ƏSAS SƏHİFƏ SAYT HAQQINDA ƏLAQƏ
Maryam: An Exemplary Muslim Woman - Harun Yahya

НЦ­МУ­НЯ­ВИ МЦ­СЯЛ­МАН ГА­ДЫН

ЩЯЗ­РЯ­ТИ
МЯР­ЙЯМ

"Ха­тыр­ла ки, бир за­ман­лар мя­ляк­ляр бе­ля де­миш­ди­ляр: "Йа Мяр­йям, hя­ги­гя­тян Ал­лаh ся­ни сеч­миш, тя­миз­ля­миш,
алям­ля­рин га­дын­ла­рын­дан цс­тцн тут­муш­дур"
("Али-Им­ран" су­ря­си, 3/42).


ЪА­ЩИ­ЛИЙ­ЙЯ ЪЯ­МИЙ­ЙЯ­ТИН­ДЯ

ГА­ДЫ­НА МЦ­НА­СИ­БЯТ

Ъа­щи­лий­йя ъя­мий­йят­ля­рин­дя га­ды­нын йе­ри

Ин­сан­ла­ра hя­йат­ла­ры бо­йу еh­ти­йаъ hисс едя­ъяк­ля­ри hяр мя­ся­ля­дя бц­тцн мя­лу­мат­ла­ры Ал­лаh Гу­ран­да ачыг­ла­мыш­дыр. Дцн­йа hя­йа­ты­нын ясл цзц­нц, ин­сан­ла­рын йа­ра­ды­лыш мяг­сяд­ля­ри­ни, эю­зял бир hя­йат йа­ша­йа бил­мяк­ля­ри­нин сир­ля­ри­ни, ин­са­нын тя­бия­ти­ня уй­ьун олан ях­лаг ан­ла­йы­шы­ны ин­сан­ла­ра бил­дир­миш­дир. Ал­ла­hын бил­дир­ди­йи бу hя­ги­гят­ля­ря иман эя­ти­риб, hя­йат­ла­ры­ны бу юл­чц­ля­ря уй­ьун ола­раг ис­ти­га­мят­лян­ди­рян ин­сан­лар дцн­йа­да вя ахи­рят­дя hя­ги­ги сяа­дя­т га­за­нар­лар.

Ъа­hи­лий­йя ъя­мий­йят­ля­рин­дя ися ин­сан­ла­рын hя­йат­ла­ры­ны ис­ти­га­мят­лян­ди­рян, мцт­ляг доь­ру ол­ду­ьу­на ина­на­ъаг­ла­ры hеч бир эцъ йох­дур. Як­си­ня, та­бе ол­дуг­ла­ры гай­да­ла­рын як­ся­рий­йя­ти­нин ня вахт, ким тя­ря­фин­дян вя hан­сы мя­лу­мат­ла­ра уй­ьун ола­раг го­йул­ду­ьу да гей­ри-мц­яй­йян­дир. Бу ады го­йул­ма­йан, ам­ма бц­тцн ъа­hи­лий­йя ин­сан­ла­ры­нын ил­ляр­ля бир­лик­дя та­бе ол­дуг­ла­ры гай­да­лар ата­ла­рын­дан га­лан бир яня­ня ола­раг йа­ша­ныр. Ъа­hи­лий­йя ин­сан­ла­ры­нын йа­ша­йыш мяг­сяд­ля­ри, иде­ал­ла­ры, прин­сип­ля­ри, гы­са­сы, ъя­мий­йят­дя­ки ни­за­мын цзя­ри­ня ин­ша едил­ди­йи бу тя­мял­ляр hя­мин ан­ла­йыш ясас алы­на­раг hа­зыр­ла­ныр. Ъя­мий­йят­дя­ки hяр бир фяр­дин йа­ша­ды­ьы ся­вий­йя­йя, са­hиб ол­ду­ьу со­си­ал ста­ту­са, ъин­сий­йя­ти­ня, инанъ­ла­ры­на вя hя­йат тяр­зи­ня эю­ря яв­вял­ъя­дян мц­яй­йян едил­миш бир йе­ри вар.

Га­ды­нын ъя­мий­йят­дя­ки йе­ри дя ин­сан­ла­рын як­ся­рий­йя­ти­нин тя­си­ри ал­тын­да гал­ды­ьы бу са­бит мц­на­си­бят­ля­ри вя дя­йяр­ля­ри ис­ти­га­мя­тин­дя мц­яй­йян­ляш­ди­рил­миш­дир. Бя­зи ъя­мий­йят­ляр­дя га­ды­нын фи­зи­ки ола­раг ки­ши­дян зя­иф ол­ма­сы гя­бул едил­ди­йин­дян мя­ня­ви ъя­hят­дян дя он­лар­дан да­hа зя­иф бир гу­ру­лу­ша ма­лик ол­дуг­ла­ры ки­ми йан­лыш бир тя­фяк­кцр hа­ким­дир. Га­ды­нын шях­сий­йя­ти­нин, ях­ла­ги хц­су­сий­йят­ля­ри­нин вя га­би­лийй­лят­ля­ри­нин дя фи­зи­ки гу­ру­лу­шу­на уй­ьун ола­раг да­hа да мяh­дуд ол­ду­ьу­на ина­ныр­лар. Мя­ся­лян, ъя­мий­йят­дя "ки­ши иши", йа да "га­дын иши" де­йя айырд еди­лян мя­ся­ля­ляр вар. Ял­бят­тя ки, фи­зи­ки эцъ­ля­ри вя гу­ру­луш­ла­ры йю­нцн­дян га­ды­нын едя би­ля­ъяк­ля­ри иля ки­ши­нин едя би­ля­ъя­йи иш­ляр бир-би­рин­дян фярг­ли­дир. Ан­ъаг ъа­hил ъя­мий­йят­ляр­дя­ки бу тя­бии ай­ры­лыг­лар да­hа фярг­ли ис­ти­га­мят­ляр­дя - га­ды­нын шц­ур вя га­би­лий­йят йю­нцн­дян дя да­hа зя­иф гя­бул едил­мя­си­ня ся­бяб ол­муш­дур.

Бу эцн га­дын­лар бир чох са­hя­ляр­дя­ки мя­лу­мат­ла­ры вя ба­ъа­рыг­ла­ры иля бу мян­фи дц­шцн­ъя­ля­рин ясас­сыз­лы­ьы­ны ор­та­йа го­йур­лар. Ан­ъаг йе­ня дя ъя­мий­йя­тин бир гис­мин­дя га­ды­нын мц­яй­йян иш­ля­ри едя бил­мя­йя­ъя­йи вя йа ян азы ки­ши­нин бу иш­ля­ри да­hа мян­тиг­ли вя да­hа тяъ­рц­бя­ли фор­ма­да hялл едя­ъяк­ля­ри шяк­лин­дя бир инанъ hа­ким­дир.

Га­би­лий­йят­ля­ри иля йа­на­шы, бя­зи ин­сан­лар­да шях­сий­йят мя­ся­ля­син­дя дя га­ды­нын ки­ши­йя эю­ря да­hа зя­иф бир гу­ру­лу­ша са­hиб ол­ма­сы иля баь­лы бир гя­на­ят вар. Мя­ся­лян, ки­ши­нин со­йуг­ган­лы ола­раг гар­шы­ла­ды­ьы бир hа­ди­ся­нин гар­шы­сын­да га­ды­нын тя­ла­ша га­пы­лыб юзц­ня ня­за­ря­ти­ни итир­мя­си, йа да ки­ши­нин ира­дя­си­ни топ­ла­йа­раг цз-цзя эя­ля бил­ди­йи бир чя­тин­лик гар­шы­сын­да га­ды­нын ира­дя­сиз вя эцъ­сцз дав­ран­ма­сы ъа­hил ъя­мий­йят­ляр­дя бя­зи ин­сан­лар тя­ря­фин­дян ади бир дав­ра­ныш ола­раг гя­бул еди­лир. Бу ися ушаг­лыг ил­ля­рин­дян ети­ба­рян ве­ри­лян тяр­би­йя иля гыз ушаг­ла­ры­на да ашы­ла­ныр. Оь­лан ушаг­ла­ры­ны им­кан­ла­ры да­хи­лин­дя эцъ­лц бир ха­рак­те­ря ма­лик ола­ъаг шя­кил­дя йе­тиш­ди­рян аи­ля­ляр гыз ушаг­ла­ры­ны та­ма­ми­ля якс бир тяр­би­йя иля бю­йц­дцр­ляр. Щяр hан­сы бир чя­тин­лик­ля гар­шы­ла­шан­да оь­лан ушаг­ла­ры­на "ки­ши­ляр аь­ла­маз", "ки­ши ол", "ки­ши ки­ми hя­ря­кят еля", "ъя­сур ол" де­дик­ля­ри hал­да, ушаг­ла­ры он­ла­рын ист­я­йи­нин як­си­ни едян­дя ися "гыз ки­ми гор­хаг ол­ма", "гыз ки­ми аь­ла­йыр­сан", "гыз ки­ми цр­кцр­сян" ки­ми сюз­ляр­ля он­ла­рын гыз­лар­дан цс­тцн олдуг­ла­ры­ны ба­ша сал­ма­ьа ча­лы­шыр­лар. Щям­чи­нин гыз ушаг­ла­ры­ны да йе­тиш­ди­ряр­кян он­ла­ра да мцн­тя­зям ола­раг оь­лан­лар­дан фярг­ли ол­дуг­ла­ры­ны, бу­на эю­ря hя­ря­кят ет­мяк­ля­ри­ни юй­ря­дир­ляр.

Ъа­hи­лий­йя ях­ла­гы­нын йа­шан­ды­ьы ъя­мий­йят­дя­ки га­ды­нын бц­тцн вя­зи­фя вя мя­су­лий­йят­ля­ри бу мц­на­си­бя­тя уй­ьун ола­раг ан­ъаг мц­яй­йян мя­ся­ля­ляр­ля мяh­дуд­лаш­ды­рыл­мыш­дыр. Эц­нц­мцз­дя­ки ъя­мий­йят­ля­ри­н бю­йцк бир гис­мин­дя га­ды­нын бир чох са­hя­дя ки­ши­йя эю­ря да­hа ар­ха план­да ол­ма­сы hя­мин бу са­бит дя­йяр­лян­дир­мя­нин бир ня­ти­ъя­си­дир.

Га­дын­ла­ра гар­шы бу мян­фи мц­на­си­бят та­ри­хин айры-айры дювр­ля­рин­дя дя мцх­тя­лиф фор­ма­лар­да ор­та­йа чых­мыш­дыр. Хц­су­си­ля кеч­миш­дя йа­ша­йан ъа­hи­лий­йя инанъ­ла­ры­ны гя­бул едян ъя­мий­йят­ляр­дя бу фи­кир чох йан­лыш шя­кил­дя hя­йа­та ке­чи­рил­миш­дир. Ал­лаh Гу­ран­да бу ъя­мий­йят­ляр­дя ин­сан­ла­рын гыз ушаг­ла­ры­ны дя­йяр­сиз эю­ря­ряк ана­дан олан ки­ми ди­ри-ди­ри тор­па­ьа бас­дыр­дыг­ла­ры­ны бил­ди­рир:

"Ди­ри-ди­ри тор­па­ьа эю­мц­лян кюр­пя гыз­дан: "Ахы о hан­сы эц­на­hа эю­ря юл­дц­рцл­дц?" - де­йя со­ру­шу­ла­ъа­ьы за­ман..." ("Тяк­вир" су­ря­си, 81/8-9).

Баш­га айя­ляр­дя ися Ал­лаh "Он­лар­дан би­ри­ня гы­зы ол­ма­сы иля мцж­дя вер­дик­дя гя­зяб­ля­ниб цзц гап­га­ра га­ра­лар. Ве­ри­лян мцж­дя­нин пис­ли­йи цзцн­дян тай­фа­сын­дан га­чыб эиз­ля­няр. Эю­ря­сян ону зил­лят ичин­дя сах­ла­йа­ъаг, йох­са тор­па­га эю­мя­ъяк? Бир эю­рцн он­лар не­чя пис мц­hа­ки­мя йц­рц­дцр­ляр!" ("Няhл" су­ря­си, 16/58-59) сюз­ля­ри иля гыз уша­ьы ола­ъа­ьы­ны юй­ря­нян ин­сан­ла­рын цз­ля­ри­нин гя­зяб­дян га­рал­ды­ьы­ны, ичя­ри­син­дя ол­дуг­ла­ры бу вя­зий­йя­тя эю­ря ят­ра­фын­да­кы ин­сан­лар­дан ута­ныб эиз­лян­дик­ля­ри­ни бил­ди­рир­ляр. Ал­лаh бун­дан баш­га бун­ла­рын гыз ушаг­ла­ры­ны "бяр-бя­зяк ичин­дя бю­йц­дц­лцб, мц­ба­hи­ся за­ма­ны бир дя­лил эя­ти­ря бил­мя­йян" ола­раг дя­йяр­лян­дир­дик­ля­ри­ня дя диг­гя­ти чя­кир:

"Он­лар­дан би­ри­ня Ряh­ма­на (Ал­ла­hа) ис­над ет­дик­ля­ри (гыз уша­ьы) иля мцж­дя вер­сян, гя­зяб­дян бо­ьу­ла­раг цз­ля­ри гап­га­ра га­ра­лар. Он­лар бяр-бя­зяк ичин­дя бю­йц­дц­лцб, мц­ба­hи­ся за­ма­ны бир дя­лил эя­ти­ря бил­мя­йян гыз­ла­ры­ны Ал­ла­hа ис­над едир­ляр?" ("Зух­руф" су­ря­си, 43/17-18).

Ал­лаh Ис­лам ях­ла­гын­дан би­хя­бяр олан бу ъя­мий­йят­ля­ря эюн­дяр­ди­йи пей­ьям­бяр­ля­ри вя ен­дир­ди­йи hагг ки­таб­ла­ры иля гыз ушаг­ла­ры­на гар­шы олан бу мц­на­си­бят­ля­рин сяhв ол­ду­ьу­ну бил­дир­миш­дир. Пей­ьям­бяр­ля­рин тяб­ли­ьи вя Ис­лам ях­ла­гы­нын ин­сан­лар тя­ря­фин­дян юй­ря­нил­мя­си иля бир­лик­дя гыз ушаг­ла­ры­ны утан­ъаг­лыг, абыр-hя­йа ва­си­тя­си ки­ми эюр­мяк дц­шцн­ъя­си вя ъа­hи­лий­йя ъя­мий­йят­ля­рин­дя мюв­ъуд олан бу тяъ­рц­бя эе­ниш шя­кил­дя ара­дан гал­ды­рыл­мыш­дыр.

Ал­лаh Гу­ра­нын "Эюй­ля­рин вя йе­рин hюк­мц Ал­ла­hын ялин­дя­дир. О, ис­тя­ди­йи­ни йа­ра­дыр, ис­тя­ди­йи­ня ан­ъаг гыз, ис­тя­ди­йи­ня дя ан­ъаг оь­лан ве­рир. Йа­худ hяр ики­син­дян - hям оь­лан, hям дя гыз ве­рир, ис­тя­ди­йи­ни дя сон­суз едир. О би­лян­дир, га­дир­дир!" ("Шу­ра" су­ря­си, 42/49-50) айя­ля­ри иля дя ин­сан­ла­ра эя­лян hяр не­мя­ти он­ла­ра ве­ря­нин Ал­лаh ол­ду­ьу­ну ха­тыр­ла­дыр. Оь­лан уша­ьы ки­ми гыз уша­ьы да Ал­ла­hын ин­сан­ла­ра вер­ди­йи бир не­мя­ти­дир. Ин­са­нын цзя­ри­ня дц­шян вя­зи­фя ися Ал­ла­hын не­мя­ти­ня гар­шы нан­кор­луг ет­мя­дян ян эю­зял шя­кил­дя шц­кцр едя бил­мяк­дир.

Эю­рцн­дц­йц ки­ми, та­ри­хин мцх­тя­лиф дювр­ля­рин­дя га­дын­лар hаг­гын­да мцх­тя­лиф шя­кил­ляр­дя мей­да­на чы­хан сяhв мц­на­си­бят hа­ким ол­муш­дур. Ан­ъаг бу мя­ся­ля­дя ня­зяр­дян га­чы­рыл­ма­ма­сы ла­зым олан мц­hцм бир hя­ги­гят дя вар. Ъа­hи­лий­йя ъя­мий­йят­ля­рин­дя эю­рц­нян га­дын ха­рак­те­ри бу мц­на­си­бя­ти бир мя­на­да дяс­тяк­ля­йир вя тяс­диг едир. Бе­ля ки, ъа­hи­лий­йя ях­ла­гы­на ма­лик олан га­дын­лар нц­ма­йиш ет­дир­дик­ля­ри ха­рак­тер­ля­ри, дав­ра­ныш­ла­ры вя гя­бул ет­дик­ля­ри ях­лаг ан­ла­йы­шы иля юз­ля­ри hаг­гын­да­кы бу са­бит мц­на­си­бя­тин сяhв ол­ма­ды­ьы­ны эюс­тя­рир­ляр.

Щал­бу­ки hя­ги­гят­дя га­дын вя йа ки­ши ол­ма­сынг­дан асы­лы ол­ма­йа­раг мю­мин олан ин­сан­лар гя­ти бир мян­ти­гя, дя­рин гав­ра­маг га­би­лий­йя­ти­ня, эцъ­лц шях­сий­йя­тя са­hиб ола би­лян вя йцк­сяк ях­лаг нц­ма­йиш ет­ди­рян ин­сан­лар­дыр. Ал­ла­hын Гу­ран­да нц­му­ня эюс­тяр­ди­йи Щз.Мяр­йям вя Фи­ро­нун ха­ны­мы га­дын­ла­рын ян эю­зял ми­сал­ла­рын­дан­дыр. Ан­ъаг бя­зи га­дын­ла­рын дин­дян кя­нар бир ях­ла­гы гя­бул едя­ряк ъа­hил­лий­йя гай­да-га­нун­ла­ры­на эю­ря hя­йат йа­ша­мала­ры он­ла­рын бу цс­тцн ъя­hят­ля­ри­нин кцт­ляш­мя­си­ня ся­бяб олур.

Сон­ра­кы ся­hи­фя­ляр­дя га­дын­ла­рын бу йцк­сяк ях­ла­гы йа­ша­ма­ла­ры­на ма­не олан ъа­hи­лий­йя ха­рак­те­ри­ня гы­са­ъа то­ху­на­раг, иде­ал мц­сял­ман га­дын ха­рак­те­ри иля бу ха­рак­тер ара­сын­да­кы ня­зя­ря­чар­пан фярг­ляр hаг­гын­да бяhс едя­ъя­йик.

Ъа­hи­лий­йя ъя­мий­йят­ля­рин­дя га­дын ха­рак­те­ри

Ъа­hи­лий­йя ъя­мий­йят­ля­рин­дя­ки га­дын ха­рак­те­ри мя­дя­ний­йят ся­вий­йя­син­дян асы­лы ол­ма­йа­раг ъя­мий­йя­тин hяр тя­бя­гя­си тя­ря­фин­дян чох йах­шы би­ли­нир вя бя­зи га­дын­лар тя­ря­фин­дян дя чох диг­гят­ля тят­биг еди­лир. Бу­нун яhя­мий­йят­ли бир ся­бя­би ися ъя­мий­йя­тин бц­тцн цзв­ля­ри­нин бу ха­рак­те­ри гыз ушаг­ла­ры­на ки­чик йаш­ла­рын­дан ети­ба­рян мцм­кцн гя­дяр ъял­бе­ди­ъи эюс­тя­риб ряь­бят бяс­лят­мя­ля­ри­дир. Ушаг­лыг ил­ля­рин­дян ети­ба­рян ят­раф­ла­рын­да­кы бц­тцн ин­сан­лар­дан ей­ни сюз­ля­ри еши­дя­ряк йе­тиш­ди­ри­лян гыз ушаг­ла­ры ъя­мий­йят тя­ря­фин­дян он­лар цчцн уй­ьун эю­рц­нян бу ха­рак­те­ри як­сяр hал­лар­да hеч фи­кир­ляш­мя­дян гя­бул едир­ляр. Ана­ла­ры­на вя ят­раф­да­кы ди­эяр га­дын­ла­ра ба­ха­раг йет­кин бир ин­сан ол­дуг­ла­ры вахт hан­сы ха­рак­те­ри юз­ля­ри цчцн се­чя­ъяк­ля­ри вя hя­йат­ла­ры­ны hан­сы иде­ал­ла­ра эю­ря гу­ра­ъаг­ла­ры мюв­зу­сун­да мц­яй­йян бир гя­на­ят hа­сил олур. Ят­раф­ла­рын­да­кы бу ин­сан­лар­дан ешит­дик­ля­ри сюз­ля­ри тяк­рар­ла­йар, он­ла­рын дав­ран­дыг­ла­ры ки­ми hя­ря­кят едяр вя он­лар ки­ми ола бил­мяк цчцн сяй эюс­тя­ряр­ляр.

Ня­ти­ъя ола­раг да­hа фярг­ли бир ха­рак­те­ря ма­лик ин­са­на раст эял­мя­дик­ля­ри цчцн дя ян иде­ал шях­сий­йя­тин бу ол­ду­ьу­ну зянн едя­ряк бю­йцк­ля­рин­дян эюр­дцк­ля­ри ей­ни га­дын ха­рак­те­ри­ни гц­сур­суз hал­да тяк­рар ет­мяк вя­зий­йя­ти­ня дц­шяр­ляр.

Ял­бят­тя, яв­вял­ки ся­тир­ляр­дя дя гейд едил­ди­йи ки­ми, ъа­hи­лий­йя ъя­мий­йя­тин­дя эе­ниш шя­кил­дя йа­ша­нан бу ха­рак­те­рин нюг­сан­ла­ры­ны эю­рян вя бу ха­рак­те­ри гя­бул едян га­дын­лар да вар. Ан­ъаг бу йан­лыш­лыг­ла­ры эюр­мяк­ля­ри йе­ня дя бу ин­сан­ла­ры ъа­hи­лий­йя га­дын ха­рак­те­рин­дян узаг­лаш­дыр­ма­ьа ки­фа­йят ет­мир. Бял­кя дя бу дав­ра­ныш­ла­ры­нын бя­зи­ля­рин­дян хи­лас ола би­лир­ляр. Ла­кин шях­сий­йят­ля­ри­ни мц­яй­йян едян ме­йар­лар йе­ня Гу­ран ях­ла­гын­дан кя­нар ол­ду­ьу вя ъа­hи­лий­йя гай­да­ла­ры­на ясас­лан­ды­ьы цчцн йа­ша­дыг­ла­ры ха­рак­тер дя йе­ня юз ичя­ри­син­дя мцх­тя­лиф­лик­ляр­ля до­лу­дур. До­ла­йы­сы иля бу ин­сан­ла­рын ъа­hи­лий­йя ъя­мий­йя­тин­дя эе­ниш йа­йы­лан га­дын ха­рак­те­рин­дян фярг­ля­ри яса­сян он­ла­ры ал­чал­мыш гя­бул едиб юз­ля­ри­ни бу бюл­эц­дян кя­нар­да эюр­мя­ля­ри иля мяh­дуд га­лыр. Чцн­ки Ал­ла­hын Гу­ран­да бил­дир­ди­йи мц­сял­ман га­дын ха­рак­те­ри йа­шан­ма­ды­ьы тяг­дир­дя ор­та­йа чы­ха­ъаг hяр шях­сий­йят гя­ти шя­кил­дя йан­лыш­лыг­лар­ла вя зид­дий­йят­ляр­ля до­лу ола­ъаг­дыр.

Ъа­hи­лий­йя ъя­мий­йят­ля­рин­дя­ки га­дын ха­рак­те­ри­нин цму­ми хц­су­сий­йят­ля­ри­ни ин­ъя­ля­йян­дя ады ня гя­дяр "иш га­ды­ны" вя йа "ев га­ды­ны" ола­раг дя­йиш­ся дя, бу ин­сан­ла­рын яса­сян мцш­тя­ряк бир ха­рак­тер ал­тын­да бир­ляш­дик­ля­ри­ни эю­рц­рцк. Бе­ля ки, ки­ши вя йа га­дын­дан, ушаг, йа­худ бю­йцк­дян, йя­ни ъя­мий­йя­тин hяр hан­сы фяр­дин­дян со­руш­сан, га­дын ха­рак­те­ри hаг­гын­да­кы мц­ша­hи­дя­ляр тях­ми­нян ей­ни ола­ъаг­дыр. Бун­ла­рын ара­сын­да ян са­дя­ля­рин­дян би­ри ися га­дын­ла­рын бир ки­ши ки­ми эцъ­лц вя дю­зцм­лц­лцк эюс­тя­ря бил­мя­йя­ъяк­ля­ри­ня олан инанъ­дыр. Ъя­мий­йя­тин ки­ши фярд­ля­ри гя­дяр бя­зи га­дын­лар да он­ла­ра ла­йиг эю­рц­лян бу фи­кир­ля­ри гя­бул ет­миш­ляр. Он­ла­ра йа­раш­ды­ры­лан "го­ру­нуб hи­ма­йя еди­лян" ха­рак­те­ря уй­ьун ола­раг hеч вахт "го­ру­йан, hи­ма­йя едян" мюв­ге­йин­дя ола би­ля­ъяк­ля­ри­ни дц­шцн­мя­миш­ляр. Ки­ши­дян да­hа аъиз вя да­hа ба­ъа­рыг­сыз ол­дуг­ла­ры шяк­лин­дя­ки инанъ­ла­ры­на эю­ря, цму­мий­йят­ля, мад­ди-мя­ня­ви мя­на­да он­ла­ра ба­ха би­ля­ъяк, ин­сан­ла­рын зцл­мц­ня мя­руз гал­маг еh­ти­ма­лы­на вя баш­га тяh­лц­кя­ля­ря гар­шы он­ла­ры го­ру­йуб hи­ма­йя едя­ъяк бир ня­фя­ря сы­ьын­маг еh­ти­йа­ъы hисс едяр­ляр. Ис­тяр ев­ля­нян­дян сон­ра яр­ля­ри­ня, ис­тяр­ся дя йаш ютян­дян сон­ра ися оьул­ла­ры­на олан мц­на­си­бят­ля­рин­дя hя­ми­шя бу дц­шцн­ъя иля hя­ря­кят едяр, ят­раф­ла­рын­да да юз­ля­ри­ня бу им­кан­ла­ры тя­мин едя би­ля­ъяк ин­сан­лар ах­та­рар­лар.

Бу зя­иф ха­рак­тер hя­мин ин­сан­ла­рын "hис­сий­йат­лы, аь­ла­йан, кц­сян, ин­ъи­йян, гыс­ганъ­лы­ьа га­па­нан, дярд­ли" ки­ми мян­фи пси­хи дав­ра­ныш­ла­ра уй­ьун ях­ла­га йи­йя­лян­мя­ля­ри­ня ся­бяб олур. Бун­лар цму­мий­йят­ля ъа­hи­лий­йя ъя­мий­йят­ля­рин­дя га­дын сю­зц иля бир­лик­дя ей­ни­ляш­миш вя "га­ды­нын тя­мя­лин­дя олан хц­су­сий­йят­ляр" ола­раг гя­бул еди­лян дав­ра­ныш­лар­дыр. Мя­ся­лян, га­ды­нын hа­ди­ся­ляр гар­шы­сын­да hяд­дин­дян ар­тыг hяс­сас­лыг эюс­тя­ря­ряк аь­ла­ма­сы да ади бир дав­ра­ныш ола­раг гя­бул едил­миш­дир.

Ки­ши ха­рак­те­ри­ня цму­ми шя­кил­дя hа­ким олан дав­ра­ныш са­дя­лик вя мярд­лик ола­раг гя­бул едил­ди­йи hал­да, га­ды­нын да кц­ся­йян, hяс­сас вя ин­ъи­йян бир гу­ру­лу­шу ол­ду­ьу­на ина­ныр­лар. Бун­лар­ла йа­на­шы, hа­ди­ся­ляр гар­шы­сын­да тез "цмид­сиз­ли­йя дцш­мяк, тя­лаш­лан­маг, ши­ка­йят­чи цс­луб­дан ис­ти­фа­дя ет­мяк, йа да мц­ба­hи­ся­кар бир дав­ра­ныш эюс­тяр­мяк" дя бя­зи ъа­hи­лий­йя га­дын­ла­рын­да тез-тез раст эя­ли­нян Гу­ран ях­ла­гы­на зидд хц­су­сий­йят­ляр­дир.

Га­дын ха­рак­те­ри­ня да­ир бц­тцн хц­ус­сий­йят­ля­рин ор­таг ола­ны ися hяр би­ри­нин бу ин­сан­ла­ра ан­ъаг сы­хын­ты вя бяд­бин­лик эя­тир­мя­си­дир. Нц­ма­йиш ет­дир­дик­ля­ри ях­ла­га уй­ьун ола­раг бу ин­сан­лар hя­йат­ла­ры­ны даи­ми эяр­эин­лик, сы­хын­ты вя чя­тин­лик ичин­дя ке­чи­рир­ляр. Йа­ша­дыг­ла­ры ях­ла­гын вя бяд­бин­лик­ля­рин ясас ся­бя­би ися дцн­йа hя­йа­ты­на мц­на­си­бят­ля­ри­нин, йа­ша­маг мяг­сяд­ля­ри­нин, юз­ля­ри цчцн сеч­дик­ля­ри иде­ал­ла­рын йан­лыш­лы­ьын­да эиз­ля­нир.

Ъа­hи­лий­йя ъя­мий­йя­ти­нин ди­эяр фярд­ля­ри ки­ми га­дын­лар да бц­тцн hя­йат­ла­ры­ны "дцн­йа hя­йа­ты" вя "бу hя­йа­тын бяр-бя­зяк­ля­ри" цзя­рин­дя гур­муш­лар. Дцн­йа hя­йа­ты­нын ин­сан­ла­ра тяг­дим ет­ди­йи мян­фя­ят­ля­рин да­hа чо­хун­дан ис­ти­фа­дя едя бил­мяк, мцн­тя­зям ола­раг hя­йат стан­дарт­ла­ры­ны йцк­сял­дя­ъяк им­кан­лар ял­дя едя бил­мяк, ъя­мий­йя­тин ня­зя­рин­дя йах­шы бир ад, йах­шы бир ети­бар га­зан­маг, ма­лик ол­дуг­ла­ры иля ят­ра­фын­да­кы­ла­рын hей­ран­лы­ьы­ны вя тя­ри­фи­ни га­за­на бил­мяк бу ин­сан­ла­рын ясас иде­ал­ла­рын­дан­дыр.

Ни­эа­ран ол­дуг­ла­ры мя­ся­ля­ляр ися бу иде­ал­ла­ры иля баь­лы ола­раг эя­ля­ъяк гор­ху­су, мал вя ъан гай­ьы­сы ки­ми ясас мя­ся­ля­ля­рин цзя­ри­ндя гу­ру­лур. Ъя­мий­йят тя­ря­фин­дян он­ла­ра гя­бул ет­ди­ри­лян вя­зи­фя­йя уй­ьун ола­раг мяг­сяд­ля­ри цму­мий­йят­ля са­дя­ъя "йах­шы бир ев га­ды­ны, йах­шы бир ана вя йах­шы бир hя­йат йол­да­шы ола бил­мяк"дир. Бун­дан баш­га, он­лар­дан ян чох эюз­ля­ни­лян ися мад­ди мцс­тя­гил­лик­ля­ри­ни ял­дя едя би­ля­ъяк­ля­ри бир ся­нят вя йах­шы бир кар­йе­ра са­hи­би ол­ма­ла­ры­дыр.

Ял­бят­тя, "йах­шы ана, йах­шы hя­йат йол­да­шы, йах­шы ев га­ды­ны ол­маг, йа да ки­ши­йя мад­ди мя­на­да хе­йир ве­ря­ъяк бир га­би­лий­йят ял­дя ет­мяк" ки­ми ис­тяк­ля­рин hеч би­рин­дя бир сяhв­лик йох­дур. Бун­лар ин­сан­ла­рын дцн­йа hя­йа­тын­да ял­дя ет­мяк ис­тя­йя би­ля­ъяк­ля­ри га­ну­ни ис­тяк­ля­ри­дир. Сяhв олан га­ды­нын бу ъцр мяh­дуд бир дцн­йа­да йа­ша­ма­ьа hя­вяс­лян­ди­рил­мя­си, иде­ал­ла­ры­нын ан­ъаг бу мяг­сяд­ляр­ля мяh­дуд­лаш­ды­рыл­ма­сы­дыр. Бц­тцн ин­сан­лар юлцм­дян сон­ра гар­шы­ла­ша­ъаг­ла­ры hагг-hе­саб эц­нцн­дя дцн­йа hя­йа­тын­да Ал­ла­hын ра­зы­лы­ьы­ны га­зан­маг цчцн ет­дик­ля­ри сяй­ля­ря эю­ря сон­суз­лу­ьа гя­дяр мц­ка­фат­лан­ды­ры­ла­ъаг вя йа ъя­за­лан­ды­ры­ла­ъаг­лар.

Баш­га ъа­hи­лий­йя ха­рак­тер­ля­рин­дя ол­ду­ьу ки­ми, га­дын ха­рак­те­рин­дя дя ясл хя­та­лы олан мя­ся­ля бун­ла­рын ан­ъаг дцн­йа hя­йа­ты­ны га­зан­маг цчцн сяй эюс­тяр­мя­ля­ри, бу hя­йа­та эю­ря бир hя­йат тяр­зи hа­зыр­ла­ма­ла­ры­дыр. Чцн­ки ин­са­нын дцн­йа hя­йа­тын­да ма­лик ол­ду­ьу мал­лар да, га­зан­ды­ьы ети­бар да, йа­хын­ла­ры, аи­ля­си, йа да ушаг­ла­ры да бир эцн мцт­ляг йох ола­ъаг­дыр. Сон­суз­лу­ьа гя­дяр вар олан ан­ъаг Ал­лаh­дыр. Бу­на эю­ря дя ин­са­нын шях­сий­йя­ти­ни, ях­ла­гы­ны, hя­йат тяр­зи­ни, иде­ал­ла­ры­ны та­ма­ми­ля Ал­ла­hын ра­зы­лы­ьы­ны га­зан­ма­ьы гар­шы­ла­ры­на мяг­сяд го­йа­раг мц­яй­йян­ляш­дир­мя­си ла­зым­дыр. Якс тяг­дир­дя ин­сан hя­йа­ты­ны ан­ъаг мяh­дуд вя ки­чик бир дцн­йа­да да­вам ет­дир­мяк­ля гал­ма­йа­ъаг, ахи­рят­дя дя сон­суз­лу­ьа ки­ми бю­йцк бир пеш­ман­лыг вя сы­хын­ты иля гар­шы­ла­ша­ъаг­дыр.

Бу­ра­да бу­ну да вур­ьу­ла­маг ла­зым­дыр ки, ял­бят­тя, ъя­мий­йят­дя­ки мц­на­си­бят­дян ра­зы ол­ма­йан, бу ха­рак­те­ри мц­hа­ки­мя едян вя ъя­мий­йят­дя­ки бу эе­ниш йа­йыл­мыш гя­на­ят­дян кя­на­ра чых­маг цчцн сяй эюс­тя­рян чох­лу га­дын­лар вар. Щят­та бу га­дын­лар як­сяр hал­лар­да ял­дя ет­дик­ля­ри наи­лий­йят­ля­ри иля юн пла­на чы­хыр вя га­дын­лар hаг­гын­да­кы бу дц­шцн­ъя­ля­рин йан­лыш­лы­ьы­ны ор­та­йа го­йур­лар. Ан­ъаг там бу наи­лий­йят­ля­ри ял­дя едяр­кян дя ъа­hи­лий­йя прин­сип­ля­ри­ня ясас­ла­нан бир ха­рак­те­ри йа­ша­ма­ьа да­вам ет­дик­ля­ри цчцн вя йе­ня Ал­ла­hын ра­зы­лы­ьы­ны га­зан­ма­ьа уй­ьун бир ха­рак­тер нц­ма­йиш ет­дир­мя­дик­ля­ри цчцн ис­тя­дик­ля­ри ня­ти­ъя­йя ча­та бил­мир, ъя­мий­йя­тин ня­зя­рин­дя ах­тар­дыг­ла­ры hя­ги­ги hюр­мя­ти, сев­эи вя ети­ба­ры  га­за­на бил­мир­ляр. Бя­зян бу ар­зу­ла­ры­на чат­мыш ки­ми эю­рцн­ся­ляр дя, бц­тцн бун­ла­ры hя­ги­гят вя hя­ми­шя­лик шя­кил­дя ял­дя едя бил­мя­дик­ля­ри­ни бил­дик­ля­ри цчцн йе­ня дя хош­бяхт вя фи­ра­ван ола бил­мяз­ляр.

Он­лар­дан эюз­ля­нян ха­рак­те­ри мц­hа­ки­мя­сиз гя­бул едян­ля­рин ися бу дав­ра­ныш­ла­ры­ны ясас­лан­дыр­дыг­ла­ры бя­зи бя­hа­ня­ля­ри вар. Хц­су­си­ля ин­сан­ла­рын юз ара­ла­рын­да "ъя­мий­йят гай­да­ла­ры" ад­лан­дыр­дыг­ла­ры ме­йар­ла­рын га­дын­ла­рын ъя­мий­йя­тин он­лар­дан эюз­ля­ди­йи ха­рак­тер­дян кя­на­ра чых­ма­ла­ры­на ма­нея ол­ду­ьу­ну дц­шц­нцр­ляр. Бе­ля бир вя­зий­йят­дя ъя­мий­йят тя­ря­фин­дян гы­нан­маг, тян­гид едил­мяк, hят­та кя­нар­лаш­ды­рыл­маг тяh­лц­кя­ля­ри иля гар­шы-гар­шы­йа гал­ма­маг­дан чя­ки­нир­ляр. Бу ъцр бир рис­кин ал­ты­на эир­мяк ис­тя­мя­дик­ля­ри цчцн ъя­мий­йя­тин бц­тцн фярд­ля­ри тя­ря­фин­дян ил­ляр­дир гя­бул еди­лян бир ха­рак­те­ри йа­ша­ма­ьы да­hа уй­ьун эю­рцр­ляр.

Бя­зи га­дын­ла­рын бяhс еди­лян ор­таг га­дын ха­рак­те­рин­дян кя­на­ра чых­маг­да­кы гор­ху­ла­ры­нын икин­ъи бир ся­бя­би ися бе­ля бир шей ет­дик­ля­ри тяг­дир­дя юз цзяр­ля­рин­дя­ки тя­си­ря ма­лик олан ят­ра­фын­да­кы йа­хын ин­сан­ла­рын тяз­йиг­ля­ри­ня мя­руз гал­мала­ры­дыр. Бу ъцр мц­на­си­бят hя­мин ин­сан­ла­рын сяhв тя­ряф­ля­ри­ни аш­кар эюр­дцк­ля­ри hал­да, бу ха­рак­тер­дян узаг­лаш­маг цчцн ла­зым ол­ду­ьу ки­ми бир hя­ря­кят едя бил­мя­мякля­ри­ня ся­бяб олур.

Ан­ъаг бц­тцн бун­ла­рын ара­сын­да бу ин­сан­ла­рын гейд ет­ди­йи­миз ъа­hи­лий­йя ха­рак­те­рин­дян хи­лас ола бил­мя­мяля­ри­нин ясас ся­бя­би ися йа­ша­дыг­ла­ры ха­рак­те­ри тярк едян­дя юз­ля­ри­ни ъя­мий­йя­тя гя­бул ет­ди­ря би­ля­ъяк­ля­ри­ни, йе­ни вя иде­ал бир шях­сий­йя­ти не­ъя га­за­на­ъаг­ла­ры­ны бил­мя­мя­ля­ри­дир. Бу­на эю­ря дя бу­нун hял­ли­ни hя­ми­шя сяhв йер­ляр­дя ах­та­рыр­лар. Мя­ся­лян, бир ев га­ды­ны ъя­мий­йят­дя да­hа йах­шы бир мюв­ге са­hи­би ол­ма­ьын, ят­ра­фын­да­кы ин­сан­лар­дан да­hа чох hюр­мят вя сев­эи эю­ря бил­мя­йин "ев га­ды­ны" адын­дан хи­лас олуб "иш га­ды­ны" ол­ма­сы иля мцм­кцн ола би­ля­ъя­йи­ни зянн едир. Бир иш га­ды­ны ися ей­ни ня­ти­ъя­ни кар­йе­ра­сы­ны йцк­сял­дян­дя вя йа да­hа ети­бар­лы бир ся­ня­тя йи­йя­ля­нян­дя ял­дя едя би­ля­ъя­йи­ня ина­ныр.

Щал­бу­ки бу вя бу­на ох­шар бц­тцн дц­шцн­ъя­ляр йан­лыш­дыр. Ин­сан­ла­ры hям дцн­йа­да, hям ахи­рят­дя; hям ин­сан­ла­рын эю­зцн­дя, hям дя Ал­ла­hын йа­нын­да шя­ряф­ли вя цс­тцн едя би­ля­ъяк йе­эа­ня hя­йат тяр­зи, йе­эа­ня бир ха­рак­тер вя йе­эа­ня бир ях­лаг ан­ла­йы­шы вар. Гу­ра­на эю­ря йа­ша­маг ин­сан­ла­ра ян эцъ­лц ха­рак­те­ри вя ян эю­зял ях­ла­гы га­зан­ды­рыр. Бу да ин­са­нын hям Ал­ла­hын ра­зы­лы­ьы­ны, hям дя ин­сан­ла­рын сев­эи­си­ни вя hюр­мя­ти­ни га­зан­ма­ьы­ны тя­мин едир.

До­ла­йы­сы иля га­дын вя йа ки­ши ол­ма­сы­на бах­ма­йа­раг hяр ин­са­нын ясл йе­ри­ня йе­тир­мя­ли ол­ду­ьу шей он­дан эюз­ля­ни­лян шях­сий­йя­тин кюл­эя­си­ня эиз­лян­мя­си де­йил, дцз­эцн ола­ны араш­ды­рыб тап­ма­сы вя бу шях­сий­йя­ти гя­бул ет­мя­си ол­ма­лы­дыр. Ал­лаh бц­тцн ин­сан­ла­рын йа­ша­ма­ьы ла­зым олан ян эю­зял шях­сий­йя­ти вя ян дцз­эцн ха­рак­тер хц­су­сий­йят­ля­ри­ни Гу­ран­ла би­зя бил­дир­миш­дир. Гу­ран­да эюс­тя­ри­лян бу йол ян са­дя, ян асан вя ян мц­кям­мял ола­ны­дыр. Ал­лаh бу hя­ги­гя­ти би­зя бу сюз­ля­ри иля бил­ди­рир:

"Иман эя­ти­риб йах­шы иш эю­рян­ля­ри ися ян эю­зял мц­ка­фат эюз­ля­йир. Биз она асан бир шей ямр едя­ъя­йик!" ("Кяhф" су­ря­си, 18/88).