ƏSAS SƏHİFƏ SAYT HAQQINDA ƏLAQƏ
The Truth Of The Life Of This World

ЩА­РУН JЯЩ­JА

ДЦН­JА ЩЯ­JА­ТЫ­НЫН ЩЯ­ГИ­ГЯТ­ЛЯ­РИ

"Дцн­йа щя­йа­ты ойун вя яй­лян­ъя­дян баш­га бир шей де­йил­дир. Ахи­рят йур­ду мцт­тя­ги­ляр цчцн да­ща хе­йир­ли­дир. Мя­эяр дярк ет­мир­си­низ?" ("Янам" су­ря­си, 32).


БЯ­ЛА­ЛАР

Цзя­рин­дя йа­ша­ды­ьы­мыз дцн­йа биз hисс ет­мя­сяк дя да­хил­дян вя ха­риъ­дян бир чох тяh­лц­кя мян­бя­ля­ри иля до­лу­дур. Ме­тео­рит­ляр, га­ра дя­лик­ляр вя ко­мет­ляр ха­ри­ъи тяh­лц­кя­ля­рин йал­ныз бир hис­ся­си­дир. Баш­га тя­ряф­дян дя дцн­йа­нын дя­рин­лик­ля­ри­ня эет­дик­ъя мин­ляр­ля дя­ря­ъя ис­ти­ли­йи олан тя­бя­гя­ля­ря раст эял­мяк олар. Бе­ля ки, дцн­йа­ны "айа­ьы­мы­зын ал­тын­да гай­на­йан бир кц­ря" ки­ми тяг­дим ет­сяк, бу hеч дя йан­лыш ол­маз. Бун­лар­дан баш­га, дцн­йа­нын hяр тя­ря­фи­ни го­ру­йан бир ат­мос­фер тя­бя­гя­си дя вар. Ат­мос­фе­рин го­ру­йу­ъу хц­су­сий­йя­ти иля йа­на­шы hям дя ол­дуг­ъа бю­йцк тя­си­ри олан ат­мос­фер hа­ди­ся­ля­ри дя мюв­ъуд­дур: кц­ляк­ляр, фыр­ты­на­лар, тай­фун­лар...

Бц­тцн бу тяh­лц­кя мян­бя­ля­ри чох вахт тя­сир­ли олур: бун­ла­рын са­йя­син­дя дя ъан вя мал ит­ки­си иля ня­ти­ъя­ля­ня­нян вя тя­бии фя­ла­кят­ляр ад­лан­ды­ры­лан hа­ди­ся­ляр баш ве­рир. Баш­да зял­зя­ля­ляр ол­маг­ла вул­кан­лар, сел­ляр, ня­hянэ дал­ьа­лар, фыр­ты­на­лар, бю­йцк йан­ьын­лар бир-би­рин­дян шид­дят­ли тя­сир­ля­ря ма­лик­дир. Он­ла­рын ор­таг хц­су­сий­йят­ля­ри ися гы­са мцд­дят яр­зин­дя бир шя­hя­ри, ора­да йа­ша­йан ин­сан­ла­ры вя бц­тцн ъан­лы­ла­ры йох едя бил­мя­ля­ри, бю­йцк да­ьын­ты­ла­ра ся­бяб ол­ма­ла­ры­дыр. Ян мц­hцм ъя­hят ися ин­сан­ла­рын бу фя­ла­кят­ля­рин гар­шы­сын­да аъиз гал­ма­сы­дыр.

Бц­тцн бу фя­ла­кят­ляр ин­сан­ла­рын чох йах­шы бил­ди­йи, ла­кин он­лар­ла гар­шы­ла­ша­на гя­дяр аьыл­ла­ры­на бе­ля эя­тир­мяк ис­тя­мя­ди­йи hя­ги­гят­ляр­дир. Дцн­йа­да­кы hя­йат еля уй­ьун та­раз­лыг­лар цзя­рин­дя тян­зим­ля­ниб ки, бе­ля hа­ди­ся­ляр бю­йцк са­hя­ля­ри яhа­тя ет­мир. Ин­сан­лар да да­хил ол­маг­ла бц­тцн ъан­лы­лар цчцн хц­су­си бир го­ру­ма сис­те­ми вар. Ла­кин бу го­ру­ма иля йа­на­шы Ал­лаh бя­зян ин­сан­ла­ра йа­ша­дыг­ла­ры мя­ка­нын ня гя­дяр ети­бар­сыз ол­ду­ьу­ну да эюс­тя­рир. Щаг­гын­да да­ныш­ды­ьы­мыз hа­ди­ся­ля­ри ямя­ля эя­ти­ря­ряк цзя­рин­дя йа­ша­дыг­ла­ры пла­не­тин hа­ки­ми ол­ма­дыг­ла­ры­ны бир да­hа он­ла­ра бил­ди­рир. Он­ла­рын аъиз­ли­йи­ни юз­ля­ри­ня эюс­тя­рир вя бц­тцн бун­лар аьыл­лы ин­сан­лар цчцн бир ня­си­hят­дир.

Бяс бун­дан яла­вя ин­сан­лар бу hа­ди­ся­ляр­дян hан­сы ня­ти­ъя­ля­ри чы­хар­ма­лы­дыр?

Ки­та­бын яв­вя­лин­дя дя вур­ьу­ла­ды­ьы­мыз ки­ми, бу дцн­йа ин­сан­ла­рын сы­на­ьа чя­кил­мя­си, Ал­ла­hа иман эя­ти­рян­ляр­ля эя­тир­мя­йян­ля­рин бир-би­рин­дян ай­рыл­ма­сы цчцн hа­зыр­лан­мыш им­та­hан йе­ри­дир. Ал­лаh бу hя­ги­гя­ти "...hан­сы­ны­зын да­hа эю­зял ямял са­hи­би ола­ъа­ьы­ны­зы сы­на­йыб бил­мяк цчцн эюй­ля­ри вя йе­ри ал­ты эцн­дя йа­ра­дан Одур" ("Щуд" су­ря­си, 7) айя­си иля бил­ди­рир.

Дцн­йа­да­кы бу им­та­hан шя­раи­ти ол­дуг­ъа гц­сур­суз hа­зыр­ла­ныб: бе­ля ки, hяр бир hа­ди­ся мц­яй­йян ся­бяб­ляр­ля баш ве­рир. Щяр бир ъя­hят ся­бяб-ня­ти­ъя яла­гя­си иля ямя­ля эя­лир. Мя­ся­лян, ин­сан­ла­рын Jер цзцн­дя да­йа­на бил­мя­си йе­рин ъа­зи­бя гцв­вя­си иля изаh еди­лир; йа­ьы­шын йаь­ма­сы бу­луд­лар вя кц­ляк ня­ти­ъя­син­дя баш ве­рир; юлцм, гя­за вя хяс­тя­лик мцт­ляг бир ся­бя­бя баь­лы­дыр... Шцб­hя­сиз ки, бе­ля ся­бяб-ня­ти­ъя яла­гя­ля­рин­дян чох бяhс ет­мяк олар. Ла­кин ян яса­сы он­ла­рын са­йы де­йил, ня дя­ря­ъя­дя "инан­ды­ры­ъы" бир сис­тем ямя­ля эя­тир­мя­ля­ри­дир.

Бу сис­те­мин бир хц­су­сий­йя­ти дя hяр бир hа­ди­ся­нин ин­сан мян­ти­ги­нин ан­ла­йа би­ля­ъя­йи шя­кил­дя баш вер­мя­си­дир. Мя­ся­лян, Ал­лаh бя­зян ин­сан­ла­ра тя­бии фя­ла­кят­ляр­ля хя­бяр­дар­лыг едя би­лир. Мя­ся­лян, зял­зя­ля ки­ми бир hа­ди­ся иля бир чох ин­сан­лар юля вя йа йа­ра­ла­на би­ляр. Бун­ла­рын да ара­сын­да эянъ­ляр вя йаш­лы­лар, ки­ши­ляр вя га­дын­лар, hят­та ушаг­лар да ола би­ляр. Бц­тцн бун­лар сон дя­ря­ъя "тя­бии" эю­рц­нцр вя га­фил бир ин­сан бу фя­ла­кят­ля­рин мц­яй­йян бир мяг­сяд­ля Ал­лаh тя­ря­фин­дян йа­ра­дыл­ды­ьы­ны бил­мяз. Ин­ди фи­кир ве­ряк, яэяр бе­ля ол­ма­сай­ды вя бир зял­зя­ля­дян йал­ныз Ал­лаh гар­шы­сын­да эц­наh­кар олан­лар зя­ряр чяк­сяй­ди­ляр, ня баш ве­ряр­ди? Шцб­hя­сиз ки, им­та­hан шя­раи­ти ара­дан гал­хар­ды. Ла­кин Ал­лаh бе­ля бир ше­йя изн вер­мя­миш вя йу­ха­ры­да да гейд ет­ди­йи­миз ки­ми, дцн­йа­да­кы hяр бир hа­ди­ся­ни ол­дуг­ъа "тя­бии" ми­зан­да йа­рат­мыш­дыр. Бу "тя­бии" hа­ди­ся­ля­рин ар­ха­сын­да мц­яй­йян мяг­сяд­ля­рин ол­ду­ьу­ну йал­ныз Ал­ла­hын фяр­гин­дя олан вя дя­рин ан­ла­йы­ша ма­лик олан мю­мин­ляр дярк едя би­ляр­ляр.

Бун­дан яла­вя, Ал­лаh "Щяр кяс юлц­мц да­да­ъаг­дыр. Jох­ла­маг мяг­ся­ди­ля Биз си­зи хе­йир вя шяр­ля сы­на­ьа чя­кя­рик. Вя сиз ан­ъаг Би­зим hц­зу­ру­му­за гай­та­ры­ла­ъаг­сы­ныз!" ("Ян­би­йа" су­ря­си, 35) айя­си иля hя­ми­шя бц­тцн ин­сан­ла­ры йах­шы вя пис hа­ди­ся­ляр­ля им­та­hа­на чя­кя­ъя­йи­ни бил­ди­рир. Бир hа­ди­ся ол­ду­ьу за­ман hя­мин йер­дя олан бир чох ин­са­нын бун­дан тя­сир­лян­мя­си ял­бят­тя ки, им­та­hа­нын бир сир­ри­дир. Jад­дан чы­ха­рыл­ма­ма­лы­дыр ки, Ал­лаh сон­суз яда­лят са­hи­би­дир вя бу яда­ля­ти иля ахи­рят­дя hяр бир ин­са­на юз ямял­ля­ри­нин явя­зи­ни ве­ря­ъяк. Бу дцн­йа­да ин­сан­ла­рын ба­шы­на эя­лян бц­тцн hа­ди­ся­ляр бир сы­наг­дыр. Сябр едян­ля­рин дя, сы­на­ьа чя­кил­дик­ля­ри­ни бил­мя­йян­ля­рин дя ет­дик­ля­ри­нин явя­зи там ола­раг ве­ри­ля­ъяк. Бе­ля ки, Ал­ла­hа гял­бян баь­лы олан, Онун уъа­лы­ьы­ны ла­зы­мын­ъа гий­мят­лян­ди­рян бц­тцн ин­сан­лар дцн­йа­нын бу сир­ри­ни дярк ет­миш­ляр. Он­лар ба­шы­на бир мц­си­бят эял­ди­йи за­ман дяр­hал Ал­ла­hа цз ту­тур вя тюв­бя едир­ляр. Чцн­ки Ал­ла­hын Гу­ран­да­кы бу вя­ди­ни би­лир­ляр:

"Ял­бят­тя, Биз си­зи бир аз гор­ху, бир аз аъ­лыг, бир аз да мал, ъан вя мяh­сул гыт­лы­ьы иля им­та­hан едя­рик. Сябр едян шяхс­ля­ря мцж­дя вер! О кяс­ляр ки, баш­ла­ры­на бир мц­си­бят эял­ди­йи за­ман: "Биз Ал­ла­hы­ныг вя Она тя­ряф га­йы­да­ъа­ьыг!" - де­йир­ляр. Он­ла­ры Ряб­би тя­ря­фин­дян ба­ьыш­лан­маг вя ряh­мят эюз­ля­йир. Он­лар доь­ру йол­да олан­лар­дыр!" ("Бя­гя­ря" су­ря­си, 155-157).

Jу­ха­ры­да гейд олун­ду­ьу ки­ми, ина­нан вя инан­ма­йан бц­тцн ин­сан­лар бя­зи hа­ди­ся­ляр­ля сы­на­ьа чя­ки­лир­ляр. Бя­зян тя­бии фя­ла­кят, бя­зян эцн­дя­лик hя­йат­да олан бир hа­ди­ся, бя­зян дя бир чох ча­тыш­маз­лыг вя хяс­тя­лик­ляр дцн­йа­да ин­сан­лар­дан узаг ол­ма­йан hя­ги­гят­ляр­дир. Бе­ля hа­ди­ся­ляр бя­зян ин­сан­ла­ра, бя­зян дя ъя­мий­йят­ля­ря тя­сир едя­ъяк ся­вий­йя­дя мей­да­на эя­лир вя ин­сан­ла­ра hям мад­ди, hям дя мя­ня­ви ба­хым­дан тя­сир эюс­тя­рир. Мя­ся­лян, ри­фаh ичин­дя вя бол­луг­да йа­ша­йан ин­сан­ла­рын иф­ла­са уь­ра­ма­сы, ол­дуг­ъа эю­зял бир ин­са­нын цзц­нцн гя­за­дан сон­ра дяh­шят­ли шя­кил ал­ма­сы вя йа са­ьал­маз хяс­тя­ли­йя ту­тул­ма­сы, ани бир фыр­ты­на иля бир шя­hя­рин да­ьыл­ма­сы тез-тез раст эя­ли­нян вя дцн­йа­нын "тцк­дян асы­лы ол­ду­ьу­ну" эюс­тя­рян hа­ди­ся­ляр­дир.

Ян ясас олан мя­ся­ля ин­сан­ла­рын бц­тцн бу hа­ди­ся­ляр­дян юз­ля­ри цчцн ня­ти­ъя чы­хар­ма­сы­дыр. Чцн­ки Ал­ла­hын ин­сан­ла­ры мад­ди вя мя­ня­ви зя­ряр ве­рян hа­ди­ся­ляр­ля хя­бяр­дар ет­мя­си о ин­сан­ла­рын дцш­дцк­ля­ри йан­лыш йол­дан чых­ма­сы, Ал­ла­hын доь­ру йо­лу­на эял­мя­си цчцн бир ва­си­тя­дир. Ал­лаh ин­сан­ла­ра баш ве­рян бу фя­ла­кят­ля­рин дя дцн­йа­да олан баш­га фя­ла­кят­ляр ки­ми мц­яй­йян бир мяг­ся­ди­нин ол­ду­ьу­ну, бун­ла­рын ин­сан­лар цчцн бир "ха­тыр­ла­ды­ъы" ол­ду­ьу­ну эюс­тя­рир. Ал­лаh Гу­ран­да hяр ше­йин Онун из­ни иля hя­йа­та кеч­ди­йи­ни бе­ля бил­ди­рир:

"Ал­ла­hын из­ни ол­ма­дыг­ъа hеч бир мц­си­бят цз вер­мяз. Ким Ал­ла­hа иман эя­тир­ся, онун гял­би­ни hаг­га доь­ру йю­нял­дяр. Ал­лаh hяр ше­йи би­лян­дир!" ("Тя­ьа­бун" су­ря­си, 11).

"Ал­ла­hын из­ни ол­ма­йын­ъа hеч кя­ся юлцм йох­дур. О, вах­ты мц­яй­йян едил­миш бир йа­зы­дыр. Дцн­йа мян­фяя­ти ис­тя­йян шях­ся дцн­йа мян­фяя­тин­дян, ахи­рят са­ва­бы ис­тя­йян шях­ся ися ахи­рят са­ва­бын­дан ве­ря­ряк. Шцкр едян­ля­ри дя, ял­бят­тя, мц­ка­фат­лан­ды­ра­ъа­ьыг!" ("Али-Им­ран" су­ря­си, 145).

Бц­тцн бун­лар­ла йа­на­шы, гар­шы­йа чы­хан чя­тин­лик­ля­рин баш­га бир hик­мя­ти дя бе­ля­дир: юзц­нц дцн­йа­да бю­йцк бир гцв­вя са­hи­би hе­саб едян ин­сан Ал­ла­hын ди­ля­мя­си иля бир ан­да баш ве­рян фя­ла­кят­ляр гар­шы­сын­да юзц­нцн ня гя­дяр аъиз ол­ду­ьу­ну дярк едир. О, ня юзц­ня, ня дя ят­ра­фын­да олан­ла­ра кю­мяк едя бил­мир. Щяр шей Ал­ла­hын ялин­дя­дир, Он­дан баш­га hеч ким зя­ряр вя йа фай­да ве­ря бил­мяз. Бу hя­ги­гят ин­сан­ла­ра бе­ля бил­ди­ри­лир:

"Яэяр Ал­лаh ся­ня бир сы­хын­ты вер­ся, Ал­лаh­дан баш­га hеч кяс гур­та­ра бил­мяз. Яэяр Ал­лаh ся­ня бир хе­йир йе­тир­ся hеч кяс Она ма­не ола бил­мяз. Чцн­ки О, hяр ше­йя га­дир­дир!" ("Янам" су­ря­си, 17).

Бу фя­сил­дя бу вах­та гя­дяр бц­тцн дцн­йа­да баш вер­миш тя­бии фя­ла­кят­ля­ри онун тя­сир­ля­ри иля изаh едя­ъя­йик. Вя бу­нун ня­ти­ъя­син­дя дя ин­сан­ла­рын дюр­дял­ли йа­пыш­ды­ьы бу дцн­йа­нын яс­лин­дя кор-ко­ра­ня баь­ла­ны­лан бир йер ол­ма­ды­ьы­ны вя hя­ги­ги hя­йа­тын ахи­рят hя­йа­ты ол­ду­ьу­ну ха­тыр­ла­да­ъа­ьыг. Си­зя эюс­тя­ря­ъя­йи­миз бу hа­ди­ся­ляр ей­ни за­ман­да ин­сан­ла­рын фя­ла­кят­ляр­дян яв­вял вя сон­ра бу hа­ди­ся­ляр гар­шы­сын­да ня гя­дяр аъиз ол­дуг­ла­ры­ны эюс­тя­рир. Бу ча­ря­сиз­лик вя аъиз­лик Ал­ла­hын гцв­вя­си гар­шы­сын­да hяр бир ин­са­нын эцъ­сцз ол­ма­сы­нын вя онун Ал­лаh­дан баш­га hеч бир дост вя кю­мяк­чи­си­нин ол­ма­ма­сы­нын да ифа­дя­си­дир.

Зял­зя­ля­ляр

Зял­зя­ля­ляр тя­бии фя­ла­кят­ляр ара­сын­да ян чох зя­ряр­ве­ри­ъи хц­су­сий­йя­тя ма­лик олан вя ин­сан­ла­ры ян чох гор­ху­дан hа­ди­ся­ляр­дир. Апа­ры­лан араш­дыр­ма­ла­ра эю­ря, дцн­йа­да hяр ики дя­ги­гя­дян бир зял­зя­ля баш ве­рир. Ще­саб­ла­ма апар­саг, бир ил яр­зин­дя дцн­йа­да мил­йо­на йа­хын зял­зя­ля баш ве­рир. Бун­ла­рын тях­ми­нян 300 ми­ня гя­дя­ри hисс еди­лян гцв­вя­дя, 20 дя­ня­си ися бир шя­hя­ри да­ьы­да­ъаг гцв­вя­йя ма­лик­дир. Ла­кин зял­зя­ля­ляр hя­ми­шя яhа­ли­нин сых йа­ша­ды­ьы йер­ляр­дя баш вер­мя­ди­йин­дян чох да мян­фи ня­ти­ъя­ля­ря ся­бяб ол­мур­лар. Щяр ил баш ве­рян зял­зя­ля­ля­рин йал­ныз 5-и да­ьын­ты вя юлц­мя ся­бяб олур.

Jу­ха­ры­да да эюр­дц­йц­мцз ки­ми, ин­сан­лар зял­зя­ля­ляр­ля чох да тез-тез раст­лаш­мыр. Тях­ми­нян hяр ики дя­ги­гя­дян бир дцн­йа­нын hяр hан­сы бир йе­рин­дя зял­зя­ля ол­са да бу зял­зя­ля­ля­рин эц­ъц еля hяс­сас шя­кил­дя юл­чц­лцб-би­чил­миш­дир ки, бя­зян ин­сан­ла­рын чо­ху бу­ну hеч hисс ет­мир. Ял­бят­тя ки, бу, Ал­ла­hын ин­сан­ла­ры го­ру­ма­сы­нын аш­кар дя­лил­ля­рин­дян би­ри­дир.

Бу эцн зял­зя­ля­ляр ян чо­ху бир шя­hяр­дя вя йа бир шя­hя­рин ят­ра­фын­да олан мц­яй­йян бюл­эя­ляр­дя hисс еди­лир. Щал­бу­ки бц­тцн дцн­йа­йа тя­сир едя­ъяк шид­дят­дя, hя­йа­та сон го­йа­ъаг, Jер цзц­нц та­ма­ми­ля да­ьы­да­ъаг бир эцъ­дя зял­зя­ля йа­рат­маг Ал­лаh цчцн чох асан­дыр. Бе­ля ки, Jер цзц­нцн гу­ру­лу­шу ся­бя­би иля зял­зя­ля­ля­рин ямя­ля эял­мя­си чох нор­мал­дыр: ай­рыл­ма йер­ля­ри, тя­бя­гя­ляр ара­сын­да­кы бош­луг­лар вя с. бу тя­би­ят hа­ди­ся­си­ни га­чыл­маз едир. Бир ел­ми мян­бя зял­зя­ля­ляр­дян бе­ля бяhс едир:

"Дцн­йа­нын дя­рин­лик­ля­рин­дя олан гцв­вя сярт Jер га­бы­ьы­на онун мюh­кям­ли­йин­дян ар­тыг шя­кил­дя тяз­йиг эюс­тя­рир, бу тя­бя­гя hя­мин тяз­йи­гя да­вам эя­тир­мя­йя­ряк гы­ры­лыр вя йа­ры­лыр. Бу йер тит­ря­мя­си ня­ти­ъя­син­дя шя­hя­рин бц­тцн ти­кин­ти­ля­ри йер­ля-йек­сан ола, бц­тцн ин­сан­лар хи­лас ол­ма­дан hя­мин да­ьын­ты­ла­рын ал­тын­да га­ла би­ляр" ("Тя­бии фя­ла­кят­ляр", Ри­дерс Дай­эест, 1996).

Шцб­hя­сиз ки, Ал­ла­hын зял­зя­ля­ни мей­да­на эя­тир­мя­си цчцн hя­мин йе­рин "тя­бии шярт­ляр"инин зял­зя­ля­йя уй­ьун олуб-ол­ма­ма­сы­нын еля бир яhя­мий­йя­ти йох­дур. Ал­лаh ди­ля­ди­йи­ни hяр ан едя би­ляр. Ла­кин Ал­лаh йер цзя­рин­дя олан тя­бии шярт­ля­ри ол­дуг­ъа ети­бар­сыз вя гей­ри-са­бит ет­мяк­ля ин­са­на бу дцн­йа­нын hя­ги­гя­тян дя чох тяh­лц­кя­ли ол­ду­ьу­ну ха­тыр­ла­дыр. Ин­сан­лар тя­бии фя­ла­кят­ляр­ля баь­лы Гу­ран­да бе­ля хя­бяр­дар еди­лир:

"Пис hий­ля­ляр гу­ран­лар Ал­ла­hын он­ла­ры йе­ря эюр­мя­йя­ъя­йи­ня, йа­худ юз­ля­ри дя бил­мя­дик­ля­ри бир йер­дян он­ла­ра яза­бын эял­мя­йя­ъя­йи­ня ямин­дир­ляр­ми?! Вя йа эя­зиб до­ла­шар­кян яза­бын он­ла­ры йа­ха­ла­ма­сын­дан горх­мур­лар­мы?. Ахы он­лар га­чыб ъан­ла­ры­ны гур­та­ра бил­мяз­ляр! Jох­са он­лар тяд­риъ­ля яза­ба эи­риф­тар ол­ма­йа­ъаг­ла­ры­на ямин­дир­ляр?! Щя­ги­гя­тян, Ряб­бин шяф­гят­ли­дир, мяр­hя­мят­ли­дир!" ("Няhл" су­ря­си, 45-47).

Ал­лаh ди­ля­ся, бир не­чя са­ни­йя сц­рян бу зял­зя­ля­ляр са­ат­лар­ла, hят­та эцн­ляр­ля да­вам едяр. Ин­сан­лар баш­ла­ры­на эя­лян фя­ла­кя­тин дяh­шя­ти­ни эюр­дцк­ля­ри hал­да йе­ни фя­ла­кят­ля­ря мя­руз га­ла би­ляр­ляр. Шцб­hя­сиз ки, бу да Ал­лаh цчцн чох асан­дыр. Ла­кин Ал­лаh ин­сан­ла­ры Юз ряh­мя­ти иля го­ру­йур. Ин­сан­ла­ра Юзц­нцн бю­йцк­лц­йц­нц вя Онун ди­ля­мя­си­ня гар­шы эял­мя­йин мцм­кцн ол­ма­ды­ьы­ны ха­тыр­ла­дыр. Щям­чи­нин дцн­йа­йа олан еh­ти­ра­сын вя бу­нун цчцн ча­лыш­ма­ьын hеч бир явя­зи­нин ол­ма­ды­ьы­ны бил­ди­рир.

XX яср­дя мей­да­на эя­лян ян бю­йцк зял­зя­ля­ля­ри вя онун тя­сир­ля­ри­ни йа­да сал­маг бу мя­гам­да фай­да­лы ола­ъаг.


Тех­но­ло­эи­йа­нын мяь­лу­бий­йя­ти: Ко­бе зял­зя­ля­си

Бя­зян ин­сан­лар ял­ля­рин­дя олан тех­ни­ка иля сан­ки тя­бия­тя hюкм едя­ъяк бир гцв­вя­йя са­hиб ол­дуг­ла­ры ки­ми бир hис­ся га­пы­лыр­лар. Щал­бу­ки бе­ля эц­ман едян­ляр гы­са мцд­дят­дя йа­ныл­дыг­ла­ры­нын ша­hи­ди ола­ъаг­лар. Чцн­ки ня­ти­ъя ола­раг тех­но­ло­эи­йа да Ал­ла­hын ин­сан­ла­рын их­ти­йа­ры­на вер­ди­йи бир ва­си­тя олуб Онун ям­ри ал­тын­да­дыр. Бе­ля ки, мцх­тя­лиф hа­ди­ся­ляр hят­та ян йцк­сяк тех­но­ло­эи­йа­лар ва­си­тя­си­ля дя ин­са­нын тя­бия­тя hюкм едя­ъяк гцв­вя­дя ол­ма­ды­ьы­ны ис­бат ет­миш­дир.

Мя­ся­лян, йа­пон­ла­рын чох диг­гят­ля hа­зыр­ла­ды­ьы "зял­зя­ля­йя гар­шы тяд­бир" тех­но­ло­эи­йа­сы­на бах­ма­йа­раг 1995-ъи илин йан­вар айын­да ся­hя­ря йа­хын да­вам ет­миш зял­зя­ля­нин он­ла­ры мяь­луб ет­мя­син­дян хи­лас ола бил­мя­миш­ляр. Jцк­сяк тех­но­ло­эи­йа яса­сын­да тик­дик­ля­ри би­на­ла­рын чо­ху ка­ьыз пар­ча­сы ки­ми учул­муш­ду. Jа­пон hю­ку­мя­ти вя уни­вер­си­тет­ля­ри зял­зя­ля­ни яв­вял­ъя­дян хя­бяр ве­рян ва­си­тя­йя ма­лик ол­маг цчцн апар­дыг­ла­ры араш­дыр­ма­ла­ра сон 30 ил яр­зин­дя 1 мил­йард дол­ла­ра йа­хын ка­пи­тал го­йуб­лар. Ла­кин бу мя­ся­ля­дя уьур га­за­на бил­мя­ди­ляр, чцн­ки Jер цзцн­дя олан зял­зя­ля­ля­ри юй­ря­ниб айырд едя бил­мяк цчцн там дя­гиг мо­дел­ляр йа­ра­дыб ин­ки­шаф ет­дир­мяк мцм­кцн де­йил. Бе­ля ки, Ко­бе­дя мей­да­на эя­лян зял­зя­ля баш­га­ла­рын­дан чох фярг­лян­мя­си ба­хы­мын­дан бу­на ми­сал ола би­ляр.

Ко­бе­дя олан яhа­ли зял­зя­ля­ни он­ла­ра бир не­чя са­ат, hят­та бир не­чя эцн яв­вял­дян хя­бяр ве­ря би­ля­ъяк сис­те­мя эц­вя­нир­ди. Ла­кин бу эю­зял бир ли­ман шя­hя­ри­ни бир ан­да алт-цст едян вя мяр­кя­зи Ко­бе­дян 25 км ара­лы­да, дя­ни­зин 15 км дя­рин­ли­йин­дя олан зял­зя­ля­ни hеч бир сис­тем хя­бяр ве­ря бил­мя­ди. Jа­пон­ла­рын "ян шид­дят­ли зял­зя­ля­йя дя дю­зцр" де­дик­ля­ри би­на­ла­рын бу зял­зя­ля­йя гар­шы hеч бир мюh­кям­ли­йи­нин ол­ма­ды­ьы мя­лум ол­ду.

Зял­зя­ля­нин мей­да­на эял­ди­йи Ко­бе вя Оса­ка шя­hяр­ля­ри Jа­по­ни­йа­нын апа­ры­ъы ся­на­йе вя ти­ъа­рят мяр­кяз­ля­рин­дян­дир. Бу­на эю­ря дя зял­зя­ля­нин вур­ду­ьу зя­ряр мил­йард­лар­ла дол­ла­ра бя­ра­бяр ол­ду.3

Бу бю­йцк зял­зя­ля­дян яв­вял чох йцк­сяк ся­вий­йя­дя hя­йат тяр­зи ке­чи­рян ин­сан­лар эюз­ля­мя­дик­ля­ри hал­да эя­лян бир фя­ла­кят ня­ти­ъя­син­дя ня­ин­ки эя­ля­ъяк­дя, hеч hя­мин ан­да да ня едя­ъяк­ля­ри­ни бил­мя­ди­ляр.

Тай­фун­лар, га­сыр­ьа­лар, фыр­ты­на­лар...

Тай­фун вя га­сыр­ьа ки­ми ат­мос­фер hа­ди­ся­ля­ри дя дцн­йа­да тез-тез раст эя­ли­нян фя­ла­кят­ляр­дян­дир. Бу hа­ди­ся­ляр за­ма­ны ямя­ля эя­лян кц­ляк­ляр бя­зян ев­ля­ри, би­на­ла­ры, тах­та ев­ля­ри, аьаъ­ла­ры, елект­рик ди­ряк­ля­ри­ни вя ин­сан­ла­ры со­ву­ра­ъаг гя­дяр эцъ­лц­дцр.

Хц­су­сян дя эцъ­лц тай­фун­лар дя­ни­зи чал­ха­ла­йа­раг ня­hянэ дал­ьа­ла­рын ямя­ля эял­мя­си­ня вя дя­ни­зин гя­фил­дян га­бар­ма­сы­на ся­бяб олур. Фыр­ты­на дал­ьа­сы ад­лан­ды­ры­лан бу hа­ди­ся­дя дал­ьа­лар эцъ­лц тя­сир­ля са­hи­ля чыр­пы­лыр. Бу, бя­зян hя­мин са­hя­дя олан гу­ру hис­ся­нин та­ма­ми­ля су ал­тын­да гал­ма­сы иля ня­ти­ъя­ля­нир. Бун­дан яла­вя, тай­фун­ла эя­лян йа­ьыш­лар чай­лар­да ъид­ди даш­гын­ла­ра ся­бяб олур.

Яса­сян йцн­эцл бир ясин­ти ола­раг эюр­дц­йц­мцз кц­ля­йин бя­зян ин­сан­ла­ры, hей­ван­ла­ры, няг­лий­йат ва­си­тя­ля­ри­ни, hят­та ев­ля­ри дя йе­рин­дян ой­на­дыб hя­ря­кят ет­ди­ря­ъяк гцв­вя­дя ол­ма­сы Ал­ла­hын гцд­ря­ти­нин да­hа бир дя­лил­ля­рин­дян­дир. Бу­ра­да да Онун зял­зя­ля­ляр цчцн олан га­ну­ну hя­йа­та ке­чир. Ал­лаh ди­ля­сяй­ди, тай­фун, га­сыр­ьа, фыр­ты­на ки­ми фя­ла­кят­ляр да­hа шид­дят­ли олар вя тез-тез баш ве­ря би­ляр­ди. Ин­сан­лар бир фя­ла­кят­дян хи­лас ол­ма­мыш баш­га­сы­на дц­чар ола би­ляр­ди­ляр. Кц­ляк­ля­рин Ал­ла­hын ня­за­ря­тин­дя ол­ма­сы Гу­ран­да ин­сан­ла­ра бе­ля бил­ди­ри­лир:

"Эюй­дя ола­нын йер hя­ря­кя­тя эя­либ чал­ха­лан­ды­ьы за­ман си­зи онун ди­би­ня ба­тыр­ма­йа­ъа­ьы­на ямин­си­низ­ми?! Jа­худ эюй­дя ола­нын си­зин цс­тц­нц­зя даш йаь­ды­ран бир йел эюн­дяр­мя­йя­ъя­йи­ня ар­ха­йын­сы­ныз­мы?! Он­да Мя­ним гор­хут­ма­ьы­мын не­ъя ол­ду­ьу­ну мцт­ляг би­ля­ъяк­си­низ. Он­лар­дан яв­вял­ки­ляр дя тяк­зиб ет­миш­ди­ляр. Мя­ним он­ла­ры ъя­за­лан­дыр­ма­ьым не­ъя­дир?" ("Мцлк" су­ря­си, 16-18).

Щал­бу­ки hяр бир hа­ди­ся­дя ол­ду­ьу ки­ми бу­ра­да да Ал­лаh ин­сан­лар цзя­рин­дя­ки го­ру­ма­сы­ны бил­ди­рир вя он­ла­ра ара-сы­ра эюн­дяр­ди­йи фыр­ты­на­лар­ла хя­бяр­дар­лыг едир. Бе­ля хя­бяр­дар­лыг­лар ин­сан­ла­рын дцн­йа­йа ня мяг­сяд­ля эял­дик­ля­ри­ни, Ал­ла­hын гцв­вя­си гар­шы­сын­да аъиз ол­дуг­ла­ры­ны вя бир эцн Она hе­саб ве­ря­ъяк­ля­ри­ни унут­ма­ма­ла­ры цчцн­дцр.

Jа­нар­даь­лар, вул­кан­лар

Jер га­бы­ьы­нын сейс­мик hя­ря­кя­ти ня­ти­ъя­син­дя мей­да­на эя­лян зял­зя­ля­ляр­ля йа­на­шы вул­ка­ник даь­лар­да ямя­ля эя­лян парт­ла­йыш вя пцс­кцр­мя­ляр дя мц­hцм тя­бии фя­ла­кят­ля­ря аид­дир. Дцн­йа­да 550-си Jер цзя­рин­дя - 4 вя ди­эяр­ля­ри дя дя­ни­зин ди­бин­дя ол­маг­ла 1500-я йа­хын ак­тив вул­кан вар. Бун­лар­дан hяр hан­сы би­ри­нин hяр hан­сы бир за­ман фяа­лий­йя­тя баш­ла­ма­сы чох асан мя­ся­ля­дир. Бир вул­кан пцс­кцр­дцк­дя ися ят­ра­фын­да олан бю­йцк бир бюл­эя­ни юз тя­си­ри ал­ты­на алыр. Щеч бир тех­но­ло­эи­йа да бу­нун гар­шы­сы­ны ала бил­мяз.

Вул­кан­лар кеч­миш­дя вя бу эцн ол­дуг­ъа бю­йцк из­ляр бу­ра­хыр. Вул­кан­лар кеч­миш­дя мюв­ъуд ол­муш шя­hяр­ля­ри йер цзцн­дян сил­миш, бир чох ин­сан­ла­ры йох ет­миш­дир. Якин са­hя­ля­ри йох ол­муш, тар­ла­лар кц­ля дюн­мцш вя эю­йцн цзц дя бу­луд­лар­ла ту­тул­муш­дур.

Бю­йцк бир фя­ла­кят мян­бя­йи олан вул­кан­лар та­рих­дя Пом­пей ки­ми ня­hянэ шя­hяр­ля­ри йох ет­миш­дир. Ве­зу­ви ки­ми бю­йцк бир вул­ка­нын йан­лыш hя­йат тяр­зи ке­чи­рян, аз­ьын­лыг вя иф­рат­чы­лыг ичин­дя йа­ша­йан бир хал­гы бир ан­да мяhв ет­мя­си шцб­hя­сиз ки, иб­ря­та­миз бир hа­ди­ся­дир.

Бу эцн дя вул­кан­лар hеч ки­мин эюз­ля­мя­ди­йи бир ан­да пцс­кц­рцр вя он­ла­рын ямя­ля эя­тир­ди­йи ла­ва­лар узун мя­са­фя бо­йун­ъа hя­ря­кят едя­ряк бю­йцк да­ьын­ты­ла­ра вя зя­ряр­ля­ря ся­бяб олур. Вул­кан пцс­кцр­мя­си­нин ла­ва­дан баш­га ди­эяр бир тя­си­ри дя гар­шы­сы­на чы­хан hяр ше­йи йан­ды­рыб-йа­хан газ вя кцл­дян иба­рят кц­ляк­дир. Бу кц­ля­йин сц­ря­ти бя­зян са­ат­да 160 км-я дя ча­та би­лир, онун йан­ды­ры­ъы тя­си­ри олур, эюр­мя мя­са­фя­си­ни йох едир.

Яра­зи­син­дя 200 ак­тив вул­кан олан Ин­до­не­зи­йа­да­кы Ка­ра­ка­тоу вул­ка­ны­нын 1883-ъц ил­дя пцс­кцр­мя­си ня­ти­ъя­син­дя 160-дан ар­тыг кянд мяhв ол­муш вя 36.000 ин­сан бу за­ман йа­ра­нан су­на­ми­дя бо­ьул­муш­ду. Бу пцс­кцр­мя­нин тоз­ла­ры 10 эцн сон­ра 3000 мил мя­са­фя­йя гя­дяр чат­мыш­ды.6

 

Вул­кан­ла­рын баш­га бир хц­су­сий­йя­ти дя он­ла­рын гя­фил пцс­кцр­мя­си­дир. 150 ил мцд­дя­тин­дя сюн­мцш Не­ва­до дел Ру­из вул­ка­ны­нын 1985-ъи ил­дя пцс­кцр­мя­си­ни бу­на ми­сал эюс­тяр­мяк олар. Jцз­ляр­ля ин­са­нын юлц­мц­ня ся­бяб олан бу пцс­кцр­мя яс­лин­дя о гя­дяр дя бю­йцк бир пцс­кцр­мя де­йил­ди. Яэяр мц­га­йи­ся ет­мя­ли ол­саг, бу, 1980-ъи ил­дя мей­да­на эя­лян Мц­гяд­дяс Ще­ленс вул­ка­ны­нын пцс­кцр­мя­си­нин эц­ъц­нцн 3 фаи­зи­ня бя­ра­бяр иди. Не­ва­до дел Ру­из вул­ка­ны­нын пцс­кцр­мя­си ят­ра­фа hя­мин бюл­эя­дя олан буз вя га­ры яри­дя­ъяк гя­дяр ис­ти­лик йай­ды­ьы цчцн пал­чыг вя су се­ли да­ьын ятяк­ля­рин­дян эя­ля­ряк Ар­ме­ро шя­hя­ри­ни йер цзцн­дян сил­миш­ди. Бу пцс­кцр­мя 1902-ъи ил­дя Ка­риб ада­сын­да 30.000 ин­са­нын юлц­мц иля ня­ти­ъя­ля­нян Пе­лее вул­ка­ны­нын пцс­кцр­мя­син­дян бя­ри раст эя­ли­нян ян бю­йцк вул­кан пцс­кцр­мя­си иди. Бу hа­ди­ся баш ве­рян ан­да йат­ма­ьа hа­зыр­ла­шан 25.000 ин­сан­дан йал­ныз 2000 ня­фя­ри­нин саь гал­ды­ьы мя­лум ол­ду. Jер­дя га­лан 23.000 ин­сан ися пцс­кцр­мя за­ма­ны пал­чыг се­ли­нин ал­тын­да га­ла­раг тя­ляф ол­муш­ду.7

Гейд ет­ди­йи­миз ки­ми, Ал­лаh бу hа­ди­ся­ляр­ля дя ин­сан­ла­ра юлц­мцн ня гя­дяр асан вя йа­хын ол­ду­ьу­ну эюс­тя­рир, он­ла­ры дцн­йа­йа эял­мя мяг­сяд­ля­ри ба­ря­дя дц­шцн­мя­йя дя­вят едир. Ал­ла­hын бе­ля сон­суз гцв­вя­си­ни эю­рян ин­сан­ла­рын вя­зи­фя­си ися дцн­йа­да­кы 50-60 ил­лик бир hя­йат­ла­ры­ны узун эю­рцб ябя­ди ахи­рят hя­йат­ла­ры­ны унут­ма­маг­дыр. Бц­тцн ин­сан­лар бил­мя­ли­дир ки, ня олур­са ол­сун, он­лар бир эцн Ал­ла­hын hц­зу­рун­да дцн­йа­да­кы ямял­ля­ри­ня эю­ря hе­саб ве­ря­ъяк­ляр:

"Еля бир эцн­дцр ки, Jер баш­га бир йер­ля, эюй­ляр дя баш­га эюй­ляр­ля явяз олу­на­ъаг вя он­лар бир олан, га­либ олан Ал­ла­hын hц­зу­рун­да ду­ра­ъаг­лар!" ("Иб­ра­hим" су­ря­си, 48).

Су­на­ми­ляр

Jа­пон сю­зц олан су­на­ми "ли­ман дал­ьа­сы" де­мяк­дир. Бун­лар яса­сян зял­зя­ля­ляр­дян сон­ра ямя­ля эя­лян ня­hянэ дал­ьа­лар­дыр. Бу ня­hянэ дал­ьа­ла­рын тя­сир эц­ъц­нцн бя­зян атом бом­ба­сы­нын тю­рят­ди­йи да­ьын­ты­лар гя­дяр да­ьын­ты­йа ся­бяб ол­ду­ьу сц­бу­та йе­ти­ри­либ.

Сел­ляр

Шцб­hя­сиз ки, йер цзц­нцн бир чох бюл­эя­ля­ри­нин бе­ля ъид­ди фя­ла­кят­ляр­ля цз-цзя гал­ма­сы мц­hцм бир hя­ги­гя­ти эюс­тя­рир. Ал­лаh ин­сан­ла­ра hяр ъя­hят­дян язаб эюн­дяр­мя­йя вя он­ла­рын бц­тцн га­зан­дыг­ла­ры­ны бир не­чя са­ни­йя­дя ял­ля­рин­дян ал­ма­ьа га­дир­дир. Фя­ла­кят­ля­рин йер цзц­нцн hяр бир тя­ря­фин­дя ола бил­мя­си ин­сан­ла­рын Ал­ла­hын ди­ля­мя­син­дян кя­нар hеч бир йер­дя тяh­лц­кя­сиз­лик­дя ола бил­мя­йя­ъя­йи­ня сц­бут­дур. Ал­лаh яза­бы­ны ис­тя­ди­йи шя­кил­дя - йе­рин ал­тын­дан, цс­тцн­дян, гу­ру­дан вя дя­низ­дян эюн­дя­ря би­ляр. Ин­сан­ла­рын бу hя­ги­гя­ти эю­зар­ды ет­мя­мя­си цчцн Ал­лаh бе­ля бу­йу­рур:

"Мя­эяр о мям­ля­кят­ля­рин яhа­ли­си яза­бы­мы­зын он­ла­ра эе­ъя йа­тар­кян эял­мя­йя­ъя­йи­ня ямин иди­ляр­ми? Вя йа о мям­ля­кят­ля­рин яhа­ли­си яза­бы­мы­зын он­ла­ра эцн­дцз ой­на­йыб яй­ля­няр­кян эял­мя­йя­ъя­йи­ня ар­ха­йын иди­ляр­ми? Jа­худ Ал­ла­hын он­ла­ры до­лаш­ды­рыб бя­ла то­ру­на сал­ма­йа­ъа­ьы­на ямин иди­ляр­ми? Ал­ла­hын до­лаш­ды­рыб бя­ла то­ру­на сал­ма­йа­ъа­ьы­на юз­ля­ри­ня зя­ряр еля­йян­ляр­дян баш­га hеч кяс ар­ха­йын ола бил­мяз!" ("Яраф" су­ря­си, 97-99).

Бе­ля ки, Ал­ла­hын не­мят вя эю­зял­лик ола­раг вер­ди­йи су йе­ня дя Ал­ла­hын ди­ля­мя­си иля бю­йцк бир язаб ва­си­тя­си­ня чев­ри­ля би­ляр. Щяр ил бе­ля фя­ла­кят­ля­рин ша­hи­ди ол­са­лар да бя­зи ин­сан­ла­рын бун­дан hя­ля дя ня­ти­ъя чы­хар­ма­ма­сы, юз­ля­ри­ни бу фя­ла­кят­ляр­дян узаг эюр­мя­си тя­яъ­ъцб до­ьу­рур.


Та­ри­хин иб­ря­та­миз нц­му­ня­си: "Ти­та­ник" эя­ми­си

Дцн­йа та­ри­хи юз эц­ъц­ня вя тех­но­ло­эи­йа­сы­на эц­вя­ниб Ал­ла­hын гцд­ря­ти­ни унут­муш ин­сан­ла­рын ба­шы­на эя­лян иб­ря­та­миз hа­ди­ся­ляр­ля зян­эин­дир. Бу hа­ди­ся­ля­рин hяр би­ри ня эц­ъцн, ня зян­эин­ли­йин, ня ел­мин, ня тех­но­ло­эи­йа­нын, гы­са­сы, hеч бир ше­йин Ал­ла­hын эц­ъцн­дян цс­тцн ол­ма­ды­ьы­нын ис­бат едил­мя­си вя Онун гцв­вя­си­нин вя бю­йцк­лц­йц­нцн hяр ше­йин фюв­гцн­дя ол­ма­сы­нын ин­сан­ла­ра бир да­hа ха­тыр­ла­дыл­ма­сы ба­хы­мын­дан ол­дуг­ъа мц­hцм­дцр.

Сай­сыз-hе­саб­сыз ми­сал­ла­ры­ны эюс­тя­ря би­ля­ъя­йи­миз бу hа­ди­ся­ля­рин ян ба­риз нц­му­ня­ля­рин­дян би­ри "Ти­та­ник" ад­лы тран­сат­лан­тик эя­ми­нин тях­ми­нян 86 ил яв­вял гар­шы­лаш­ды­ьы фя­ла­кят­дир. "Ти­та­ник" 15 мин ин­са­нын ямя­йи ня­ти­ъя­син­дя hа­зыр­ла­нан ня­hянэ ся­йа­hят эя­ми­си иди. Щцн­дцр­лц­йц 55 м, узун­лу­ьу 275 м олан бу эя­ми о за­ма­на гя­дяр ян ня­hянэ эя­ми иди. Бу эя­ми тех­ни­ки ъя­hят­дян йцк­сяк ся­вий­йя­дя hа­зыр­лан­ды­ьы цчцн ин­сан­лар бу эя­ми­нин hеч бир шя­ра­ит­дя бат­ма­йа­ъа­ьы­на ямин иди­ляр. Ла­кин hя­мин ин­сан­лар мц­hцм бир hя­ги­гя­ти уну­дур­ду­лар ки, Ал­ла­hы уну­дуб онун гцв­вя­си­ни hе­са­ба ал­ма­маг мцм­кцн де­йил. Бе­ля ки, чох ки­чик бир зя­дя эя­ми­нин сы­ра­дан чых­ма­сы­на вя чох гы­са мцд­дят­дя бат­ма­сы­на ся­бяб ол­ду.

Щя­мин hа­ди­ся­дян хи­лас олан­ла­рын бил­дир­ди­йи­ня эю­ря, ба­та­ъаг­ла­ры­ны эю­рян ин­сан­лар эя­ми­нин эю­йяр­тя­син­дя да­йа­ныб Ал­ла­hа дуа едир­ди­ляр. Бе­ля ки, Гу­ра­нын бир чох айя­ля­рин­дя ин­сан­ла­рын чя­тин ан­ла­рын­да Ал­ла­hа дуа ет­дик­ля­ри, ла­кин бу вя­зий­йят­дян чых­дыг­дан сон­ра hя­мин дуа­ны унут­дуг­ла­ры бил­ди­ри­лир:

"Си­зин цчцн не­мя­тин­дян юзц­нц­зя ру­зи ах­тар­маг мяг­ся­ди­ля дя­низ­дя эя­ми­ля­ри hя­ря­кя­тя эя­ти­рян мяhз Ряб­би­низ­дир! Щя­ги­гя­тян, Ряб­би­низ си­зя гар­шы ряhм­ли­дир! Си­зя дя­низ­дя бир чя­тин­лик цз вер­ди­йи за­ман гей­ри иба­дят ет­ди­йи­низ бцт­ляр гейб олар. Ла­кин О си­зи хи­лас едиб гу­ру­йа чы­харт­дыг­да цз дюн­дя­рир­си­низ. Ин­сан нан­кор­дур! Мя­эяр гу­ру­да си­зи йе­ря ба­тыр­ма­йа­ъа­ьы­на, йа­худ ба­шы­ны­за даш йаь­дыр­ма­йа­ъа­ьы­на ямин­си­низ­ми?! Сон­ра hеч си­зи го­ру­йан да та­пыл­маз. Jох­са бир дя си­зи дя­ни­зя гай­тар­ма­йа­ъа­ьы­на, шид­дят­ли бир фыр­ты­на эюн­дя­риб си­зи ба­тыр­ма­йа­ъа­ьы­на ар­ха­йын­сы­ныз? Сон­ра сиз­дян ют­рц Биз­дян ин­ти­гам ала­ъаг бир кяс дя та­па бил­мяз­си­низ" ("Ис­ра" су­ря­си, 66-69).

Бир ин­са­нын hя­йа­тын­да бе­ля бир hа­ди­ся­ни йа­ша­йыб-йа­ша­ма­ма­сын­дан асы­лы ол­ма­йа­раг о, дцн­йа­да­кы hяр ше­йин мц­вяг­гя­ти ол­ду­ьу­ну яс­ла унут­ма­ма­лы­дыр. Чцн­ки ин­сан бе­ля бир hа­ди­ся иля гар­шы­лаш­ды­ьы за­ман бир да­hа hя­мин сяhв­ля­ри дц­зялт­мяк им­ка­ны ол­ма­йа би­ляр. Ал­лаh ин­са­нын эюз­ля­мя­ди­йи бир шя­ра­ит­дя юлц­мц онун гар­шы­сы­на чы­ха­ра би­ляр:

"Мя­эяр он­лар эюй­ля­рин вя йе­рин мцл­кц­ня, Ал­ла­hын йа­рат­мыш ол­ду­ьу hяр ше­йя, яъял­ля­ри­нин йа­хын­лаш­ма­сы еh­ти­ма­лы­на диг­гят йе­ти­риб дц­шцн­мцр­ляр­ми? Ар­тыг бу­на инан­ма­дыг­дан сон­ра hан­сы кя­ла­ма ина­на­ъаг­лар?" ("Яраф" су­ря­си, 185).



Ал­ла­hын бир ряh­мя­ти ки­ми

"Биз он­ла­рын hяр би­ри­ни юз эц­на­hы иля йа­ха­ла­дыг. Ки­ми­нин ба­шы цс­тц­ня гыз­мар даш йаь­дыр­дыг, ки­ми­ни дяh­шят­ли сяс йа­ха­ла­ды, ки­ми­ни йе­ря ба­тыр­дыг, ки­ми­ни дя су­йа гярг ет­дик. Ал­лаh он­ла­ра зцлм ет­мир­ди, он­лар юз­ля­ри юз­ля­ри­ня зцлм едир­ди­ляр" ("Ян­кя­бут" су­ря­си, 40).

Бу­ра гя­дяр гейд олу­нан­лар мюв­ъуд­луг­ла­ры­нын hя­ги­ги мяг­ся­ди­ни уну­да­раг йа­ша­йан ин­сан­ла­ра мц­hцм бир hя­ги­гя­ти бил­дир­мяк мяг­ся­ди да­шы­йыр. Дцн­йа­да hеч бир шей Ал­лаh­дан ай­ры, Он­дан азад де­йил. "... Ал­лаh юз ишин­дя га­либ­дир, ла­кин ин­сан­ла­рын як­ся­рий­йя­ти бил­мяз!" ("Jу­сиф" су­ря­си, 21) айя­син­дя дя бил­ди­рил­ди­йи ки­ми, hеч бир гцв­вя Ал­ла­hа гар­шы чы­ха бил­мяз.

Ла­кин айя­дя эюс­тя­рил­ди­йи ки­ми, "ин­сан­ла­рын як­сяр­ййя­ти" бу­ну бил­мяз­ляр. Он­лар дцн­йа­да hеч бир проб­лем­ля гар­шы­лаш­ма­йа­ъаг­ла­ры­ны, баш­ла­ры­на hеч бир иш эял­мя­йя­ъя­йи­ни эц­ман едир­ляр. Щят­та ят­раф­ла­рын­да баш ве­рян фя­ла­кят­ляр­ля бир эцн юз­ля­ри­нин дя гар­шы­ла­ша­ъаг­ла­ры­ны дц­шцн­мяк бе­ля ис­тя­мир­ляр. Яэяр доь­ру­дан да бир баь­лы­лыг­ла­ры йох­дур­са, hаг­гын­да да­ны­шы­лан hа­ди­ся­ля­ри юз­ля­рин­дян узаг эю­рцр­ляр. Ола бил­син ки, бу hа­ди­ся­ля­ри ешит­дик­ля­ри за­ман бир гя­дяр тя­сир­лян­син­ляр, ла­кин бир мцд­дят кеч­дик­дян сон­ра йе­ня дя уну­дур­лар.

Щал­бу­ки hяр йе­ни эц­нцн яв­вял­ки эцн ки­ми ола­ъа­ьы­ны дц­шцн­мяк ол­дуг­ъа йан­лыш бир фи­кир­дир. Бу бю­лцм­дя гейд ет­ди­йи­миз бя­ла­ла­ра бян­зяр фя­ла­кят­ля­ря мя­руз га­лан ин­сан­лар да ял­бят­тя ки, ша­hид ол­дуг­ла­ры фя­ла­кят эцн­ля­ри­нин дя баш­га эцн­ляр­дян фярг­ли ол­ма­ды­ьы­ны дц­шцн­мцш­ляр. Ла­кин hя­мин эцн он­лар цчцн баш­га эцн­ляр­дян фярг­ли ол­муш вя Ал­лаh он­ла­ры са­hиб ол­дуг­ла­ры hяр ше­йи бир ан­да ити­ря би­ля­ъяк­ля­ри­ни эюс­тя­рян бир hа­ди­ся иля цз­ляш­дир­миш­дир.

Ин­сан­ла­рын як­ся­рий­йя­ти бу мц­hцм hя­ги­гя­ти бил­мир. Щям дцн­йа­нын мц­вяг­гя­ти бир hя­йат ол­ду­ьу­ну уну­дур, hям дя Ал­ла­hа hе­саб ве­ря­ъяк­ля­ри­ни ня­зя­ря ал­мыр­лар. Бу гяф­ля­тя эю­ря дя Ал­лаh ри­за­сы цчцн йа­ша­ма­ла­ры ла­зым олан hя­йа­ты он­ла­ра hеч бир фай­да вер­мя­йян иш­ляр­ля бош йе­ря ке­чи­рир­ляр.

Бу­на эю­ря дя ин­сан­ла­рын баш­ла­ры­на эя­лян чя­тин­лик­ляр hям юз­ля­ри, hям дя он­ла­ра ша­hид олан ин­сан­лар цчцн Ал­ла­hын бир ряh­мя­ти­дир. Бу йол­ла Ал­лаh дцн­йа­нын мц­вяг­гя­ти бир мя­кан ол­ду­ьу­ну он­ла­ра эюс­тя­рир, "hя­ги­ги мя­кан" олан ахи­ря­тя hа­зыр­лыг эюр­мя­йя тяш­виг едир. Бу­на эю­ря дя яс­лин­дя дцн­йа­да ин­сан­ла­рын ба­шы­на эя­лян бя­ла­ла­рын бир чо­ху Ал­ла­hын он­ла­ра вер­ди­йи бир фцр­сят­дир. Бу бя­ла­лар он­ла­рын тюв­бя ет­мя­си вя дав­ра­ныш­ла­ры­ны дц­зялт­мя­си цчцн ве­ри­лир. Бц­тцн бу hа­ди­ся­ляр­дян ин­сан­ла­рын ала­ъаг­ла­ры иб­ря­ти Ал­лаh Гу­ран­да бе­ля бил­ди­рир:

"Мц­на­фиг­ляр ил­дя бир-ики дя­фя бя­ла­йа эи­риф­тар ол­дуг­ла­ры­ны эюр­мцр­ляр­ми? Бу­нун­ла бе­ля, йе­ня тюв­бя едиб иб­рят ал­мыр­лар!" ("Тюв­бя" су­ря­си, 126).