамамиля йерин цстцня чыхаъаьына ишаря едилир. Jер цзцнцн hяр йериндя йашанан шиддятли сарсынтылар вя йерин бцтцн тябягяляринин гырылмасы беля бир шейин асанлыгла эерчякляшя билмяси цчцн лазым олан илкин шяртляри мейдана эятиряъяк. Jяни гийамят эцнцндя шиддятли йералты тяканлар йерин алтыны цстцня чевиряъяк, инсанлар башларына чюкян даьлардан, няhянэ биналардан гуртулмаьа чалышаркян йердяки чатлаглардан фышгыран лавалар hяр йаны бцрцйяъяк, бу да инсанларын юлцмдян hеч бир шякилдя гачышларынын олмадыьыны бир даhа анламасына сябяб олаъаг. Фялакят фялакяти изляйяъяк, бириндян гуртулмаьа чалышан диэяри иля гаршылашаъагдыр. Ян доьрусуну Аллаh билир.

Jер цзц Аллаhа гаршы бойун яймишдир. Бу вязиййят Гуран айяляриндя беля билдирилир:

"Jер узаныб дцмдцз олаъаьы; Гойнунда оланлары байыра атыб бошалаъаьы; вя Ряббинин буйуруьуну ешидиб итаят едяъяйи заман..." ("Иншигаг" суряси, 3-5).

Артыг сон эцн эялмишдир. Инсанлара верилян мцддят битмиш вя hяр шейин сону чатмышдыр. Бу эцндян гуртула биляъяк hеч бир ъанлы йохдур. Бцтцн hадисяляр сона чатдыьында йер цзцндя тяк бир тохум, тяк бир битки, тяк бир микроорганизм, hятта йер цзцнцн юзц дя галмайаъаг.

О эцн йерин чюля атаъаьы аьырлыг йалныз магма гаты дейил. Магма hям мантонун ичиндяки, hям дя манто иля габыг арасындакы истилийин вя маддяляр мцбадилясинин башлыъа дашыйыъысыдыр. Jяни еhтималян магма иля бирликдя дашынан, йерин алтында олан бир чох маддя йцксяк бир температурла бирликдя йерин цзцня чыхаъагдыр. Бу да йер цзцнцн эюрцнмямиш бир шякилдя исинмясиня сябяб олаъагдыр. Эерчякляшян hадисяляр нятиъясиндя йерин алтындакы нефт, кюмцр кими файдалы газынтыларла бирликдя бцтцн битки галыглары вя ъясядляр, бир сюзля, йерин алтында олан ъанлы-ъансыз hяр шей чюля атылаъагдыр. Гысасы, йерин алты цстцня чевриляъяк. Аллаh бу вязиййяти Гуранда беля хябяр верир:

"Гябирляр чевриляъяйи заман; Щяр кяс ня етдийини вя ня гойуб эетдийини биляъякдир!" ("Инфитар" суряси, 4-5).

Jералты сулар сарсынтынын шиддяти иля гырылан йерин тябягяляриндян чюля фышгыраъаг. Тязйигли суйун тясири ися олдугъа шиддятлидир. Щям фышгырманын башладыьы бюлэядя юнямли hасарлар мейдана эяляъяк, hям дя hяйата мянфи тясир едян бир су тябягяси йер цзцня йайылаъаг.

Щяр hансы бир бюлэядя вулкан пцскцрмяси олдуьу заман сайсыз тоз гаты вя парчалар атмосферин цст тябягяляриня йайылар. Беля бир пцскцрмя дюврцндя чох заман бцтцн бюлэянин кцл юртцйц алтында, сюзцэедян бюлэянин ися тоз-думан ичиндя галдыьы билинир. Щямчинин уъа Аллаh айядя гийамят эцнцндя "даьларын тоз кими сяпяляняъяйини" ("Вагия" суряси, 6) билдирир. Гуранда анладыланлара уйьун олараг гийамят эцнцндя дцнйанын hяр йериндя буна бянзяр пцскцрмя вя партлайышларын олмасы еhтималы олдугъа йцксякдир.

Эюрцндцйц кими, инсанлар дюрд бир йандан шиддятли бир язаба уьрайаъаглар. Щяр тяряфи бцрцйян, hяр йери дювряйя алан тоз-думан булуду, йеня ейни анда йайылан газлар инсанларын няфяс ала билмясиня вя язаб-язиййят ичиндя гыврылмасына сябяб олаъагдыр. О эцн йашанан бцтцн hадисяляр инкарчыларын сонсуза гядяр ъяhянням ичиндя дадаъаьы ябяди язабын бюйцклцйцнц анламасы цчцн кифайятдир. Инсанларын hяйатына беля бир дяhшятли агибятля сон верян Аллаh ъяhяннямдя онлар цчцн тайы-бярабяри олмайан мадди вя мяняви бир язаб hазырламышдыр. Jашанан hадисялярин язямяти гаршысында дяhшятли бир юлцм горхусу hяр йаны бцрцмцшдцр. Эеридя горху вя пешманчылыгдан башга бир шей галмамышдыр.

Даьларын вязиййяти

Даьлар кюкцндян даьылыб соврулур

"Даьлар парча-парча олуб даьылаъаьы заман..." ("Мурсялат" суряси, 10).

Мялум олдуьу кими, даьларын йер цзцндяки сарсынтылары янэяллямяк функсийасы вардыр. Бу hягигят Гуран айяляриндя беля хябяр верилмишдир:

"Сизи йырьалатмасын дейя, йер цзцндя мюhкям дайанан даьлар вя эедиб чата билясиниз дейя, чайлар вя йоллар йаратды" ("Няhл" суряси, 15).

"Мяэяр Биз йери дюшяк етмядикми?! Даьлары да диряк?!" ("Нябя" суряси, 6-7).

Бу эцня гядяр дцнйада гейдя алынмыш ян бюйцк зялзяля 9,2 бал эцъцндядир. Вя бу эцъдяки бир зялзяля эерчякляшдийи бюлэяйя гыса вахт ичиндя бюйцк бир фялакят эятирир. Гийамят эцнц йашанаъаг сарсынты ися Аллаhын истяйи хариъиндя - дцнйада о эцня гядяр тайы-бярабяри ясла эерчякляшмямиш шиддятдя бир сарсынтыдыр. Бу сарсынты бир диряк кими йерляшяряк йер цзцнц шиддятли зялзялялярдян горуйан даьларын да гаршысында таблайа билмяйяъяйи гядяр бюйцкдцр. Jер цзцндяки ян саьлам тямяллярдян олан вя сарсылмазлыг символу олан даьлар йерляриндян ойнадылыб алтындакы торпагла бирликдя сцрцшмяйя башлайар. Гуранда даьларын о эцн неъя hярякятлянмясини анладан айяляр бу шякилдядир:

"Даьлар йериндян гопуб ойнайаъагдыр" ("Тур" суряси, 10).

"Даьлар йериндян гопардылыб ильыма дюняъякдир" ("Нябя" суряси, 20).

"О эцн даьлары hярякятя эятиряъяйик. Jери дцмдцз эюряъяксян, бир йеря топлайаъаг, онларын hеч бирини кянарда гоймайаъаьыг" ("Кяhф" суряси, 47).

Jер цзцнцн бюйцк бир hиссяси даьларла юртцлцдцр вя бунларын ейни анда йерляриндян сюкцляряк hярякят етмяси, беля няhянэ юлчцлярдяки торпаг парчаларынын йерин цзяриндя бир арайа топланмасы вя йерин дцмдцз бир hала эялмяси ялбяття ки, инсанын эюря биляъяйи ян горхунъ мянзяряляриндян бири олаъаг. Инсанын беля бир аны эюзц юнцндя ъанландырмасы олдугъа чятин бир ишдир.

Тясяввцр един ки, инсанларын зирвясиня дырмашмагда чятинлик чякдийи вя йериндян ойнамаз дейя дцшцндцйц Щималай, Алп, Торос бир анда сарсылмаьа вя йерляриндян ойнамаьа башлайаъаглар. Минлярля метр йцксякликдяки даьлар вя бу даьларын йамаъларында салынан шяhярляр бир анда йерля-йексан олаъаглар.

Даьларда кечидляр ача билмяк чох бюйцк техноложи имканлар, макиналар, алятляр эяряк олмагда, hятта заман кечдикъя бцтцн цсуллар уьурсузлугла нятиъялянмякдядир. Инсанларын йол ачмаг мягсядиля динамитля дялмяйя чалышдыьы даьлардан анъаг гисмян бир нятиъя алыныр, динамит садяъя олараг мцяййян бир бюлэяйя тясир едир, hятта чох заман hеч бир тясири олмаз. Щятта бу сябябля бязи даьлыг бюлэялярля рабитя олдугъа чятин баш тутур. Щалбуки гийамят эцнц йер цзцндяки бцтцн даьлар тоз hалына эялирляр. Бу hадися о эцн йашананларын шиддятини анлайа билмяйимиз бахымындан чох тясирли бир мисалдыр. Дцнйада олан бцтцн даьларын ейни анда гум йыьыны hалына эялмяси, о hейбятли йапыларын бир анда чюкмяси олдугъа дяhшятли бир вязиййятдир. Айрыъа Аллаhын сонсуз эцъцнц анлайа вя тягдир едя билмяк бахымындан да чох мцhцмдцр. Даьларын гийамят эцнцндя алаъаьы шякил Гуранда беля анладылыр:

"О эцн йер вя даьлар лярзяйя эялиб титряйяъяк, даьлар йумшаг гум тяпясиня дюняъякдир" ("Муззяммил" суряси, 14).

Jеня Гуранда hямин эцня аид верилян бир билэи дя даьларын парчаланараг чюкмясиндян сонра йер цзцнцн hеч бир тяпяъийи олмайан бир дцзянлийя дюняъяйи шяклиндядир:

"Сяндян даьлар hаггында сорушарлар. Де: "Ряббим онлары овхалайыб hавайа совураъаг. Дцмдцз бир йер едяъяк! Вя сян орада hеч бир ениш-йохуш эюрмяйяъяксян!"" ("Таhа" суряси, 105-107).

Бу ан кянара бахдыьымызда бизляря олдугъа таныш эялян яйри-цйрц эюрцнтц о эцн тамамян дцз бир хятт hалына эяляъяк. Уъсуз-буъагсыз бир дцзлцк цзяриндя инсанларын hамысы бир арайа топланаъаг. Аллаh "Кяhф" сурясиндя бу hягигяти беля вурьулайыр:

"О эцн даьлары hярякятя эятиряъяйик. Jери дцмдцз эюряъяксян, бир йеря топлайаъаг, онларын hеч бирини кянарда гоймайаъаьыг" ("Кяhф" суряси, 47).

Даьлар рянэарянэ йун

йумаглары кими учушурлар

О эцн даьлар, онларын цзяриндяки биткиляр, чичякляр, бцтцн йашыллыглар вя даьларын ичиндяки ян мцхтялиф мядянляр фяргли нюв вя рянэлярдяки торпагларла бирликдя ятрафа сяпяляняъяк. Тоз-думан олан даьлар бцтцн язямятли эюрцнцшляри иля бирликдя парчаланыб даьылаъаг. Бу рянэ hаляси айялярдя рянэли йунлара бянзядилир:

"Даьлар ися дидилмиш йун кими олаъагдыр!" ("Гария" суряси, 5).

"Даьлар да дидилмиш йун кими олаъагдыр" ("Мяариъ" суряси, 9).

Гяhhар олан Аллаhын ямри о эцн ъанлы-ъансыз бцтцн варлыглары юз тясири алтына алмышдыр. Гийамят эцнц йашанан hяр сяhняйя бюйцк бир горху hакимдир. Ян кичик бир сарсынтыда паникайа дцшян, бир зялзяля еhтималында юлцм горхусундан саатларла евиня эиря билмяйян инсанлар цчцн эюзляринин юнцндя даьларын йериндян ойнадылмасы, йерин ичиндякилярини чюля атмасы, гябирлярин дешилмяси, инсанларын бир арайа топланмасы вя фялакятин фялакят ардынъа эялмяси дюзцлмяси мцмкцн олан бир шей дейил. Артыг дцнйа цзяриндя эцвяня биляъякляри "тяк бир адам", сыьына биляъякляри "тяк бир мякан" да йохдур. Гаршылашдыглары hадисялярин дяhшяти эцъляринин йетдийи сярhядляри чохдан ашмышдыр. Едя биляъякляри hеч бир шей йохдур. Артыг дцнйа цзяриндя йени бир башланьыъ шансы, эедиля биляъяк hяр hансы бир йер йохдур. Jени башлайаъаг hяйат ахирятдядир, сонсуздур вя дцнйада Аллаhын ризасыны эюзляйяряк йашамайанлар цчцн пешманлыг вя аьры-аъы иля долудур. Зювгляр, ляззятляр, еhтираслар вя мцвяггяти дцнйа hяйаты артыг баша чатмыш вя йох олмушдур. Гаршылашдыглары дяhшят Аллаhын гцдрятини сярэилямякдядир.

Щалбуки бцтцн бунлар Аллаhын елчиляри вя мюминляр тяряфиндян инсанлара даhа яввялъядян хябяр верилмишди. Амма бу юлцмъцл эцъ онлара узаг эялмишди; юзляри кими мцвяггяти шейляря эцвянмишдиляр. Аллаh айядя инкарчыларын даhа яввялдян хябярдар едилдиклярини беля билдирир:

"Инсанлары онлара язаб эяляъяйи эцнля горхут. О эцн залимляр: "Ей Ряббимиз! Бизя бир аз мюhлят вер. Биз Сянин дявятини гябул едяр вя пейьямбярляря табе оларыг!" - дейярляр. Бяс яввялъя сизя hеч бир завал тохунмайаъаьы барядя анд ичмямишдиниз?! Сиз юзляриня зцлм едянлярин йурдларында да сакин олдунуз, онларын башына няляр эятирдийимиз дя сизя бялли олду. Цстялик сизин цчцн мясялляр дя чякдик" ("Ибраhим" суряси, 44-45).

Щалбуки тяhлцкянин ортасында тяк-тянhадырлар. Щяр кяс ъанынын hайына дцшмцш, hяр бир йахын дост башга бир йахын досту эюрмяз олмушдур. Гачыб гуртулмаг артыг hеч кимся цчцн сюз мювзусу дейил. Артыг Аллаhын вяди эялмишдир. О эцн евлярдян гачмаг да бир ишя йарамаз. Сарсынтыдан тясирлянян садяъя евляр дейил ки, чюля чыхмаг инсаны йахынлашан агибятдян горусун! О эцн вар олан hяр шей йох олмагда, йер цзц вя даьлар hамысы бирликдя йерляриндян ойнадылыб галдырылмагдадыр. Ня сыьыныла биляъяк бир йер, ня истинад едиля биляъяк бир эцъ, ня дя вериля биляъяк бир тядбир вардыр. Гуранда йер цзцнцн вя даьларын парча-парча олдуьу гийамят эцнц бу шякилдя анладылыр:

"Jер вя даьлар галдырылыб биръя дяфя бир-бириня чырпылаъаьы заман - мяhз о эцн гийамят гопаъагдыр!" (Щаггя суряси, 14-15).

Дянизлярин вязиййяти

Бцтцн бунлары йазаркян мцhцм бир мягамы хатырлатмаг йериня дцшярди. Даhа яввял дя билдирдийимиз кими, зеhинлярдя ъанландырмаьа чалышдыьымыз бу мянзяря тамамян Гуран айяляриндян йола чыхараг сюйлянян тярифлярдир. Гуранда билдирилянляря уйьун шякилдя тягдим едилян бу изаhлар Аллаhын истяйи иля эерчякляшяъяк вя Аллаhын олаъаьыны вяд етдийи hягигятлярдир. Jарадылмыш hяр шейи йарадан Аллаh шцбhясиз ки, бунларын hяр бирини йох етмяйя вя йерля бир етмяйя дя гадирдир. Айялярин бизляря хябяр вердийи кими, гийамят эцнц hяр шей аьласыьмаз бир шякилдя йох олуб эедяъяк. Бу, Аллаhын вядидир. Аллаh бир айядя беля буйурур:

"Аллаh вяд етди. Аллаh Юз вядиня хилаф чыхмаз. Лакин инсанларын чоху билмяз!" ("Рум" суряси, 6).

Юз бюйцклцйц иля юйцнян инсанын артыг hеч бир дяйяри галмамышдыр. Юзцнц Аллаhын гаршысында дяйярли вя эцълц эюрян, юз алданышы ичиндя Аллаhы инкар етмякдян чякинмяйян инсан баш верянлярин гаршысында йетяринъя эцъсцз вя аъиздир. Юзцндян цстцн эюрдцйц варлыглар да Аллаhын тягдир етдийи бу бюйцк эцня тяслим олмушлар. Даьлар, дянизляр вя бцтцн каинат о hеч сарсылмазмыш кими эюрцнян саьлам вясфин итирмиш, йалныз вя йалныз Аллаhа итаят етмишляр, Аллаhын бир "ол" демяси иля hяр шей олуб битмишдир. Щяр бири Онун вердийи hюкмя мцти олараг йериня йетирмяляри лазым эялян вязифялярини йериня йетирибляр. Даьларын рянэли йунлар кими даьылыб парчаландыьы, йерин бцтцн аьырлыгларыны кянара атдыьы гийамят эцнц дянизлярдя мейдана эялян hадисяляр дя Аллаhын сонсуз бюйцклцйцнц бир даhа эюз юнцня сярмякдядир. Гуранда билдирилдийиня эюря, о эцн дянизляр йанаъаг вя фышгырыб дашаъаг.

Дянизлярин йанмасы

Дцнйанын дюрддя цчцнц юртян ян бюйцк су кцтляси олан дянизлярин бир анда гайнамаьа, пыггылдамаьа башламасы hягигятян дя инсанын эюзцндя чох чятин ъанлана биляъяк бир мянзярядир. Инсанын о анын дяhшятини анлайа биляъяк бир тяърцбяси йохдур. Анъаг дцшцнъя сярhядлярини зорлайараг буну зеhниндя гисмян ъанландырмаг олар. Бу эцня гядяр тякъя вулкан партлайышы, дуру йанаъаг дашыйан бир танкерде йаньын баш вермяси нятиъясиндя беля мянзярянин йаранмасына шаhид олмуш, ону телевизорларда, рясмлярдя эюрмцсцнцз. Анъаг айялярдя бизляря верилян изаhлар бу мисалларла мцгайися едилмяйяъяк гядяр мюhтяшямдир. Jалныз Аллаhын сонсуз бюйцклцйцнц, сонсуз гцдрятини билмяйимиз бизи йашанаъаг фялакятин мигйасы hаггында фикир саhиби едяр. Аллаh каинатда йаратдыьы вя горудуьу бу низамы истядийи шякилдя дяйишдирмяйя вя hяр шейи бир план дахилиндя алт-цст етмяйя гадирдир.

О эцн йерин бцтцн кцтлясини чюля атмасы йерин алтындакы тяхминян 4.500 С дяряъя истилийиндяки нцвянин имкан тапдыьы hяр йердян чюля дашаъаьы мянасына эялир. Буна шцбhясиз ки, дянизлярин алтында оланлар да дахилдир. Щяр hансы бир компцтер програмында лаваларын дянизин ичиндяки чыхышыны сейр едянляр бу гайнар маддянин дяниз суйунда йаратдыьы вя аьлы дондуран бир мянзяряйя шаhид олублар. Щалбуки гийамят эцнц эерчякляшяъяк эюрцнтц бу мянзярядян даhа фяргли, даhа яhатяли вя даhа дяhшятли олаъаг. Jер цзцндяки бцтцн дянизляр аловлар ичиндя галаъаг, гаршысыалынмаз бир атяш вя алов кцтляси инсанлара йюняляъяк. О эцн бцтцн дянизляр алышдырылмышдыр.

Аллаh бу мясяля иля баьлы айяни "Тяквир" сурясиндя бу шякилдя буйурур:

"Дянизляр (гайнайыб бир-бириня) гарышаъаьы заман..." ("Тяквир" суряси, 6).

Jашанан hадисяляр нятиъясиндя гуруда олдуьу кими дяниздя дя hяйат сона чатаъаг. Ади вахтда сяринлик вя раhатлыг hисси верян дянизляр бир анда ятрафа мцдhиш бир истилик йайаъаглар. Дянизлярдя няhянэ дальаларын явязиня алов булудлары йер алаъаг, hавадакы думан оксиэени бюйцк нисбятдя тцкяндиряъяк. Уъсуз-буъагсыз дянизлярин аловланан вя шиддятля пыггылдайан эюрцнтцсц дцнйанын эениш бир саhясиня hаким олаъаг вя юзц иля олдугъа чох фялакятляр эятиряъякдир.

Дянизлярин дашмасы

Гуранда гийамят эцнц эерчякляшяъяйи билдирилян hадисялярдян бири дя дянизлярин дашмасыдыр. Бу hягигят бизляря айялярдя хябяр верилмякдядир:

"Дянизляр фышгырдылыб дашырылдыьы заман..." ("Инфитар" суряси, 3).

О эцн Аллаhын истяйи иля гурудан эяляъяк фялакятляря дянизлярдян эялянляр дя ялавя олунаъагдыр. Беля бир фялакятин вя бунун кими диэярляринин эерчякляшмяси цчцн шцбhясиз ки, тякъя Аллаhын дилямяси кифайятдир. Аллаh садяъя "ол" ямри иля йохдан вар етдийи йер цзцнц чешидли шякиллярдя йерля бир етмяйя гадирдир. Бунлары эерчякляшдиря биляъяк сябябляр ися бизляр цчцн йалныз бир хатырлатма, Аллаhа йахынлашмаг вя Онун язабындан горхмаг цчцн бир йолдур. Бу hадисялярин неъя эерчякляшяъяйинин, сябябляринин ня олаъаьынын мялуматы йалныз Аллаhын дярэаhындадыр. Бялкя hеч бир сябяб олмайаъаг, гийамятин бцтцн яламятляри бирдян-биря эерчякляшмяйя башлайаъагдыр. Бу сябябля дя бу бюлцмдя верилян мисаллар садяъя бир тяхминлярдир.

Эерчякляшмяси еhтимал едилян бязи мисаллар дянизлярин дашмасы иля баьлыдыр. Бялли олдуьу кими, ясасян дяниз алтында бир йералты тякан мейдана эялдийи заман суйун цзцндя няhянэ дальалар йараныр. Jералты тяканын мяркязиндян башламагла йайылан тясир нятиъясиндя дальалар океаны саатда 750 км кими йцксяк бир сцрятля кечяряк сцрятля саhиля чатыр. Океанын ортасында бир метря чатмайан дальа саhиля чатанда 60 метри аша билир. Мясялян, 1896-ъы илдя Jапонийанын Щошу шяhяриндя мейдана эялян бюйцк бир дянизалты тякандан сонра габаран бир дальа 25-35 метря чатараг бцтцн мяскунлашма мяркязини бцрцмцш вя 25000 адамын юлцмцня сябяб олмушду.

Няhянэ дальаларын бялли олан башга бир гайнаьы да вулкан пцскцрмясидир. Буна ъанлы мисал 1883-ъц илдя Кракатоанын зирвясиндяки чюкмядян сонра йцксялян дальадыр. Ъава иля Суматра арасында олан бу ада шиддятли пцскцрмялярин ардынъа гяфилдян итмиш, ани вя бюйцк бир дальайа сябяб олмушду. Бунун нятиъясиндя мейдана эялян сунами Ъава адасында яhалинин ян сых олдуьу саhилдя гырылараг 165 кяндин йох олмасына вя 3600 адамын юлцмцня сябяб олмушду. Бу дальанын йцксяклийи саhиля чатанда 35 метри ашырды. Эюрцндцйц кими, дяниз алтында мейдана эялян бязи зялзяляляр вя йа вулкан пцскцрмяляри тякъя мцяййян бир бюлэяни яhатя ется дя дянизлярин дашмасына, минлярля адамын юлмясиня сябяб олур. Щалбуки гийамят эцнцндя йерин цстцндя олдуьу кими дянизлярин алтында да сарсылмайан hеч бир йер галмайаъаг. Бу вязиййятдя дянизлярин алтында мейдана эялян шиддятли сарсынтыларла бирликдя дянизляр дя дашаъаг вя о анадяк бялли олан сунамилярля мцгайися олунмайаъаг бир шякилдя бцтцн йер цзцня тясир едяъякдир.

О эцн дянизлярин дашараг инсанлара фялакят эятирмяси цчцн даhа бир нечя сябяб вар. Бу бюйцк су кцтлясинин сабит вя дурьун бир шякилдя дайанмасы бязи ганунлара баьлыдыр. Анъаг о эцн hеч бир тябият гануну кечярли олмайаъаг, эюйляри, йерляри, гурулары, дянизляри вя инсанлары таразлыгда сахлайан hяссас hесаблар вя мцвазинят йох олаъаг. Аллаhын дилямяси иля вар олан бу гцсурсуз низамын сябябляри йеня Аллаhын дилямяси иля ани шякилдя ортадан галхаъагдыр. Даhа яввялки бюлцмдя дя изаh едилдийи кими, бялкя дя о эцн йерин алтындакы истилик hаваны исидяъяк, цзя чыхан бу hярарят бузларын яримясиня сябяб олаъаг. Бу да мювъуд суйун мигдарынын артмасына, онун сявиййясинин йцксялмясиня сябяб олаъаг. Бунларын hамысы еhтимал дахилиндядир, фягят о эцн бунун неъя эерчякляшяъяйини йалныз Аллаh билир.

Jеня бялли олдуьу кими, эцнцмцздя бир даьдан гопан торпаг вя гайаларын йуварланараг бир кюрфязи, эюлц вя йа су hювзясини долдурмасы локал бир дальайа сябяб олур. Гийамят эцнцндя ися йыхылмайан, чюкмяйян бир даь галмайаъаг вя даhа яввял дя бяhс едилдийи кими, бу даьлар бцтцн чухурлары долдуруб йерин дцмдцз олмасына сябяб олаъаг. Даьлардан дцшян парчалар дянизляри долдуруб онларын дашмасына сябяб олаъаг.

Аллаhын мцяййян етдийи бу мцддят тамамландыьы заман гялбляря амансыз горху салан hадисяляр бир-биринин ардынъа эерчякляшяъяк. Инсанлары яhатя едян горхунъ бир эурулту, даьларын парчаланмасы, инсанларын айагларынын алтындан ахан лавалар, hяр йери бцрцйян тоз, думан вя газ булудлары, гайнайараг инсанларын цстцня дашан сулар... Дцнйа hяйаты бойунъа Аллаhын варлыьыны дцшцнмяк истямяйян, Онун бюйцклцйцнц тягдир едя билмяйян гуллара бир анда эялян дяhшятли бир язаб... Гейд-шяртсиз hяр кяси бойун яйдирян, инсанлары юз аъизликляринин вя юмрц бойунъа дяйяр вердикляри шейлярин ня гядяр дяйярсиз олдуьуну эюстярян юлдцрцъц бир язаб... О эцн инсанларын црякляриндя дуйдуглары горхунун вя дяhшятин тяриф едиля билмяйяъяйи бир эцндцр. Инсанлар бурадан орайа, орадан бурайа гачмаьа, сыьынылаъаг бир йер ахтармаьа чалышаъаглар. Амма hяр кяс билмялидир ки, бу эцндян гуртулуш йохдур.

Эюй цзцнцн вязиййяти

Гийамятля бирликдя эялян сцгут вя дяhшят тякъя йердя эерчякляшяъяк hадисялярля мяhдудлашмыр. О эцн инсанын билдийи, алышдыьы вя сонсузадяк варлыьыны сцрдцряъяйини сандыьы бцтцн варлыглар вя низамлар позулмайа уьрайаъаглар. О эцн дцнйа тарихи бойунъа мигйасы анлашылмамыш, сирляри сон ясрдя ачылмыш, аьыллары дондуран бюйцклцкдяки эюй ъисимляри вя космос цчцн дя юлцм вахты эялмишдир. Эюй цзц, Ай, Эцняш, улдузлар вя планетляр дя о эцн парчаланыб йох олаъаглар. Аллаh бир айядя беля буйурур:

"Сизя вяд едилян мцтляг ваге олаъагдыр! Улдузлар сюняъяйи; Эюй йарылаъаьы заман..." ("Мурсялат" суряси, 7-9).

Каинатын йарадылдыьы илк андан етибарян мейдана эялян hяр hадися вя излянян hяр эюрцнтц бунларда бир гейри-адилик олдуьуну сезян вя бир Jарадыъынын варлыьыны мцтляг бир шякилдя эюрмяк истяйян hяр инсан цчцн бюйцк бир иман дялилидир. Уъсуз-буъагсыз каинатын hяр нюгтясини бцрцйян планетляр, улдузлар, сайсыз эюй ъисимляри Аллаhын тяк бир ямри иля йарадылмыш, Онун гцдряти иля мцяззям бир таразлыгла горунмушдур. Бу башланьыъ вя таразлыг ися сиррини hяля дя горумагда, инсанларын зеhнини мяшьул етмякдядир. Яслиндя бу ахтарышларын нятиъясиндя инсанын гаршысына чыхан йеэаня бир hягигят вардыр: Аллаhын варлыьы. Гийамят эцнц йашананлар йеня дя бу Jараданын бюйцклцйцня уйьун шякилдя эерчякляшяъякдир. Аллаh вар олан hяр шей цчцн олдуьу кими эюй цзцндяки бу мцяззям дцнйа цчцн дя эюрцнмямиш бир агибят hазырламышдыр.

Эюй цзц инсанын варлыьына вя давамлылыьына hямишя архайын олдуьу бир таван кимидир. Аллаhын бир диряк олмадан йцксялтдийи вя тутдуьу, уъсуз-буъагсыз космосла юз арасында пярдя ролуну ойнайан эюркямли бир таван...

Бу таван дцнйаны вя цзяриндяки ъанлылары сайсыз тяhлцкялярдян (ултрабянювшяйи шцалардан, комет вя метеорлардан, космосун дондуруъу сойуьундан вя с.) ян кичик бир нюгсана йол вермядян йцз иллярля горумуш, ъанлы алямин давам етмяси цчцн лазым олан ян яhямиййятли горуйуъу юртцк олмушдур. Гаранлыг космосдан кечиб эялян ишыг атмосферин дашыдыьы хцсусиййятляр сайясиндя дцнйайа гядяринъя йайылмыш, бцтцн планети ишыгландырмыш вя инсан атмосфердяки hяссас оксиэен нисбяти сайясиндя няфяс алыб hяйат тапа билмишдир. Щалбуки о эцн эюй бцтцн вязифя вя функсийаларыны итиряр. Артыг онун да Аллаh дярэаhында ашкар олан яъяли эялмишдир. Гийамят эцнц эюй Аллаhын дилямяси иля сарсылыб чалхаланар, чатлайар вя йарылар:

"О эцн эюй hярякятя эялиб чалхаланаъаг" ("Тур" суряси, 9).

"О эцн эюй парчаланаъаг, Аллаhын вяди йериня йетяъякдир" ("Мцзяммял" суряси, 18).

"Вя эюй сцст дцшцб парчаланаъагдыр!" (Щаггя суряси, 16).

Дцнйа тарихи бойунъа сайсыз ъанлынын hяйатыны давам етдиря билмяси цчцн ян эярякли шяртлярдян бири олан hава бцтцн яhямиййятини вя функсийасыны итирир. О эцн вар олан ганунлар алышдыьымыз ганунлардан фярглидир. Сайсыз физика гануну иля эюйдя сабит бир мцвазинятля дуран атмосфер ярийиб ахмаьа башлайар. Гуранда о эцн эюй цзцнцн уьрайаъаьы агибят бу шякилдя анладылыр:

"О эцн эюй эюйярмиш мис кими олаъаг" ("Мяариъ" суряси, 8).

Атмосфер о эцн ярийяр вя йанмаьа башлайар. Инсанлар масмави эюрмяйя алышдыглары эюй цзцнц о эцн гызылы рянэдя эюрярляр. Эюй цзц йарылыб яримиш, йаь кими олмушдур:

"Эюй айрылыб даь едилмиш йаь кими гыпгырмызы олдуьу заман..." ("Ряhман" суряси, 37).

Гийамят эцнц о эцня гядяр Аллаhын бюйцклцйцнц вя эцъцнц эюрмяк истямяйян, биля-биля цз чевирян инсанлар цчцн пешманлыьын йашадыьы эцндцр. Бу, юйцд алыб дцшцнмяк вя сяhвляри дцзялтмяк имканы танынмайан бир пешманлыгдыр. Бцтцн инсанлар Аллаhдан башга дост, йардымчы вя горуйуъунун олмадыьыны, Аллаhын эцъцнц вя язабыны артыг бирмяналы шякилдя анлайыблар. Беля бир анда Аллаhа вя ахирят эцнцня гаршы инкар ичиндя ола вя бу инкарында инад эюстяря биляъяк "тяк бир инсан" да йохдур. Бу hягигят Гуран айяляриндя бцтцн инсанлара билдирилмишдир:

"Онлар Аллаhы лазымынъа гиймятляндирмядиляр. Щалбуки гийамят эцнц йер бцтцнлцкля Онун овъунун ичиндя олаъаг, эюйляр ися Онун саь яли иля бцкцляъякдир. Аллаh аид етдикляри сифятлярдян тамамиля узаг вя уъадыр!" ("Зумяр" суряси, 67).

Инсанын таныйыб билдийи бцтцн гайда-ганунлар о эцн йох олур. Jарадылышлары сырасында Аллаhын "истяйяряк вя йа истямяйяряк итаят един" чаьырышына бойун яйян вя "истяйяряк эялдик" дейя ъаваб верян эюй вя йер о эцн дя юз йарадылышларына уйьун олараг hягиги саhибляри вя Jарадыъылары олан Аллаhа бойун яйярляр. Гуранда Аллаhын эюйя вя йеря сяслянмяси бу шякилдя анладылыр:

"Де: "Доьруданмы сиз йери ики эцндя йараданы инкар едир вя Она шярикляр гошурсунуз? О ки алямлярин Ряббидир! О, йер цзцндя мюhкям дурмуш даьлар йаратды, ону бярякятли етди вя истяйянляр цчцн бярабяр олараг орада йер яhлинин рузисини дюрд эцндя мцяййян етди. Сонра Аллаh тцстц hалында олан эюйя цз тутду. Она вя йеря беля буйурду: "Истяр-истямяз вцъуда эялин!" Онлар да: "Истяйяряк вцъуда эялдик!" - дейя ъаваб вердиляр" ("Фуссилят" суряси, 9-11).

Билиндийи кими, инкарчыларын иддиаларындан бири маддянин юз-юзцня йаранмасы иддиасыдыр. Онлар ятрафларында эюрдцкляри бцтцн эюзяллийи тябиятин эцъцня баьлайырлар. Инкарчылар бундан сонракы просеслярин тяфяррцаты, йяни бунларын неъя мейдана эялмяси, бу елми йарадылышын неъя баш вермяси, юзц йох икян неъя йаранмасы, онларын ъансыз бир тясяввцр олан тябиятдян ортайа чыхмасы барядя ясла дцшцнмязляр. Бу мянтигсиз иддиайа эюря, hяр шейи тябият юз-юзцня йаратмышдыр. Jяни hаким олан фювгяладя уйьунлуг вя таразлыьын саhиби даш, торпаг, hава вя судур. Щалбуки гийамят эцнц эяляндя инсан даьын, дашын, торпаьын ня hала дцшдцйцнц эюрцр вя бу эцъцн саhибинин тябият олмадыьына шаhид олур. Ъанлы-ъансыз hяр шейин йарадылышынын аид едилдийи тябият о эцн юзцнц горуйа билмяйяъяк. Аллаh hяр шейин тякъя Юз эцъц вя ирадяси иля йарадылдыьыны, тякъя О, диляйиб горудуьу цчцн горундуьуну инсанлара эюстяряъяк. Бир чох инсанлар анламазлыгдан эялдикляри hягигятляри о анда виъданлары гябул етдийи hалда чох бюйцк бир пешманлыгла хатырлайаъаглар:

"Эюй йарылаъаьы вя Ряббинин буйуруьуну ешидиб итаят едяъяйи заман; Jер узаныб дцмдцз олаъаьы; Гойнунда оланлары байыра атыб бошалаъаьы; Вя Ряббинин буйуруьуну ешидиб итаят едяъяйизаман... Ей инсан! Сян Ряббиня доьру чалышыб чабалайырсан. Сян Она говушаъагсан!" ("Иншигаг" суряси, 1-6).

Улдузларын, Эцняшин вя Айын вязиййяти

Космосун гаранлыг вя сойуг мцhитинин яксиня олараг дцнйамызын ишыгланмасында вя ъанлыларын йашайа биляъяйи орта бир истилийин мювъуд олмасында ян бюйцк амиллярдян бири атмосфердир. Дцнйамызы горуйан бир таван олараг танынан атмосфердя истинин вя ишыьын йайылма хцсусиййяти вар. Гаранлыг бир йолдан кечяряк дцнйамыза чатан Эцняш шцаларынын йер цзцнц ишыгландырмасы вя иситмяси атмосферин дашыдыьы бу хцсусиййят сайясиндя баш верир. Анъаг гийамят эцнц эяляндя йарадылан hяр шей кими эюй дя чатлайыб йарылаъаг вя бцтцн ролуну вя дяйярини итириб Гуранда билдирилдийи кими, ярийяряк ахаъагдыр. Гуранда "Тяквир" сурясинин илк айясиндя гийамят эцнцндян бяhс едиляркян "Эцняш кор едилдийи заман" ифадяси ишлядилир. Бу ифадядян Эцняш ишыьынын дцнйайа артыг hеч бир файда вермяйяъяйи анлашылыр.

Гийамят эцнц дцнйайа ишыг верян Эцняш вя Ай гаралаъагдыр. О эцн дцнйайа ишыг эялмямясинин тяк сябяби атмосферин йох олмасы дейил. Чцнки Гуранда да билдирилдийи кими, о эцн тякъя эюйлярин, йерин вя икисинин арасында оланларын йох олдуьу бир эцн дейилдир, бцтцн каинатын йох олдуьу эцндцр. "Тяьабун" сурясинин илк айяляриндя дя билдирилдийи кими, Аллаh hяр шейи мцкяммял вя гцсурсуз йарадан вя hяр дилядийини дилядийи анда эерчякляшдирмяйя эцъ йетиряндир. Милйардларла галактиканы вя юзцндя hяр галактикадакы милйардларла улдузу еhтива едян каинаты О йаратмышдыр вя дилядийи заман да бир "ол" демяси иля йох едяъяк сонсуз Гцдрят саhиби дя Одур.

Каинатын эенишлийини инсан аьлынын там вя реал шякилдя гаврамасы мцмкцн дейил. Амма бир нечя рягямля бу сирли дцнйанын бюйцклцйцнц тяхмини шякилдя анламаьа чалыша билярик. Эцняш Саманйолуну ("Сцд йолу"ну йахуд каhкяшаны) тяшкил едян 200-250 милйард улдуздан биридир. Эцняш Jер кцрясиндян 325.500 дяфя бюйцк олмасына бахмайараг каинатдакы кичик улдузлардан сайылыр. Эцняш юлчцсц 125 мин ишыг или олан Саманйолунун мяркязиня 30 мин ишыг или узаглыгдадыр. Бу арада 1 ишыг или тяхминян 9.460.800.000.000 километрдир. Дцнйа ися юз оху ятрафында саатда 1670 км сцрятля фырланан 6 катрилйар тон аьырлыьында бир кцтлядир. Эцняш саатда 72.000 км сцрятля hярякят едир. Саманйолу юз оху ятрафында саатда 900.000 км сцрятля фырланыр. Анъаг аьлы чашдыран бу каинат гийамят эцнц Аллаhын дилямяси иля йерля-йексан олаъаг, бюйцклцйц тяриф дя едиля билмяйян улдузлар Гуранда ифадя едилдийи кими, "юртцлцб силиняъяк", йох олаъаглар.

Каинатын hяр нюгтяси Аллаhын варлыьынын, бюйцклцйцнцн вя эцъцнцн айры бир дялилидир. Бу нюгтяляр анъаг Онун диляйи иля, Онун дилядийи мцддятдя, Онун изни иля йарадылыблар. Бу таразлыьы Jарадан вя горуйан Аллаh бцтцн бунлары ялбяття ки, дилядийи шякилдя йох етмяйя дя гадирдир. Каинатын юлцмц дя йарадылышында олдуьу кими баш веряъяк, йяни Онун изни иля, Онун тягдир етдийи шякилдя эерчякляшяъяк. О эцн инсанларын дцнйа hяйаты бойунъа язямятиня hейран галдыглары hяр шей парча-парча едиляъяк. Бцтцн планетляр, улдузлар, Эцняш вя Ай юз орбитляриндян чыхаъаг, улдузлар тюкцляъяк, эюй ъисимляри бир-бир юляъякдир. Бцтцн бунлар Гуранда беля билдирилир:

"Саат йахынлашды, Ай парчаланды" ("Гямяр" суряси, 1).

Айядя дя билдирилдийи кими, о эцн артыг гачаъаг бир йер йохдур. Дцнйа hяйаты бойунъа юзцня Аллаhдан башга дост вя йардымчы ахтаран инсанлар да артыг йюнялиб дюнцляъяк hягиги дост вя йардымчынын тякъя Аллаh олдуьуну анлайыблар. О эцн инсанларын ялчатмаз сайдыглары, эюркямли вя мюhтяшям эюрдцкляри улдузларын да юлцм эцнцдцр. Улдузларын hяр бири ятрафында низам вя таразлыгла фырландыьы орбитляриндян чыхараг даьылыб йайылаъаглар:

"Улдузлар даьылыб сяпяляняъяйи заман..." ("Инфитар" суряси, 2).

Бялли олдуьу кими, Эцняш hяр санийя енержи истеhсал едян бир улдуздур. Космосдакы диэяр улдузларын бир чоху ися Эцняшдян гат-гат бюйцкдцр вя онун малик олдуьу енержидян даhа йцксяк енержийя саhибдир. Щалбуки гийамят эцнц эяляндя артыг hамысы эцълярини итирирляр, буланыглашыб тюкцлцрляр. Гуранда гийамят эцнцндя улдузларын вязиййяти бу шякилдя анладылыр:

"Улдузлар сяпяляняъяйи заман..." ("Тяквир" суряси, 2).

"Улдузлар сюняъяйи заман..." (Мурсялат суряси, 8).

Минлярля илдир ишыг сачан, дцнйанын hяйат вя енержи гайнаьы олан Эцняш вя эюй цзцнц бязяйян улдузлар о эцн гаралар. О замана гядяр онлары орбитляриндя тутан вя ишыг вермясини тямин едян Сонсуз Гцдрят саhибинин улдузларын да hягиги саhиби олан Аллаh олдуьуну вя о ана гядяр садяъя Онун изни иля йарадылдыгларыны hяр кяс бир даhа анлайар.

Инкарчылар о эцн Аллаhдан hеч бир йардым эюрмязляр. Jардым эюря биляъякляри башга hяр hансы бир эцъ дя йохдур. Технолоэийанын чох инкишаф етмяси сайясиндя каинатын узаг бир эушясиня эетмяк мцмкцн олса беля инсанлар цчцн артыг hеч бир шей дяйишмяйяъяк. Язаб инсанлары орада да тапаъаг. Чцнки гийамят бцтцн каинаты бцрцмцшдцр. Тякъя цзяриндя бир заманлар архайынлыг ичиндя йеридийи йер цзц дейил, ялчатмаз сайдыьы узаг улдузлар да Аллаhын ямриня бойун яйиб вя йох олублар. Инсанларын о эцнкц чарясизлийи Гуранда беля билдирилир:

"Ай тутулаъаьы; Эцняшля ай бирляшяъяйи заман - мяhз о эцн инсан: "Гачыб ъан гуртармаьа йер hардадыр?" - дейяъякдир. Хейр, (о эцн) hеч бир сыьынаъаг олмайаъагдыр! О эцн дураъаг йер анъаг Ряббинин hцзурудур! О эцн инсана юнъя етдийи вя сонрайа гойдуьу ня варса хябяр вериляъякдир!" ("Гийамя" суряси, 8-13).

 

Инсанлар гийамят вахтында

Бура гядяр изаh едилян бцтцн hадисяляр инсанларын hеч хябяринин олмадыьы бир анда, даhа яввял hеч ешидилмямиш вя танынмаз бир сясин дуйулмасы иля башламышдыр. Вя дцнйадакы бцтцн инсанлар бу анда да олдуьу кими hяр шейин hеч дяйишмядян вя позулмадан ейнян давам едяъяйини дцшцняркян ани бир шякилдя йахаланмышлар.

Сура цфцрцлмясиндян дярhал габаг эерчякляшян hадисялярин яввялки эцндян hеч бир фярги йохдур. Jер кцряси йеня ейни сцрятля фырланмагда, Эцняш йеня дцнйаны ишыгландырмагда, hяйат давам етмякдя вя инсанларын бир чоху нядян, ким тяряфиндян йарадылдыгларыны вя агибятлярини дцшцнмядян вярдиш етдикляри шякилдя hяйатларына давам етдирмякдядир. Кими ахшам эяляъяк гонаьына hазырлайаъаьы йемяйи, кими ишэцзар эюрцшляри барядя дцшцняркян, кими алыш-вериш едяркян, кими йатаркян вя бюйцк бир бюлцмц дя Аллаhын варлыьыны инкар hалында икян бу сяси дуйаъаг вя hяр шей бир анда башлайаъаг, бялкя дя hяр шей бир анда сона чатаъагдыр.

Инсанын эцълц зянн етдийи, юйцняряк бюйцкляндийи бядяни hеч эюзлямядийи бир анда дюрд бир йандан юлцмля яhатяляняъяк. Артыг ъан дярдиндян башга hеч бир проблем вя дярд галмайаъагдыр. Инсанлар дяйяр вердикляри, мюhкямъя баьландыглар, уьрунда hяр нюв фядакарлыьа hазыр олдуглары шейляри йашадыглары горхунун шиддятиндян бир анда эюрмяз олаъаглар.

Гийамятин мейдана эятирдийи бцтцн бу горху, дяhшят вя чашгынлыг дцнйада инкар ичиндя бир hяйат сцрян инсанын гяфлят йухусуна бир явяздир. О эцн башлайан бу данылмаз чятинликляр инкарчылары ябядиййятя гядяр раhат бурахмайаъаг. Бир-биринин ардынъа мейдана эялян бцтцн бу hадисяляр онлардакы паниканы, дяhшяти даhа артырыр. Кечян hяр санийя онлара йени язаб нювляри вя бялалары эятирмякдядир. Гаршылашдыьы шцурлары дондуран бу hадисяляр о эцня гядяр инкар етдийи Аллаhын бюйцклцйцнц сярэиляйяр. Инсан бу эцъ гаршысында мцмкцн гядяр эцъсцз вя чарясиздир. Пешманлыг, цзцнтц вя горхудан башга едя биляъяйи бир шей йохдур. Санийяляр кечдикъя Аллаhын она ябяди hяйатында тягдим едяъяйи горхунъ язабы даhа йахшы анлайар. О эцн гаршылашдыьы дяhшят долу дягигяляр сонсуз hяйаты бойунъа йашайаъаьы язабын садяъя олараг бир hиссясидир. Инсанларын о эцн йашанаъаг hадисяляр гаршысында дуйаъаглары горху Гуранда мцфяссял шякилдя изаh едилмишдир.

Инсанларын йашадыьы горху

Аллаh бир чох айялярдя инсанларын дцнйа hяйатына мюhкям-мюhкям баьлы олдугларыны вя бунун онлара ахирят hяйатында hеч бир файдасынын олмайаъаьыны билдирмишдир. Инсанын дцнйа hяйатында дяйяр вердийи, юнямли сайдыьы, уьрунда олдугъа чох шейи эюзя алдыьы дяйярляр онлардан яэяр Аллаh ризасы цчцн вя Аллаh йолунда истифадя олунмурса, инсана иткидян башга бир шей газандырмаз. Бу дяйярлярин hяр бири инсанлары йохламаг цчцн хцсуси шякилдя йарадылмышдыр. Ясл йурд ися ахирят йурдудур. Дцнйайа аид шейлярин hеч биринин яhямиййят вя мянасынын олмамасы ися Гуранда бу шякилдя анладылыр:

"Гадынлар, ушаглар, гызыл-эцмцш йыьынлары, йахшы ъинс атлар, мал-гара вя якин йерляри кими няфсин истядийи вя арзуладыьы шейляр инсанлара эюзял эюстярилмишдир. Бунлар дцнйа hяйатынын кечиъи зювгцдцр, эюзял дюнцш йери ися Аллаh йанындадыр" ("Али-Имран" суряси, 14).

Инсан дцнйа hяйатынын айядя дя анладылан бцтцн бу "чякиъи" хцсусиййятляриня тамаhкарлыгла, hярисликля баьланмагда, бцтцн юмрцнц бунлары ялдя едя билмяк цчцн хярълямякдядир. Гуранда дцнйа hяйаты иля баьлы беля буйрулур:

"Билин ки, дцнйа hяйаты ойун-ойунъаг, бяр-бязяк, бир-биринизин гаршысында юйцнмяк вя мал-дювляти, оьул-ушаьы чохалтмагдан ибарятдир. Бу еля бир йаьыша бянзяйир ки, онун йетишдирдийи битки якинчилярин хошуна эяляр. Сонра о гуруйар вя сян онун саралыб солдуьуну, даhа сонра чюр-чюпя дюндцйцнц эюрярсян. Ахирятдя шиддятли язаб, Аллаhдан баьышланма вя разылыг эюзляйир. Дцнйа hяйаты алданышдан башга бир шей дейилдир" ("Щядид" суряси, 20).

Дцнйа hяйатынын ян бюйцк hядяфляриндян бири мал-дювлятля, оьулларла, гысасы, саhиб олунан бцтцн дяйярлярля юйцнмякдир. Анъаг Гуранда хцсусиля вурьуланан вя бцтцн топлумлар цчцн кечярли олан бир hягигят дцнйа hяйатындакы ян яhямиййятли сярвятлярдян биринин ювлад олмасы hягигятидир. Ушаьа саhиб олмаг истяйи инсанлара эянълик илляриндян етибарян юйрядилир. Ушаг инсанлар арасында hям сябябсиз бир рягабят цнсцрц, hям дя эяляъяйя йюнялик бир зяманят мянасыны дашыйыр.

Диэяр бир истяк дя вар-дювлятя вя зянэинлийя йюнялик оланыдыр. Бялли олдуьу кими, инсанларын дцнйа hяйаты бойунъа бцтцн hядяфляри, планлары, ъяhдляри бу мягсяд цзяриндя гурулмшдур. Пул-мал истяйи инсанларын эюзцнц юртдцйц цчцн бцтцн яхлаги дяйярляр юз яhямиййятини итирмиш, инсан характерини формалашдыран йеэаня мейар маддиййат олмушдур. Гуран яхлагы, ямр вя гадаьалары инсанларын hяйатындакы биринъилийини итирмиш, мал-дювлят йыьыб топламаг йеэаня мягсяд олмуш, мцнасибятлярдя мараглар юн плана чыхмышдыр.

Щалбуки гийамят эцнц эяляндя hяр шей тярсиня дюняр. Инсанлар гаршылашдыглары эцнцн горхусундан дяйяр вердикляри hяр шейи бир анда унударлар. Ясас hядяф сайдыглары шейлярин артыг бир мянасынын олмадыьыны анламаларыдыр. Дяйяр юлчцляри бир нечя санийя ичиндя дяйишяр. Артыг мал-дювлятин, hятта ювладын беля бир дяйяри йохдур. Аналыг вя аталыг дуйьулары да юз мянасыны итирмишдир. Дцнйада ян чох дяйяр вердийи адамлары, hятта юз ушаьыны беля гийамят эцнцнцн дяhшяти гаршысында унудаъагдыр. Кимся юз ушаьынын вязиййятини сорушмайаъаг, буну аьлына да эятирмяйяъяк. Шцбhясиз ки, гийамятин баш веряъяйи эцн инанмайанлар цчцн чох аьыр бир эцндцр:

"О эцн эюй эюйярмиш мис кими олаъаг; Даьлар да дидилмиш йун кими олаъагдыр. Вя дост досту арайыб ахтармайаъагдыр. Онлар бир-бириня эюстяриляъякляр. О эцнцн язабындан гуртармаг цчцн эцнаhкар истярди ки, фяда етсин юз оьулларыны; юврятини вя гардашыны; она сыьынаъаг верян яширятини! Вя йер цзцндя оланларын hамысыны - тяки юзцнц гуртарсын!" ("Мяариъ" суряси, 8-14).

"Эюйцн булудла парчаланаъаьы, мяляклярин бюлцк-бюлцк ендиряляъяйи о эцн hягиги hюкмранлыг анъаг Ряhмана мяхсусдур; о, кафирляр цчцн ися чятин бир эцн олаъагдыр" ("Фурган" суряси, 25-26).

Щяля кюрпялик чаьында олан ушаглар беля о эцн аиляляри тяряфиндян атылыр. Инсанлар hеч эюзлямядикляри вя яввялляр тайыны-бярабярини эюрмядикляри бу hадисяляр гаршысында ня едяъяклярини билмирляр, чашыб галырлар. Горху еля ани вя шиддятли бир шякилдя эялмишдир ки, hамиля гадынлар бу шокун тясири иля ушаг салырлар. О чох аьыр эцндя йашанаъаг hадисялярин горхусу вя дяhшяти иля гадынларын ямиздирдикляри ушаглары да унутдуглары Гуранда беля билдирилмишдир:

"Ону эюряъяйиниз эцн hяр бир ямзикли гадын ямиздирдийи ушаьыны унудар, hяр бир hамиля гадын бариhямлини (вахтындан яввял) йеря гойар (ушаг салар). Инсанлары сярхош эюрярсян, hалбуки онлар сярхош дейилляр. Анъаг Аллаhын язабы чох шиддятлидир!" ("Щяъъ" суряси, 2).

Гийамят эцнц дцнйада икян она цнванланан чаьырышлардан цз дюндярянлярин, hягиги дост вя Jарадыъы олан Аллаhы унуданларын бир-бириндян гачыб гуртулмаг истядийи бир эцндцр. Щяр кяс юз hайындадыр. О дяhшятли эцндя инсанлар арасында hеч бир баьлылыг: ня нясил, ня яграбалыг (гоhумлуг), ня дя дост-йолдашлыг баьлары галмамышдыр. Бу мювзу Гуранда беля билдирилир:

"О эцн инсан гачаъаг юз гардашындан; анасындан, атасындан; зювъясиндян вя оьулларындан! О эцн онлардан hяр биринин истянилян гядяр иши олаъагдыр!" ("Ябяся" суряси, 34-37).

Инсанлар сярхош кимидир

Инсанлар о эцн эюрдцкляринин гаршысында бцтцн сойугганлылыгларыны, юзляриня олан архайынлыгларыны вя мятанятлярини итирирляр. Юлцмля гаршылашдыьы ан hяр шей дяйярини итирир, цзлярдяки ифадя, hалятляр, сюhбятляр, данышыг тярзи фярглянир.

Инсанларын юлцм гаршысында йашадыьы горху вя дяhшятя филмлярдя шаhид олуруг. О анда верилян тяпкиляр инсанларын ичиндя олдуглары руhи hаляти чох йахшы анладыр. Амма излянилян эюрцнтцлярдя инсанларын аз да олса гуртулма цмидляри вар. Юляъякляри барядя гяти гянаятя эялсяляр дя юлцмдян сонра баш веряъякляри там биля билмязляр йа да бюйцк бир гисми юлцмля бирликдя йох олаъаьыны дцшцняр. Щалбуки гийамят эцнцндя юлцм hяля эялиб чатмамыш олса беля йашанан hадисяляр инсан цчцн hеч бир гуртулма еhтималынын олмадыьыны бцтцн ачыглыьы иля ортайа гойар. Инкарчылар онлара вяд едилдийи hалда инанмадыглары бир эцнц гаршыларында эюрярляр. О эцн каинатдакы низамын бир Jарадыъысынын вя горуйуъусунун олмасынын, О, дилядийи анда да hяр шейин йох олаъаьынын бцтцн ачыглыьы иля эюзляр юнцня сярилдийи бир эцндцр.

Инсанлар юлцмцн о эцня гядяр дцшцндцкляри кими, бир йохолма олмадыьыны анлайарлар. О ана гядяр Аллаhын варлыьына, долайысы иля ахирятя инанмадыгларындан юлцм сонрасында ола биляъяк hадисяляр барядя hеч дцшцнмяйибляр. Амма Аллаhын варлыьыны вя эцъцнц бир-биринин ардынъа эялян бу hадисяляр нятиъясиндя ачыг-айдын эюрцнъя юзлярини эюзляйян сонун да фяргиня вармышлар. Гуртулуш цмиди олмадыьы кими онлары эюзляйян йени вя сонсуз бир hяйатын олдуьуну да анлайыблар. Бу, инкарчылар цчцн чох аьыр бир hяйатдыр. Ябяди чякяъяйи язаб вя сыхынты о эцн йашадыглары иля мцгайися едилмяйяъяк гядяр шиддятли олаъагдыр. Айялярин билдирдийиня эюря, инкарчылар беля бир hяйатын явязиня йох олмаьы цстцн тутаъаглар:

"Щягигятян, Биз сизи йахын бир язабла горхутдуг. О эцн инсан юз ялляри иля етдийи ямялляри эюряъяк, кафир ися: "Каш торпаг олайдым!" - дейяъякдир" ("Нябя" суряси, 40).

Инсанлар гаршылашдыглары hадисялярдян ютрц шиддятли бир горху, паника вя чашгынлыг ичиндя адятян сярхош кимидирляр. Бу вязиййят Гуранда беля билдирилир:

"...Инсанлары сярхош эюрярсян, hалбуки онлар сярхош дейилляр. Анъаг Аллаhын язабы чох шиддятлидир!" ("Щяъъ" суряси, 2).

Шиддятли горху алтында инсанын вцъудунда мейдана эялян дяйишикликляр вя гейри-иради, контролсуз hярякятляри иля сярхош инсанларын давранышы бир-бириня чох бянзяйяр. Шиддятли бир горху анында башын hярлянмяси, аьлама эюрцлцр, эюрцнтц буланыглаша билир.

Бура гядяр анладылан hадисялярдян дя анлашылдыьы кими, о аьыр эцндя инсанлар чох бюйцк бир паника йашайаъаглар. Аллаh инсанларын йашадыьы бу шиддятли горхуну вя горху нятиъясиндя йаранан физики тясирляри сярхошлуьа бянзядир. О эцн сярхош кими олан инсанлар контролсуз давранышлар сярэиляйяряк ора-бура гачмаьа башлайарлар. Гуранда верилян бянзятмя инсанларын бу вязиййятини беля ачыглайыр:

"О эцн инсанлар кяпяняк кими ятрафа сяпяляняъяк..." ("Гария" суряси, 4).

Эюзлярдяки дяhшят ифадяси

"Доьру вяд йахынлашдыгда кафир оланларын эюзляри дярhал бярялиб: "Вай hалымыза! Биз бундан гафил идик. Хейр, биз залим олмушуг!" - дейярляр" ("Янбийа" суряси, 97).

Эюз инсанын йашадыьы горхунун шиддятини илкинляр сырасында эюстярян органдыр. О эцнцн горхусуну йашайаъаг инсанларын гаршылашдыьы дяhшят сябяби иля эюзляри hядягясиндян чыхаъаг. Бурада ишлядилян "эюзляринин hядягясиндян чыхмасы" бянзятмяси инсанын йашадыьы горхунун шиддятини анладыр. Буандан инсанларын эюз бябякляри бюйцйяр, аьы ортайа чыхар, донуглашмаьа башлайар. Гийамятин эерчякляшяъяйи ан "истиснасыз олараг инсанларын hамысы" бу горхуну йашайаъагдыр. Бу тцкцрпядиъи hадисяляр гаршысында кимсянин едяъяк бир шейи, башларына эялянлярин гаршысыны алмаг цчцн hеч бир чюзцмц йохдур. Онлар садяъя олараг горху дуйарлар. Айядяки бянзятмя бу горхуну ачыг шякилдя изаh едир.

Ушагларын сачынын аьармасы

"Еля ися яэяр кцфр етмиш олсаныз, ушаглары аь сачлы гоъалара дюндяряъяк эцндян юзцнцзц неъя горуйаъагсыныз?!" ("Мцззяммил" суряси, 17).

Гийамят эцнцнцн горхусу кичик ушаглары да бцрцйяъяк. Бу эцнцн hягиги маhиййятини билмяйян, бунун сонсуз язабын илк эцнц олмасыны анлайаъаг эцъдя олмайан ушагларда да йеткин адамлардан фяргли бир горху вар. Инсанлар мцвяггяти дцнйа hяйаты бойунъа етдикляри яхлагсызлыгларын пешманлыьы ичиндядир. Ушаглар ися hяля ня олдуьуну гаврайаъаг бир аьылда дейил. Буна бахмайараг эюрдцкляри hадисялярин шиддятиндян сачлары аьаппаг олур. Беля бир физики дяйишиклик о аьыр эцнцн бюйцклцйцнц анламаг бахымындан олдугъа мцhцмдцр. Чцнки о эцня гядяр дцнйада чох чешидли фялакятляр йашанмышдыр. Щяр бири инсанлара чох шиддятли горху вермиш вя онлары дяриндян тясирляндирмишдир. Амма бу фялакятлярин hеч бири гийамят эцнц мейдана эяляъяк hадисялярля мцгайися едилдийиндя ушагларын сачларыны аьардаъаг гядяр шиддятли дейилдир. О эцн инсанларын дцнйа hяйаты бойунъа йашадыглары ян аьыр, ян чятин эцндцр. Беля ки, гаршыйа чыхан hадисялярин шиддяти гыса юмцрляри бойунъа горхунун маhиййятини вя тяhлцкялярин нятиъялярини там дярк едя билмямиш ушагларын да сачынын горхудан аьаппаг олмасына сябяб олмушдур.

Щейванларын вязиййяти

Эюзляриниз юнцндя вяhши hейванлары ъанландырмаьа чалышын: пялянэ, шир, ъанавар, чаггал, айы... Анъаг гяфяс арасында икян бир арайа эяля билян бу hейванлар гийамят эцнц мейдана эялян hадисялярин тясири иля артыг бир-бири иля мцбаризя етмяйи бир тяряфя бурахаъаг вя бир арайа топланаъаглар. Минлярля вяhши hейванын мейдана эятирдийи бу эюрцнтцнцн дяhшяти вя горхулу ъяhятляри ися ачыг-ашкардыр. Аллаh гийамят эцнц тябият вя инсан цзяриндя чох бюйцк дяйишикликляр олаъаьыны олдугъа чох айядя билдириб. Ейни шякилдя вяhши hейванлар да олдугъа о чох аьыр эцндян даhа чох тясирляняъякляр:

"Боьаз дявяляр башлы-башына бурахылаъаьы заман... Вяhши hейванлар бир йеря топланаъаьы заман..." ("Тяквир" суряси, 4-5).