ГИЙАМЯТ ЭЦНЦ
ЭЕРЧЯКЛЯШЯЪЯК ЩАДИСЯЛЯР
Гийамят
эцнц "О эцн бцтцн
инсанлар алямлярин
Ряббинин hцзурунда
дураъаглар!"
("Мутяффифин"
суряси, 6). О эцн
ъанлыларла
бирликдя бцтцн
каинатын йох
олдуьу дяhшятли
бир эцндцр. Бу
йохолма индийя
гядяр hеч бир
йердя эюрцнмямиш
hадисяляр нятиъясиндя
эерчякляшяъяк.
О эцн инсанларын,
hейванларын,
вар олан (йарадылан)
hяр шейин, гысасы,
бцтцн каинатын
юлцм эцнцдцр.
О эцн Аллаhын
бюйцк гцдрятинин
ачыг шякилдя
эюрцлдцйц вя
инсанларын
hамысы тяряфиндян
дярк едилдийи
эцндцр. О эцн
инкарчылар
цчцн дяhшят, горху
вя аьры-аъы долу
бир эцндцр. О
эцн даhа яввял
йашанмамыш
бир пешманчылыг,
горху вя тяhгир
едилмянин hисс
едиляъяйи эцндцр.
Гийамят
эцнцнцн хцсусиййятляри
Гуран айяляриндя
чешидли бянзятмялярля
мцфяссял шякилдя
анладылыр. Бу
бюлцмдя Гуранда
гийамят эцнц
эерчякляшяъяйи
билдирилян
hадисялярин
ятрафлы тясвири
верилиб. Аллаhын
айялярдя билдирдийи
hадисялярин
ишаря етдийи
мяналарын цзяриндя
дайанылаъаг.
Ялбяття, hяр шейин
ян доьрусуну
Аллаh билир вя
Аллаhын елми
сонсуздур. Биз
ися hяр мювзуда
олдуьу кими
гийамят мювзусунда
да йалныз Онун
бизя билдирдийи
вя юйрятдийи
гядяр анлада
билярик.
Бу
бюлцмдя анладылан
hадисялярин
hамысынын гайнаьы
Гуран айяляридир
вя онларын hамысынын
эерчякляшяъяйи
гятидир. Бцтцн
тясвирлярин
эерчякляшмя
шякли дя Аллаh
тяряфиндян
мцяййян едилмишдир.
Фягят, бу hадисяляр
тяхмин едиляндян
даhа чох фяргли
формаларда
эерчякляшя
биляр. Бизим
гяти олараг
билдийимиз
шей Аллаhын вяд
етдийи hадисялярин
мцтляг йашанаъаьы,
инсанларын
гийамят эцнцндя
даhа яввял hеч
гаршылашмадыглары
гейри-ади бир
мянзяря иля
гаршы-гаршыйа
галаъаглары
вя каинатын
онун ичиндяки
бцтцн ъанлыларла
бирликдя тамамиля
йох олаъаьы
hягигятидир.
Инсанларын
ися бцтцн бунларын
сябябини юйрянмя,
бу фялакятлярдян
гачыб гуртула
билмя йахуд
да чыхыш йолу
ахтармаг кими
бир еhтималлары
олмайаъаг. О
эцн hяр кясин
эюряъяйи hягигят
Аллаhын вя ахирятин
варлыьыдыр.
Сура цфцрцлмяси
Гийамят
Сура цфцрцлмяси
иля башлайыр
"Сур
чалынаъагдыр.
Бу вяд олунмуш
эцндцр!" ("Гаф"
суряси, 20).
Сура
цфцрцлмяси
Аллаhын Гуранда
вяд етдийи гийамят
саатынын артыг
эялиб чатдыьыны
хябяр верир.
Бу сяс дцнйа
hяйатынын битмясинин
вя ахирятин
башланьыъынын
сясидир. Дцнйада
галдыьы мцддят
бойунъа бу бюйцк
эцндя эюряъякляри
барядя хябярдар
едилян вя веряъяйи
hесабла хябярдар
едилиб горхудулан
hяр кяс артыг
она вяд едилян
hягигятля гаршы-гаршыйадыр.
Щеч эюзлямядикляри
бир анда ешитдикляри
бу сяс даhа яввял
ешидилян сясляря
ясла бянзямяйян
бир сясдир. Инсанлар
юзляриня верилян
мцддятин (вахтын)
сон олдуьуну
бу ишарядян
анлайаъаглар.
Бу сяс кцфр едянлярин
ябядиййятя
гядяр давамлы
олараг йашайаъаглары
горху, дяhшят
долу чятин бир
эцнцн башламасынын
мцждячисидир.
Аллаh бир айядя
беля буйурур:
"Еля
ки, сур чалынды,
о эцн чох аьыр
бир эцн олаъагдыр.
О эцн кафирляр
цчцн асан олмайаъагдыр!"
("Мцддяссир"
суряси, 8-10).
Дцнйа
цзяриндя вар
олан (йарадылан)
низамын диггятчякиъи
бязяйиня алданараг
она сых баьлананлар
Аллаhын варлыьы
вя бирлийи hягигятиня
гаршы кордур.
Бцтцн бунларын
йарадыъысыны,
йарадылышыны
вя бир сона доьру
сцрятля ирялилядийини
ясла дцшцнмядян
садяъя алдандыглары
бу эюрцнтц иля
кифайятляниб
хошбяхт олурлар.
Щалбуки онлары
алдадан бу гцсурсуз
низам hяр шейин
саhиби олан Аллаhын
ясяридир. Аллаhын
йаратдыьы бу
эюркямли систем
йеня онун тяк
бир ямри иля
аьыллара дурьунлуг
веряъяк бир
шякилдя сона
чатаъаг. Бах,
беля бир эцнля
гятиййян гаршылашмайаъаглары
зянниндя оланлар
сурун сяси иля
бу гяфлятдян
дярhал ойанаъаглар.
Анъаг бу ойанма
файдасыздыр,
чцнки Аллаh вя
ахирят адына
бир шей етмяк
цчцн артыг чох
эеъдир.
Эеъикмишляр,
чцнки бязи инсанлар
бу имтаhана табе
олдуглары дцнйа
hяйатыны ахирятин
варлыьыны унудараг
бошуна хяръляйибляр.
Ахирятя инанмайан
инсанларын
беля бир анлайыша
саhиб ола билмясинин
архасында чох
шяхси бир ъяhд
дайаныр. Бу сяйин
дя маhиййяти
вя явязи олдугъа
бюйцкдцр. Бунун
тямялиндяки
сябяб дцнйадакы
бу мяhдуд hяйатла
гане олмаг, даhа
яввялини вя
йа сонрасыны
мцмкцн олдугъа
дцшцнмямякдир.
Бу анлайыш дцнйа
hяйатынын мцвяггяти
ляззятляриня
далараг ня цчцн
йарадылдыьыны
унутмаьы да
юзц иля эятирир.
Буна эюря дя
инсанларын
чоху нийя йашадыгларыны,
ня цчцн йарадылдыгларыны,
Jараданын онлардан
няляр истядийини
вя юлцмцн нядян
вар олдуьуну
дцшцнмядян
бир юмцр сцрцр.
Юлцм билдикляри
бир шейдир, амма
юлцм hягигятинин
онлара цзяриндя
дцшцнмяляри
лазым олан бу
кими суаллары
да эятиряъяйинин
фяргиндядирляр.
Бунун цчцн бу
фикирдян мцмкцн
гядяр узаглашмаьа
чалышырлар.
Щалбуки инсанын
йарадылышынын
вя онун дцнйа
цзяриндяки
гыса hяйатынын
сябяби йалныз
Аллаhа гуллуг
етмякдир. Юлцмцн
йахынлыьынын,
дцнйа hяйатынын
гысалыьынын,
саhиб олдуьу
вя олмадыьы
hяр шейин садяъя
имтаhанын бир
парчасы олмасынын
фяргиндя олан
инсанлар Гуран
васитясиля
инсанлара тяриф
едилмиш олан
hягигятлярля
дя мцтляг гаршылашаъагларынын
фяргиндядирляр.
Беляликля, дцнйадакы
тяк мягсядин
"Аллаh цчцн йашамаг"
олдуьуну гаврайа
билибляр. Буну
дцнйада икян
гаврамаг инсан
цчцн бюйцк бир
газанъдыр. Беляликля,
алдадыъы бир
дцнйадан узаглашмагда,
йеэаня hягигятя,
йяни "ахирятя"
йюнялмякдядирляр.
Няфсинин,
йяни садяъя
hяззинин, шяhвятинин
ардынъа эедяряк
hярякят едян
бир инсанын
ян бюйцк истяйи
ичиндя олдуьу
низамын hямишя
давам етмяси,
онун ясла бир
сонунун олмамасыдыр.
Юз hалындан яслиндя
чох да мямнун
дейилдир, чцнки
hяйатында давамлы
чятинлик вя
сыхынтылар
вардыр. Амма
шейтан мин бир
чешиддяки фикрини
даьытмаг, башыны
гарышдырмаг
цсулу иля ону
алдатмагда,
давамлы сыхынты
вя цзцнтц чякдийи
бу hяйаты сонсуз
бир язаба инанмаьы
рядд едяряк
цстцн тутмагдадыр.
Анъаг бир сяhяр
ишя эедяркян
вя йа эеъянин
бир вахты ниййят
вя цмидлярини
нювбяти сабаhа
гядяр тяхиря
салыб йатмаьа
hазырлашаркян
бирдян-биря
Сурун сясини
дуйан бир инсанын
руhи вязиййяти
шцбhясиз ки, чарясиз
олаъаг. Давам
етдирмяк истядийи
низамын онун
еля юзц иля бирликдя
сон дягигяляри
эялмиш, билдийи
hалда инанмаьы
рядд етдийи
бу мцтляг hягигят
ону анидян йахаламышдыр.
Щяйаты бойу
юзцнц горуйаъаьыны
сандыьы эцъляря
сыьынмыш бир
инсан цчцн артыг
о ан йардым истяйя
биляъяйи кимся
йа да сыьына
биляъяйи hеч
бир йер йохдур.
Чцнки hяр кяс
ейни вязиййятдядир,
чарясизлик
ичиндя башларына
эяляъякляря
тяслим олублар,
дцнйа цзяриндя
о замана гядяр
йашамыш олан
бцтцн инсанлар
Аллаhын hцзурунда
топланыблар.
"Сур
чалынан кими
гябирляриндян
галхыб сцрятля
Ряббинин hцзуруна
ахышаъаглар"
("Jасин" суряси,
51).
Сурун
сяси бир инкарчы
цчцн "hяйаты
бойунъа гачдыьы
hягигятлярля
гаршылашма"
демяк олдуьу
кими "артыг
етдикляринин
явязи имканынын
ортадан галхдыьы
аны" да ифадя
едир. О ан дуйулан
горхуну сюзля
ифадя етмяк
мцмкцн дейил,
даhа яввял "ня
эюрцнмцш, ня
дя ешидилмиш"
бир дяhшят вя
тялаш йашанмагдадыр.
Дцнйа hяйатында
едилян бцтцн
хяталарын бир
явязини ала
биляр, йа да вахт
кечдикъя бу
хяталар унудула
биляр. Анъаг
hяр шейин сонунун
эялдийини билдирян
бу сяс едилян
хяталарын явязинин
верилмяси цчцн
артыг вахтын
галмамасынын
хябярчисидир.
О эцн Сурун сяси
инкарчылара
бюйцк бир горху
эятиряъяк вя
hяр адам гаршылашдыьы
бу hягигятя бойун
яйяъякдир. Аллаh
бу вязиййяти
Гуранда беля
хябяр верир:
"Сур
чалынаъаьы
эцн Аллаhын истядикляриндян
башга, эюйлярдя
вя йердя оланлар
дяhшятли бир
горхуйа дцшяр
вя онларын hамысы
Онун hцзуруна
мцти вязиййятдя
эяляр" ("Нямл"
суряси, 87).
Щалбуки
бу hягигят инсанларын
hамысына гаршылашдыглары
беля бир эцндян
яввял хатырладылмышды.
Аллаh инсанлары
hям айяляри, hям
дя елчиляри
иля "эери дюнцшц
олмайан бир
эцн" эялмядян
юнъя Она доьру
йюнялмяк барядя
хябярдар етмиш,
якс давраныш
тярзи эюстярянляря
ися юлцм эялдикдян
сонра йардым
едилмяйяъяйини
билдирмишдир.
Эюзлямядийи
бир анда язабла
гаршылашан
адамын дуйаъаьы
пешманчылыг
вя она hеч бир
шякилдя йардым
едилмяйяъяйи
hягигят Гуранда
бу шякилдя ачыгланмышдыр:
"Ряббинизя
дюнцн. Язаб сизя
эялмямишдян
яввял Она тяслим
олун. Сонра сизя
hеч бир кюмяк
олунмаз! Гяфил
язаб юзцнцз
дя билмядян
башынызын цстцнц
алмамышдан
яввял Ряббиниздян
сизя назил едилмиш
ян эюзял сюзя
табе олун! Бир
кяс: "Аллаhа итаят
барясиндя етдийим
тягсирляря
эюря вай hалыма!
Щягигятян, мян
(Аллаhын hюкмляриня,
Гурана, Пейьямбяря
вя мюминляря)
истеhза едирдим!"
- демясин. Jахуд;
"Яэяр Аллаh мяни
доьру йола йюнялтсяйди,
мян мцтляг мцттягилярдян
олардым!" - сюйлямясин.
Вя йа язабы эюрдцйц
заман: "Каш бир
дяфя дя гайыда
биляйдим; йахшы
ишляр эюрянлярдян
олардым!" - демясин!
"Хейр, Мяним
айялярим сяня
эялмишди, амма
сян онлары йалан
сайдын, тякяббцр
эюстярдин вя
кафирлярдян
олдун!" Гийамят
эцнц Аллаhа гаршы
йалан уйдуруб
сюйляйянлярин
цзлярини гапгара
эюрярсян. Мяэяр
тякяббцр эюстярянляр
цчцн ъяhяннямдя
йер йохдур?!"
("Зумяр" суряси,
54-60).
Мцвяггяти
бир мянафе наминя
цстцн тутулан
дцнйа hяйаты
Сурун сяси иля
артыг сона чатмагдадыр.
Бцтцн инсанлар
онлара вяд едилянлярля
гаршы-гаршыйадыр.
Мейдана эялян
hадисялярин
эерчяклийинин
инсанларда
доьурдуьу горху
вя дяhшят hисси
чох бюйцкдцр.
Бцтцн инсанлар
ейни чаьырыша
табе олмагда,
эерийя дюнцшц
олмайан hягигятля
гаршылашдыгларынын
фяргиня вармагдадырлар.
Бу, шцбhясиз ки,
бюйцк бир эцндцр
вя бу бюйцк эцндя
мейдана эяляъяк
hадисяляр цчцн
Сурун сяси садяъя
олараг бир хябярчидир.
Гийамят анында йер цзцнцн вязиййяти
Шиддятли
сарсынтылар
башлайаъаг
"Jер
юзцня мяхсус
бир шиддятля
лярзяйя эялиб
титряйяъяйи
заман; Jер юз йцкцнц
чыхардыб атаъаьы
заман; Инсан:
"Буна ня олуб?"
- дейяъяйи заман
- мяhз о эцн юз
Jер hекайятини
сюйляйяъякдир.
Чцнки она сянин
Ряббин вяhй етмишдир!"
("Зилзал" суряси,
1-5).
Гийамят
эцнц hяр ъанлынын
дуйа биляъяйи
Сурун сясини
гулаглары партладан
бир эурулту
явязляйяр вя
йер цзц яввялляр
тайы-бярабяри
эюрцнмямиш
бир сарсынтыйа
тутулар. Няhянэ
юлчцлярдяки
даьлар, аьаълар,
эюйдялянляр,
биналар, гысасы,
йер цзцнцн hяр
нюгтяси ейни
анда сарсылмаьа
башлайар. Бундан
яввял hеч растланмамыш
бу сарсынты
гаршысында
инсанлар бюйцк
бир паника вя
горхуйа гапыларлар.
Ян горхунъу
ися бу сарсынтыдан
гачаъаг йа да
сыьыныб гуртула
биляъяк hеч бир
йерин олмамасыдыр.
Чцнки бу сарсынты
даhа яввял инсанларын
эюрдцйц вя йалныз
мцяййян бир
бюлэядя йахуд
шяhярдя мейдана
эялян вя бир
нечя санийя
давам едян зялзялялярин
бянзяри дейил.
Бу дяфя йашанан
сарсынты hеч
бир гачышын
олмадыьы, ейни
анда дцнйанын
дюрд бир йанында
башлайан вя
дцнйаны йерля-йексан
едяъяк бир сарсынтыдыр.
Дцнйаны йерля-йексан
едяня гядяр
дя сону олмайаъаг
(ян доьрусуну
Аллаh билир).
Инсанларын
гийамят эцнц
гаршылашаъаьы
сарсынтыны
Аллаh Гуранда
беля билдирмишдир:
"О
эцн сарсыланы
сарсылаъаг.
Онун ардынъа
бир сарсынты
да олаъагдыр!
О эцн црякляр
горхуб титряйяъяк,
эюзляри зялилъясиня
йеря дикиляъякдир"
("Назиат" суряси,
6-9).
Дцнйа
цзяриндя йашанмыш
вя нятиъяляри
инсанлара дяриндян
тясир етмиш
сарсынтылары,
зялзяляляри
бир анлыьа эюз
юнцня эятирин.
Бу сарсынтыларын
hамысы садяъя
олараг бир нечя
санийя сцрмцш,
анъаг буна бахмайараг
юзцндян сонра
бюйцк харабалыг,
даьынты вя сюкцнтцляр
гоймушдур. Jцз
минлярля юлчцлян
бир инсан ъямиййяти
бу учгунун алтында
галмыш вя саь
галанлар hеч
эюзлямядикляри
бир сяфалят
вя йохсуллугла
гаршылашмышлар.
Евляр, мал-дювлят,
ялдя едилян
газанълар, тясяррцфатлар
бир нечя санийя
ичиндя йерля-йексан
олмушдур. Бу
фялакятляр
hяр кясин эюзц
гаршысында
эерчякляшмиш
вя бу санийяляр
ичиндя hеч бир
эцъ бу сарсынтыйа
гаршы чыха билмямишдир.
Гийамят эцнц
йашанаъаг сарсынты
ися ня шиддят,
ня мейдана эялян
нятиъя, ня дя
бцтцнлцкдя
даhа яввял дцнйада
йашанан йералты
тяканлара бянзямяйяъяк
вя hяр шейдян
мцhцмц эеридя
няинки даьынты,
hятта бир hяйат
яламяти дя бурахмайаъаг.
Дцнйадакы
бир зялзяля
ня гядяр шиддятли
олурса-олсун,
бу заман инсанлар
цчцн яксярян
бир гуртулуш
еhтималы вар.
Инсанлар буну
билдикляри
цчцн сарсынты
башлайар-башламаз
юзлярини гуртара
билмяк мягсядиля
бязи тядбирляр
эюрмяйя, зялзяляйя
гаршы тяhлцкясизлик
ичиндя ола биляъякляри
бир йердя сцрятля
эизлянмяйя
чалышырлар.
Еля ися инсанларын
hамысы Сурун
цфцрцлцшц иля
анлайаъаглар
ки, бу сарсынтылар
даhа яввял йашадыгларынын
бир бянзяри
дейилдир, hеч
бир шякилдя
гачыб гуртулма
еhтималы йохдур.
Шцбhясиз
ки, инсанлар
гийамят саатына
аид hяр шей кими
мейдана эяляъяк
вя гачыш имканы
олмайаъаг бу
сарсынтылар
барядя дя хябярдар
едилибляр:
"Ей
инсанлар! Ряббиниздян
горхун. Щягигятян,
гийамят эцнцнцн
зялзяляси дяhшятли
шейдир!" ("Щяъъ"
суряси, 1).
О анда
артыг йер цзцндя
мювъуд олан
hеч бир шейин
дяйяри вя мянасы
галмамышдыр.
Инсанлары алдадан
hяр шей - лцкс евляр,
няhянэ эюйдялянляр,
бешулдузлу
отелляр, юмцрляри
бойунъа тамаhкарлыгла
пуллар йыьараг
алдыглары вя
цзяриндя онъа
зяhмят чякяряк
низамладыглары
евляр, сарайлар,
кюрпцляр, дцнйанын
ян мяшhур биналары,
йцз илляр бойунъа
hяр ъцр тябият
hадисясиня гаршы
йыхылмадан
айагда гала
билмиш пирамидалар,
тарихи галалар,
шяhярляр дяниз
кянарында гумдан
тикилмиш галалар
кими сцрятля
чюкяъякляр.
Цмид баьланан
иш йерляри, лцкс
машынлар, гысасы,
дцнйа hяйатында
инсанын саhиб
олдуьу, саhиб
олмагла юйцндцйц
бцтцн мадди
зянэинликляр
бир анда йох
олаъаг. Инсанларын
ялдя етдикляри
шан-шюhрятин,
етибарын, hюрмят-иззятин
вя эцъцн hеч бир
мянасы вя яhямиййяти
галмайаъаг.
Гуранда
о эцн йерин парча-парча
йыхылыб дармадаьын
олаъаьы билдирилир:
"Хейр!
Jер даьылыб парча-парча
олаъаьы; Ряббин
эялиб мялякляр
сяф-сяф дураъаьы
вя ъяhяннямин
эятириляъяйи
эцн - мяhз о эцн
инсан хатырлайаъагдыр.
Лакин бу хатырламаьын
она ня файдасы?!"
("Фяър" суряси,
21-23).
О эцн
инсанларын
бундан яввял
архайынлыгла
цзяриндя эязиндикляри
йер айагларынын
алтындан сцрцшяр.
Ъцрбяъцр бяhанялярля
Аллаhы инкар
цчцн ъяhд эюстярмиш
вя ня етмяк лазым
эялдийини билдийи
hалда ибадят
етмякдян гачан
hяр адам Аллаhдан
башга сыьыныла
биляъяк бир
эцъцн олмадыьыны
сонунда чох
йахшы анлайар.
Амма артыг юзляри
цчцн ня эерийя
дюнцш, ня етдиклярини
явязетмя имканы
вар, ня дя йашанан
пешманчылыг
адама бир файда
эятиряъяк.
Инсанларын
о эцн горху вя
дяhшятля бирликдя
даддыглары
дуйьулардан
бири дя чарясизликдир.
Дцнйада башына
эяля биляъяк
бцтцн вя hяр ъцр
лабцд фялакят
цчцн тядбир
эюрян, ян юлцмъцл
бяла, ян бюйцк
зялзяля, ян шиддятли
гасырьа, ян дяhшятли
нцвя савашы
цчцн беля сыьынаъаьыны
hазырлайан инсан
оьлу еля бир
hадися иля гаршы-гаршыйа
эялир ки, гачыб
сыьына биляъяйи,
далдалана биляъяйи
тяк бир архайын
йер дя тапа билмяз.
Дцнйада вазкечилмяз
эюрдцйц, юзцня
инкары мягбул
эюстярян зякасы
да, эцъ саhиби
олдуьуна инандыьы
адамлар да бу
дяhшятли сарсынтыйа
гаршы hеч бир
чаря тапа билмирляр
вя онлар цчцн
артыг hеч бир
чыхыш йолу йохдур.
Jер аьырлыгларыны
чюля атыб чыхарыр
"Jер
юз йцкцнц чыхардыб
атаъаьы заман;
Инсан: "Буна
ня олуб?" - дейяъяйи
заман - мяhз о
эцн (Jер) юз hекайятини
сюйляйяъякдир.
Чцнки она сянин
Ряббин вяhй етмишдир!"
("Зилзал" суряси,
2-5).
Бялли
олдуьу кими,
дцнйанын мяркязиндя
(йер габыьынын
5000-6000 км ашаьысында)
олдугъа йцксяк
тязйигя малик
кор hалында бир
тябягя вар. Вя
бу тябягянин
температурунун
тяхминян 4500 С
дяряъя олдуьу
тяхмин едилир.
Щямчинин вулкан
пцскцрмяси
нятиъясиндя
йерин цзцня
чыхан лавалар
бу зонада, йяни
магмада йерляшир.
Щаггында данышылан
пцскцрмяляр
тарих бойунъа
бир чох шяhярлярин
халгына дяhшят
долу анлар йашадараг
инсанларын
юлцмцня, hятта
шяhярлярин дя
тамамиля йох
олмасына сябяб
олублар. Торпаг
гатларында
мцхтялиф сябяблярдян
баш верян гырылмалар
нятиъясиндя
йер цзцня сызан
лавалар тязйиг
ня гядяр йцксякдирся,
бир о гядяр бюйцк
шиддятля фышгырыр.
Яслиндя бурада
мцяййянедиъи
амил газын нисбятидир.
Магма йер цзцня
чыхаркян газлар
майе hалдакы
маддядян айрылараг
магманын цзяриня
йайылыр, беляликля
дя тязйигин
артмасына сябяб
олурлар. Магма
газла ня гядяр
йцклцдцрся,
пцскцрмя яснасында
о гядяр артыг
партлама олур
вя йерин алтында
пыггылдайараг
гайнайан лавалар
йер цзцня чыхараг
йер цстцнц санки
ъяhяннямя чевирирляр.
Беля партлама
садяъя олараг
мцяййян бир
бюлэяни яhатя
едян локал бир
партламадыр.
Цстялик эцнцмцздя
апарылан тядгигатлар
нятиъясиндя
чох заман беля
бир фялакят
барядя даhа яввялъядян
хябярдарлыг
едилир, тяhлцкянин
олдуьу зонада
мцхтялиф тядбирляр
эюрцлцр.
Гуран
айяляриндяки
тярифляря эюря,
"йерин аьырлыгларыны
чюля атмасы"
ифадяси иля
о эцн йерин алтында
олан олдугъа
чох шейля бирликдя
нцвядяки тезалышан,
йандырыъы маддянин
дя тамамиля
йерин цстцня
чыхаъаьына
ишаря едилир.
Jер цзцнцн hяр
йериндя йашанан
шиддятли сарсынтылар
вя йерин бцтцн
тябягяляринин
гырылмасы беля
бир шейин асанлыгла
эерчякляшя
билмяси цчцн
лазым олан илкин
шяртляри мейдана
эятиряъяк. Jяни
гийамят эцнцндя
шиддятли йералты
тяканлар йерин
алтыны цстцня
чевиряъяк, инсанлар
башларына чюкян
даьлардан, няhянэ
биналардан
гуртулмаьа
чалышаркян
йердяки чатлаглардан
фышгыран лавалар
hяр йаны бцрцйяъяк,
бу да инсанларын
юлцмдян hеч бир
шякилдя гачышларынын
олмадыьыны
бир даhа анламасына
сябяб олаъаг.
Фялакят фялакяти
изляйяъяк, бириндян
гуртулмаьа
чалышан диэяри
иля гаршылашаъагдыр.
Ян доьрусуну
Аллаh билир.
Jер
цзц Аллаhа гаршы
бойун яймишдир.
Бу вязиййят
Гуран айяляриндя
беля билдирилир:
"Jер
узаныб дцмдцз
олаъаьы; Гойнунда
оланлары байыра
атыб бошалаъаьы;
вя Ряббинин
буйуруьуну
ешидиб итаят
едяъяйи заман..."
("Иншигаг" суряси,
3-5).
Артыг
сон эцн эялмишдир.
Инсанлара верилян
мцддят битмиш
вя hяр шейин сону
чатмышдыр. Бу
эцндян гуртула
биляъяк hеч бир
ъанлы йохдур.
Бцтцн hадисяляр
сона чатдыьында
йер цзцндя тяк
бир тохум, тяк
бир битки, тяк
бир микроорганизм,
hятта йер цзцнцн
юзц дя галмайаъаг.
О эцн
йерин чюля атаъаьы
аьырлыг йалныз
магма гаты дейил.
Магма hям мантонун
ичиндяки, hям
дя манто иля
габыг арасындакы
истилийин вя
маддяляр мцбадилясинин
башлыъа дашыйыъысыдыр.
Jяни еhтималян
магма иля бирликдя
дашынан, йерин
алтында олан
бир чох маддя
йцксяк бир температурла
бирликдя йерин
цзцня чыхаъагдыр.
Бу да йер цзцнцн
эюрцнмямиш
бир шякилдя
исинмясиня
сябяб олаъагдыр.
Эерчякляшян
hадисяляр нятиъясиндя
йерин алтындакы
нефт, кюмцр кими
файдалы газынтыларла
бирликдя бцтцн
битки галыглары
вя ъясядляр,
бир сюзля, йерин
алтында олан
ъанлы-ъансыз
hяр шей чюля атылаъагдыр.
Гысасы, йерин
алты цстцня
чевриляъяк.
Аллаh бу вязиййяти
Гуранда беля
хябяр верир:
"Гябирляр
чевриляъяйи
заман; Щяр кяс
ня етдийини
вя ня гойуб эетдийини
биляъякдир!"
("Инфитар" суряси,
4-5).
Jералты
сулар сарсынтынын
шиддяти иля
гырылан йерин
тябягяляриндян
чюля фышгыраъаг.
Тязйигли суйун
тясири ися олдугъа
шиддятлидир.
Щям фышгырманын
башладыьы бюлэядя
юнямли hасарлар
мейдана эяляъяк,
hям дя hяйата
мянфи тясир
едян бир су тябягяси
йер цзцня йайылаъаг.
Щяр
hансы бир бюлэядя
вулкан пцскцрмяси
олдуьу заман
сайсыз тоз гаты
вя парчалар
атмосферин
цст тябягяляриня
йайылар. Беля
бир пцскцрмя
дюврцндя чох
заман бцтцн
бюлэянин кцл
юртцйц алтында,
сюзцэедян бюлэянин
ися тоз-думан
ичиндя галдыьы
билинир. Щямчинин
уъа Аллаh айядя
гийамят эцнцндя
"даьларын тоз
кими сяпяляняъяйини"
("Вагия" суряси,
6) билдирир. Гуранда
анладыланлара
уйьун олараг
гийамят эцнцндя
дцнйанын hяр
йериндя буна
бянзяр пцскцрмя
вя партлайышларын
олмасы еhтималы
олдугъа йцксякдир.
Эюрцндцйц
кими, инсанлар
дюрд бир йандан
шиддятли бир
язаба уьрайаъаглар.
Щяр тяряфи бцрцйян,
hяр йери дювряйя
алан тоз-думан
булуду, йеня
ейни анда йайылан
газлар инсанларын
няфяс ала билмясиня
вя язаб-язиййят
ичиндя гыврылмасына
сябяб олаъагдыр.
О эцн йашанан
бцтцн hадисяляр
инкарчыларын
сонсуза гядяр
ъяhянням ичиндя
дадаъаьы ябяди
язабын бюйцклцйцнц
анламасы цчцн
кифайятдир.
Инсанларын
hяйатына беля
бир дяhшятли
агибятля сон
верян Аллаh ъяhяннямдя
онлар цчцн тайы-бярабяри
олмайан мадди
вя мяняви бир
язаб hазырламышдыр.
Jашанан hадисялярин
язямяти гаршысында
дяhшятли бир
юлцм горхусу
hяр йаны бцрцмцшдцр.
Эеридя горху
вя пешманчылыгдан
башга бир шей
галмамышдыр.
Даьларын
вязиййяти
Даьлар
кюкцндян даьылыб
соврулур
"Даьлар
парча-парча
олуб даьылаъаьы
заман..." ("Мурсялат"
суряси, 10).
Мялум
олдуьу кими,
даьларын йер
цзцндяки сарсынтылары
янэяллямяк
функсийасы
вардыр. Бу hягигят
Гуран айяляриндя
беля хябяр верилмишдир:
"Сизи
йырьалатмасын
дейя, йер цзцндя
мюhкям дайанан
даьлар вя эедиб
чата билясиниз
дейя, чайлар
вя йоллар йаратды"
("Няhл" суряси,
15).
"Мяэяр
Биз йери дюшяк
етмядикми?! Даьлары
да диряк?!" ("Нябя"
суряси, 6-7).
Бу
эцня гядяр дцнйада
гейдя алынмыш
ян бюйцк зялзяля
9,2 бал эцъцндядир.
Вя бу эцъдяки
бир зялзяля
эерчякляшдийи
бюлэяйя гыса
вахт ичиндя
бюйцк бир фялакят
эятирир. Гийамят
эцнц йашанаъаг
сарсынты ися
Аллаhын истяйи
хариъиндя - дцнйада
о эцня гядяр
тайы-бярабяри
ясла эерчякляшмямиш
шиддятдя бир
сарсынтыдыр.
Бу сарсынты
бир диряк кими
йерляшяряк
йер цзцнц шиддятли
зялзялялярдян
горуйан даьларын
да гаршысында
таблайа билмяйяъяйи
гядяр бюйцкдцр.
Jер цзцндяки
ян саьлам тямяллярдян
олан вя сарсылмазлыг
символу олан
даьлар йерляриндян
ойнадылыб алтындакы
торпагла бирликдя
сцрцшмяйя башлайар.
Гуранда даьларын
о эцн неъя hярякятлянмясини
анладан айяляр
бу шякилдядир:
"Даьлар
йериндян гопуб
ойнайаъагдыр"
("Тур" суряси,
10).
"Даьлар
йериндян гопардылыб
ильыма дюняъякдир"
("Нябя" суряси,
20).
"О
эцн даьлары
hярякятя эятиряъяйик.
Jери дцмдцз эюряъяксян,
бир йеря топлайаъаг,
онларын hеч бирини
кянарда гоймайаъаьыг"
("Кяhф" суряси,
47).
Jер
цзцнцн бюйцк
бир hиссяси даьларла
юртцлцдцр вя
бунларын ейни
анда йерляриндян
сюкцляряк hярякят
етмяси, беля
няhянэ юлчцлярдяки
торпаг парчаларынын
йерин цзяриндя
бир арайа топланмасы
вя йерин дцмдцз
бир hала эялмяси
ялбяття ки, инсанын
эюря биляъяйи
ян горхунъ мянзяряляриндян
бири олаъаг.
Инсанын беля
бир аны эюзц
юнцндя ъанландырмасы
олдугъа чятин
бир ишдир.
Тясяввцр
един ки, инсанларын
зирвясиня дырмашмагда
чятинлик чякдийи
вя йериндян
ойнамаз дейя
дцшцндцйц Щималай,
Алп, Торос бир
анда сарсылмаьа
вя йерляриндян
ойнамаьа башлайаъаглар.
Минлярля метр
йцксякликдяки
даьлар вя бу
даьларын йамаъларында
салынан шяhярляр
бир анда йерля-йексан
олаъаглар.
Даьларда
кечидляр ача
билмяк чох бюйцк
техноложи имканлар,
макиналар, алятляр
эяряк олмагда,
hятта заман кечдикъя
бцтцн цсуллар
уьурсузлугла
нятиъялянмякдядир.
Инсанларын
йол ачмаг мягсядиля
динамитля дялмяйя
чалышдыьы даьлардан
анъаг гисмян
бир нятиъя алыныр,
динамит садяъя
олараг мцяййян
бир бюлэяйя
тясир едир, hятта
чох заман hеч
бир тясири олмаз.
Щятта бу сябябля
бязи даьлыг
бюлэялярля
рабитя олдугъа
чятин баш тутур.
Щалбуки гийамят
эцнц йер цзцндяки
бцтцн даьлар
тоз hалына эялирляр.
Бу hадися о эцн
йашананларын
шиддятини анлайа
билмяйимиз
бахымындан
чох тясирли
бир мисалдыр.
Дцнйада олан
бцтцн даьларын
ейни анда гум
йыьыны hалына
эялмяси, о hейбятли
йапыларын бир
анда чюкмяси
олдугъа дяhшятли
бир вязиййятдир.
Айрыъа Аллаhын
сонсуз эцъцнц
анлайа вя тягдир
едя билмяк бахымындан
да чох мцhцмдцр.
Даьларын гийамят
эцнцндя алаъаьы
шякил Гуранда
беля анладылыр:
"О
эцн йер вя даьлар
лярзяйя эялиб
титряйяъяк,
даьлар йумшаг
гум тяпясиня
дюняъякдир"
("Муззяммил"
суряси, 14).
Jеня
Гуранда hямин
эцня аид верилян
бир билэи дя
даьларын парчаланараг
чюкмясиндян
сонра йер цзцнцн
hеч бир тяпяъийи
олмайан бир
дцзянлийя дюняъяйи
шяклиндядир:
"Сяндян
даьлар hаггында
сорушарлар.
Де: "Ряббим онлары
овхалайыб hавайа
совураъаг. Дцмдцз
бир йер едяъяк!
Вя сян орада
hеч бир ениш-йохуш
эюрмяйяъяксян!""
("Таhа" суряси,
105-107).
Бу
ан кянара бахдыьымызда
бизляря олдугъа
таныш эялян
яйри-цйрц эюрцнтц
о эцн тамамян
дцз бир хятт
hалына эяляъяк.
Уъсуз-буъагсыз
бир дцзлцк цзяриндя
инсанларын
hамысы бир арайа
топланаъаг.
Аллаh "Кяhф" сурясиндя
бу hягигяти беля
вурьулайыр:
"О
эцн даьлары
hярякятя эятиряъяйик.
Jери дцмдцз эюряъяксян,
бир йеря топлайаъаг,
онларын hеч бирини
кянарда гоймайаъаьыг"
("Кяhф" суряси,
47).
Даьлар
рянэарянэ йун
йумаглары
кими учушурлар
О эцн
даьлар, онларын
цзяриндяки
биткиляр, чичякляр,
бцтцн йашыллыглар
вя даьларын
ичиндяки ян
мцхтялиф мядянляр
фяргли нюв вя
рянэлярдяки
торпагларла
бирликдя ятрафа
сяпяляняъяк.
Тоз-думан олан
даьлар бцтцн
язямятли эюрцнцшляри
иля бирликдя
парчаланыб
даьылаъаг. Бу
рянэ hаляси айялярдя
рянэли йунлара
бянзядилир:
"Даьлар
ися дидилмиш
йун кими олаъагдыр!"
("Гария" суряси,
5).
"Даьлар
да дидилмиш
йун кими олаъагдыр"
("Мяариъ" суряси,
9).
Гяhhар
олан Аллаhын
ямри о эцн ъанлы-ъансыз
бцтцн варлыглары
юз тясири алтына
алмышдыр. Гийамят
эцнц йашанан
hяр сяhняйя бюйцк
бир горху hакимдир.
Ян кичик бир
сарсынтыда
паникайа дцшян,
бир зялзяля
еhтималында
юлцм горхусундан
саатларла евиня
эиря билмяйян
инсанлар цчцн
эюзляринин
юнцндя даьларын
йериндян ойнадылмасы,
йерин ичиндякилярини
чюля атмасы,
гябирлярин
дешилмяси, инсанларын
бир арайа топланмасы
вя фялакятин
фялакят ардынъа
эялмяси дюзцлмяси
мцмкцн олан
бир шей дейил.
Артыг дцнйа
цзяриндя эцвяня
биляъякляри
"тяк бир адам",
сыьына биляъякляри
"тяк бир мякан"
да йохдур. Гаршылашдыглары
hадисялярин
дяhшяти эцъляринин
йетдийи сярhядляри
чохдан ашмышдыр.
Едя биляъякляри
hеч бир шей йохдур.
Артыг дцнйа
цзяриндя йени
бир башланьыъ
шансы, эедиля
биляъяк hяр hансы
бир йер йохдур.
Jени башлайаъаг
hяйат ахирятдядир,
сонсуздур вя
дцнйада Аллаhын
ризасыны эюзляйяряк
йашамайанлар
цчцн пешманлыг
вя аьры-аъы иля
долудур. Зювгляр,
ляззятляр, еhтираслар
вя мцвяггяти
дцнйа hяйаты
артыг баша чатмыш
вя йох олмушдур.
Гаршылашдыглары
дяhшят Аллаhын
гцдрятини сярэилямякдядир.
Щалбуки
бцтцн бунлар
Аллаhын елчиляри
вя мюминляр
тяряфиндян
инсанлара даhа
яввялъядян
хябяр верилмишди.
Амма бу юлцмъцл
эцъ онлара узаг
эялмишди; юзляри
кими мцвяггяти
шейляря эцвянмишдиляр.
Аллаh айядя инкарчыларын
даhа яввялдян
хябярдар едилдиклярини
беля билдирир:
"Инсанлары
онлара язаб
эяляъяйи эцнля
горхут. О эцн
залимляр: "Ей
Ряббимиз! Бизя
бир аз мюhлят
вер. Биз Сянин
дявятини гябул
едяр вя пейьямбярляря
табе оларыг!"
- дейярляр. Бяс
яввялъя сизя
hеч бир завал
тохунмайаъаьы
барядя анд ичмямишдиниз?!
Сиз юзляриня
зцлм едянлярин
йурдларында
да сакин олдунуз,
онларын башына
няляр эятирдийимиз
дя сизя бялли
олду. Цстялик
сизин цчцн мясялляр
дя чякдик" ("Ибраhим"
суряси, 44-45).
Щалбуки
тяhлцкянин ортасында
тяк-тянhадырлар.
Щяр кяс ъанынын
hайына дцшмцш,
hяр бир йахын
дост башга бир
йахын досту
эюрмяз олмушдур.
Гачыб гуртулмаг
артыг hеч кимся
цчцн сюз мювзусу
дейил. Артыг
Аллаhын вяди
эялмишдир. О
эцн евлярдян
гачмаг да бир
ишя йарамаз.
Сарсынтыдан
тясирлянян
садяъя евляр
дейил ки, чюля
чыхмаг инсаны
йахынлашан
агибятдян горусун!
О эцн вар олан
hяр шей йох олмагда,
йер цзц вя даьлар
hамысы бирликдя
йерляриндян
ойнадылыб галдырылмагдадыр.
Ня сыьыныла
биляъяк бир
йер, ня истинад
едиля биляъяк
бир эцъ, ня дя
вериля биляъяк
бир тядбир вардыр.
Гуранда йер
цзцнцн вя даьларын
парча-парча
олдуьу гийамят
эцнц бу шякилдя
анладылыр:
"Jер
вя даьлар галдырылыб
биръя дяфя бир-бириня
чырпылаъаьы
заман - мяhз о
эцн гийамят
гопаъагдыр!"
(Щаггя суряси,
14-15).
Дянизлярин
вязиййяти
Бцтцн
бунлары йазаркян
мцhцм бир мягамы
хатырлатмаг
йериня дцшярди.
Даhа яввял дя
билдирдийимиз
кими, зеhинлярдя
ъанландырмаьа
чалышдыьымыз
бу мянзяря тамамян
Гуран айяляриндян
йола чыхараг
сюйлянян тярифлярдир.
Гуранда билдирилянляря
уйьун шякилдя
тягдим едилян
бу изаhлар Аллаhын
истяйи иля эерчякляшяъяк
вя Аллаhын олаъаьыны
вяд етдийи hягигятлярдир.
Jарадылмыш hяр
шейи йарадан
Аллаh шцбhясиз
ки, бунларын
hяр бирини йох
етмяйя вя йерля
бир етмяйя дя
гадирдир. Айялярин
бизляря хябяр
вердийи кими,
гийамят эцнц
hяр шей аьласыьмаз
бир шякилдя
йох олуб эедяъяк.
Бу, Аллаhын вядидир.
Аллаh бир айядя
беля буйурур:
"Аллаh
вяд етди. Аллаh
Юз вядиня хилаф
чыхмаз. Лакин
инсанларын
чоху билмяз!"
("Рум" суряси,
6).
Юз
бюйцклцйц иля
юйцнян инсанын
артыг hеч бир
дяйяри галмамышдыр.
Юзцнц Аллаhын
гаршысында
дяйярли вя эцълц
эюрян, юз алданышы
ичиндя Аллаhы
инкар етмякдян
чякинмяйян
инсан баш верянлярин
гаршысында
йетяринъя эцъсцз
вя аъиздир. Юзцндян
цстцн эюрдцйц
варлыглар да
Аллаhын тягдир
етдийи бу бюйцк
эцня тяслим
олмушлар. Даьлар,
дянизляр вя
бцтцн каинат
о hеч сарсылмазмыш
кими эюрцнян
саьлам вясфин
итирмиш, йалныз
вя йалныз Аллаhа
итаят етмишляр,
Аллаhын бир "ол"
демяси иля hяр
шей олуб битмишдир.
Щяр бири Онун
вердийи hюкмя
мцти олараг
йериня йетирмяляри
лазым эялян
вязифялярини
йериня йетирибляр.
Даьларын рянэли
йунлар кими
даьылыб парчаландыьы,
йерин бцтцн
аьырлыгларыны
кянара атдыьы
гийамят эцнц
дянизлярдя
мейдана эялян
hадисяляр дя
Аллаhын сонсуз
бюйцклцйцнц
бир даhа эюз юнцня
сярмякдядир.
Гуранда билдирилдийиня
эюря, о эцн дянизляр
йанаъаг вя фышгырыб
дашаъаг.
Дянизлярин
йанмасы
Дцнйанын
дюрддя цчцнц
юртян ян бюйцк
су кцтляси олан
дянизлярин
бир анда гайнамаьа,
пыггылдамаьа
башламасы hягигятян
дя инсанын эюзцндя
чох чятин ъанлана
биляъяк бир
мянзярядир.
Инсанын о анын
дяhшятини анлайа
биляъяк бир
тяърцбяси йохдур.
Анъаг дцшцнъя
сярhядлярини
зорлайараг
буну зеhниндя
гисмян ъанландырмаг
олар. Бу эцня
гядяр тякъя
вулкан партлайышы,
дуру йанаъаг
дашыйан бир
танкерде йаньын
баш вермяси
нятиъясиндя
беля мянзярянин
йаранмасына
шаhид олмуш, ону
телевизорларда,
рясмлярдя эюрмцсцнцз.
Анъаг айялярдя
бизляря верилян
изаhлар бу мисалларла
мцгайися едилмяйяъяк
гядяр мюhтяшямдир.
Jалныз Аллаhын
сонсуз бюйцклцйцнц,
сонсуз гцдрятини
билмяйимиз
бизи йашанаъаг
фялакятин мигйасы
hаггында фикир
саhиби едяр. Аллаh
каинатда йаратдыьы
вя горудуьу
бу низамы истядийи
шякилдя дяйишдирмяйя
вя hяр шейи бир
план дахилиндя
алт-цст етмяйя
гадирдир.
О эцн
йерин бцтцн
кцтлясини чюля
атмасы йерин
алтындакы тяхминян
4.500 С дяряъя истилийиндяки
нцвянин имкан
тапдыьы hяр йердян
чюля дашаъаьы
мянасына эялир.
Буна шцбhясиз
ки, дянизлярин
алтында оланлар
да дахилдир.
Щяр hансы бир
компцтер програмында
лаваларын дянизин
ичиндяки чыхышыны
сейр едянляр
бу гайнар маддянин
дяниз суйунда
йаратдыьы вя
аьлы дондуран
бир мянзяряйя
шаhид олублар.
Щалбуки гийамят
эцнц эерчякляшяъяк
эюрцнтц бу мянзярядян
даhа фяргли, даhа
яhатяли вя даhа
дяhшятли олаъаг.
Jер цзцндяки
бцтцн дянизляр
аловлар ичиндя
галаъаг, гаршысыалынмаз
бир атяш вя алов
кцтляси инсанлара
йюняляъяк. О
эцн бцтцн дянизляр
алышдырылмышдыр.
Аллаh
бу мясяля иля
баьлы айяни
"Тяквир" сурясиндя
бу шякилдя буйурур:
"Дянизляр
(гайнайыб бир-бириня)
гарышаъаьы
заман..." ("Тяквир"
суряси, 6).
Jашанан
hадисяляр нятиъясиндя
гуруда олдуьу
кими дяниздя
дя hяйат сона
чатаъаг. Ади
вахтда сяринлик
вя раhатлыг hисси
верян дянизляр
бир анда ятрафа
мцдhиш бир истилик
йайаъаглар.
Дянизлярдя
няhянэ дальаларын
явязиня алов
булудлары йер
алаъаг, hавадакы
думан оксиэени
бюйцк нисбятдя
тцкяндиряъяк.
Уъсуз-буъагсыз
дянизлярин
аловланан вя
шиддятля пыггылдайан
эюрцнтцсц дцнйанын
эениш бир саhясиня
hаким олаъаг
вя юзц иля олдугъа
чох фялакятляр
эятиряъякдир.
Дянизлярин
дашмасы
Гуранда
гийамят эцнц
эерчякляшяъяйи
билдирилян
hадисялярдян
бири дя дянизлярин
дашмасыдыр.
Бу hягигят бизляря
айялярдя хябяр
верилмякдядир:
"Дянизляр
фышгырдылыб
дашырылдыьы
заман..." ("Инфитар"
суряси, 3).
О эцн
Аллаhын истяйи
иля гурудан
эяляъяк фялакятляря
дянизлярдян
эялянляр дя
ялавя олунаъагдыр.
Беля бир фялакятин
вя бунун кими
диэярляринин
эерчякляшмяси
цчцн шцбhясиз
ки, тякъя Аллаhын
дилямяси кифайятдир.
Аллаh садяъя
"ол" ямри иля
йохдан вар етдийи
йер цзцнц чешидли
шякиллярдя
йерля бир етмяйя
гадирдир. Бунлары
эерчякляшдиря
биляъяк сябябляр
ися бизляр цчцн
йалныз бир хатырлатма,
Аллаhа йахынлашмаг
вя Онун язабындан
горхмаг цчцн
бир йолдур. Бу
hадисялярин
неъя эерчякляшяъяйинин,
сябябляринин
ня олаъаьынын
мялуматы йалныз
Аллаhын дярэаhындадыр.
Бялкя hеч бир
сябяб олмайаъаг,
гийамятин бцтцн
яламятляри
бирдян-биря
эерчякляшмяйя
башлайаъагдыр.
Бу сябябля дя
бу бюлцмдя верилян
мисаллар садяъя
бир тяхминлярдир.
Эерчякляшмяси
еhтимал едилян
бязи мисаллар
дянизлярин
дашмасы иля
баьлыдыр. Бялли
олдуьу кими,
ясасян дяниз
алтында бир
йералты тякан
мейдана эялдийи
заман суйун
цзцндя няhянэ
дальалар йараныр.
Jералты тяканын
мяркязиндян
башламагла
йайылан тясир
нятиъясиндя
дальалар океаны
саатда 750 км кими
йцксяк бир сцрятля
кечяряк сцрятля
саhиля чатыр.
Океанын ортасында
бир метря чатмайан
дальа саhиля
чатанда 60 метри
аша билир. Мясялян,
1896-ъы илдя Jапонийанын
Щошу шяhяриндя
мейдана эялян
бюйцк бир дянизалты
тякандан сонра
габаран бир
дальа 25-35 метря
чатараг бцтцн
мяскунлашма
мяркязини бцрцмцш
вя 25000 адамын юлцмцня
сябяб олмушду.
Няhянэ
дальаларын
бялли олан башга
бир гайнаьы
да вулкан пцскцрмясидир.
Буна ъанлы мисал
1883-ъц илдя Кракатоанын
зирвясиндяки
чюкмядян сонра
йцксялян дальадыр.
Ъава иля Суматра
арасында олан
бу ада шиддятли
пцскцрмялярин
ардынъа гяфилдян
итмиш, ани вя
бюйцк бир дальайа
сябяб олмушду.
Бунун нятиъясиндя
мейдана эялян
сунами Ъава
адасында яhалинин
ян сых олдуьу
саhилдя гырылараг
165 кяндин йох
олмасына вя
3600 адамын юлцмцня
сябяб олмушду.
Бу дальанын
йцксяклийи
саhиля чатанда
35 метри ашырды.
Эюрцндцйц кими,
дяниз алтында
мейдана эялян
бязи зялзяляляр
вя йа вулкан
пцскцрмяляри
тякъя мцяййян
бир бюлэяни
яhатя ется дя
дянизлярин
дашмасына, минлярля
адамын юлмясиня
сябяб олур. Щалбуки
гийамят эцнцндя
йерин цстцндя
олдуьу кими
дянизлярин
алтында да сарсылмайан
hеч бир йер галмайаъаг.
Бу вязиййятдя
дянизлярин
алтында мейдана
эялян шиддятли
сарсынтыларла
бирликдя дянизляр
дя дашаъаг вя
о анадяк бялли
олан сунамилярля
мцгайися олунмайаъаг
бир шякилдя
бцтцн йер цзцня
тясир едяъякдир.
О эцн
дянизлярин
дашараг инсанлара
фялакят эятирмяси
цчцн даhа бир
нечя сябяб вар.
Бу бюйцк су кцтлясинин
сабит вя дурьун
бир шякилдя
дайанмасы бязи
ганунлара баьлыдыр.
Анъаг о эцн hеч
бир тябият гануну
кечярли олмайаъаг,
эюйляри, йерляри,
гурулары, дянизляри
вя инсанлары
таразлыгда
сахлайан hяссас
hесаблар вя мцвазинят
йох олаъаг. Аллаhын
дилямяси иля
вар олан бу гцсурсуз
низамын сябябляри
йеня Аллаhын
дилямяси иля
ани шякилдя
ортадан галхаъагдыр.
Даhа яввялки
бюлцмдя дя изаh
едилдийи кими,
бялкя дя о эцн
йерин алтындакы
истилик hаваны
исидяъяк, цзя
чыхан бу hярарят
бузларын яримясиня
сябяб олаъаг.
Бу да мювъуд
суйун мигдарынын
артмасына, онун
сявиййясинин
йцксялмясиня
сябяб олаъаг.
Бунларын hамысы
еhтимал дахилиндядир,
фягят о эцн бунун
неъя эерчякляшяъяйини
йалныз Аллаh
билир.
Jеня
бялли олдуьу
кими, эцнцмцздя
бир даьдан гопан
торпаг вя гайаларын
йуварланараг
бир кюрфязи,
эюлц вя йа су
hювзясини долдурмасы
локал бир дальайа
сябяб олур. Гийамят
эцнцндя ися
йыхылмайан,
чюкмяйян бир
даь галмайаъаг
вя даhа яввял
дя бяhс едилдийи
кими, бу даьлар
бцтцн чухурлары
долдуруб йерин
дцмдцз олмасына
сябяб олаъаг.
Даьлардан дцшян
парчалар дянизляри
долдуруб онларын
дашмасына сябяб
олаъаг.
Аллаhын
мцяййян етдийи
бу мцддят тамамландыьы
заман гялбляря
амансыз горху
салан hадисяляр
бир-биринин
ардынъа эерчякляшяъяк.
Инсанлары яhатя
едян горхунъ
бир эурулту,
даьларын парчаланмасы,
инсанларын
айагларынын
алтындан ахан
лавалар, hяр йери
бцрцйян тоз,
думан вя газ
булудлары, гайнайараг
инсанларын
цстцня дашан
сулар... Дцнйа
hяйаты бойунъа
Аллаhын варлыьыны
дцшцнмяк истямяйян,
Онун бюйцклцйцнц
тягдир едя билмяйян
гуллара бир
анда эялян дяhшятли
бир язаб... Гейд-шяртсиз
hяр кяси бойун
яйдирян, инсанлары
юз аъизликляринин
вя юмрц бойунъа
дяйяр вердикляри
шейлярин ня
гядяр дяйярсиз
олдуьуну эюстярян
юлдцрцъц бир
язаб... О эцн инсанларын
црякляриндя
дуйдуглары
горхунун вя
дяhшятин тяриф
едиля билмяйяъяйи
бир эцндцр. Инсанлар
бурадан орайа,
орадан бурайа
гачмаьа, сыьынылаъаг
бир йер ахтармаьа
чалышаъаглар.
Амма hяр кяс билмялидир
ки, бу эцндян
гуртулуш йохдур.
Эюй цзцнцн
вязиййяти
Гийамятля
бирликдя эялян
сцгут вя дяhшят
тякъя йердя
эерчякляшяъяк
hадисялярля
мяhдудлашмыр.
О эцн инсанын
билдийи, алышдыьы
вя сонсузадяк
варлыьыны сцрдцряъяйини
сандыьы бцтцн
варлыглар вя
низамлар позулмайа
уьрайаъаглар.
О эцн дцнйа тарихи
бойунъа мигйасы
анлашылмамыш,
сирляри сон
ясрдя ачылмыш,
аьыллары дондуран
бюйцклцкдяки
эюй ъисимляри
вя космос цчцн
дя юлцм вахты
эялмишдир. Эюй
цзц, Ай, Эцняш,
улдузлар вя
планетляр дя
о эцн парчаланыб
йох олаъаглар.
Аллаh бир айядя
беля буйурур:
"Сизя
вяд едилян мцтляг
ваге олаъагдыр!
Улдузлар сюняъяйи;
Эюй йарылаъаьы
заман..." ("Мурсялат"
суряси, 7-9).
Каинатын
йарадылдыьы
илк андан етибарян
мейдана эялян
hяр hадися вя
излянян hяр эюрцнтц
бунларда бир
гейри-адилик
олдуьуну сезян
вя бир Jарадыъынын
варлыьыны мцтляг
бир шякилдя
эюрмяк истяйян
hяр инсан цчцн
бюйцк бир иман
дялилидир. Уъсуз-буъагсыз
каинатын hяр
нюгтясини бцрцйян
планетляр, улдузлар,
сайсыз эюй ъисимляри
Аллаhын тяк бир
ямри иля йарадылмыш,
Онун гцдряти
иля мцяззям
бир таразлыгла
горунмушдур.
Бу башланьыъ
вя таразлыг
ися сиррини
hяля дя горумагда,
инсанларын
зеhнини мяшьул
етмякдядир.
Яслиндя бу ахтарышларын
нятиъясиндя
инсанын гаршысына
чыхан йеэаня
бир hягигят вардыр:
Аллаhын варлыьы.
Гийамят эцнц
йашананлар
йеня дя бу Jараданын
бюйцклцйцня
уйьун шякилдя
эерчякляшяъякдир.
Аллаh вар олан
hяр шей цчцн олдуьу
кими эюй цзцндяки
бу мцяззям дцнйа
цчцн дя эюрцнмямиш
бир агибят hазырламышдыр.
Эюй
цзц инсанын
варлыьына вя
давамлылыьына
hямишя архайын
олдуьу бир таван
кимидир. Аллаhын
бир диряк олмадан
йцксялтдийи
вя тутдуьу, уъсуз-буъагсыз
космосла юз
арасында пярдя
ролуну ойнайан
эюркямли бир
таван...
Бу
таван дцнйаны
вя цзяриндяки
ъанлылары сайсыз
тяhлцкялярдян
(ултрабянювшяйи
шцалардан, комет
вя метеорлардан,
космосун дондуруъу
сойуьундан
вя с.) ян кичик
бир нюгсана
йол вермядян
йцз иллярля
горумуш, ъанлы
алямин давам
етмяси цчцн
лазым олан ян
яhямиййятли
горуйуъу юртцк
олмушдур. Гаранлыг
космосдан кечиб
эялян ишыг атмосферин
дашыдыьы хцсусиййятляр
сайясиндя дцнйайа
гядяринъя йайылмыш,
бцтцн планети
ишыгландырмыш
вя инсан атмосфердяки
hяссас оксиэен
нисбяти сайясиндя
няфяс алыб hяйат
тапа билмишдир.
Щалбуки о эцн
эюй бцтцн вязифя
вя функсийаларыны
итиряр. Артыг
онун да Аллаh
дярэаhында ашкар
олан яъяли эялмишдир.
Гийамят эцнц
эюй Аллаhын дилямяси
иля сарсылыб
чалхаланар,
чатлайар вя
йарылар:
"О
эцн эюй hярякятя
эялиб чалхаланаъаг"
("Тур" суряси,
9).
"О
эцн эюй парчаланаъаг,
Аллаhын вяди
йериня йетяъякдир"
("Мцзяммял"
суряси, 18).
"Вя
эюй сцст дцшцб
парчаланаъагдыр!"
(Щаггя суряси,
16).
Дцнйа
тарихи бойунъа
сайсыз ъанлынын
hяйатыны давам
етдиря билмяси
цчцн ян эярякли
шяртлярдян
бири олан hава
бцтцн яhямиййятини
вя функсийасыны
итирир. О эцн
вар олан ганунлар
алышдыьымыз
ганунлардан
фярглидир. Сайсыз
физика гануну
иля эюйдя сабит
бир мцвазинятля
дуран атмосфер
ярийиб ахмаьа
башлайар. Гуранда
о эцн эюй цзцнцн
уьрайаъаьы
агибят бу шякилдя
анладылыр:
"О
эцн эюй эюйярмиш
мис кими олаъаг"
("Мяариъ" суряси,
8).
Атмосфер
о эцн ярийяр
вя йанмаьа башлайар.
Инсанлар масмави
эюрмяйя алышдыглары
эюй цзцнц о эцн
гызылы рянэдя
эюрярляр. Эюй
цзц йарылыб
яримиш, йаь кими
олмушдур:
"Эюй
айрылыб даь
едилмиш йаь
кими гыпгырмызы
олдуьу заман..."
("Ряhман" суряси,
37).
Гийамят
эцнц о эцня гядяр
Аллаhын бюйцклцйцнц
вя эцъцнц эюрмяк
истямяйян, биля-биля
цз чевирян инсанлар
цчцн пешманлыьын
йашадыьы эцндцр.
Бу, юйцд алыб
дцшцнмяк вя
сяhвляри дцзялтмяк
имканы танынмайан
бир пешманлыгдыр.
Бцтцн инсанлар
Аллаhдан башга
дост, йардымчы
вя горуйуъунун
олмадыьыны,
Аллаhын эцъцнц
вя язабыны артыг
бирмяналы шякилдя
анлайыблар.
Беля бир анда
Аллаhа вя ахирят
эцнцня гаршы
инкар ичиндя
ола вя бу инкарында
инад эюстяря
биляъяк "тяк
бир инсан" да
йохдур. Бу hягигят
Гуран айяляриндя
бцтцн инсанлара
билдирилмишдир:
"Онлар
Аллаhы лазымынъа
гиймятляндирмядиляр.
Щалбуки гийамят
эцнц йер бцтцнлцкля
Онун овъунун
ичиндя олаъаг,
эюйляр ися Онун
саь яли иля бцкцляъякдир.
Аллаh аид етдикляри
сифятлярдян
тамамиля узаг
вя уъадыр!" ("Зумяр"
суряси, 67).
Инсанын
таныйыб билдийи
бцтцн гайда-ганунлар
о эцн йох олур.
Jарадылышлары
сырасында Аллаhын
"истяйяряк
вя йа истямяйяряк
итаят един"
чаьырышына
бойун яйян вя
"истяйяряк
эялдик" дейя
ъаваб верян
эюй вя йер о эцн
дя юз йарадылышларына
уйьун олараг
hягиги саhибляри
вя Jарадыъылары
олан Аллаhа бойун
яйярляр. Гуранда
Аллаhын эюйя
вя йеря сяслянмяси
бу шякилдя анладылыр:
"Де:
"Доьруданмы
сиз йери ики
эцндя йараданы
инкар едир вя
Она шярикляр
гошурсунуз?
О ки алямлярин
Ряббидир! О, йер
цзцндя мюhкям
дурмуш даьлар
йаратды, ону
бярякятли етди
вя истяйянляр
цчцн бярабяр
олараг орада
йер яhлинин рузисини
дюрд эцндя мцяййян
етди. Сонра Аллаh
тцстц hалында
олан эюйя цз
тутду. Она вя
йеря беля буйурду:
"Истяр-истямяз
вцъуда эялин!"
Онлар да: "Истяйяряк
вцъуда эялдик!"
- дейя ъаваб вердиляр"
("Фуссилят"
суряси, 9-11).
Билиндийи
кими, инкарчыларын
иддиаларындан
бири маддянин
юз-юзцня йаранмасы
иддиасыдыр.
Онлар ятрафларында
эюрдцкляри
бцтцн эюзяллийи
тябиятин эцъцня
баьлайырлар.
Инкарчылар
бундан сонракы
просеслярин
тяфяррцаты,
йяни бунларын
неъя мейдана
эялмяси, бу елми
йарадылышын
неъя баш вермяси,
юзц йох икян
неъя йаранмасы,
онларын ъансыз
бир тясяввцр
олан тябиятдян
ортайа чыхмасы
барядя ясла
дцшцнмязляр.
Бу мянтигсиз
иддиайа эюря,
hяр шейи тябият
юз-юзцня йаратмышдыр.
Jяни hаким олан
фювгяладя уйьунлуг
вя таразлыьын
саhиби даш, торпаг,
hава вя судур.
Щалбуки гийамят
эцнц эяляндя
инсан даьын,
дашын, торпаьын
ня hала дцшдцйцнц
эюрцр вя бу эцъцн
саhибинин тябият
олмадыьына
шаhид олур. Ъанлы-ъансыз
hяр шейин йарадылышынын
аид едилдийи
тябият о эцн
юзцнц горуйа
билмяйяъяк.
Аллаh hяр шейин
тякъя Юз эцъц
вя ирадяси иля
йарадылдыьыны,
тякъя О, диляйиб
горудуьу цчцн
горундуьуну
инсанлара эюстяряъяк.
Бир чох инсанлар
анламазлыгдан
эялдикляри
hягигятляри
о анда виъданлары
гябул етдийи
hалда чох бюйцк
бир пешманлыгла
хатырлайаъаглар:
"Эюй
йарылаъаьы
вя Ряббинин
буйуруьуну
ешидиб итаят
едяъяйи заман;
Jер узаныб дцмдцз
олаъаьы; Гойнунда
оланлары байыра
атыб бошалаъаьы;
Вя Ряббинин
буйуруьуну
ешидиб итаят
едяъяйизаман...
Ей инсан! Сян
Ряббиня доьру
чалышыб чабалайырсан.
Сян Она говушаъагсан!"
("Иншигаг" суряси,
1-6).
Улдузларын, Эцняшин
вя Айын вязиййяти
Космосун
гаранлыг вя
сойуг мцhитинин
яксиня олараг
дцнйамызын
ишыгланмасында
вя ъанлыларын
йашайа биляъяйи
орта бир истилийин
мювъуд олмасында
ян бюйцк амиллярдян
бири атмосфердир.
Дцнйамызы горуйан
бир таван олараг
танынан атмосфердя
истинин вя ишыьын
йайылма хцсусиййяти
вар. Гаранлыг
бир йолдан кечяряк
дцнйамыза чатан
Эцняш шцаларынын
йер цзцнц ишыгландырмасы
вя иситмяси
атмосферин
дашыдыьы бу
хцсусиййят
сайясиндя баш
верир. Анъаг
гийамят эцнц
эяляндя йарадылан
hяр шей кими эюй
дя чатлайыб
йарылаъаг вя
бцтцн ролуну
вя дяйярини
итириб Гуранда
билдирилдийи
кими, ярийяряк
ахаъагдыр. Гуранда
"Тяквир" сурясинин
илк айясиндя
гийамят эцнцндян
бяhс едиляркян
"Эцняш кор едилдийи
заман" ифадяси
ишлядилир. Бу
ифадядян Эцняш
ишыьынын дцнйайа
артыг hеч бир
файда вермяйяъяйи
анлашылыр.
Гийамят
эцнц дцнйайа
ишыг верян Эцняш
вя Ай гаралаъагдыр.
О эцн дцнйайа
ишыг эялмямясинин
тяк сябяби атмосферин
йох олмасы дейил.
Чцнки Гуранда
да билдирилдийи
кими, о эцн тякъя
эюйлярин, йерин
вя икисинин
арасында оланларын
йох олдуьу бир
эцн дейилдир,
бцтцн каинатын
йох олдуьу эцндцр.
"Тяьабун" сурясинин
илк айяляриндя
дя билдирилдийи
кими, Аллаh hяр
шейи мцкяммял
вя гцсурсуз
йарадан вя hяр
дилядийини
дилядийи анда
эерчякляшдирмяйя
эцъ йетиряндир.
Милйардларла
галактиканы
вя юзцндя hяр
галактикадакы
милйардларла
улдузу еhтива
едян каинаты
О йаратмышдыр
вя дилядийи
заман да бир
"ол" демяси
иля йох едяъяк
сонсуз Гцдрят
саhиби дя Одур.
Каинатын
эенишлийини
инсан аьлынын
там вя реал шякилдя
гаврамасы мцмкцн
дейил. Амма бир
нечя рягямля
бу сирли дцнйанын
бюйцклцйцнц
тяхмини шякилдя
анламаьа чалыша
билярик. Эцняш
Саманйолуну
("Сцд йолу"ну
йахуд каhкяшаны)
тяшкил едян
200-250 милйард улдуздан
биридир. Эцняш
Jер кцрясиндян
325.500 дяфя бюйцк
олмасына бахмайараг
каинатдакы
кичик улдузлардан
сайылыр. Эцняш
юлчцсц 125 мин
ишыг или олан
Саманйолунун
мяркязиня 30
мин ишыг или
узаглыгдадыр.
Бу арада 1 ишыг
или тяхминян
9.460.800.000.000 километрдир.
Дцнйа ися юз
оху ятрафында
саатда 1670 км сцрятля
фырланан 6 катрилйар
тон аьырлыьында
бир кцтлядир.
Эцняш саатда
72.000 км сцрятля
hярякят едир.
Саманйолу юз
оху ятрафында
саатда 900.000 км сцрятля
фырланыр. Анъаг
аьлы чашдыран
бу каинат гийамят
эцнц Аллаhын
дилямяси иля
йерля-йексан
олаъаг, бюйцклцйц
тяриф дя едиля
билмяйян улдузлар
Гуранда ифадя
едилдийи кими,
"юртцлцб силиняъяк",
йох олаъаглар.
Каинатын
hяр нюгтяси Аллаhын
варлыьынын,
бюйцклцйцнцн
вя эцъцнцн айры
бир дялилидир.
Бу нюгтяляр
анъаг Онун диляйи
иля, Онун дилядийи
мцддятдя, Онун
изни иля йарадылыблар.
Бу таразлыьы
Jарадан вя горуйан
Аллаh бцтцн бунлары
ялбяття ки, дилядийи
шякилдя йох
етмяйя дя гадирдир.
Каинатын юлцмц
дя йарадылышында
олдуьу кими
баш веряъяк,
йяни Онун изни
иля, Онун тягдир
етдийи шякилдя
эерчякляшяъяк.
О эцн инсанларын
дцнйа hяйаты
бойунъа язямятиня
hейран галдыглары
hяр шей парча-парча
едиляъяк. Бцтцн
планетляр, улдузлар,
Эцняш вя Ай юз
орбитляриндян
чыхаъаг, улдузлар
тюкцляъяк, эюй
ъисимляри бир-бир
юляъякдир. Бцтцн
бунлар Гуранда
беля билдирилир:
"Саат
йахынлашды,
Ай парчаланды"
("Гямяр" суряси,
1).
Айядя
дя билдирилдийи
кими, о эцн артыг
гачаъаг бир
йер йохдур. Дцнйа
hяйаты бойунъа
юзцня Аллаhдан
башга дост вя
йардымчы ахтаран
инсанлар да
артыг йюнялиб
дюнцляъяк hягиги
дост вя йардымчынын
тякъя Аллаh олдуьуну
анлайыблар.
О эцн инсанларын
ялчатмаз сайдыглары,
эюркямли вя
мюhтяшям эюрдцкляри
улдузларын
да юлцм эцнцдцр.
Улдузларын
hяр бири ятрафында
низам вя таразлыгла
фырландыьы
орбитляриндян
чыхараг даьылыб
йайылаъаглар:
"Улдузлар
даьылыб сяпяляняъяйи
заман..." ("Инфитар"
суряси, 2).
Бялли
олдуьу кими,
Эцняш hяр санийя
енержи истеhсал
едян бир улдуздур.
Космосдакы
диэяр улдузларын
бир чоху ися
Эцняшдян гат-гат
бюйцкдцр вя
онун малик олдуьу
енержидян даhа
йцксяк енержийя
саhибдир. Щалбуки
гийамят эцнц
эяляндя артыг
hамысы эцълярини
итирирляр, буланыглашыб
тюкцлцрляр.
Гуранда гийамят
эцнцндя улдузларын
вязиййяти бу
шякилдя анладылыр:
"Улдузлар
сяпяляняъяйи
заман..." ("Тяквир"
суряси, 2).
"Улдузлар
сюняъяйи заман..."
(Мурсялат суряси,
8).
Минлярля
илдир ишыг сачан,
дцнйанын hяйат
вя енержи гайнаьы
олан Эцняш вя
эюй цзцнц бязяйян
улдузлар о эцн
гаралар. О замана
гядяр онлары
орбитляриндя
тутан вя ишыг
вермясини тямин
едян Сонсуз
Гцдрят саhибинин
улдузларын
да hягиги саhиби
олан Аллаh олдуьуну
вя о ана гядяр
садяъя Онун
изни иля йарадылдыгларыны
hяр кяс бир даhа
анлайар.
Инкарчылар
о эцн Аллаhдан
hеч бир йардым
эюрмязляр. Jардым
эюря биляъякляри
башга hяр hансы
бир эцъ дя йохдур.
Технолоэийанын
чох инкишаф
етмяси сайясиндя
каинатын узаг
бир эушясиня
эетмяк мцмкцн
олса беля инсанлар
цчцн артыг hеч
бир шей дяйишмяйяъяк.
Язаб инсанлары
орада да тапаъаг.
Чцнки гийамят
бцтцн каинаты
бцрцмцшдцр.
Тякъя цзяриндя
бир заманлар
архайынлыг
ичиндя йеридийи
йер цзц дейил,
ялчатмаз сайдыьы
узаг улдузлар
да Аллаhын ямриня
бойун яйиб вя
йох олублар.
Инсанларын
о эцнкц чарясизлийи
Гуранда беля
билдирилир:
"Ай
тутулаъаьы;
Эцняшля ай бирляшяъяйи
заман - мяhз о
эцн инсан: "Гачыб
ъан гуртармаьа
йер hардадыр?"
- дейяъякдир.
Хейр, (о эцн) hеч
бир сыьынаъаг
олмайаъагдыр!
О эцн дураъаг
йер анъаг Ряббинин
hцзурудур! О
эцн инсана юнъя
етдийи вя сонрайа
гойдуьу ня варса
хябяр вериляъякдир!"
("Гийамя" суряси,
8-13).
Инсанлар
гийамят вахтында
Бура
гядяр изаh едилян
бцтцн hадисяляр
инсанларын
hеч хябяринин
олмадыьы бир
анда, даhа яввял
hеч ешидилмямиш
вя танынмаз
бир сясин дуйулмасы
иля башламышдыр.
Вя дцнйадакы
бцтцн инсанлар
бу анда да олдуьу
кими hяр шейин
hеч дяйишмядян
вя позулмадан
ейнян давам
едяъяйини дцшцняркян
ани бир шякилдя
йахаланмышлар.
Сура
цфцрцлмясиндян
дярhал габаг
эерчякляшян
hадисялярин
яввялки эцндян
hеч бир фярги
йохдур. Jер кцряси
йеня ейни сцрятля
фырланмагда,
Эцняш йеня дцнйаны
ишыгландырмагда,
hяйат давам етмякдя
вя инсанларын
бир чоху нядян,
ким тяряфиндян
йарадылдыгларыны
вя агибятлярини
дцшцнмядян
вярдиш етдикляри
шякилдя hяйатларына
давам етдирмякдядир.
Кими ахшам эяляъяк
гонаьына hазырлайаъаьы
йемяйи, кими
ишэцзар эюрцшляри
барядя дцшцняркян,
кими алыш-вериш
едяркян, кими
йатаркян вя
бюйцк бир бюлцмц
дя Аллаhын варлыьыны
инкар hалында
икян бу сяси
дуйаъаг вя hяр
шей бир анда
башлайаъаг,
бялкя дя hяр шей
бир анда сона
чатаъагдыр.
Инсанын
эцълц зянн етдийи,
юйцняряк бюйцкляндийи
бядяни hеч эюзлямядийи
бир анда дюрд
бир йандан юлцмля
яhатяляняъяк.
Артыг ъан дярдиндян
башга hеч бир
проблем вя дярд
галмайаъагдыр.
Инсанлар дяйяр
вердикляри,
мюhкямъя баьландыглар,
уьрунда hяр нюв
фядакарлыьа
hазыр олдуглары
шейляри йашадыглары
горхунун шиддятиндян
бир анда эюрмяз
олаъаглар.
Гийамятин
мейдана эятирдийи
бцтцн бу горху,
дяhшят вя чашгынлыг
дцнйада инкар
ичиндя бир hяйат
сцрян инсанын
гяфлят йухусуна
бир явяздир.
О эцн башлайан
бу данылмаз
чятинликляр
инкарчылары
ябядиййятя
гядяр раhат бурахмайаъаг.
Бир-биринин
ардынъа мейдана
эялян бцтцн
бу hадисяляр
онлардакы паниканы,
дяhшяти даhа
артырыр. Кечян
hяр санийя онлара
йени язаб нювляри
вя бялалары
эятирмякдядир.
Гаршылашдыьы
шцурлары дондуран
бу hадисяляр
о эцня гядяр
инкар етдийи
Аллаhын бюйцклцйцнц
сярэиляйяр.
Инсан бу эцъ
гаршысында
мцмкцн гядяр
эцъсцз вя чарясиздир.
Пешманлыг, цзцнтц
вя горхудан
башга едя биляъяйи
бир шей йохдур.
Санийяляр кечдикъя
Аллаhын она ябяди
hяйатында тягдим
едяъяйи горхунъ
язабы даhа йахшы
анлайар. О эцн
гаршылашдыьы
дяhшят долу дягигяляр
сонсуз hяйаты
бойунъа йашайаъаьы
язабын садяъя
олараг бир hиссясидир.
Инсанларын
о эцн йашанаъаг
hадисяляр гаршысында
дуйаъаглары
горху Гуранда
мцфяссял шякилдя
изаh едилмишдир.
Инсанларын
йашадыьы горху
Аллаh
бир чох айялярдя
инсанларын
дцнйа hяйатына
мюhкям-мюhкям
баьлы олдугларыны
вя бунун онлара
ахирят hяйатында
hеч бир файдасынын
олмайаъаьыны
билдирмишдир.
Инсанын дцнйа
hяйатында дяйяр
вердийи, юнямли
сайдыьы, уьрунда
олдугъа чох
шейи эюзя алдыьы
дяйярляр онлардан
яэяр Аллаh ризасы
цчцн вя Аллаh
йолунда истифадя
олунмурса, инсана
иткидян башга
бир шей газандырмаз.
Бу дяйярлярин
hяр бири инсанлары
йохламаг цчцн
хцсуси шякилдя
йарадылмышдыр.
Ясл йурд ися
ахирят йурдудур.
Дцнйайа аид
шейлярин hеч
биринин яhямиййят
вя мянасынын
олмамасы ися
Гуранда бу шякилдя
анладылыр:
"Гадынлар,
ушаглар, гызыл-эцмцш
йыьынлары, йахшы
ъинс атлар, мал-гара
вя якин йерляри
кими няфсин
истядийи вя
арзуладыьы
шейляр инсанлара
эюзял эюстярилмишдир.
Бунлар дцнйа
hяйатынын кечиъи
зювгцдцр, эюзял
дюнцш йери ися
Аллаh йанындадыр"
("Али-Имран"
суряси, 14).
Инсан
дцнйа hяйатынын
айядя дя анладылан
бцтцн бу "чякиъи"
хцсусиййятляриня
тамаhкарлыгла,
hярисликля баьланмагда,
бцтцн юмрцнц
бунлары ялдя
едя билмяк цчцн
хярълямякдядир.
Гуранда дцнйа
hяйаты иля баьлы
беля буйрулур:
"Билин
ки, дцнйа hяйаты
ойун-ойунъаг,
бяр-бязяк, бир-биринизин
гаршысында
юйцнмяк вя мал-дювляти,
оьул-ушаьы чохалтмагдан
ибарятдир. Бу
еля бир йаьыша
бянзяйир ки,
онун йетишдирдийи
битки якинчилярин
хошуна эяляр.
Сонра о гуруйар
вя сян онун саралыб
солдуьуну, даhа
сонра чюр-чюпя
дюндцйцнц эюрярсян.
Ахирятдя шиддятли
язаб, Аллаhдан
баьышланма
вя разылыг эюзляйир.
Дцнйа hяйаты
алданышдан
башга бир шей
дейилдир" ("Щядид"
суряси, 20).
Дцнйа
hяйатынын ян
бюйцк hядяфляриндян
бири мал-дювлятля,
оьулларла, гысасы,
саhиб олунан
бцтцн дяйярлярля
юйцнмякдир.
Анъаг Гуранда
хцсусиля вурьуланан
вя бцтцн топлумлар
цчцн кечярли
олан бир hягигят
дцнйа hяйатындакы
ян яhямиййятли
сярвятлярдян
биринин ювлад
олмасы hягигятидир.
Ушаьа саhиб олмаг
истяйи инсанлара
эянълик илляриндян
етибарян юйрядилир.
Ушаг инсанлар
арасында hям
сябябсиз бир
рягабят цнсцрц,
hям дя эяляъяйя
йюнялик бир
зяманят мянасыны
дашыйыр.
Диэяр
бир истяк дя
вар-дювлятя
вя зянэинлийя
йюнялик оланыдыр.
Бялли олдуьу
кими, инсанларын
дцнйа hяйаты
бойунъа бцтцн
hядяфляри, планлары,
ъяhдляри бу мягсяд
цзяриндя гурулмшдур.
Пул-мал истяйи
инсанларын
эюзцнц юртдцйц
цчцн бцтцн яхлаги
дяйярляр юз
яhямиййятини
итирмиш, инсан
характерини
формалашдыран
йеэаня мейар
маддиййат олмушдур.
Гуран яхлагы,
ямр вя гадаьалары
инсанларын
hяйатындакы
биринъилийини
итирмиш, мал-дювлят
йыьыб топламаг
йеэаня мягсяд
олмуш, мцнасибятлярдя
мараглар юн
плана чыхмышдыр.
Щалбуки
гийамят эцнц
эяляндя hяр шей
тярсиня дюняр.
Инсанлар гаршылашдыглары
эцнцн горхусундан
дяйяр вердикляри
hяр шейи бир анда
унударлар. Ясас
hядяф сайдыглары
шейлярин артыг
бир мянасынын
олмадыьыны
анламаларыдыр.
Дяйяр юлчцляри
бир нечя санийя
ичиндя дяйишяр.
Артыг мал-дювлятин,
hятта ювладын
беля бир дяйяри
йохдур. Аналыг
вя аталыг дуйьулары
да юз мянасыны
итирмишдир.
Дцнйада ян чох
дяйяр вердийи
адамлары, hятта
юз ушаьыны беля
гийамят эцнцнцн
дяhшяти гаршысында
унудаъагдыр.
Кимся юз ушаьынын
вязиййятини
сорушмайаъаг,
буну аьлына
да эятирмяйяъяк.
Шцбhясиз ки, гийамятин
баш веряъяйи
эцн инанмайанлар
цчцн чох аьыр
бир эцндцр:
"О
эцн эюй эюйярмиш
мис кими олаъаг;
Даьлар да дидилмиш
йун кими олаъагдыр.
Вя дост досту
арайыб ахтармайаъагдыр.
Онлар бир-бириня
эюстяриляъякляр.
О эцнцн язабындан
гуртармаг цчцн
эцнаhкар истярди
ки, фяда етсин
юз оьулларыны;
юврятини вя
гардашыны; она
сыьынаъаг верян
яширятини! Вя
йер цзцндя оланларын
hамысыны - тяки
юзцнц гуртарсын!"
("Мяариъ" суряси,
8-14).
"Эюйцн
булудла парчаланаъаьы,
мяляклярин
бюлцк-бюлцк
ендиряляъяйи
о эцн hягиги hюкмранлыг
анъаг Ряhмана
мяхсусдур; о,
кафирляр цчцн
ися чятин бир
эцн олаъагдыр"
("Фурган" суряси,
25-26).
Щяля
кюрпялик чаьында
олан ушаглар
беля о эцн аиляляри
тяряфиндян
атылыр. Инсанлар
hеч эюзлямядикляри
вя яввялляр
тайыны-бярабярини
эюрмядикляри
бу hадисяляр
гаршысында
ня едяъяклярини
билмирляр, чашыб
галырлар. Горху
еля ани вя шиддятли
бир шякилдя
эялмишдир ки,
hамиля гадынлар
бу шокун тясири
иля ушаг салырлар.
О чох аьыр эцндя
йашанаъаг hадисялярин
горхусу вя дяhшяти
иля гадынларын
ямиздирдикляри
ушаглары да
унутдуглары
Гуранда беля
билдирилмишдир:
"Ону
эюряъяйиниз
эцн hяр бир ямзикли
гадын ямиздирдийи
ушаьыны унудар,
hяр бир hамиля
гадын бариhямлини
(вахтындан яввял)
йеря гойар (ушаг
салар). Инсанлары
сярхош эюрярсян,
hалбуки онлар
сярхош дейилляр.
Анъаг Аллаhын
язабы чох шиддятлидир!"
("Щяъъ" суряси,
2).
Гийамят
эцнц дцнйада
икян она цнванланан
чаьырышлардан
цз дюндярянлярин,
hягиги дост вя
Jарадыъы олан
Аллаhы унуданларын
бир-бириндян
гачыб гуртулмаг
истядийи бир
эцндцр. Щяр кяс
юз hайындадыр.
О дяhшятли эцндя
инсанлар арасында
hеч бир баьлылыг:
ня нясил, ня яграбалыг
(гоhумлуг), ня
дя дост-йолдашлыг
баьлары галмамышдыр.
Бу мювзу Гуранда
беля билдирилир:
"О
эцн инсан гачаъаг
юз гардашындан;
анасындан, атасындан;
зювъясиндян
вя оьулларындан!
О эцн онлардан
hяр биринин истянилян
гядяр иши олаъагдыр!"
("Ябяся" суряси,
34-37).
Инсанлар
сярхош кимидир
Инсанлар
о эцн эюрдцкляринин
гаршысында
бцтцн сойугганлылыгларыны,
юзляриня олан
архайынлыгларыны
вя мятанятлярини
итирирляр. Юлцмля
гаршылашдыьы
ан hяр шей дяйярини
итирир, цзлярдяки
ифадя, hалятляр,
сюhбятляр, данышыг
тярзи фярглянир.
Инсанларын
юлцм гаршысында
йашадыьы горху
вя дяhшятя филмлярдя
шаhид олуруг.
О анда верилян
тяпкиляр инсанларын
ичиндя олдуглары
руhи hаляти чох
йахшы анладыр.
Амма излянилян
эюрцнтцлярдя
инсанларын
аз да олса гуртулма
цмидляри вар.
Юляъякляри
барядя гяти
гянаятя эялсяляр
дя юлцмдян сонра
баш веряъякляри
там биля билмязляр
йа да бюйцк бир
гисми юлцмля
бирликдя йох
олаъаьыны дцшцняр.
Щалбуки гийамят
эцнцндя юлцм
hяля эялиб чатмамыш
олса беля йашанан
hадисяляр инсан
цчцн hеч бир гуртулма
еhтималынын
олмадыьыны
бцтцн ачыглыьы
иля ортайа гойар.
Инкарчылар
онлара вяд едилдийи
hалда инанмадыглары
бир эцнц гаршыларында
эюрярляр. О эцн
каинатдакы
низамын бир
Jарадыъысынын
вя горуйуъусунун
олмасынын, О,
дилядийи анда
да hяр шейин йох
олаъаьынын
бцтцн ачыглыьы
иля эюзляр юнцня
сярилдийи бир
эцндцр.
Инсанлар
юлцмцн о эцня
гядяр дцшцндцкляри
кими, бир йохолма
олмадыьыны
анлайарлар.
О ана гядяр Аллаhын
варлыьына, долайысы
иля ахирятя
инанмадыгларындан
юлцм сонрасында
ола биляъяк
hадисяляр барядя
hеч дцшцнмяйибляр.
Амма Аллаhын
варлыьыны вя
эцъцнц бир-биринин
ардынъа эялян
бу hадисяляр
нятиъясиндя
ачыг-айдын эюрцнъя
юзлярини эюзляйян
сонун да фяргиня
вармышлар. Гуртулуш
цмиди олмадыьы
кими онлары
эюзляйян йени
вя сонсуз бир
hяйатын олдуьуну
да анлайыблар.
Бу, инкарчылар
цчцн чох аьыр
бир hяйатдыр.
Ябяди чякяъяйи
язаб вя сыхынты
о эцн йашадыглары
иля мцгайися
едилмяйяъяк
гядяр шиддятли
олаъагдыр. Айялярин
билдирдийиня
эюря, инкарчылар
беля бир hяйатын
явязиня йох
олмаьы цстцн
тутаъаглар:
"Щягигятян,
Биз сизи йахын
бир язабла горхутдуг.
О эцн инсан юз
ялляри иля етдийи
ямялляри эюряъяк,
кафир ися: "Каш
торпаг олайдым!"
- дейяъякдир"
("Нябя" суряси,
40).
Инсанлар
гаршылашдыглары
hадисялярдян
ютрц шиддятли
бир горху, паника
вя чашгынлыг
ичиндя адятян
сярхош кимидирляр.
Бу вязиййят
Гуранда беля
билдирилир:
"...Инсанлары
сярхош эюрярсян,
hалбуки онлар
сярхош дейилляр.
Анъаг Аллаhын
язабы чох шиддятлидир!"
("Щяъъ" суряси,
2).
Шиддятли
горху алтында
инсанын вцъудунда
мейдана эялян
дяйишикликляр
вя гейри-иради,
контролсуз
hярякятляри
иля сярхош инсанларын
давранышы бир-бириня
чох бянзяйяр.
Шиддятли бир
горху анында
башын hярлянмяси,
аьлама эюрцлцр,
эюрцнтц буланыглаша
билир.
Бура
гядяр анладылан
hадисялярдян
дя анлашылдыьы
кими, о аьыр эцндя
инсанлар чох
бюйцк бир паника
йашайаъаглар.
Аллаh инсанларын
йашадыьы бу
шиддятли горхуну
вя горху нятиъясиндя
йаранан физики
тясирляри сярхошлуьа
бянзядир. О эцн
сярхош кими
олан инсанлар
контролсуз
давранышлар
сярэиляйяряк
ора-бура гачмаьа
башлайарлар.
Гуранда верилян
бянзятмя инсанларын
бу вязиййятини
беля ачыглайыр:
"О
эцн инсанлар
кяпяняк кими
ятрафа сяпяляняъяк..."
("Гария" суряси,
4).
Эюзлярдяки
дяhшят ифадяси
"Доьру
вяд йахынлашдыгда
кафир оланларын
эюзляри дярhал
бярялиб: "Вай
hалымыза! Биз
бундан гафил
идик. Хейр, биз
залим олмушуг!"
- дейярляр" ("Янбийа"
суряси, 97).
Эюз
инсанын йашадыьы
горхунун шиддятини
илкинляр сырасында
эюстярян органдыр.
О эцнцн горхусуну
йашайаъаг инсанларын
гаршылашдыьы
дяhшят сябяби
иля эюзляри
hядягясиндян
чыхаъаг. Бурада
ишлядилян "эюзляринин
hядягясиндян
чыхмасы" бянзятмяси
инсанын йашадыьы
горхунун шиддятини
анладыр. Буандан
инсанларын
эюз бябякляри
бюйцйяр, аьы
ортайа чыхар,
донуглашмаьа
башлайар. Гийамятин
эерчякляшяъяйи
ан "истиснасыз
олараг инсанларын
hамысы" бу горхуну
йашайаъагдыр.
Бу тцкцрпядиъи
hадисяляр гаршысында
кимсянин едяъяк
бир шейи, башларына
эялянлярин
гаршысыны алмаг
цчцн hеч бир чюзцмц
йохдур. Онлар
садяъя олараг
горху дуйарлар.
Айядяки бянзятмя
бу горхуну ачыг
шякилдя изаh
едир.
Ушагларын
сачынын аьармасы
"Еля
ися яэяр кцфр
етмиш олсаныз,
ушаглары аь
сачлы гоъалара
дюндяряъяк
эцндян юзцнцзц
неъя горуйаъагсыныз?!"
("Мцззяммил"
суряси, 17).
Гийамят
эцнцнцн горхусу
кичик ушаглары
да бцрцйяъяк.
Бу эцнцн hягиги
маhиййятини
билмяйян, бунун
сонсуз язабын
илк эцнц олмасыны
анлайаъаг эцъдя
олмайан ушагларда
да йеткин адамлардан
фяргли бир горху
вар. Инсанлар
мцвяггяти дцнйа
hяйаты бойунъа
етдикляри яхлагсызлыгларын
пешманлыьы
ичиндядир. Ушаглар
ися hяля ня олдуьуну
гаврайаъаг
бир аьылда дейил.
Буна бахмайараг
эюрдцкляри
hадисялярин
шиддятиндян
сачлары аьаппаг
олур. Беля бир
физики дяйишиклик
о аьыр эцнцн
бюйцклцйцнц
анламаг бахымындан
олдугъа мцhцмдцр.
Чцнки о эцня
гядяр дцнйада
чох чешидли
фялакятляр
йашанмышдыр.
Щяр бири инсанлара
чох шиддятли
горху вермиш
вя онлары дяриндян
тясирляндирмишдир.
Амма бу фялакятлярин
hеч бири гийамят
эцнц мейдана
эяляъяк hадисялярля
мцгайися едилдийиндя
ушагларын сачларыны
аьардаъаг гядяр
шиддятли дейилдир.
О эцн инсанларын
дцнйа hяйаты
бойунъа йашадыглары
ян аьыр, ян чятин
эцндцр. Беля
ки, гаршыйа чыхан
hадисялярин
шиддяти гыса
юмцрляри бойунъа
горхунун маhиййятини
вя тяhлцкялярин
нятиъялярини
там дярк едя
билмямиш ушагларын
да сачынын горхудан
аьаппаг олмасына
сябяб олмушдур.
Щейванларын
вязиййяти
Эюзляриниз
юнцндя вяhши
hейванлары ъанландырмаьа
чалышын: пялянэ,
шир, ъанавар,
чаггал, айы...
Анъаг гяфяс
арасында икян
бир арайа эяля
билян бу hейванлар
гийамят эцнц
мейдана эялян
hадисялярин
тясири иля артыг
бир-бири иля
мцбаризя етмяйи
бир тяряфя бурахаъаг
вя бир арайа
топланаъаглар.
Минлярля вяhши
hейванын мейдана
эятирдийи бу
эюрцнтцнцн
дяhшяти вя горхулу
ъяhятляри ися
ачыг-ашкардыр.
Аллаh гийамят
эцнц тябият
вя инсан цзяриндя
чох бюйцк дяйишикликляр
олаъаьыны олдугъа
чох айядя билдириб.
Ейни шякилдя
вяhши hейванлар
да олдугъа о
чох аьыр эцндян
даhа чох тясирляняъякляр:
"Боьаз
дявяляр башлы-башына
бурахылаъаьы
заман... Вяhши
hейванлар бир
йеря топланаъаьы
заман..." ("Тяквир"
суряси, 4-5).
|