ЪАЩИЛИЙЙЯ ЪЯМИЙЙЯТИНДЯ
ГАДЫНА МЦНАСИБЯТ
Ъащилиййя ъямиййятляриндя гадынын йери
Инсанлара hяйатлары бойу еhтийаъ hисс едяъякляри hяр мясялядя бцтцн мялуматлары Аллаh Гуранда ачыгламышдыр. Дцнйа hяйатынын ясл цзцнц, инсанларын йарадылыш мягсядлярини, эюзял бир hяйат йашайа билмякляринин сирлярини, инсанын тябиятиня уйьун олан яхлаг анлайышыны инсанлара билдирмишдир. Аллаhын билдирдийи бу hягигятляря иман эятириб, hяйатларыны бу юлчцляря уйьун олараг истигамятляндирян инсанлар дцнйада вя ахирятдя hягиги сяадят газанарлар.
Ъаhилиййя ъямиййятляриндя ися инсанларын hяйатларыны истигамятляндирян, мцтляг доьру олдуьуна инанаъаглары hеч бир эцъ йохдур. Яксиня, табе олдуглары гайдаларын яксяриййятинин ня вахт, ким тяряфиндян вя hансы мялуматлара уйьун олараг гойулдуьу да гейри-мцяййяндир. Бу ады гойулмайан, амма бцтцн ъаhилиййя инсанларынын иллярля бирликдя табе олдуглары гайдалар аталарындан галан бир яняня олараг йашаныр. Ъаhилиййя инсанларынын йашайыш мягсядляри, идеаллары, принсипляри, гысасы, ъямиййятдяки низамын цзяриня инша едилдийи бу тямялляр hямин анлайыш ясас алынараг hазырланыр. Ъямиййятдяки hяр бир фярдин йашадыьы сявиййяйя, саhиб олдуьу сосиал статуса, ъинсиййятиня, инанъларына вя hяйат тярзиня эюря яввялъядян мцяййян едилмиш бир йери вар.
Гадынын ъямиййятдяки йери дя инсанларын яксяриййятинин тясири алтында галдыьы бу сабит мцнасибятляри вя дяйярляри истигамятиндя мцяййянляшдирилмишдир. Бязи ъямиййятлярдя гадынын физики олараг кишидян зяиф олмасы гябул едилдийиндян мяняви ъяhятдян дя онлардан даhа зяиф бир гурулуша малик олдуглары кими йанлыш бир тяфяккцр hакимдир. Гадынын шяхсиййятинин, яхлаги хцсусиййятляринин вя габилиййлятляринин дя физики гурулушуна уйьун олараг даhа да мяhдуд олдуьуна инанырлар. Мясялян, ъямиййятдя "киши иши", йа да "гадын иши" дейя айырд едилян мясяляляр вар. Ялбяття ки, физики эцъляри вя гурулушлары йюнцндян гадынын едя биляъякляри иля кишинин едя биляъяйи ишляр бир-бириндян фярглидир. Анъаг ъаhил ъямиййятлярдяки бу тябии айрылыглар даhа фяргли истигамятлярдя - гадынын шцур вя габилиййят йюнцндян дя даhа зяиф гябул едилмясиня сябяб олмушдур.
Бу эцн гадынлар бир чох саhялярдяки мялуматлары вя баъарыглары иля бу мянфи дцшцнъялярин ясассызлыьыны ортайа гойурлар. Анъаг йеня дя ъямиййятин бир гисминдя гадынын мцяййян ишляри едя билмяйяъяйи вя йа ян азы кишинин бу ишляри даhа мянтигли вя даhа тяърцбяли формада hялл едяъякляри шяклиндя бир инанъ hакимдир.
Габилиййятляри иля йанашы, бязи инсанларда шяхсиййят мясялясиндя дя гадынын кишийя эюря даhа зяиф бир гурулуша саhиб олмасы иля баьлы бир гянаят вар. Мясялян, кишинин сойугганлы олараг гаршыладыьы бир hадисянин гаршысында гадынын тялаша гапылыб юзцня нязарятини итирмяси, йа да кишинин ирадясини топлайараг цз-цзя эяля билдийи бир чятинлик гаршысында гадынын ирадясиз вя эцъсцз давранмасы ъаhил ъямиййятлярдя бязи инсанлар тяряфиндян ади бир давраныш олараг гябул едилир. Бу ися ушаглыг илляриндян етибарян верилян тярбийя иля гыз ушагларына да ашыланыр. Оьлан ушагларыны имканлары дахилиндя эцълц бир характеря малик олаъаг шякилдя йетишдирян аиляляр гыз ушагларыны тамамиля якс бир тярбийя иля бюйцдцрляр. Щяр hансы бир чятинликля гаршылашанда оьлан ушагларына "кишиляр аьламаз", "киши ол", "киши кими hярякят еля", "ъясур ол" дедикляри hалда, ушаглары онларын истяйинин яксини едяндя ися "гыз кими горхаг олма", "гыз кими аьлайырсан", "гыз кими цркцрсян" кими сюзлярля онларын гызлардан цстцн олдугларыны баша салмаьа чалышырлар. Щямчинин гыз ушагларыны да йетишдиряркян онлара да мцнтязям олараг оьланлардан фяргли олдугларыны, буна эюря hярякят етмяклярини юйрядирляр.
Ъаhилиййя яхлагынын йашандыьы ъямиййятдяки гадынын бцтцн вязифя вя мясулиййятляри бу мцнасибятя уйьун олараг анъаг мцяййян мясялялярля мяhдудлашдырылмышдыр. Эцнцмцздяки ъямиййятлярин бюйцк бир гисминдя гадынын бир чох саhядя кишийя эюря даhа арха планда олмасы hямин бу сабит дяйярляндирмянин бир нятиъясидир.
Гадынлара гаршы бу мянфи мцнасибят тарихин айры-айры дюврляриндя дя мцхтялиф формаларда ортайа чыхмышдыр. Хцсусиля кечмишдя йашайан ъаhилиййя инанъларыны гябул едян ъямиййятлярдя бу фикир чох йанлыш шякилдя hяйата кечирилмишдир. Аллаh Гуранда бу ъямиййятлярдя инсанларын гыз ушагларыны дяйярсиз эюряряк анадан олан кими дири-дири торпаьа басдырдыгларыны билдирир:
"Дири-дири торпаьа эюмцлян кюрпя гыздан: "Ахы о hансы эцнаhа эюря юлдцрцлдц?" - дейя сорушулаъаьы заман..." ("Тяквир" суряси, 81/8-9).
Башга айялярдя ися Аллаh "Онлардан бириня гызы олмасы иля мцждя вердикдя гязябляниб цзц гапгара гаралар. Верилян мцждянин пислийи цзцндян тайфасындан гачыб эизляняр. Эюрясян ону зиллят ичиндя сахлайаъаг, йохса торпага эюмяъяк? Бир эюрцн онлар нечя пис мцhакимя йцрцдцрляр!" ("Няhл" суряси, 16/58-59) сюзляри иля гыз ушаьы олаъаьыны юйрянян инсанларын цзляринин гязябдян гаралдыьыны, ичярисиндя олдуглары бу вязиййятя эюря ятрафындакы инсанлардан утаныб эизляндиклярини билдирирляр. Аллаh бундан башга бунларын гыз ушагларыны "бяр-бязяк ичиндя бюйцдцлцб, мцбаhися заманы бир дялил эятиря билмяйян" олараг дяйярляндирдикляриня дя диггяти чякир: "Онлардан бириня Ряhмана (Аллаhа) иснад етдикляри (гыз ушаьы) иля мцждя версян, гязябдян боьулараг цзляри гапгара гаралар. Онлар бяр-бязяк ичиндя бюйцдцлцб, мцбаhися заманы бир дялил эятиря билмяйян гызларыны Аллаhа иснад едирляр?" ("Зухруф" суряси, 43/17-18).
Аллаh Ислам яхлагындан бихябяр олан бу ъямиййятляря эюндярдийи пейьямбярляри вя ендирдийи hагг китаблары иля гыз ушагларына гаршы олан бу мцнасибятлярин сяhв олдуьуну билдирмишдир. Пейьямбярлярин тяблиьи вя Ислам яхлагынын инсанлар тяряфиндян юйрянилмяси иля бирликдя гыз ушагларыны утанъаглыг, абыр-hяйа васитяси кими эюрмяк дцшцнъяси вя ъаhилиййя ъямиййятляриндя мювъуд олан бу тяърцбя эениш шякилдя арадан галдырылмышдыр.
Аллаh Гуранын "Эюйлярин вя йерин hюкмц Аллаhын ялиндядир. О, истядийини йарадыр, истядийиня анъаг гыз, истядийиня дя анъаг оьлан верир. Йахуд hяр икисиндян - hям оьлан, hям дя гыз верир, истядийини дя сонсуз едир. О биляндир, гадирдир!" ("Шура" суряси, 42/49-50) айяляри иля дя инсанлара эялян hяр немяти онлара верянин Аллаh олдуьуну хатырладыр. Оьлан ушаьы кими гыз ушаьы да Аллаhын инсанлара вердийи бир немятидир. Инсанын цзяриня дцшян вязифя ися Аллаhын немятиня гаршы нанкорлуг етмядян ян эюзял шякилдя шцкцр едя билмякдир.
Эюрцндцйц кими, тарихин мцхтялиф дюврляриндя гадынлар hаггында мцхтялиф шякиллярдя мейдана чыхан сяhв мцнасибят hаким олмушдур. Анъаг бу мясялядя нязярдян гачырылмамасы лазым олан мцhцм бир hягигят дя вар. Ъаhилиййя ъямиййятляриндя эюрцнян гадын характери бу мцнасибяти бир мянада дястякляйир вя тясдиг едир. Беля ки, ъаhилиййя яхлагына малик олан гадынлар нцмайиш етдирдикляри характерляри, давранышлары вя гябул етдикляри яхлаг анлайышы иля юзляри hаггындакы бу сабит мцнасибятин сяhв олмадыьыны эюстярирляр.
Щалбуки hягигятдя гадын вя йа киши олмасынгдан асылы олмайараг мюмин олан инсанлар гяти бир мянтигя, дярин гаврамаг габилиййятиня, эцълц шяхсиййятя саhиб ола билян вя йцксяк яхлаг нцмайиш етдирян инсанлардыр. Аллаhын Гуранда нцмуня эюстярдийи Щз.Мярйям вя Фиронун ханымы гадынларын ян эюзял мисалларындандыр. Анъаг бязи гадынларын диндян кянар бир яхлагы гябул едяряк ъаhиллиййя гайда-ганунларына эюря hяйат йашамалары онларын бу цстцн ъяhятляринин кцтляшмясиня сябяб олур.
Сонракы сяhифялярдя гадынларын бу йцксяк яхлагы йашамаларына мане олан ъаhилиййя характериня гысаъа тохунараг, идеал мцсялман гадын характери иля бу характер арасындакы нязярячарпан фяргляр hаггында бяhс едяъяйик.
Ъаhилиййя ъямиййятляриндя гадын характери
Ъаhилиййя ъямиййятляриндяки гадын характери мядяниййят сявиййясиндян асылы олмайараг ъямиййятин hяр тябягяси тяряфиндян чох йахшы билинир вя бязи гадынлар тяряфиндян дя чох диггятля тятбиг едилир. Бунун яhямиййятли бир сябяби ися ъямиййятин бцтцн цзвляринин бу характери гыз ушагларына кичик йашларындан етибарян мцмкцн гядяр ъялбедиъи эюстяриб ряьбят бяслятмяляридир. Ушаглыг илляриндян етибарян ятрафларындакы бцтцн инсанлардан ейни сюзляри ешидяряк йетишдирилян гыз ушаглары ъямиййят тяряфиндян онлар цчцн уйьун эюрцнян бу характери яксяр hалларда hеч фикирляшмядян гябул едирляр. Аналарына вя ятрафдакы диэяр гадынлара бахараг йеткин бир инсан олдуглары вахт hансы характери юзляри цчцн сечяъякляри вя hяйатларыны hансы идеаллара эюря гураъаглары мювзусунда мцяййян бир гянаят hасил олур. Ятрафларындакы бу инсанлардан ешитдикляри сюзляри тякрарлайар, онларын даврандыглары кими hярякят едяр вя онлар кими ола билмяк цчцн сяй эюстярярляр.
Нятиъя олараг даhа фяргли бир характеря малик инсана раст эялмядикляри цчцн дя ян идеал шяхсиййятин бу олдуьуну зянн едяряк бюйцкляриндян эюрдцкляри ейни гадын характерини гцсурсуз hалда тякрар етмяк вязиййятиня дцшярляр.
Ялбяття, яввялки сятирлярдя дя гейд едилдийи кими, ъаhилиййя ъямиййятиндя эениш шякилдя йашанан бу характерин нюгсанларыны эюрян вя бу характери гябул едян гадынлар да вар. Анъаг бу йанлышлыглары эюрмякляри йеня дя бу инсанлары ъаhилиййя гадын характериндян узаглашдырмаьа кифайят етмир. Бялкя дя бу давранышларынын бязиляриндян хилас ола билирляр. Лакин шяхсиййятлярини мцяййян едян мейарлар йеня Гуран яхлагындан кянар олдуьу вя ъаhилиййя гайдаларына ясасландыьы цчцн йашадыглары характер дя йеня юз ичярисиндя мцхтялифликлярля долудур. Долайысы иля бу инсанларын ъаhилиййя ъямиййятиндя эениш йайылан гадын характериндян фяргляри ясасян онлары алчалмыш гябул едиб юзлярини бу бюлэцдян кянарда эюрмяляри иля мяhдуд галыр. Чцнки Аллаhын Гуранда билдирдийи мцсялман гадын характери йашанмадыьы тягдирдя ортайа чыхаъаг hяр шяхсиййят гяти шякилдя йанлышлыгларла вя зиддиййятлярля долу олаъагдыр.
Ъаhилиййя ъямиййятляриндяки гадын характеринин цмуми хцсусиййятлярини инъяляйяндя ады ня гядяр "иш гадыны" вя йа "ев гадыны" олараг дяйишся дя, бу инсанларын ясасян мцштяряк бир характер алтында бирляшдиклярини эюрцрцк. Беля ки, киши вя йа гадындан, ушаг, йахуд бюйцкдян, йяни ъямиййятин hяр hансы фярдиндян сорушсан, гадын характери hаггындакы мцшаhидяляр тяхминян ейни олаъагдыр. Бунларын арасында ян садяляриндян бири ися гадынларын бир киши кими эцълц вя дюзцмлцлцк эюстяря билмяйяъякляриня олан инанъдыр. Ъямиййятин киши фярдляри гядяр бязи гадынлар да онлара лайиг эюрцлян бу фикирляри гябул етмишляр. Онлара йарашдырылан "горунуб hимайя едилян" характеря уйьун олараг hеч вахт "горуйан, hимайя едян" мювгейиндя ола биляъяклярини дцшцнмямишляр. Кишидян даhа аъиз вя даhа баъарыгсыз олдуглары шяклиндяки инанъларына эюря, цмумиййятля, мадди-мяняви мянада онлара баха биляъяк, инсанларын зцлмцня мяруз галмаг еhтималына вя башга тяhлцкяляря гаршы онлары горуйуб hимайя едяъяк бир няфяря сыьынмаг еhтийаъы hисс едярляр. Истяр евляняндян сонра ярляриня, истярся дя йаш ютяндян сонра ися оьулларына олан мцнасибятляриндя hямишя бу дцшцнъя иля hярякят едяр, ятрафларында да юзляриня бу имканлары тямин едя биляъяк инсанлар ахтарарлар.
Бу зяиф характер hямин инсанларын "hиссиййатлы, аьлайан, кцсян, инъийян, гысганълыьа гапанан, дярдли" кими мянфи психи давранышлара уйьун яхлага йийялянмяляриня сябяб олур. Бунлар цмумиййятля ъаhилиййя ъямиййятляриндя гадын сюзц иля бирликдя ейниляшмиш вя "гадынын тямялиндя олан хцсусиййятляр" олараг гябул едилян давранышлардыр. Мясялян, гадынын hадисяляр гаршысында hяддиндян артыг hяссаслыг эюстяряряк аьламасы да ади бир давраныш олараг гябул едилмишдир.
Киши характериня цмуми шякилдя hаким олан давраныш садялик вя мярдлик олараг гябул едилдийи hалда, гадынын да кцсяйян, hяссас вя инъийян бир гурулушу олдуьуна инанырлар. Бунларла йанашы, hадисяляр гаршысында тез "цмидсизлийя дцшмяк, тялашланмаг, шикайятчи цслубдан истифадя етмяк, йа да мцбаhисякар бир давраныш эюстярмяк" дя бязи ъаhилиййя гадынларында тез-тез раст эялинян Гуран яхлагына зидд хцсусиййятлярдир.
Гадын характериня даир бцтцн хцуссиййятлярин ортаг оланы ися hяр биринин бу инсанлара анъаг сыхынты вя бядбинлик эятирмясидир. Нцмайиш етдирдикляри яхлага уйьун олараг бу инсанлар hяйатларыны даими эярэинлик, сыхынты вя чятинлик ичиндя кечирирляр. Йашадыглары яхлагын вя бядбинликлярин ясас сябяби ися дцнйа hяйатына мцнасибятляринин, йашамаг мягсядляринин, юзляри цчцн сечдикляри идеалларын йанлышлыьында эизлянир.
Ъаhилиййя ъямиййятинин диэяр фярдляри кими гадынлар да бцтцн hяйатларыны "дцнйа hяйаты" вя "бу hяйатын бяр-бязякляри" цзяриндя гурмушлар. Дцнйа hяйатынын инсанлара тягдим етдийи мянфяятлярин даhа чохундан истифадя едя билмяк, мцнтязям олараг hяйат стандартларыны йцксялдяъяк имканлар ялдя едя билмяк, ъямиййятин нязяриндя йахшы бир ад, йахшы бир етибар газанмаг, малик олдуглары иля ятрафындакыларын hейранлыьыны вя тярифини газана билмяк бу инсанларын ясас идеалларындандыр.
Ниэаран олдуглары мясяляляр ися бу идеаллары иля баьлы олараг эяляъяк горхусу, мал вя ъан гайьысы кими ясас мясялялярин цзяриндя гурулур. Ъямиййят тяряфиндян онлара гябул етдирилян вязифяйя уйьун олараг мягсядляри цмумиййятля садяъя "йахшы бир ев гадыны, йахшы бир ана вя йахшы бир hяйат йолдашы ола билмяк"дир. Бундан башга, онлардан ян чох эюзлянилян ися мадди мцстягилликлярини ялдя едя биляъякляри бир сянят вя йахшы бир карйера саhиби олмаларыдыр.
Ялбяття, "йахшы ана, йахшы hяйат йолдашы, йахшы ев гадыны олмаг, йа да кишийя мадди мянада хейир веряъяк бир габилиййят ялдя етмяк" кими истяклярин hеч бириндя бир сяhвлик йохдур. Бунлар инсанларын дцнйа hяйатында ялдя етмяк истяйя биляъякляри гануни истякляридир. Сяhв олан гадынын бу ъцр мяhдуд бир дцнйада йашамаьа hявясляндирилмяси, идеалларынын анъаг бу мягсядлярля мяhдудлашдырылмасыдыр. Бцтцн инсанлар юлцмдян сонра гаршылашаъаглары hагг-hесаб эцнцндя дцнйа hяйатында Аллаhын разылыьыны газанмаг цчцн етдикляри сяйляря эюря сонсузлуьа гядяр мцкафатландырылаъаг вя йа ъязаландырылаъаглар.
Башга ъаhилиййя характерляриндя олдуьу кими, гадын характериндя дя ясл хяталы олан мясяля бунларын анъаг дцнйа hяйатыны газанмаг цчцн сяй эюстярмяляри, бу hяйата эюря бир hяйат тярзи hазырламаларыдыр. Чцнки инсанын дцнйа hяйатында малик олдуьу маллар да, газандыьы етибар да, йахынлары, аиляси, йа да ушаглары да бир эцн мцтляг йох олаъагдыр. Сонсузлуьа гядяр вар олан анъаг Аллаhдыр. Буна эюря дя инсанын шяхсиййятини, яхлагыны, hяйат тярзини, идеалларыны тамамиля Аллаhын разылыьыны газанмаьы гаршыларына мягсяд гойараг мцяййянляшдирмяси лазымдыр. Якс тягдирдя инсан hяйатыны анъаг мяhдуд вя кичик бир дцнйада давам етдирмякля галмайаъаг, ахирятдя дя сонсузлуьа кими бюйцк бир пешманлыг вя сыхынты иля гаршылашаъагдыр.
Бурада буну да вурьуламаг лазымдыр ки, ялбяття, ъямиййятдяки мцнасибятдян разы олмайан, бу характери мцhакимя едян вя ъямиййятдяки бу эениш йайылмыш гянаятдян кянара чыхмаг цчцн сяй эюстярян чохлу гадынлар вар. Щятта бу гадынлар яксяр hалларда ялдя етдикляри наилиййятляри иля юн плана чыхыр вя гадынлар hаггындакы бу дцшцнъялярин йанлышлыьыны ортайа гойурлар. Анъаг там бу наилиййятляри ялдя едяркян дя ъаhилиййя принсипляриня ясасланан бир характери йашамаьа давам етдикляри цчцн вя йеня Аллаhын разылыьыны газанмаьа уйьун бир характер нцмайиш етдирмядикляри цчцн истядикляри нятиъяйя чата билмир, ъямиййятин нязяриндя ахтардыглары hягиги hюрмяти, севэи вя етибары газана билмирляр. Бязян бу арзуларына чатмыш кими эюрцнсяляр дя, бцтцн бунлары hягигят вя hямишялик шякилдя ялдя едя билмядиклярини билдикляри цчцн йеня дя хошбяхт вя фираван ола билмязляр.
Онлардан эюзлянян характери мцhакимясиз гябул едянлярин ися бу давранышларыны ясасландырдыглары бязи бяhаняляри вар. Хцсусиля инсанларын юз араларында "ъямиййят гайдалары" адландырдыглары мейарларын гадынларын ъямиййятин онлардан эюзлядийи характердян кянара чыхмаларына манея олдуьуну дцшцнцрляр. Беля бир вязиййятдя ъямиййят тяряфиндян гынанмаг, тянгид едилмяк, hятта кянарлашдырылмаг тяhлцкяляри иля гаршы-гаршыйа галмамагдан чякинирляр. Бу ъцр бир рискин алтына эирмяк истямядикляри цчцн ъямиййятин бцтцн фярдляри тяряфиндян иллярдир гябул едилян бир характери йашамаьы даhа уйьун эюрцрляр.
Бязи гадынларын бяhс едилян ортаг гадын характериндян кянара чыхмагдакы горхуларынын икинъи бир сябяби ися беля бир шей етдикляри тягдирдя юз цзярляриндяки тясиря малик олан ятрафындакы йахын инсанларын тязйигляриня мяруз галмаларыдыр. Бу ъцр мцнасибят hямин инсанларын сяhв тяряфлярини ашкар эюрдцкляри hалда, бу характердян узаглашмаг цчцн лазым олдуьу кими бир hярякят едя билмямякляриня сябяб олур.
Анъаг бцтцн бунларын арасында бу инсанларын гейд етдийимиз ъаhилиййя характериндян хилас ола билмямяляринин ясас сябяби ися йашадыглары характери тярк едяндя юзлярини ъямиййятя гябул етдиря биляъяклярини, йени вя идеал бир шяхсиййяти неъя газанаъагларыны билмямяляридир. Буна эюря дя бунун hяллини hямишя сяhв йерлярдя ахтарырлар. Мясялян, бир ев гадыны ъямиййятдя даhа йахшы бир мювге саhиби олмаьын, ятрафындакы инсанлардан даhа чох hюрмят вя севэи эюря билмяйин "ев гадыны" адындан хилас олуб "иш гадыны" олмасы иля мцмкцн ола биляъяйини зянн едир. Бир иш гадыны ися ейни нятиъяни карйерасыны йцксялдяндя вя йа даhа етибарлы бир сянятя йийяляняндя ялдя едя биляъяйиня инаныр.
Щалбуки бу вя буна охшар бцтцн дцшцнъяляр йанлышдыр. Инсанлары hям дцнйада, hям ахирятдя; hям инсанларын эюзцндя, hям дя Аллаhын йанында шяряфли вя цстцн едя биляъяк йеэаня hяйат тярзи, йеэаня бир характер вя йеэаня бир яхлаг анлайышы вар. Гурана эюря йашамаг инсанлара ян эцълц характери вя ян эюзял яхлагы газандырыр. Бу да инсанын hям Аллаhын разылыьыны, hям дя инсанларын севэисини вя hюрмятини газанмаьыны тямин едир.
Долайысы иля гадын вя йа киши олмасына бахмайараг hяр инсанын ясл йериня йетирмяли олдуьу шей ондан эюзлянилян шяхсиййятин кюлэясиня эизлянмяси дейил, дцзэцн оланы арашдырыб тапмасы вя бу шяхсиййяти гябул етмяси олмалыдыр. Аллаh бцтцн инсанларын йашамаьы лазым олан ян эюзял шяхсиййяти вя ян дцзэцн характер хцсусиййятлярини Гуранла бизя билдирмишдир. Гуранда эюстярилян бу йол ян садя, ян асан вя ян мцкяммял оланыдыр. Аллаh бу hягигяти бизя бу сюзляри иля билдирир: "Иман эятириб йахшы иш эюрянляри ися ян эюзял мцкафат эюзляйир. Биз она асан бир шей ямр едяъяйик!" ("Кяhф" суряси, 18/88). |