HƏZ­RƏ­Tİ İSA­NIN HƏ­YA­TI

Ta­ri­xi mən­bə­lə­rə gö­rə, Hz.Mər­yəm xao­sun baş alıb get­di­yi, Ro­ma im­pe­ra­tor­lu­ğun­da zül­mün da­vam et­di­yi və yə­hu­di­lə­rin Mə­si­hin gə­li­şi­ni sə­bir­siz­lik­lə göz­lə­di­yi bir dövr­də dün­ya­ya gə­lib. Hz.Mər­yəm Al­la­hın aləm­lər üzə­ri­nə se­çib üs­tün et­di­yi bir nə­sil­dən - İm­ran ai­lə­sin­dən gə­lir ("Ali-İm­ran" su­rə­si, 3/33).

Al­lah İm­ran ai­lə­si­ni aləm­lə­rə üs­tün et­di­yi ki­mi bu ai­lə­yə mən­sub olan Hz.Mər­yə­mi də seç­miş, tə­miz­lə­miş və onu aləm­lə­rin qa­dın­la­rı­na üs­tün et­miş­dir. Qur’an­da be­lə buy­ru­lur:

"Xa­tır­la ki, bir za­man­lar mə­lək­lər be­lə de­miş­di­lər: "Ya Mər­yəm, hə­qi­qə­tən Al­lah sə­ni seç­miş, tə­miz­lə­miş, aləm­lə­rin qa­dın­la­rın­dan üs­tün tut­muş­dur. Ya Mər­yəm, öz Rəb­bi­nə ita­ət et, səc­də­yə qa­pan və na­maz qı­lan­lar­la bir yer­də na­maz qıl!"" ("Ali-İm­ran" su­rə­si, 3/42-43).

İm­ran ai­lə­si Al­la­ha iman gə­ti­rən, hər işin­də Onun ra­zı­lı­ğı­nı qa­zan­ma­ğa ça­lı­şan və Onun cız­dı­ğı sər­həd­lə­rə ta­be olan, ət­ra­fın­da­kı in­san­la­rın da bu cür ta­nı­dı­ğı in­san­lar idi. İm­ra­nın xa­nı­mı Hz.Mər­yə­mə ha­mi­lə qal­dı­ğı­nı öy­rə­nən­də dər­hal Al­la­ha dua et­miş və dün­ya­ya gə­ti­rə­cə­yi kör­pə­ni Al­la­ha nə­zir de­miş­di. Ana­dan olan qız uşa­ğı­na Mər­yəm adı­nı ver­mə­si də onun kö­nül­dən Al­la­ha təs­li­miy­yə­ti­nin bir işa­rə­si­dir. "Mər­yəm" sö­zü "abi­də", yə­ni "hə­mi­şə Al­la­ha iba­dət edən" mə­na­sı­na gə­lən bir kəl­mə­dir. Bu mə­sə­lə Qur’an­da be­lə xə­bər ve­ri­lir:

"İm­ra­nın zöv­cə­si­nin: "Ey Rəb­bim, bət­nim­də­ki­ni sə­nə xid­mət­kar ol­maq üçün nə­zir edi­rəm. Mən­dən qə­bul et! Əl­bət­tə, Sən eşi­dən­sən, bi­lən­sən!" - de­di­yi­ni xa­tır­la! Onu doğ­du­ğu za­man: "Ey Rəb­bim! Mən qız doğ­dum", - söy­lə­di. Hal­bu­ki Al­lah onun nə doğ­du­ğu­nu və oğ­la­nın qız ki­mi ol­ma­dı­ğı­nı yax­şı bi­lir­di. "Mən onun adı­nı Mər­yəm qoy­dum, onu və onun nəs­li­ni mə­lun şey­tan­dan Sə­nə tap­şı­rı­ram" - de­di" ("Ali-İm­ran" su­rə­si, 3/35-36).

Al­lah "Hz.Mər­yə­min ana­sı­nın onu "hər cür bağ­lı­lıq­dan azad­lı­ğa qo­vuş­du­rul­muş ola­raq Al­la­ha nə­zir et­di­yi­ni" bil­di­rir. Bu ifa­də­nin ərəb di­lin­də­ki mət­nin­də qeyd edi­lən "mu­har­rə­rən" kəl­mə­si "an­caq axi­rət iş­lə­ri ilə məş­ğul olan, dün­ya ilə əla­qə­si ol­ma­yan, hə­mi­şə Al­la­ha iba­dət edən, Al­la­hın mə­bə­di­nə xid­mət edən, sə­mi­mi iba­dət edən, iba­də­tin­də dün­ya mən­fəə­ti güd­mə­yən in­san" mə­na­la­rı­na gə­lir. Hə­qi­qi mə­na­da azad­lıq in­sa­nın an­caq Al­la­ha qul­luq edib Ona təs­lim ol­ma­sı, var­lıq­la­ra və ya bə­zi də­yər­lə­rə qul­luq et­mək­dən ta­ma­mi­lə uzaq­laş­ma­sı ilə əl­də edi­lə bi­lər. İm­ra­nın xa­nı­mı da Hz.Mər­yə­mi an­caq Al­la­ha qul­luq edən, in­san­la­rın ra­zı­lı­ğın­dan ta­ma­mi­lə uzaq­laş­mış bir in­san ol­ma­sı­nı Al­lah­dan is­tə­miş­di.

Hz.Mər­yəm dün­ya­ya gə­lən­də İm­ra­nın xa­nı­mı həm Hz.Mər­yə­mi, həm də on­dan dün­ya­ya gə­lə­cək nəs­li­ni şey­ta­nın şə­rin­dən qo­ru­ma­sı üçün Al­la­ha dua et­miş­di. Al­lah İm­ra­nın xa­nı­mı­nın bu sə­mi­mi yö­nə­li­şi­ni qə­bul et­miş və dua­sı­nın əvə­zin­də də dün­ya­ya gə­tir­di­yi uşa­ğa üs­tün əx­laq ver­miş­dir. Qur’an­da Hz.Mər­yə­min Al­la­hın mü­ha­fi­zə­si al­tın­da ne­cə diq­qət­lə və həs­sas­lıq­la ye­tiş­di­ril­di­yi­nə "Be­lə ol­duq­da Rəb­bi yax­şı qə­bul et­di, onu gö­zəl bir fi­dan ki­mi bö­yüt­dü və Zə­kə­riy­yə­yə tap­şır­dı..." ("Ali-İm­ran" su­rə­si, 3/37) ayə­si ilə xü­su­si ola­raq diq­qət ye­ti­ri­lir.

Al­lah Hz.Zəkəriyyanın sa­leh bir bən­də ol­du­ğu­nu, hi­da­yət ver­di­yi, aləm­lə­rə üs­tün et­di­yi­ni və doğ­ru yo­la yö­nəl­dib çat­dır­dı­ğı­nı bil­dir­di­yi pey­ğəm­bər­lər­dən­dir. Al­lah Qur’an­da bu mü­qəd­dəs in­san­dan fəxr­lə bəhs et­miş, gö­zəl əx­la­qı­na diq­qət çək­miş­dir ("Ənam" su­rə­si, 6/85-87). Hz.Mər­yə­min ca­vab­deh­li­yi­ni öz üzə­ri­nə gö­tü­rən Hz.Zə­kə­riy­yə onun hə­ya­tın­da­kı mö­cü­zə­li ha­di­sə­lə­rə şəx­sən ta­nış ol­muş, Al­la­hın Hz.Mər­yə­mi xü­su­si ola­raq seç­di­yi­ni ba­şa düş­müş­dü. Mə­sə­lən, tək­ba­şı­na da­vam­lı iba­dət edən Hz.Mər­yə­min ya­nı­na ge­dən Hz.Zə­kə­riy­yə onun ər­za­ğı­nın hə­mi­şə ya­nın­da ha­zır gör­müş­dü. Bu mə­sə­lə Qur’an­da be­lə xə­bər ve­ri­lir:

"...Zə­kə­riy­yə hər də­fə iba­dət et­di­yi meh­ra­ba gir­dik­də onun ya­nın­da bir ru­zi ol­du­ğu­nu gö­rər­di. Zə­kə­riy­yə: "Ya Mər­yəm, bun­lar sə­nin üçün ha­ra­dan­dır?" de­dik­də o: "Al­lah tə­rə­fin­dən­dir!" de­yə ca­vab ve­rər­di. Hə­qi­qə­tən Al­lah is­tə­di­yi şəx­sə həd­siz ru­zi ve­rər!" ("Ali-İm­ran" su­rə­si, 3/37).

Hz.Mər­yəm ya­şa­dı­ğı cə­miy­yət­də həm ai­lə­si­nin, həm də özü­nün Al­la­ha olan bağ­lı­lı­ğı və sə­mi­miy­yə­ti ilə ta­nı­nan bir in­san olub. Onun Qur’an­da açıq şə­kil­də bil­di­ri­lən xü­su­siy­yə­ti isə if­fə­ti­dir. Bu mə­sə­lə "Təh­rim" su­rə­sin­də be­lə bil­di­ri­lir:

"Həm­çi­nin na­mu­su­nu möh­kəm qo­ru­yub sax­la­mış İm­ra­nın qı­zı Mər­yə­mi də mi­sal çək­di. Biz li­ba­sı­nın ya­xa­sın­dan ona Öz ru­hu­muz­dan üfür­dük. Mər­yəm Rəb­bi­nin söz­lə­ri­ni, ki­tab­la­rı­nı təs­diq et­di və ita­ət edən­lər­dən ol­du" ("Təh­rim" su­rə­si, 12).

Hz.Mər­yə­min Cəb­ra­il­lə gö­rüş­mə­si

Al­lah Hz.Mər­yə­min hə­ya­tı­nın müx­tə­lif dövr­lə­rin­də çox mö­cü­zə­li ha­di­sə­lər ya­rat­mış­dır. Bun­lar­dan bi­ri də onun Cəb­ra­il­lə gö­rüş­mə­si­dir. Hz.Mər­yəm hə­ya­tı­nın mü­əy­yən bir döv­rün­dən son­ra ya­şa­dı­ğı cə­miy­yət­dən və ai­lə­sin­dən uzaq­la­şa­raq şərq tə­rəf­də bir ye­rə çə­kil­miş­di. Bu­ra­da Cəb­ra­il Hz.Mər­yə­mə "ka­mil bir in­san" şək­lin­də gö­rün­müş­dü. Bu mö­cü­zə­li ha­di­sə Qur’an­da be­lə xə­bər ve­ri­lir:

"Ki­tab­da Mər­yə­mi də yad et. O za­man o, ai­lə­sin­dən ay­rı­lıb şərq tə­rə­fin­də bir ye­rə çə­kil­miş­di. Və ai­lə üzv­lə­rin­dən giz­lən­mək üçün pər­də tut­muş­du. Biz Öz ru­hu­mu­zu ya­nı­na gön­dər­dik. Ona ka­mil bir in­san qi­ya­fə­sin­də gö­rün­dü. Mər­yəm de­di: "Mən sən­dən Rəh­ma­na pə­nah apa­rı­ram. Əgər müt­tə­qi isən­sə, mə­nə to­xun­ma!"" ("Mər­yəm" su­rə­si, 19/16-18).

Hz.Mər­yəm qar­şı­sın­da­kı in­sa­nın Cəb­ra­il ol­du­ğu­nu əv­vəl­cə bil­mir­di. Bu­na gö­rə də ta­nı­ma­dı­ğı bir in­san­la qar­şı­laş­dı­ğı­nı fi­kir­ləş­di­yi üçün tez Al­la­ha sı­ğın­mış və özü­nün Al­lah­dan qor­xan, iman gə­ti­rən bir mö­min ol­du­ğu­nu bil­dir­miş­di. Bu söz­lə­ri Hz.Mər­yə­min Al­lah qor­xu­su­nu, na­mu­su­na mü­na­si­bət­də həs­sas­lı­ğı­nı və təq­va sa­hi­bi bir bən­də ol­du­ğu­nu açıq şə­kil­də or­ta­ya qo­yur. Bun­dan son­ra Cəb­ra­il özü­nü ta­nıt­mış, Al­la­hın və­zi­fə­lən­dir­di­yi bir el­çi ol­du­ğu­nu və ona Al­lah­dan bir müY­də ilə gəl­di­yi­ni bil­dir­miş­di:

"Mən sə­nə an­caq tə­miz bir oğ­lan ba­ğış­la­maq üçün Rəb­bi­nin el­çi­si­yəm!" - de­di" ("Mər­yəm" su­rə­si, 19/19).

"Mə­lək­lər de­di­lər: "Ya Mər­yəm! Hə­qi­qə­tən Al­lah Öz tə­rə­fin­dən bir kəl­mə ilə sə­nə müY­də ve­rir. Onun adı Mər­yəm oğ­lu İsa əl-Mə­sih­dir ki, dün­ya­da və axi­rət­də şa­nı uca və ya­xın olan­lar­dan­dır" ("Ali-İm­ran" su­rə­si, 3/45).

Bu əhə­miy­yət­li müY­də­ni eşi­dən Hz.Mər­yəm ona heç bir ki­şi əli­nin dəy­mə­di­yi hal­da ne­cə uşa­ğı ola bi­lə­cə­yi­ni ba­şa düş­mək üçün Cəb­rai­lə bu sua­lı ver­miş­di:

"O, de­di: "Mə­nim ne­cə oğ­lum ola bi­lər ki, mə­nə in­di­yə­dək bir in­san əli be­lə to­xun­ma­mış­dır. Mən zi­na­kar da de­yi­ləm!" De­di:  "Elə­dir, la­kin Rəb­bin bu­yur­du ki, bu, Mə­nim üçün asan­dır. Biz onu in­san­lar üçün bir mö­cü­zə, dər­ga­hı­mız­dan olan bir mər­hə­mət ki­mi edə­cə­yik. Bu, əzəl­dən təq­dir olun­muş bir hökm­dür!" Ar­tıq ha­mi­lə ol­du və onun­la bir­lik­də uzaq bir ye­rə çə­kil­di" ("Mər­yəm" su­rə­si, 19/20-22).

"Ey Rəb­bim! Mə­nə bir in­san əli to­xun­ma­dı­ğı hal­da ne­cə uşa­ğım ola bi­lər?" - de­dik­də bu­yur­du: "Elə­dir, Al­lah is­tə­di­yi­ni ya­ra­dır. O, bir işin əmə­lə gəl­mə­si­ni qə­ra­ra al­dıq­da ona an­caq "Ol!" de­yər, o da olar" ("Ali-İm­ran" su­rə­si, 3/47).

Cəb­ra­il isə onun bu sua­lı­nın əvə­zin­də Al­la­hın gü­cü­nün hər şe­yə ça­ta­ca­ğı­nı, bir işə an­caq "Ol!" de­mə­si ilə onun dər­hal ola­ca­ğı­nı söy­lə­miş­di. Be­lə­lik­lə, Hz.Mər­yəm ona heç bir in­san əli dəy­mə­di­yi hal­da Al­la­hın is­tə­yi ilə Hz.İsa­ya ha­mi­lə qal­mış­dı. Onun ha­mi­lə­li­yi dün­ya­da­kı bü­tün sə­bəb­lər­dən fərq­li və uzaq ola­raq mö­cü­zə­li şə­kil­də baş ver­miş­dir. Rəb­bi­mi­zin bil­dir­di­yi ki­mi, Cəb­rai­lin müY­də­si­nin son­ra Hz.Mər­yəm heç ki­min ol­ma­dı­ğı bir ye­rə çə­kil­miş­di. Al­lah bu dövr­də də Hz.Mər­yə­mə hər cə­hət­dən kö­mək et­miş, bir qa­dı­nın ha­mi­lə­lik döv­rü bo­yun­ca psi­xi və fi­zi­ki cə­hət­dən eh­ti­yac duy­du­ğu hər cür dəs­tə­yi və im­ka­nı onun üçün ya­rat­mış­dı. Onu kim­sə­siz bir ye­rə yer­ləş­di­rər­kən bu və­ziy­yə­ti dərk edə bil­mə­yə­cək in­san­la­rın mad­di və mə­nə­vi yön­dən ya­ra­da bi­lə­cək­lə­ri hər cür na­ra­hat­lıq­la­rın da qar­şı­sı­nı al­mış­dı.

Hz.İsa­nın ana­dan ol­ma­sı

Al­lah Qur’an­da Hz.İsa­nın ana­dan ol­ma­sın­dan ölü­mü­nə ki­mi hər mə­sə­lə­də baş­qa in­san­lar­dan çox fərq­lən­di­yi­nə diq­qət çə­kir. Hər şey­dən əv­vəl Hz.İsa mə­lum olan sə­bəb­lər­dən fərq­li bir ya­ra­dı­lış­la do­ğul­muş, yə­ni dün­ya­ya ata­sız gəl­miş­dir. Al­lah o, ana­dan ol­ma­mış­dan əv­vəl ək­sər xü­su­siy­yə­ti­ni və onu in­san­lar üçün bir Mə­sih ola­raq gön­dər­di­yi­ni mə­lək­lə­ri va­si­tə­si­lə ana­sı Hz.Mər­yə­mə bil­dir­miş­di. Hz.İsa­nın bu əsas xü­su­siy­yət­lə­rin­dən bi­ri onun "Al­la­hın kəl­mə­si" ki­mi sə­ciy­yə­lən­di­ril­mə­si­dir:

"...Hə­qi­qə­tən Mər­yəm oğ­lu İsa Mə­sih an­caq Al­la­hın pey­ğəm­bə­ri, Mər­yə­mə çat­dır­dı­ğı bir söz və Onun tə­rə­fin­dən olan bir ruh­dur..." ("Ni­sa" su­rə­si, 4/171).

"Mə­lək­lər de­di­lər: "Ya Mər­yəm! Hə­qi­qə­tən Al­lah Öz tə­rə­fin­dən bir kəl­mə ilə sə­nə müY­də ve­rir. Onun adı Mər­yəm oğ­lu İsa Mə­sih­dir ki, dün­ya­da və axi­rət­də şa­nı uca və ya­xın olan­lar­dan­dır..." ("Ali-İm­ran" su­rə­si, 3/45).

Qur’an­da "Al­la­hın kəl­mə­si" ifa­də­si an­caq Hz.İsa üçün iş­lə­di­lib. Al­lah Hz.İsa hə­lə dün­ya­ya gəl­mə­miş­dən əv­vəl onun adı­nı bil­di­rib. Al­lah Özün­dən bir kəl­mə ola­raq Hz.İsa­ya "İsa Mə­sih" adı­nı ve­rib. Bu, Hz.İsa­nın di­gər in­san­lar­dan fərq­li bir ya­ra­dı­lış­la ya­ra­dıl­ma­sı­nın ifa­də­lə­rin­dən bi­ri­dir.

Al­lah ha­mi­lə­li­yi və Hz.İsa­nın ana­dan ol­ma­sı mər­hə­lə­sin­də Hz.Mər­yə­mi hər cə­hət­dən ən gö­zəl şə­kil­də dəs­tək­lə­miş, ona yol gös­tər­miş­di. Al­lah qöv­mün­dən uzaq­da tək­ba­şı­na ger­çək­lə­şən bu hə­ya­ti ha­di­sə­də heç bir təc­rü­bə­si və kö­mək­çi­si ol­ma­yan Hz.Mər­yəm üçün şə­rai­ti uy­ğun ha­la gə­tir­miş, do­ğuş prob­lem­siz şə­kil­də hə­ya­ta keç­miş­di. Hz.Mər­yəm Al­la­hın kö­mə­yi ilə bu çə­tin işi tək­ba­şı­na ger­çək­ləş­dir­miş­di. Al­lah Hz.Mər­yə­mə olan bu ne­mə­ti­ni Qur’an­da be­lə bil­di­rir:

"Do­ğuş san­cı­sı onu bir xur­ma ağa­cı­nın göv­də­si­nə söy­kən­mə­yə məc­bur et­di. De­di: "Kaş ki, mən bun­dan əv­vəl ölüb qur­ta­ray­dım və ya ta­ma­mi­lə unu­du­lub get­miş olay­dım!" Dər­hal alt tə­rə­fin­dən ona be­lə bir ni­da gəl­di: "Kə­dər­lən­mə, Rəb­bin sə­nin üçün al­tın­dan bir ir­maq axıt­dı. Xur­ma ağa­cı­nı özü­nə tə­rəf sil­kə­lə, üs­tü­nə tə­zə ye­tiş­miş tö­kül­sün! Ye-iç, gö­zün ay­dın ol­sun. Əgər bir adam gö­rə­cək ol­san, be­lə de: "Mən Rəh­man yo­lun­da oruc tut­ma­ğı nə­zir elə­mi­şəm, ona gö­rə də bu gün heç kəs­lə da­nış­ma­ya­ca­ğam!"" ("Mər­yəm" su­rə­si, 19/23-26).

Ayə­lər­dən də gö­rün­dü­yü ki­mi, Al­lah vəh­yi ilə Hz.Mər­yə­mə kö­mə­yi­ni çat­dır­mış, kə­dər­lən­mə­mə­si­ni, alt ya­nın­da onun üçün bir su ar­xı çı­xar­dı­ğı­nı bil­dir­miş­dir. Eh­ti­ya­cı ol­du­ğu hər mə­sə­lə­də ye­ri­nə ye­tir­mə­li ol­du­ğu hər şe­yi bil­di­rə­rək ona kö­mək et­miş və do­ğu­şun ən yax­şı şə­kil­də hə­ya­ta keç­mə­si­ni tə­min et­miş­dir. Al­la­hın Hz.Mər­yə­min üzə­rin­də­ki mər­hə­mə­ti və mü­ha­fi­zə­si do­ğum ha­di­sə­sin­də bü­tün açıq­lı­ğı ilə gö­rü­nür (Ət­raf­lı mə­lu­mat üçün Ha­run Yəh­ya­nın Elşad Miri tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilən "Nü­mu­nə­vi mü­səl­man qa­dın: Həz­rə­ti Mər­yəm" ad­lı ki­ta­bı­na mü­ra­ci­ət edə bi­lər­lər).

Hz.Mər­yəm qal­dı­ğı kim­sə­siz yer­dən Hz.İsa ilə bir­lik­də qöv­mü­nün ya­nı­na gə­lən­də on­lar an­caq zən­nə qa­pı­la­raq Hz.Mər­yə­mə çir­kin böh­tan­lar at­dı­lar. Hal­bu­ki if­ti­ra atan bu qöv­mün fərd­lə­ri Hz.Mər­yə­mi ta­nı­yır, həm onun, həm də İm­ran ai­lə­si­nin nə də­rə­cə­də Al­la­ha bağ­lı, din­dar və na­mus­la­rı­na bağ­lı in­san­lar ol­duq­la­rı­nı çox yax­şı bi­lir­di­lər. Hə­qi­qət­də Hz.İsa­nın dün­ya­ya gəl­mə­si for­ma­sı Al­la­hın Hz.Mər­yə­min qöv­mü­nə gös­tər­di­yi bö­yük bir mö­cü­zə, Al­la­hın var­lı­ğı ilə bağ­lı mü­hüm bir də­lil­dir. An­caq Hz.Mər­yə­min ət­ra­fın­da­kı­lar bu və­ziy­yə­ti ba­şa düş­mə­miş, onun haq­qın­da hə­qi­qə­tə uy­ğun ol­ma­yan it­ti­ham­lar­la ona çir­kin böh­tan at­ma­ğa ça­lış­mış­dı­lar:

"Uşa­ğı gö­tü­rüb öz adam­la­rı­nın ya­nı­na gəl­di. On­lar de­di­lər: "Ey Mər­yəm! Sən çox əca­ib bir şey­lə gəl­din! Ey Ha­ru­nun ba­cı­sı! Atan pis ki­şi, anan da zi­na­kar de­yil­di!" ("Mər­yəm" su­rə­si, 19/27-28).

Hz.Mər­yəm isə əs­lin­də bu çir­kin böh­tan və it­ti­ham­lar­la im­ta­han edi­lir­di. Al­la­ha çox bağ­lı olan na­mus­lu bir in­sa­na bu cür böh­tan atıl­ma­sı Al­la­hın onun üçün ya­rat­dı­ğı bir im­ta­han­dır. Bu və­ziy­yət qar­şı­sın­da Hz.Mər­yəm tez Al­la­ha sı­ğın­mış və on­la­rın bu böh­tan­la­rı­nın mü­qa­bi­lin­də Al­la­hın ona kö­mək edə­cə­yi­ni bi­lə­rək tə­vək­kül et­miş­di. O, kö­mə­yi və dəs­tə­yi an­caq Al­lah­dan göz­lə­miş və hər də­fə də Al­la­hın ge­niş rəh­mə­ti və mər­hə­mə­ti ilə əvəz gör­müş­dü.

Al­lah çə­tin və­ziy­yət­də olan bu se­çil­miş bən­də­si­nə ye­nə bir mö­cü­zə ilə kö­mək gös­tər­miş və qöv­mü onun­la da­nış­maq is­tə­yən­də sus­ma­sı­nı və böh­tan­çı­la­ra Hz.İsa­ya işa­rə et­mə­si­ni bil­dir­miş­di. Al­la­hın Hz.Mər­yə­mə bil­dir­di­yi bu əmr Qur’an­da bu cür xə­bər ve­ri­lir:

"...Əgər bir adam gö­rə­cək ol­san, be­lə de: "Mən Rəh­man yo­lun­da oruc tut­ma­ğı nə­zir elə­mi­şəm, ona gö­rə də bu gün heç kəs­lə da­nış­ma­ya­ca­ğam"" ("Mər­yəm" su­rə­si, 19/26).

Al­lah Hz.Mər­yə­mə Hz.İsa­nın ana­dan ola­ca­ğı­nı müY­də­lə­di­yi vaxt onun hə­lə be­şik­də­ki kör­pə ikən da­nı­şa­ca­ğı­nı da xə­bər ver­miş­di. Hə­min mö­cü­zə be­lə bir çə­tin və­ziy­yət­də Hz.Mər­yə­mə Rəb­bi­miz­dən bö­yük dəs­tək ol­muş­du:

"O, be­şik­də ikən də, ya­şa dol­duq­dan son­ra da in­san­lar­la da­nı­şa­caq və sa­leh­lər­dən ola­caq­dır" ("Ali-İm­ran" su­rə­si, 3/46).

Al­lah Hz.Mər­yə­min ve­rə­cə­yi açıq­la­ma­nı mö­cü­zə­li bir şə­kil­də Hz.İsa­ya et­dir­miş­dir. Be­lə­lik­lə, həm Hz.Mər­yə­mə atı­lan böh­tan­lar­dan tə­miz­lə­miş, həm də bir mö­cü­zə ilə Hz.İsa­nın el­çi­li­yi­ni İs­ra­il oğul­la­rı­na müY­də­lə­miş­di:

"Ona işa­rə et­di. On­lar: "Be­şik­də olan uşaq­la ne­cə da­nı­şaq?" - de­di­lər. İsa de­di: "Mən hə­qi­qə­tən Al­la­hın qu­lu­yam. O, mə­nə ki­tab ver­di, özü­mü də pey­ğəm­bər et­di. O, ha­ra­da olu­ram­sa olum, mə­ni mü­ba­rək et­di və mə­nə di­ri ol­duq­ca na­maz qı­lıb zə­kat ver­mə­yi töv­si­yə bu­yur­du. O, həm­çi­nin mə­ni ana­ma qar­şı ol­duq­ca ita­ət­kar et­di, zülm­kar, asi elə­mə­di! Do­ğul­du­ğum gün də, ölə­cə­yim gün də, di­ri­lə­cə­yim gün də mə­nə sa­lam ol­sun!"" ("Mər­yəm" su­rə­si, 19/29-33).

Hz.İsa Al­la­hın qu­lu ol­du­ğu­nu, ona ki­tab ve­ril­di­yi­ni və yet­kin olan­da in­san­la­ra təb­liğ et­mək və­zi­fə­si da­şı­ya­caq bir pey­ğəm­bər ol­du­ğu­nu, Al­lah üçün na­maz qı­lıb zə­kat ver­mə­li ol­du­ğu­nu, ana­sı Hz.Mər­yə­mə hör­mət edib sö­zü­nə qu­laq as­ma­lı ol­du­ğu­nu, ölə­cə­yi və qi­ya­mət gü­nü di­ril­di­lə­cə­yi­ni də bi­lir.

Bu və­ziy­yət İs­ra­il oğul­la­rı­na föv­qə­la­də bir hə­qi­qət­lə qar­şı-qar­şı­ya ol­duq­la­rı­nı, göz­lə­dik­lə­ri Mə­si­hin dün­ya­ya gəl­di­yi­ni sü­but et­miş­di. Al­lah be­lə bu­yu­rur:

"İs­mə­ti­ni qo­ru­ya­nı da yad et! Biz Öz ru­hu­muz­dan ona üfür­dük, onu və oğ­lu­nu aləm­lə­rə bir mö­cü­zə et­dik" ("Ən­bi­ya" su­rə­si, 21/91).

Ayə­lər­də İs­ra­il oğul­la­rı­na bir xə­bər də ve­ri­lir: on­la­ra gös­tə­ri­lən bü­tün mö­cü­zə­li ha­di­sə­lə­rə bax­ma­ya­raq Hz.Mər­yə­mə böh­tan at­ma­ğa da­vam edən­lər üçün bö­yük bir əzab var ("Ni­sa" su­rə­si, 4/156-157).

Hz.İsa­nın hə­ya­tı

Ta­ri­xi mən­bə­lə­rə gö­rə, Hz.İsa bun­dan təx­mi­nən 2000 il əv­vəl ya­şa­yıb. O, Al­la­hın dün­ya­da və axi­rət­də seç­di­yi bir el­çi­si­dir. Mat­ta İn­ci­lin­də Hz.İsa­nın I He­rod və re­Yim də­yi­şik­li­yi döv­rün­də (b.e.ə. 4-cü il), Lu­ka İn­ci­lin­də isə im­pe­ra­tor Av­qus­tun döv­rün­də (era­mı­zın 6-cı ili), Yə­hu­diy­yə­də əha­li­nin sa­yıl­ma­sı döv­rün­də ana­dan ol­du­ğu bil­di­ri­lir. Bu mə­lu­mat­la­rı təs­diq et­mək müm­kün de­yil. An­caq müx­tə­lif mən­bə­lə­ri araş­dı­ran təd­qi­qat­çı­lar Hz.İsa­nın b.e.ə. 7-6-cı il­lər ara­sın­da ana­dan ol­du­ğu­nu gü­man edir­lər.

Al­la­hın üs­tün xü­su­siy­yət­lər­lə ne­mət­lər bəxş et­di­yi, son­suz cən­nət yur­du ilə müY­də­lə­də­yi bu də­yər­li el­çi­si­nin gə­tir­di­yi haqq di­nin adı bu gün yer üzün­də qal­sa da o, əsl hə­qi­qət­də təh­rif­lə­rə mə­ruz qal­mış və əs­lin­dən uzaq­laş­dı­rıl­mış­dır. Al­la­hın Hz.İsa­ya vəhy et­di­yi İn­ci­lin də ey­ni­lə tək­cə adı qa­lır, əs­li isə möv­cud de­yil. Xris­ti­an mən­bə­lə­ri müx­tə­lif də­yi­şik­lik­lə­rə mə­ruz qa­lıb və təh­rif edi­lib. Do­la­yı­sı ilə bu gün Hz.İsa ilə bağ­lı hə­qi­qi mə­lu­mat­la­rı bu mən­bə­lər­dən əl­də et­mə­yi­miz müm­kün de­yil. Hz.İsa haq­qın­da doğ­ru mə­lu­mat əl­də edə bi­lə­cə­yi­miz ye­ga­nə mən­bə Al­la­hın qi­ya­mə­tə ki­mi qo­ru­ya­ca­ğı­nı vəd et­di­yi Qur’an­dır. Qur’an­da Hz.İsa­nın ana­dan ol­ma­sı, hə­ya­tı, bu müd­dət ər­zin­də qar­şı­sı­na çı­xan ha­di­sə­lər­dən nü­mu­nə­lər, ət­ra­fın­da­kı in­san­la­rın və­ziy­yə­ti və da­ha bir çox mə­sə­lə­lər­dən bəhs edi­lir. Hz.İsa­nın yə­hu­di­lər ara­sın­da ne­cə təb­li­ğat apar­ma­sı da bir çox nü­mu­nə ilə xə­bər ve­ri­lir. "Ali-İm­ran" su­rə­sin­də Rəb­bi­miz be­lə bu­yu­rur:

"Mən­dən əv­vəl gön­də­ril­miş Töv­ra­tı təs­diq edə­rək si­zə ha­ram edil­miş bə­zi şey­lə­ri ha­lal et­mək üçün gəl­dim və si­zə Rəb­bi­niz tə­rə­fin­dən bir mö­cü­zə gə­tir­dim. İn­di Al­lah­dan qor­xun və mə­nə ita­ət edin! Şüb­hə yox­dur ki, Al­lah mə­nim də Rəb­bim, si­zin də Rəb­bi­niz­dir. Elə isə Ona iba­dət edin! Bu­dur doğ­ru yol!" ("Ali-İm­ran" su­rə­si, 3/50-51).

Yə­hu­di­lə­rin ək­sə­riy­yə­ti Hz.İsa­nın bu də­və­ti­nə ca­vab ver­mə­miş, an­caq az say­da­kı hə­va­ri ona ta­be ol­muş­du. Qur’an­da bu sə­mi­mi ina­nan­la­rın var­lı­ğı be­lə bil­di­ri­lir:

"İsa on­la­rın küf­rü­nü hiss et­dik­də: "Al­lah yo­lun­da kim mə­nim kö­mək­çim ola­caq­dır?!" - de­yə so­ruş­du. Hə­va­ri­lər de­di­lər: "Bi­zik Al­la­hın kö­mək­çi­lə­ri! Biz Al­la­ha inan­dıq. Sən də təs­lim ol­du­ğu­mu­za şa­hid ol!" "Ey Rəb­bi­miz, na­zil et­di­yi­nə iman gə­tir­dik və pey­ğəm­bə­ri­nə ta­be ol­duq. Ar­tıq biz­lə­ri şa­hid olan­lar­la bir yer­də yaz!"" ("Ali-İm­ran" su­rə­si, 3/52-53).

Əh­di-Cə­di­də gö­rə, Hz.İsa ya­nın­da bu 12 tə­lə­bə­si ol­du­ğu hal­da Fə­ləs­ti­nin hər tə­rə­fi­ni gə­zib do­laş­mış­dı. İn­san­la­rı Al­la­ha iman gə­tir­mə­yə də­vət et­mək üçün et­di­yi bu sə­ya­hət za­ma­nı Al­la­hın ica­zə­si ilə müx­tə­lif mö­cü­zə­lər gös­tər­miş­di. Xəs­tə və şi­kəst in­san­la­rı, cü­zam xəs­tə­li­yi­nə tu­tu­lan­la­rı sa­ğalt­mış, ana­dan­gəl­mə kor­la­rın göz­lə­ri­ni aç­mış və ölü­lə­ri di­rilt­miş­di. Bu mö­cü­zə­lər Qur’an ayə­lə­rin­də be­lə xə­bər ve­ri­lir:

"...Mən hə­qi­qə­tən Rəb­bi­niz tə­rə­fin­dən mö­cü­zə ilə si­zə gəl­mi­şəm. Si­zin üçün pal­çıq­dan qu­şa bən­zər bir su­rət dü­zəl­dib ona üfü­rə­rəm, o da Al­la­hın iz­ni­lə quş olar. Ana­dan­gəl­mə kor­la­rı, cü­zam xəs­tə­li­yi­nə tu­tu­lan­la­rı sa­ğal­dar və Al­la­hın iz­ni­lə ölü­lə­ri di­ril­də­rəm. Mən ev­lə­ri­niz­də ye­di­yi­niz və yı­ğıb sax­la­dı­ğı­nız şey­lə­ri də si­zə xə­bər ve­rə­rəm. Əgər mö­min­si­niz­sə, bun­da bir də­lil var­dır" ("Ali-İm­ran" su­rə­si, 3/49).

"Xa­tır­la ki, o gün Al­lah be­lə bu­yu­ra­caq: "Ya Mər­yəm oğ­lu İsa! Sə­nə və ana­na ne­mə­ti­mi ya­dı­na sal. O za­man sə­ni mü­qəd­dəs ruh­la qüv­vət­lən­dir­miş­dim. Sən be­şik­də olan­da da, yet­kin ça­ğın­da da adam­lar­la da­nış­dır­dım. Sə­nə ki­ta­bı, hik­mə­ti, Töv­ra­tı və İn­ci­li öy­rət­miş­dim. O za­man sən Mə­nim iz­nim­lə pal­çıq­dan qu­şa bən­zər bir şey dü­zəl­dib ona üfü­rür­dün, o da Mə­nim iz­nim­lə quş olur­du. Sən Mə­nim iz­nim­lə ana­dan­gəl­mə ko­ra və cü­zam­lı xəs­tə­yə şə­fa ve­rir və Mə­nim iz­nim­lə ölü­lə­ri di­ril­dir­din. Sən İs­rai­lo­ğul­la­rı­nın ya­nı­na açıq mö­cü­zə­lər­lə gəl­di­yin za­man Mən sən­dən dəf et­miş­dim. On­lar­dan küf­rə ba­tan­lar isə be­lə de­miş­di­lər: "Bu, açıq-ay­dın sehr­dən baş­qa bir şey de­yil­dir!"" ("Mai­də" su­rə­si, 5/110).

Hz.İsa bö­yük mö­cü­zə­lər gös­tər­miş, in­san­lar onun gös­tər­di­yi bu mö­cü­zə­lər­dən çox tə­sir­lən­miş­di­lər. An­caq Hz.İsa hə­mi­şə bu mö­cü­zə­lə­rin Al­la­hın ica­zə­si ilə ger­çək­ləş­di­yi­ni bil­dir­miş, İn­cil açıq­la­ma­la­rın­da isə sa­ğalt­dı­ğı in­san­la­ra tez-tez "ima­nın sə­ni xi­las et­di" de­miş­di. Mat­ta İn­ci­li­nə gö­rə, xalq da Hz.İsa­nın mö­cü­zə­lə­ri qar­şı­sın­da Al­la­hı ucalt­mış­dı:

"İsa ora­dan çı­xıb Qa­li­le­ya gö­lü ya­xın­lı­ğı­na gəl­di və da­ğın ba­şı­na çı­xıb ora­da otur­du. Onun ya­nı­na bö­yük bir iz­di­ham gəl­di və ara­la­rın­da to­pal­lar, kor­lar, dil­siz­lər, ço­laq­lar və da­ha baş­qa bir çox­la­rı var idi. On­la­rı İsa­nın ayaq­la­rı­nın ya­nı­na qoy­du­lar və İsa on­la­rı sa­ğalt­dı. Dil­si­zi da­nı­şan, ço­la­ğı sağ­lam, ko­ru gö­rən və to­pa­lı ye­ri­yən gör­dü­yü za­man xalq tə­əc­cüb­lən­di və İs­rai­lin Al­la­hı­na həmd et­di" ("Mat­ta", 15/29-31).

Get­dik­cə ço­xa­lan ma­neə­lə­rə bax­ma­ya­raq xü­su­si­lə də təz­yiq və zülm al­tın­da ya­şa­yan xal­qın ara­sın­da Hz.İsa­ya ina­nan­la­rın sa­yı art­ma­ğa baş­la­mış­dı. Bu dövr­də Hz.İsa və hə­va­ri­lə­ri bü­tün ət­raf qə­sə­bə və şə­hər­lə­ri gəz­miş­di. Bu ara­da ra­hib­lər və mir­zə­lər (ka­tib­lər) il­lər­dir da­vam et­dir­dik­lə­ri ənə­nə­lə­ri­nin ba­til yön­lə­ri­ni on­la­ra bil­di­rən, qur­duq­la­rı sis­tem­də­ki səhv­lə­ri­ni de­yən, on­la­rı an­caq Al­la­ha iman gə­ti­rib Al­lah üçün ya­şa­ma­ğa də­vət edən Hz.İsa­ya qar­şı tə­lə­lər qur­ma­ğa baş­la­mış­dı­lar ("Lu­ka" İn­ci­li, 22/1-2; "Yəh­ya" İn­ci­li, 11/48).

Qur’an­da Hz.İsa­nın Al­la­hın dər­ga­hı­na qal­dı­rıl­dı­ğı və ona ox­şar bir nə­fə­rin İsa zənn edi­lə­rək öl­dü­rül­dü­yü xə­bər ve­ri­lir. Hz.İsa bü­tün pey­ğəm­bər­lə­rin et­di­yi ki­mi xal­qı­nı Al­la­ha iman gə­tir­mə­yə, kö­nül­dən təs­lim olub Al­la­hın ra­zı­lı­ğı­nı qa­zan­maq üçün ya­şa­ma­ğa, gü­nah­lar­dan və pis­lik­lər­dən çə­kin­mə­yə, yax­şı iş­lər gör­mə­yə də­vət et­miş­di. On­la­ra dün­ya hə­ya­tı­nın mü­vəq­qə­ti ol­du­ğu­nu və ölü­mün ya­xın­lı­ğı­nı xa­tır­lat­mış, axi­rət gü­nün­də hər in­sa­nın bü­tün et­dik­lə­ri ilə sor­ğu-sua­la çə­ki­lə­cə­yi­ni bil­dir­miş­di. İn­san­la­rı an­caq Al­la­ha iba­dət et­mə­yə və an­caq Al­lah­dan qor­xub çə­kin­mə­yə ça­ğır­mış­dı. İn­cil­də də bu mə­sə­lə ilə bağ­lı çox­say­lı nə­si­hət­lə­rə və ib­rə­ta­miz he­ka­yə­lə­rə rast gəl­mək müm­kün­dür. Hz.İsa İn­cil­də qeyd edi­lən ifa­də ilə de­sək, "ima­nı qıt olan­la­ra" nə­si­hət­lər ve­rir, in­san­la­ra "Al­la­hın ha­ki­miy­yə­ti­nin" ya­xın ol­du­ğu­nu müY­də­lə­yir və on­la­rı Al­lah­dan ba­ğış­lan­ma is­tə­mə­yə də­vət edir. Bu ha­ki­miy­yət yə­hu­di­lə­rin Mə­si­hin gəl­mə­si ilə bir­lik­də xi­las ola­caq­la­rı­na ümid et­dik­lə­ri və İs­ra­il oğul­la­rı­nın ima­nı­na və qur­tu­lu­şu­na sə­bəb ol­ma­sı­nı göz­lə­dik­lə­ri ha­ki­miy­yət­dir.

Hz.İsa Hz.Mu­sa şə­riə­ti­nə, yə­ni hə­qi­qi Töv­ra­tın hökm­lə­ri­nə bağ­lı qal­mış və yə­hu­di­lə­ri də bu hökm­lər­dən uzaq­laş­dıq­la­rı və ya bu hökm­lə­ri qey­ri-sə­mi­mi şə­kil­də, özü­nü gös­tər­mək məq­sə­di ilə tət­biq et­dik­lə­ri üçün tən­beh et­miş­di. Əh­di-Cə­di­də gö­rə, ona qar­şı gə­lən yə­hu­di­lə­rə "Mu­sa­ya iman gə­tir­səy­di­niz, mə­nə də iman gə­ti­rər­di­niz. Çün­ki o, mə­nim haq­qım­da yaz­mış­dır" ("Yəh­ya" İn­ci­li, 5/46) de­miş­di. Hz.İsa in­san­la­rı Töv­ra­ta qa­yıt­ma­ğa də­vət et­miş­di. Mat­ta İn­ci­lin­də Hz.İsa­nın "Mü­qəd­dəs Qa­nun"a, yə­ni Hz.Mu­sa­nın şə­riə­ti­nə ta­be ol­maq üçün ver­di­yi bir əmr be­lə qeyd edi­lir:

"...Mən poz­maq üçün yox, ic­ra et­mək üçün gəl­dim..." ("Mat­ta" İn­ci­li, 5/17).

"Be­lə­lik­lə, bu ən ki­çik əmr­lər­dən bi­ri­ni kim po­zar­sa və be­lə et­mə­yi in­san­la­ra öy­rə­dər­sə, Sə­ma­vi Səl­tə­nət­də o, ən ki­çik ad­la­na­caq­dır və on­la­ra kim əməl edər və öy­rə­dər­sə, Sə­ma­vi Səl­tə­nət­də bö­yük ad­la­na­caq­dır" ("Mat­ta" İn­ci­li, 5/19).

Qur’an­da da Hz.İsa üçün be­lə xə­bər ve­ri­lir:

"Mən­dən əv­vəl gön­də­ril­miş Töv­ra­tı təs­diq edə­rək si­zə ha­ram edil­miş bə­zi şey­lə­ri ha­lal et­mək üçün gəl­dim və si­zə Rəb­bi­niz tə­rə­fin­dən bir mö­cü­zə gə­tir­dim. İn­di Al­lah­dan qor­xun və mə­nə ita­ət edin!" ("Ali-İm­ran" su­rə­si, 3/50).

Hz.İsa­nın mü­ba­ri­zə­si

Hz.İsa­nın gəl­di­yi dövr­də yə­hu­di cə­miy­yə­tin­də di­ni in­san­la­ra fərq­li şə­kil­lər­də çat­dı­ran çox say­da məz­həb var idi. Al­la­hın Hz.Mu­sa­ya vəhy et­di­yi haqq din­dən uzaq­la­şıl­mış, ba­til ənə­nə­lər və az­ğın inanc­lar mey­da­na çı­xa­rıl­mış­dı. Bun­la­ra əla­və ola­raq da büt­pə­rəst El­lin mə­də­niy­yə­ti in­san­lar ara­sın­da ya­yı­lır və onun rəğ­bət­lə qar­şı­lan­ma­sı­na səy edi­lir­di. Bu mə­də­niy­yə­tin tə­si­ri al­tın­da­kı bə­zi yə­hu­di məz­həb­lə­ri isə sa­hib ol­duq­la­rı töv­hid inan­cı­nın ye­ri­nə bu az­ğın an­la­yı­şın rəmz­lə­ri­ni, hey­kəl­lə­ri­ni qoy­ma­ğa baş­la­mış­dı­lar.

Xa­os və qar­ma­qa­rı­şıq­lıq için­də­ki cə­miy­yə­tə hi­da­yət rəh­bə­ri ola­raq gön­də­ri­lən Hz.İsa on­la­rın ara­la­rın­da ol­du­ğu müd­dət ər­zin­də çox müx­tə­lif cə­miy­yət­lər­lə mü­ba­ri­zə apar­mış­dı. Qur’an ayə­lə­rin­dən Hz.İsa­nın din­lə­ri mə­sə­lə­sin­də ix­ti­laf edən­lə­rə yol gös­tər­di­yi ay­dın olur. İn­cil­də qeyd edi­lən bə­zi ifa­də­lər­dən də Hz.İsa­nın xü­su­si­lə sax­ta din adam­la­rı­nı, Al­la­ha şə­rik qo­şan müş­rik qrup­la­rı, din­dar ki­mi gö­rü­nə­rək xal­qı al­da­dan­la­rı əməl­lə­rin­dən əl çək­mə­yə, sə­mi­mi şə­kil­də Al­la­ha iman gə­tir­mə­yə də­vət et­di­yi ay­dın olur. İn­cil­də tez-tez bəhs edi­lən iki qru­pu - fə­ri­sey­lə­ri və sad­du­ki­lə­ri bu­na mi­sal gös­tə­rə bi­lə­rik. Müx­tə­lif mə­sə­lə­lər­də də­rin ix­ti­laf­da olan bu iki qru­pun bə­zi mən­sub­la­rı­nın müş­tə­rək cə­hət­lə­ri isə Al­la­hın Hz.İsa­nın va­si­lə­si­lə in­san­la­ra gön­dər­di­yi vəhy­dən möh­kəm­cə na­ra­hat ol­ma­la­rı­dır. Çün­ki Hz.İsa­nın təb­liğ et­di­yi haqq di­nə gö­rə, həm mad­diy­yat­çı bir dün­ya­gö­rü­şü­nə sa­hib olan sad­du­ki­lər, həm də sə­mi­miy­yə­ti­ni iti­rə­rək üz­də gö­rü­nən­lə­rə və xu­ra­fat­la­ra yö­nə­lən fə­ri­sey­lər səhv yol­da idi. Bu qrup­lar için­də ol­duq­la­rı və­ziy­yə­ti ba­şa dü­şən­də Hz.İsa­ya qar­şı cəb­hə aç­mış­dı­lar. Al­lah Qur’an­da be­lə bil­di­rir:

"İsa aş­kar mö­cü­zə­lər­lə gəl­di­yi za­man de­di: "Hə­qi­qə­tən mən si­zə hik­mət­lə, həm də ix­ti­laf­da ol­du­ğu­nuz bə­zi şey­lə­ri izah et­mək üçün gəl­mi­şəm. Al­lah­dan qor­xun və mə­nə ita­ət edin!" ("Zux­ruf" su­rə­si, 63).

Həm fə­ri­sey­lər, həm də sad­du­ki­lər möv­cud sis­tem­dən mən­fə­ət gö­tü­rür, bu­na gö­rə də Hz.İsa­ya ita­ət et­mir­di­lər. On­lar yə­hu­di cə­miy­yə­tin­də bö­yük bir nü­fuz sa­hi­bi sa­yı­lır, din ada­mı ki­mi hər kəs­dən bö­yük hör­mət gö­rür­dü­lər. Ya­rat­dıq­la­rı sax­ta din on­la­ra sta­tus, hət­ta pul qa­zan­dı­ran bir qu­rum ha­lı­na gəl­miş­di. Öl­kə­ni ida­rə edən Ro­ma va­li­si ilə də sıx əmək­daş­lıq edir­di­lər. Xü­su­si­lə də sad­du­ki­lər Ro­ma ilə İs­ra­il xal­qı ara­sın­da­kı mən­fi mü­na­si­bət­lə­ri ara­dan qal­dı­rır və bu­nun əvə­zin­də Ro­ma­nın on­la­ra gös­tər­di­yi ay­rı-seç­ki­lik­dən is­ti­fa­də edir­di­lər. Bu şərt­lər nə­zə­rə alı­nan­da Hz.İsa­nın təb­li­ği­nin bu din adam­la­rı­nı ni­yə na­ra­hat et­di­yi­ni ba­şa düş­mək çox asan­dır. Çün­ki Hz.İsa bü­tün pey­ğəm­bər­lər ki­mi po­zu­lan, hər cür əx­laq­sız­lı­ğı ha­lal qə­bul edən "möv­cud sis­tem"i hə­dəf seç­miş­di. Hz.İsa on­la­rın yol ver­di­yi bü­tün əda­lət­siz­lik­lər­dən, haq­sız­lıq­lar­dan, əx­laq­sız­lıq­lar­dan və büt­pə­rəst din­lə­rin­dən əl çək­mə­si­ni, an­caq Al­lah üçün ya­şa­ma­sı­nı is­tə­yir­di. O, in­san­la­ra Al­lah qor­xu­su­nu, Al­la­hı sev­mə­yi, Al­la­ha təs­lim ol­ma­ğı nə­si­hət edir­di. Düz­gün ol­ma­yan qay­da­lar­dan, mən­fi əməl­lər­dən uzaq­laş­ma­la­rı­nın, an­caq Al­la­ha iba­dət edib hər iş­də Al­la­ha yö­nəl­mə­lə­ri­nin va­cib­li­yi­ni bil­di­rir­di. Gös­tər­di­yi mö­cü­zə­lər onun Al­la­hın se­çib bə­yən­di­yi, elm və qüv­vət ki­mi dəs­tək­lə­di­yi çox qiy­mət­li bir pey­ğəm­bər ol­du­ğu­nu açıq şə­kil­də or­ta­ya qo­yur­du. Onun iman də­rin­li­yi, yük­sək əx­la­qı, üs­tün qav­ra­yı­şı və hik­mət­li açıq­la­ma­la­rı in­san­lar­da bö­yük hey­ran­lıq ya­ra­dır­dı.

Əh­di-Cə­di­də gö­rə, Hz.İsa təb­li­ğat apa­rar­kən bir tə­rəf­dən də ağır zül­mə mə­ruz qa­lan xal­qa qur­tu­lu­şun ya­xın­laş­dı­ğı­nı, ya­xın­da Al­la­hın ha­ki­miy­yə­ti­nin qu­ru­la­ca­ğı­nı söy­lə­yə­rək on­la­rın için­də­ki inan­cı can­lan­dır­mış­dı. Bu za­man Hz.İsa­nın Hz.Da­vu­dun nəs­lin­dən gəl­di­yi xə­bə­ri də xalq ara­sın­da ge­niş ya­yıl­mış və onun göz­lə­ni­lən Mə­sih ol­du­ğu inan­cı dal­ğa-dal­ğa ya­yıl­mış­dı (Mat­ta İn­ci­li, 9/28-35). Bü­tün bun­lar da möv­cud sis­tem­dən mən­fə­ət gö­tü­rən sax­ta­kar din adam­la­rı­nı və Ro­ma­nın gə­tir­di­yi büt­pə­rəst mə­də­niy­yə­ti qə­bul edən­lə­ri na­ra­hat edir­di.

Əh­di-Cə­di­də gö­rə, bu dai­rə­lər Hz.İsa­nın təb­li­ği­ni tə­sir­siz ha­la gə­ti­rə bil­mək üçün hər für­sə­ti də­yər­lən­dir­miş, an­caq hər də­fə məğ­lub ol­muş­du­lar. Hz.İsa­nın on­la­rın id­dia­la­rı­nı ta­ma­mi­lə dar­ma­da­ğın edən ca­vab­lar və hik­mət­li izah­lar ver­mə­si din adam­la­rı­nı çox na­ra­hat et­miş­di. On­la­rı tə­lə qur­ma­ğa va­dar edən sə­bəb­lər­dən bi­ri də Hz.İsa­nın on­lar haq­qın­da bəhs et­dik­lə­ri ol­muş­du. Lu­ka İn­ci­li­nə gö­rə, Hz.İsa xal­qın qar­şı­sın­da on­la­rın sax­ta­kar­lıq­la­rı­nı bu cür açıq­la­mış­dı:

"Din alim­lə­rin­dən özü­nü­zü göz­lə­yin! On­lar uzun pal­tar­lar­da gəz­mə­yi, mey­dan­lar­da sa­lam al­ma­ğı, si­na­qoq­lar­da baş kür­sü­lə­ri və zi­ya­fət­lər­də yu­xa­rı yer­lə­ri tut­ma­ğı se­vir­lər. On­lar dul qa­dın­la­rın ev­lə­ri­ni ta­la­yar və ri­ya­kar­ca­sı­na uzun-uza­dı dua­lar edər­lər. Bun­lar da­ha ağır məh­ku­miy­yə­tə uğ­ra­ya­caq­lar" ("Lu­ka" İn­ci­li, 20/46-47).

Bə­zi yə­hu­di din adam­la­rı Töv­rat hökm­lə­ri­ni də­yiş­dir­miş, şəx­si mən­fə­ət­lə­ri­nə uy­ğun ye­ni hökm­lər əla­və et­miş­di­lər. Hz.İsa yə­hu­di xal­qı­na ver­di­yi nə­si­hət­lər­lə bu sax­ta hökm­lə­ri ara­dan qal­dı­rır­dı. Hz.İsa­nın tə­miz­lə­mə­yə ça­lış­dı­ğı şey Hz.Mu­sa­nın gə­tir­di­yi qa­da­ğa­la­rın üs­tü­nü ör­tən ba­til ənə­nə­lər, xu­ra­fat­lar, in­san­la­rın or­ta­ya at­dı­ğı qa­da­ğa­lar idi. Mark İn­ci­li­nə gö­rə, Hz.İsa fə­ri­sey­lər­lə da­nı­şar­kən on­la­rı xü­su­si­lə bu yön­dən tən­beh et­miş­di:

"İsa on­la­ra (fə­ri­sey­lə­rə və din adam­la­rı­na) be­lə ca­vab ver­di: ...Siz Al­la­hın əm­ri­ni atıb in­san ənə­nə­si­nə ria­yət edir­si­niz... Be­lə­lik­lə, siz nə­sil­dən-nəs­lə ke­çən öz ənə­nə­niz­lə Al­la­hın sö­zü­nü tə­sir­siz edir və bu­na ox­şar çox şey­lər edir­si­niz" ("Mark" İn­ci­li, 7/6-13).

Fə­ri­sey­lər qa­zanc­la­rı­nın on­da bir his­sə­si­ni Al­la­ha nə­zir ver­mə­li ol­duq­la­rı­na ina­nır və bu qay­da­ya da ta­be olur­du­lar. An­caq bu­nu bir iba­dət­dən da­ha çox ənə­nə ha­lı­na gə­tir­miş­di­lər. Lu­ka İn­ci­li­nə gö­rə, Hz.İsa on­la­ra be­lə xə­bər­dar­lıq et­miş­di:

"Am­ma vay ha­lı­nı­za, fə­ri­sey­lər! Çün­ki na­nə, sə­də­fo­tu və hər cür gö­yər­ti­nin on­da bi­ri­ni ve­rir­si­niz, am­ma əda­lə­tə və Al­la­hın mə­həb­bə­ti­nə qay­ğı­sız­lıq gös­tə­rir­si­niz. On­da bir his­sə­ni ver­mə­yi eh­mal et­mə­dən əsas bun­la­rı tət­biq et­mə­li idi­niz. Vay ha­lı­nı­za, fə­ri­sey­lər! Çün­ki si­na­qoq­lar­da baş kür­sü­də otur­ma­ğı və ba­zar mey­dan­la­rın­da sa­lam al­ma­ğı se­vir­si­niz. Vay ha­lı­nı­za! Çün­ki it­miş qə­bir­lər ki­mi­si­niz ki, in­san­lar bil­mə­dən üs­tü­nüz­dən ke­çər­lər" ("Lu­ka" İn­ci­li, 11/42-44).

"Vay si­zin də ha­lı­nı­za, Qa­nun alim­lə­ri! Çün­ki siz adam­la­rın boy­nu­na çə­tin da­şı­na bi­lən yük­lər qo­yur, özü­nüz isə bir bar­ma­ğı­nız ilə də ol­sa, o yük­lə­rə to­xun­mur­su­nuz" ("Lu­ka" İn­ci­li, 11/46).

"Vay ha­lı­nı­za, Qa­nun alim­lə­ri! Çün­ki elm qa­pı­sı­nın aça­rı­nı siz gö­tür­dü­nüz; nə özü­nüz gir­di­niz, nə də gir­mək is­tə­yən­lə­rə im­kan ver­di­niz" ("Lu­ka" İn­ci­li, 11/52).

Bu cür xə­bər­dar­lıq­lar və et­dik­lə­ri əx­laq­sız­lıq­la­rın bir-bir or­ta­ya çı­xa­rıl­ma­sı din adam­la­rı­nın Hz.İsa­ya olan düş­mən­çi­lik­lə­ri­ni da­ha da ar­tır­mış­dı. Həm­çi­nin Lu­ka İn­ci­li­nə gö­rə, Hz.İsa­nın yu­xa­rı­da­kı söz­lə­rin­dən son­ra sax­ta din alim­lə­ri ilə fə­ri­sey­lər onu tə­lə­yə sal­maq üçün für­sət ax­tar­ma­ğa baş­la­mış­dı­lar ("Lu­ka" İn­ci­li, 11/53-54).

Qur’an­da bil­di­ril­di­yi ki­mi, Hz.İsa İs­ra­il oğul­la­rı­nı Al­la­ha kö­nül­dən iman gə­tir­mə­yə və Hz.Mu­sa­nın gə­tir­di­yi şə­riə­tə ge­ri qa­yıt­ma­ğa də­vət et­miş­di. Hz.İsa­nın yə­hu­di­lər haq­qın­da Töv­ra­tın "İşa­ya" ki­ta­bın­dan gö­tü­rə­rək de­di­yi aşa­ğı­da­kı söz­lər də Qur’an­da in­kar­çı­lar üçün bil­dir­di­yi "...On­la­rın qəlb­lə­ri var­dır, la­kin onun­la an­la­maz­lar. On­la­rın göz­lə­ri var­dır, la­kin onun­la gör­məz­lər. On­la­rın qu­laq­la­rı var­dır, la­kin onun­la eşit­məz­lər..." ("Əraf" su­rə­si, 7/179) ayə­si ilə bö­yük bir bən­zər­lik gös­tə­rir:

"Qu­laq­la­rı­nız­la eşi­də­cək­si­niz, am­ma ba­şa düş­mə­yə­cək­si­niz. Göz­lə­ri­niz­lə ba­xa­caq­sı­nız, la­kin gör­mə­yə­cək­si­niz. Çün­ki bu xal­qın ürə­yi ko­bud­la­şıb, qu­laq­la­rı ilə ağır eşi­dir­lər. Göz­lə­ri­ni yum­muş­lar ki, göz­lə­ri ilə gör­mə­sin­lər, qu­laq­la­rı ilə eşit­mə­sin­lər. Ürək­lə­ri ilə an­la­ma­sın­lar və mü­ra­ci­ət et­mə­sin­lər ki, on­la­ra şə­fa ve­rim" ("Mat­ta" İn­ci­li, 13/14-15).

Pey­ğəm­bər­lər Al­la­hın on­la­ra ver­di­yi və­zi­fə­lə­ri ən gö­zəl şə­kil­də ye­ri­nə ye­tir­miş, in­san­la­rı hi­da­yət yo­lu­na də­vət et­mək üçün əl­lə­rin­də­ki im­kan­lar­dan və bü­tün güc­lə­rin­dən axı­ra ki­mi is­ti­fa­də et­miş­di­lər. Hz.İsa da ona qu­ru­lan bü­tün tə­lə­lə­ri, atı­lan böh­tan­la­rı və təş­kil edi­lən hü­cum­la­rı çox bö­yük bir səbr­lə qar­şı­la­mış və Al­la­ha tə­vək­kül edib təb­li­ğat apar­maq­da da­vam et­miş­di. O, ya­nın­da kö­mək­çi­lə­ri­nin sa­yı­nın az ol­ma­sı­na bax­ma­ya­raq hə­mi­şə qa­lib gə­lən tə­rəf ol­muş­du. Bu təb­liğ za­ma­nı di­ni əs­li­nə qay­ta­ra bil­mək, onu xu­ra­fat­lar­dan və ba­til qay­da­lar­dan tə­miz­lə­mək üçün müx­tə­lif üsul­lar­dan is­ti­fa­də et­miş­di. Rəb­bi­mi­zin ona bəxş et­di­yi üs­tün qav­ra­yış və hik­mət sa­yə­sin­də İs­ra­il oğul­la­rı­na qar­şı çox tə­sir­li çı­xış­lar et­miş, hik­mət­li nü­mu­nə­lər ver­miş­di.

Nə­ti­cə ola­raq de­yə bi­lə­rik ki, Hz.İsa in­san­la­rı an­caq Al­la­ha iman gə­tir­mə­yə də­vət et­miş, din əx­la­qı­nın ha­kim ola­ca­ğı­nı müY­də­lə­miş, ba­til inanc­lar­la, xu­ra­fat­lar­la və büt­pə­rəst­lər­lə mü­ba­ri­zə apar­mış, dün­ya­nın bir im­ta­han ye­ri ol­du­ğu­nu mi­sal­lar­la açıq­la­mış, xal­qın yan­lış əx­laq an­la­yı­şı­nı dü­zəlt­mək üçün bö­yük səy gös­tər­miş, üs­tün əx­la­qı ilə də ət­ra­fın­da­kı in­san­la­ra ən gö­zəl nü­mu­nə ol­muş­du. An­caq bü­tün bu fəa­liy­yə­ti düş­mən­lə­ri­nin da­ha qə­ti hə­rə­kət­lə­rə əl at­ma­sı­na, onu öl­dür­mək üçün bö­yük tə­lə qu­ma­sı­na sə­bəb ol­muş­du.

Hz.İsa­nın üs­tün əx­la­qi xü­su­siy­yət­lə­ri

Pey­ğəm­bə­ri­mi­zin (s.ə.v.) hə­dis­lə­rin­də Hz.İsa ilə bağ­lı çox mü­hüm xə­bər­lər ve­ril­miş­dir. Hə­dis­lər­də bu mü­ba­rək in­sa­nın za­hi­ri gö­rü­nü­şü haq­qın­da da bə­zi mə­lu­mat­lar var. Hə­dis­lə­rə gö­rə, Hz.İsa or­ta boy­lu, qır­mı­zı­ya ça­lan ağ bə­dən­li, düz saç­lı, föv­qə­la­də gö­zəl­li­yə ma­lik bir in­san idi. Uzat­dı­ğı saç­la­rı kü­rək­lə­ri­nin ara­sı­na ça­tar­dı. Yun pal­tar və ağac qa­bı­ğın­dan ha­zır­lan­mış san­dal ge­yi­nər­di. Hz.İsa dün­ya­dan üz dön­də­rər, axi­rə­ti is­tə­yər və vax­tı­nı Al­la­ha iba­dət et­mək­lə ke­çi­rər­di (M.Asım Köksal, «Peyğəmbərlər Tarixi», səh. 334, 335).

Onu gö­rən hər bir in­sa­nın hey­ran qa­la­ca­ğı gö­zəl­lik­də olan bu mü­ba­rək in­san bə­zi hə­dis­lər­də be­lə tə­rif edi­lir:

"Mən bu ge­cə yu­xu­da Kə­bə­də ol­du­ğu­mu gör­düm. Qə­fil­dən əs­mər bir in­san gör­düm. Elə bil o əs­mər in­san­lar­dan gö­rü­nən­lə­rin ən gö­zə­li, ba­şı­nın sa­çı iki kü­rə­yi­nin ara­sı­na tö­kü­lür­dü. Da­ran­mış və tə­miz­lən­miş­di, ba­şın­dan su axır­dı. İki əli­ni iki in­sa­nın kü­rə­yi­nə qo­ya­raq Bey­ti tə­vaf edir­di. "Bu kim­dir" - de­yə so­ruş­dum. On­lar: "Bu, Mər­yə­min oğ­lu Mə­sih­dir" - de­di­lər. "...Elə isə onu gö­rən­də ta­nı­ya­caq­sı­nız. O, or­ta boy­lu, ağ və pəm­bə bə­dən­li bir in­san olub sa­rı rəng­li pal­tar­da ola­caq­dır..." (Məvdudi, «Tarix bo­yun­ca tövhid mübarizəsi və Hz.Peyğəmbər», I cild, səh. 377-383).

Al­la­hın se­çib gön­dər­di­yi bir pey­ğəm­bər olan Hz.İsa­da da bü­tün üs­tün əx­la­qi xü­su­siy­yət­lər ən gö­zəl şə­kil­də tə­za­hür et­miş­dir. Onu baş­qa in­san­lar­dan fərq­lən­di­rən əsas xü­su­siy­yət­lər­dən bi­ri in­san­la­rın gö­rən ki­mi tə­sir­lə­nə­cə­yi yük­sək əx­la­qı və şəx­siy­yə­ti­dir. Hz.İsa Al­la­ha olan gü­və­ni, tə­vək­kü­lü və ima­nı ilə çox ira­də­li, cə­sa­rət­li, cə­miy­yə­tin tə­si­ri­nə düş­mə­yən, ək­si­nə, baş­qa­la­rı­na tə­sir edən güc­lü bir in­san­dır. Həm­çi­nin bü­tün pey­ğəm­bər­lə­rin ma­lik ol­du­ğu bu üs­tün­lük ayə­lər­də be­lə bil­di­ri­lir:

"Bu, bi­zim İb­ra­hi­mə öz tay­fa­sı­na qar­şı ver­di­yi­miz də­lil­dir. Biz is­tə­di­yi­miz şəx­si də­rə­cə-də­rə­cə yük­səl­də­rik... Biz İs­ha­qı və Yə­qu­bu ona əta et­dik. On­la­rın hər bi­ri­ni hi­da­yə­tə çat­dır­dıq. Bun­dan əv­vəl Nu­hu və onun nəs­lin­dən olan Da­vu­du, Sü­ley­ma­nı, Əy­yu­bu, Yu­si­fi, Mu­sa­nı və Ha­ru­nu da hi­da­yə­tə qo­vuş­dur­muş­duq. Biz yax­şı iş gö­rən­lə­ri be­lə mü­ka­fat­lan­dı­rı­rıq. Zə­kə­riy­yə­ni, Yəh­ya­nı, İsa­nı, İl­ya­sı da hi­da­yə­tə çat­dır­dıq. On­la­rın ha­mı­sı əmə­li­sa­leh­lər­dən idi. Biz həm­çi­nin İs­mai­li, Əl­yə­səi, Yu­ni­si və Lu­tu da aləm­lər­dən üs­tün tut­duq. Biz on­la­rın ata­la­rın­dan, nə­sil­lə­rin­dən və qar­daş­la­rın­dan da on­la­rı seç­dik və düz yo­la yö­nəlt­dik. Bu, Al­la­hın haqq yo­lu­dur. Bən­də­lə­rin­dən is­tə­di­yi­ni ona yö­nəl­dir..." ("Ənam" su­rə­si, 6/83-88).

Bü­tün pey­ğəm­bər­lər ki­mi Hz.İsa da əda­lət­dən ay­rıl­ma­yan, tə­va­zö­kar, şəf­qət­li, sə­mi­mi, dü­rüst, fə­da­kar bir in­san ki­mi Al­la­hın seç­di­yi pey­ğəm­bər­lər­dən idi. Bir ayə­də Al­lah Hz.İsa üçün be­lə bu­yu­rur:

"Bu pey­ğəm­bər­lə­rin bə­zi­si­ni di­gə­rin­dən üs­tün et­dik. Al­lah bun­lar­dan bə­zi­si ilə da­nış­mış, bə­zi­si­nin isə də­rə­cə­lə­ri­ni yük­səlt­miş­dir. Mər­yəm oğ­lu İsa­ya açıq mö­cü­zə­lər ver­dik və onu mü­qəd­dəs ruh­la qüv­vət­lən­dir­dik..." ("Bə­qə­rə" su­rə­si, 2/253).

Hz.İsa­nın hə­ya­tı­na nə­zər sa­lan­da onun bu üs­tün əx­la­qi xü­su­siy­yət­lə­ri­ni gör­mək olar. Hz.İsa hər şey­dən əv­vəl di­ni in­san­la­ra çat­dı­ran bir hi­da­yət rəh­bə­ri idi. O, həm Al­la­hın bü­tün əmr və töv­si­yə­lə­ri­nə ən çox ria­yət edən, həm də ən düz­gü­nü­nü an­la­da­raq xal­qı xu­ra­fat­lar­dan uzaq­laş­dı­ran bir yol­gös­tə­rən­dir. Hz.İsa­nın Al­la­hın gös­tər­di­yi iba­dət­lə­ri və di­gər əx­la­qi xü­su­siy­yət­lə­ri həs­sas­lıq­la tət­biq et­mə­si Qur’an­da be­lə bil­di­ri­lir:

"De­di: "Mən hə­qi­qə­tən Al­la­hın qu­lu­yam. O, mə­nə ki­tab ver­di, özü­mü də pey­ğəm­bər et­di. O, ha­ra­da olu­ram­sa olum, mə­ni mü­ba­rək et­di və mə­nə di­ri ol­duq­ca - na­maz qı­lıb zə­kat ver­mə­yi töv­si­yə bu­yur­du. Ana­ma ita­ət et­mə­yi də..." ("Mər­yəm" su­rə­si, 19/30-32).

Hz.İsa yer üzün­də ol­du­ğu müd­dət ər­zin­də düz­gü­nü səhv­dən ayır­maq, hik­mət­li və tə­sir­li söz söy­lə­mək ki­mi xü­su­siy­yət­lə­ri ən gö­zəl nü­mu­nə­lər­lə or­ta­ya qoy­muş­du. Düş­mən­lə­ri­nin onu al­çalt­maq üçün mən­fi məq­səd­lə so­ruş­duq­la­rı su­al­la­ra ən hik­mət­li və ən mən­tiq­li ca­vab­lar ver­miş, bir nü­mu­nə ilə düş­mən­lə­ri­nin bü­tün səy­lə­ri­ni pu­ça çı­xar­mış­dı. Hz.İsa xal­qı­nın ona qar­şı rəf­ta­rı­nın mü­qa­bi­lin­də hə­mi­şə tə­vək­kül­lü ol­muş, Al­la­ha olan güc­lü ima­nı və sə­mi­miy­yə­ti ona güc ver­miş, Al­la­hın var­lı­ğı­nı ən tə­sir­li yol­lar­la izah et­miş­di.

Hz.İsa baş­qa pey­ğəm­bər­lər ki­mi təb­li­ğin­də di­ni in­san­la­ra açıq, sə­lis və xal­qın ba­şa dü­şə­cə­yi şə­kil­də çat­dır­mış­dı. Ver­di­yi hik­mət­li töv­si­yə və nü­mu­nə­lər in­san­la­rın vic­da­nı­na tə­sir et­miş, on­la­rı fi­kir­ləş­mə­yə, Al­la­hın ra­zı ola­ca­ğı ki­mi dav­ran­ma­ğa təş­viq et­miş­di. Hz.İsa­nın təb­li­ğin­dən onun Al­la­ha olan sev­gi­si, coş­ğu­lu ima­nı və Al­la­hın əmr­lə­ri­ni ye­ri­nə ye­tir­mək işin­də­ki təb­liğ üsu­lu onun Al­la­hın se­çib bə­yən­di­yi və in­san­lar­dan üs­tün et­di­yi mü­qəd­dəs bir in­san ol­du­ğu­nu bi­zə ən gö­zəl şə­kil­də gös­tə­rir.

Hz.İsa­nın təb­li­ği

Dün­ya­ya gə­lən­dən Al­la­hın ya­nı­na yük­səl­di­lə­nə ki­mi bü­tün hə­ya­tı mö­cü­zə­lər­lə do­lu olan Hz.İsa­nın ya­şa­dı­ğı və Al­la­hın ica­zə­si ilə gös­tər­di­yi mö­cü­zə­lər Qur’an­da be­lə xə­bər ve­ri­lir:

"Xa­tır­la ki, o gün Al­lah be­lə bu­yu­ra­caq: "Ya Mər­yəm oğ­lu İsa! Sə­nə və ana­na ne­mə­ti­mi ya­dı­na sal. O za­man sə­ni mü­qəd­dəs ruh­la qüv­vət­lən­dir­miş­dim. Sən be­şik­də olan­da da, yet­kin ça­ğın­da da adam­lar­la da­nış­dır­dım. Sə­nə ki­ta­bı, hik­mə­ti, Töv­ra­tı və İn­ci­li öy­rət­dim..."" ("Mai­də" su­rə­si, 5/110).

"Və onu İs­ra­il öv­la­dı­na pey­ğəm­bər gön­də­rə­cək: "Mən hə­qi­qə­tən Rəb­bi­niz tə­rə­fin­dən mö­cü­zə ilə si­zə gəl­mi­şəm. Si­zin üçün pal­çıq­dan qu­şa bən­zər bir su­rət dü­zəl­dib ona üfü­rə­rəm, o da Al­la­hın iz­ni­lə quş olar. Ana­dan­gəl­mə kor­la­rı, cü­zam xəs­tə­li­yi­nə tu­tu­lan­la­rı sa­ğal­dar və Al­la­hın iz­ni­lə ölü­lə­ri di­ril­də­rəm. Mən ev­lə­ri­niz­də ye­di­yi­niz və yı­ğıb sax­la­dı­ğı­nız şey­lə­ri də si­zə xə­bər ve­rə­rəm. Əgər mö­min­si­niz­sə, bun­da bir də­lil var­dır" ("Ali-İm­ran" su­rə­si, 3/49).

Ata­sız ana­dan ol­ma­sı, be­şik­də ikən da­nış­ma­sı, Al­la­hın mü­qəd­dəs ki­tab­la­rı­nı - Töv­ra­tı, İn­ci­li və Qur’anı bil­mə­si, pal­çıq­dan qu­şa bən­zər bir nəs­nə ha­zır­la­yıb nə­fə­si ilə can­lan­dı­rıb uçur­ma­sı, ana­dan­gəl­mə ko­ru, cü­zam­lı xəs­tə­lə­ri sa­ğalt­ma­sı, ölü­nü di­rilt­mə­si, in­san­la­rın ye­dik­lə­ri­ni və giz­lə­yib yığ­dıq­la­rı­nı xə­bər ver­mə­si, özün­dən son­ra gə­lə­cək mü­qəd­dəs in­sa­nı - Pey­ğəm­bə­ri­miz Hz.Muhəmmədi (s.ə.v.) "Əh­məd" adı ilə xə­bər ver­mə­si Hz.İsa­nın ayə­lər­də bil­di­ri­lən mö­cü­zə­lə­ri sa­yı­la bi­lər.

Hz.İsa­nın gös­tər­di­yi bü­tün bu mö­cü­zə­lə­rə və Al­la­hın vəh­yi ilə et­di­yi təb­li­ğə bax­ma­ya­raq xal­qın bö­yük bir his­sə­si in­kar et­mək­də da­vam et­miş­di. Qur’an­da nü­mu­nə­lə­ri ve­ri­lən di­gər xalq­lar ki­mi hə­min döv­rün in­kar­çı­la­rı da Hz.İsa­nın əməl­lə­ri­nin sehr­dən baş­qa bir şey ol­ma­dı­ğı­nı söy­lə­yə­rək onu sehr­baz­lıq­da it­ti­ham et­miş­di­lər.

"Onu da xa­tır­la ki, bir vaxt Mər­yəm oğ­lu İsa be­lə de­miş­di: "Ey İs­rai­lo­ğul­la­rı! Hə­qi­qə­tən mən özüm­dən əv­vəl na­zil ol­muş Töv­ra­tı təs­diq edən və mən­dən son­ra gə­lə­cək Əh­məd ad­lı bir pey­ğəm­bər­lə müY­də ve­rən Al­la­hın el­çi­si­yəm!" Son­ra on­la­ra aş­kar mö­cü­zə­lər­lə gəl­dik­də on­lar: "Bu, açıq-ay­dın sehr­dir!" - de­di­lər" ("Səff" su­rə­si, 6).

Ye­nə Qur’an­da bil­di­ril­di­yi ki­mi, Hz.İsa yə­hu­di­li­yi ara­dan qal­dır­maq üçün de­yil, bu şə­riə­tin əs­lin­də düz­gün ol­du­ğu­nu vur­ğu­la­maq və əla­və edil­miş xu­ra­fat­la­rı tə­miz­lə­yə­rək di­ni əs­li­nə qay­tar­maq üçün gön­də­ril­miş­di. Bun­dan baş­qa, Al­lah onun üzə­ri­nə müx­tə­lif yə­hu­di məz­həb­lə­ri ara­sın­da­kı ix­ti­laf­la­rı yo­lu­na qoy­maq və­zi­fə­si­ni qoy­muş­du. Bu mə­sə­lə Qur’an­da be­lə bil­di­ri­lir:

"Mən­dən əv­vəl gön­də­ril­miş Töv­ra­tı təs­diq edə­rək si­zə ha­ram edil­miş bə­zi şey­lə­ri ha­lal et­mək üçün gəl­dim və si­zə Rəb­bi­niz tə­rə­fin­dən bir mö­cü­zə gə­tir­dim. İn­di Al­lah­dan qor­xun və mə­nə ita­ət edin!" ("Ali-İm­ran" su­rə­si, 3/50).

"İsa aş­kar mö­cü­zə­lər­lə gəl­di­yi za­man de­di: "Hə­qi­qə­tən mən si­zə hik­mət­lə, həm də ix­ti­laf­da ol­du­ğu­nuz bə­zi şey­lə­ri izah et­mək üçün gəl­mi­şəm. Al­lah­dan qor­xun və mə­nə ita­ət edin!" ("Zux­ruf" su­rə­si, 63).

Hz.İsa Töv­rat­da möv­cud olan ima­ni mə­sə­lə­lə­ri təs­diq et­miş, an­caq Al­la­hın in­san­la­ra bir yol­gös­tə­rən və nə­si­hət ki­mi gön­dər­di­yi ye­ni ki­ta­bı­nı - İn­ci­li gə­tir­miş­di:

"On­la­rın ar­dın­ca Mər­yəm oğ­lu İsa­nı özün­dən qa­baq­kı Töv­ra­tı təs­diq edən ki­mi gön­dər­dik. Ona için­də haqq yol və nur olan, özün­dən əv­vəl­ki Töv­ra­tı təs­diq edən, müt­tə­qi­lər üçün doğ­ru yol və nə­si­hət olan İn­ci­li ver­dik. İn­cil əh­li Al­la­hın on­da na­zil et­di­yi ilə hökm et­sin. Al­la­hın na­zil et­di­yi ilə hökm et­mə­yən­lər əl­bət­tə, gü­nah­kar­lar­dır" ("Mai­də" su­rə­si, 5/46-47).

Hz.İsa­nın də­və­ti­nə qo­şu­lan­la­rı sa­yı ilk əv­vəl çox az ol­muş­du. Çün­ki bu də­vət uzun il­lər­dir ənə­nə ha­lı­na gə­ti­rə­rək di­nə qa­rış­dır­dıq­la­rı möv­hu­mat­lar­la şəx­si mən­fə­ət­lə­ri­ni tə­min edən ra­hib­lə­rin və Al­la­hın ha­ki­miy­yə­ti­ni qə­bul et­mə­yən ida­rə­çi sin­fin ay­rı-seç­ki­li­yi­ni ara­dan qal­dı­rır­dı. On­la­rın tət­biq et­di­yi təz­yiq və zülm xal­qın təh­did al­tın­da ya­şa­ma­sı­na və Hz.İsa­dan uzaq­laş­ma­sı­na sə­bəb olur­du. Hz.İsa­nın apar­dı­ğı təb­liğ ya­yı­lan­da, onun ar­dın­ca ge­dən­lə­ri sa­yı art­ma­ğa baş­la­yan­da hə­min qrup­la­rın ha­zır­la­dı­ğı xa­in tə­lə­lər və Hz.İsa­ya ma­ne ol­maq üçün qur­du­ğu plan­lar da art­mış­dı. Ta­rix bo­yun­ca bü­tün pey­ğəm­bər­lər be­lə tə­lə­lə­rə mə­ruz qa­lıb­lar. Müş­rik­lə­rin el­çi­lə­rə gös­tər­di­yi bu qey­ri-in­sa­ni və­ziy­yət Qur’an­da be­lə bil­di­ri­lir:

"...Hər də­fə ürə­yi­ni­zə yat­ma­yan bir əmr­lə gə­lən pey­ğəm­bə­rə tə­kəb­bür­lük gös­tər­mir­di­niz­mi? Məhz bu­na gö­rə də on­la­rın bir qis­mi­ni tək­zib et­di­niz, bir qis­mi­ni isə öl­dür­dü­nüz" ("Bə­qə­rə" su­rə­si, 2/87).

Xalq ara­sın­da Hz.İsa­ya qu­laq asıb ina­nan­lar­la in­kar­çı­lar ay­rıl­ma­ğa baş­la­mış, iki qrup ara­sın­da­kı fərq ar­tıq ay­dın şə­kil­də gö­rün­mə­yə baş­la­mış­dı. Bir tə­rəf­də hə­qi­qi di­ni an­la­dan və in­san­la­rı bir olan Al­la­ha iman gə­tir­mə­yə ça­ğı­ran Al­la­hın el­çi­si, di­gər tə­rəf­də isə hər han­sı mö­cü­zə­ni, də­li­li gör­mə­yi­nə bax­ma­ya­raq inan­ma­ma­ğa qə­rar ver­miş bir qrup var. Hz.İsa­nın qar­şı­sın­da­kı düş­mən­lər öz­lə­ri­ni açıq şə­kil­də gös­tər­mə­yə baş­la­mış­dı­lar. Ona qu­laq asan, ya­nın­da olan in­san­lar­dan də son­ra­dan onu in­kar edən­lə­rin çıx­ma­sı eh­ti­ma­lı da var. Həm­çi­nin Al­lah "Am­ma on­la­rın içə­ri­sin­dən çı­xan fir­qə­lər ara­sın­da ix­ti­laf düş­dü..." ("Zux­ruf" su­rə­si, 65) ayə­si ilə bu­nu bi­zə xə­bər ve­rir. Bu­na gö­rə də Hz.İsa xal­qın ara­sın­da iman gə­ti­rən, hə­qi­qə­tən eti­mad gös­tə­rib gü­və­nə bi­lə­cə­yi in­san­la­rı mü­əy­yən et­miş­di. Bu mə­sə­lə Qur’an­da be­lə bil­di­ri­lir:

"İsa on­la­rın küf­rü­nü hiss et­dik­də: "Al­lah yo­lun­da kim mə­nim kö­mək­çim ola­caq­dır?!" - de­yə so­ruş­du. Hə­va­ri­lər de­di­lər: "Bi­zik Al­la­hın kö­mək­çi­lə­ri! Biz Al­la­ha inan­dıq. Sən də təs­lim ol­du­ğu­mu­za şa­hid ol!"" ("Ali-İm­ran" su­rə­si, 3/52).

Qur’an­da in­kar­çı­la­rın Hz.İsa­nı öl­dür­mək məq­sə­di ilə bir tə­lə qur­duq­la­rı xə­bər ve­ri­lir. Rə­va­yət­lə­rə gö­rə, Hz.İsa­nın ya­nın­da­kı­lar­dan bir nə­fə­ri xə­ya­nət et­mə­yə məc­bur et­miş bir dəs­tə sax­ta­kar din ada­mı Al­la­hın el­çi­si­ni tu­tub ro­ma­lı­la­ra təs­lim et­mək is­tə­miş­di. Ye­nə rə­va­yət­lə­rə gö­rə, ölüm cə­za­sı­nı tət­biq et­mək sə­la­hiy­yə­ti ol­ma­yan ra­hib­lər Ro­ma ida­rə­çi­lə­ri­ni aya­ğa qal­dır­maq üçün bir hiy­lə qur­muş və Hz.İsa­nı ro­ma­lı­la­ra qar­şı çı­xan bir in­san ki­mi təq­dim et­miş­di­lər. Çün­ki on­lar ro­ma­lı­la­rın bu mə­sə­lə­də çox həs­sas və rəhm­siz ol­duq­la­rı­nı yax­şı bi­lir­di­lər. Bu tə­lə­nin nə­ti­cə­si isə Qur’an­da be­lə xə­bər ve­ri­lir:

"On­lar (inan­ma­yan­lar) hiy­lə­yə əl at­dı­lar. Al­lah da on­la­rın hiy­lə­si­nə əvəz ver­di. Al­lah hiy­lə­gər­lər­dən təd­bir­li­dir (hiy­lə­gər­lə­rə ən yax­şı cə­za ve­rən­dir)" ("Ali-İm­ran" su­rə­si, 3/54).

Ayə­lər­dən də ay­dın ol­du­ğu ki­mi, Hz.İsa­nı öl­dür­mək üçün hə­rə­kə­tə baş­lan­mış və ona tə­lə qu­rul­muş­du. An­caq on­lar Hz.İsa­nı öl­dür­mə­yə na­il ola bil­mə­miş, onun ox­şa­rı­nı Hz.İsa zənn edə­rək öl­dür­müş­dü­lər. Al­lah Hz.İsa­nı Öz dər­ga­hı­na yük­səl­də­rək ha­zır­la­nan hiy­lə­ni puç et­miş­di:

"Və:"Biz Al­la­hın el­çi­si Mər­yəm oğ­lu İsa Mə­si­hi öl­dür­dük", - de­mə­lə­ri­dir. Hal­bu­ki on­lar İsa­nı nə öl­dür­dü­lər, nə də çar­mı­xa çək­di­lər. On­lar­da yal­nız be­lə bir tə­səv­vür ya­ran­dı. Bu haq­lı ix­ti­laf­da olan­lar onun ba­rə­sin­də əl­bət­tə, şəkk-şüb­hə içə­ri­sin­də­dir­lər. On­la­rın bu­na da­ir heç bir mə­lu­ma­tı yox­dur. On­lar an­caq zən­nə qa­pı­lır­lar. Hə­qi­qət­də onu öl­dür­mə­miş­lər. Xeyr, Al­lah onu Öz dər­ga­hı­na qal­dır­mış­dır. Şüb­hə­siz, Al­lah qüv­vət, hik­mət sa­hi­bi­dir!" ("Ni­sa" su­rə­si, 4/157-158).

Ro­ma­lı­la­rın Hz.İsa­nı çar­mı­xa çə­kə­rək öl­dür­mə­lə­ri id­dia­sı dün­ya­da çox ge­niş ya­yıl­mış bir səhv­dir. Bu id­dia­ya gö­rə, Hz.İsa­nı tu­tan ro­ma­lı­lar və yə­hu­di din adam­la­rı onu çar­mı­xa çə­kə­rək öl­dür­müş­lər. Xris­ti­an­la­rın ək­sə­riy­yə­ti də ha­di­sə­ni bu cür qə­bul edir və onun ölən­dən son­ra di­ri­lə­rək gö­yə yük­səl­di­yi­nə ina­nır. An­caq Qur’an ayə­lə­ri­nə nə­zər ye­ti­rən­də ha­di­sə­nin əs­li­nin be­lə ol­ma­dı­ğı­nı gö­rü­rük:

"Və: "Biz Al­la­hın el­çi­si Mər­yəm oğ­lu İsa Mə­si­hi öl­dür­dük" (qa­təl­nə), - de­mə­lə­ri­dir. Hal­bu­ki on­lar İsa­nı nə öl­dür­dü­lər (ma qa­tə­lə­hu), nə də çar­mı­xa çək­di­lər (ma sa­lə­bə). On­lar­da yal­nız be­lə bir tə­səv­vür ya­ran­dı (şub­bi­hə). Bu haq­lı ix­ti­laf­da olan­lar onun ba­rə­sin­də əl­bət­tə, şəkk-şüb­hə içə­ri­sin­də­dir­lər. On­la­rın bu­na da­ir heç bir mə­lu­ma­tı yox­dur. On­lar an­caq zən­nə qa­pı­lır­lar. Hə­qi­qət­də onu öl­dür­mə­miş­lər (ma qa­tə­lə­hu)" ("Ni­sa" su­rə­si, 157).

Ey­ni su­rə­nin yu­xa­rı­da qeyd edi­lən ayə­sin­dən son­ra gə­lən ayə­də Hz.İsa­nın ölü­mü ilə bağ­lı be­lə buy­ru­lur:

"Xeyr, Al­lah onu Öz dər­ga­hı­na qal­dır­mış­dır (ra­fa­ə). Şüb­hə­siz, Al­lah qüv­vət, hik­mət sa­hi­bi­dir!" ("Ni­sa" su­rə­si, 4/158).

Ayə­də bil­di­ri­lən mə­sə­lə çox ay­dın­dır. Yə­hu­di­lə­rin al­dat­ma­la­rı ilə Hz.İsa­nı öl­dür­mə­yə ça­lı­şan ro­ma­lı­lar bu­na na­il ola bil­mə­miş­di­lər. Ayə­də qeyd edi­lən "...On­lar­da yal­nız be­lə bir tə­səv­vür ya­ran­dı..." ifa­də­si bu­nu çox aş­kar şə­kil­də gös­tə­rir.

Al­lah in­san­la­ra Hz.İsa­nın ox­şa­rı­nı gös­tər­miş və onu Öz dər­ga­hı­na yük­səlt­miş­dir. Bun­dan baş­qa, Al­lah bu id­dia­da olan­la­rın hə­qi­qət­lə bağ­lı bir mə­lu­mat­la­rı­nın ol­ma­dı­ğı­nı da bil­di­rir.

Hz.İsa­nın çar­mı­xa çə­kil­mə­si ilə bağ­lı ilk dövr­lər­də müx­tə­lif fi­kir­lər səs­lən­miş­di. Son­ra­kı əsr­lər­də kon­sul­lu­ğun qə­ra­rı ilə xris­ti­an­lı­ğın di­ni əsas­la­rı (ima­nın şərt­lə­ri) mü­əy­yən edi­lə­nə ki­mi bu fi­kir ay­rı­lıq­la­rı da­vam et­miş və Hz.İsa­nın çar­mı­xa çə­kil­mə­di­yi­ni id­dia edən cə­rə­yan­lar yo­lu­nu az­mış az­ğın­lar elan edil­miş­di­lər.