| ИНСАНЫН АЪИЗЛИJИ
Аллаh инсаны ян идеал шякилдя йаратмыш, она бир чох йцксяк хцсусиййятляр вермишдир. Jарадылмыш бцтцн ъанлылар арасында дцшцнмяк, гярар гябул етмяк, фикирляшмяк, дцшцндцйцнц тятбиг едя билмяк, план гурмаг, нятиъя чыхармаг кими зеhни функсийалары иля бирэя инсанларын цстцнлцйц инкар едилмяйян бир hягигятдир.
Инсанларын бцтцн бу цстцнлцклярин яксиня олараг инсанын ня цчцн олдугъа горунмаьа еhтийаъы олан организмя саhиб олмасы hаггында hеч дцшцнмцсцнцзмц? Ня цчцн йалныз микроскопла эюрцня билян бактерийа вя вируслар бу организмя зяряр верир? Ня цчцн инсанын бцтцн hяйаты бойунъа тямизлянмяйя, гайьыйа еhтийаъы вар? Ня цчцн инсанын организми заман кечдикъя сырадан чыхыр вя йашлашыр?
Инсанлар буну чох "тябии" hесаб едирляр, hалбуки бу садалананларын hяр бири мцяййян бир мягсядля хцсуси олараг йарадылмышдыр. Инсанын аъизлийиня аид олан hяр шейи Аллаh хцсуси олараг йаратмышдыр. "Ниса" сурясинин 28-ъи айясиндя бу hягигятя беля диггят чякилир: "...Инсан зяиф йарадылмышдыр". Инсан зяиф варлыг кими йарадылмышдыр ки, Jарадыъымыз олан Аллаh гаршысында аъизлийини бир гул олараг дярк едя вя дцнйанын мцвяггяти бир мякан олдуьуну анлайа билсин.
Инсан ня вахт, hарада доьулаъаьыны, ня вахт, неъя юляъяйини мцяййян едя билмяз. Щямчинин hяйатдан ня гядяр мямнун олса да о, hяйата мцсбят вя йа мянфи тясир эюстярян цнсцрлярля баьлы hеч бир тясир механизминя саhиб дейил.
Бяли, инсан организми hяр ъяhятдян горунмаьа вя гайьыйа мюhтаъдыр. Дцнйада башына ня вахт ня эяляъяйи мялум дейил. Истяр дцнйанын инкишаф етмиш шяhяриндя йашасын, истярся дя мядяниййятдян километрлярля узагда, електрик вя судан мяhрум олан бир даь кянди олсун; бурада инсан hеч эюзлямядийи бир тяhлцкя иля гаршылаша биляр. Юлцмъцл хястялийя тутула вя йа шикяст ола биляр. Гаршылашдыьы hадися итирилмяз hесаб етдийи физики эцъцнц, эюзяллийини вя йа юйцндцйц физики бир хцсусиййятини ондан ала биляр. Jашадыьы йер кими инсанын кимлийи дя истисна дейил; даь башында сцрцлярини отаран бир чобан вя йа бцтцн дцнйанын таныдыьы мяшhур бир инсан олса да hаггында данышылан hадисялярдян hяр hансы бири онун hяйатыны тясяввцрцня эятиря билмяйяъяк гядяр дяйишдиря биляр.
Орта hесабла 70-80 кг-лыг бир "ят вя сцмцк парчасы олан" организм инъя бир дяри иля яhатя едилир. Ялбяття, беля бир дяри асанлыгла ъызылар, кясиляр вя ян ади бир зярбядя эюйяря биляр. Эцняш алтында узун мцддят гала билмяз. Мцяййян бир hядд позуларса, дяри яввялъя гызарыр, сонра шишиб су топлайыр. Гысасы, исти hавайа мяруз галан бир инсан юзцнц горумаг мяъбуриййятиндядир.
Аллаh инсаны ян эюзял бир шякилдя вя ян идеал системлярля йаратмышдыр. Лакин дцнйанын мцвяггяти олмасыны эюстярмяк вя еhтираслара гапылмаларынын гаршысыны алмаг цчцн организми ят вя йаь кими тез корланан маддялярдян тяшкил етмишдир. Яэяр инсанын организми башга маддялярдян тяшкил едилмиш, зиреhли бир гурулуша малик олсайды, бу вахт hеч бир вирус вя микроб, сойуг вя йа hяр hансы бир гяза бу зиреhи дешиб кечяряк она зяряр веря билмязди. Щалбуки ят вя йаь бир нечя саат ачыгда галанда тез хараб олан маддялярдир. Еля инсанын ян бюйцк аъизликляриндян бири дя "бу маддя"синин чцрцмяк тяhлцкясинин бу гядяр бюйцк олмасыдыр.
Инсан Аллаh тяряфиндян верилмиш бир хатырлатма олараг организминин аъизлийини даим hисс едир. Мясялян, сойуг hаванын тясири инсан бядянинин аъизлийини тамамиля ортайа чыхаран бир фактордур. Сойуг hава инсанын физиоложи мцдафиясини йаваш-йаваш ифлиъ едир. Беля бир вязиййятдя организмин даим таразлайараг горудуьу сабит истилийин (37 дяряъя) ня гядяр яhямиййятли олмасы цзя чыхыр - 1. Чох сойуг hавада бядянин hяраряти эет-эедя ашаьы дцшя биляр. Яввялъя цряйин дюйцнмяси сцрятлянир, дамарлар йыьылыр, артериал ган тязйиги йцксялир. Организм юзцнц иситмяк цчцн титрямяйя башлайыр - 2. Бядянин hярарятинин 35 дяряъяйя дцшмяси артыг тяhлцкяли бир вязиййятдир. Цряк дюйцнтцсц азалмаьа башлайыр, тязйиг ашаьы дцшцр, голларда вя айагларда, даhа чох бармагларда дамарлар йыьылмаьа башлайыр. Бядянин температуру 35 дяряъяйя дцшян бир инсанда шцурун думанлы олмасы, истигамят (мцвазинят) позьунлуьу, йухуйа мейллилик вя фикир даьыныглыьы ямяля эялир. Зеhни просеслярдя эерилик hисс олунур. Бурада башга бир ясас мягам бядянин температурунун йалныз 1,5 дяряъя ашаьы дцшмяси иля беля мцhцм дяйишикликлярин ортайа чыхмасыдыр. Сойуг йердя чох галдыгда вя бядянин температуру 33 дяряъядян ашаьы дцшдцйц заман йаддаш вя шцур итир. 24 дяряъяйя чатанда тяняффцс, 20 дяряъядя бейин, 19 дяряъядя ися цряк дайаныр вя инсан цчцн гачылмаз олан юлцм баш верир.

Jухарыда гейд етдийимиз йалныз бир мисалдыр. Китабын сонракы сяhифяляриндя инсанын физики зяифликлярини (аъизликлярини) тяфсилаты иля эюстярмяйя чалышаъаьыг. Бурада олан ясас мягсядимиз инсанын бу дцнйада ня едирся етсин hеч вахт разы вя гане олмайаъаьыны, малик олдуьу аъизликлярин буна мане олмасыны исбат етмякдир. Буну билян бир инсанын да ъяннятя йюнялмясинин, бу дцнйайа кор-кораня баьланмамасынын ваъиблийини хатырлатмагдыр. Чцнки инсанын вяд едилян сонсуз бир ъяннят hяйаты вар. Гаршыда да гейд едяъяйимиз кими, ъяннят hеч бир чатышмазлыьын, гцсурун вя физики зяифликлярин олмадыьы бир йердир. Инсан орада няфсинин арзуладыьы hяр шейя наил олаъаг, йорьунлуг, аълыг, сусузлуг, гоъалыг, хястялик вя башга физики гцсурлардан узаг олаъаг.
Башга бир мягсядимиз ися инсанын юз зяифлийи гаршысында Jарадыъымыз олан Аллаhын цстцнлцйцнц, уъалыьыны дярк едя билмясиня вя Она мюhтаъ олдуьуну анлайа билмясиня кюмяк етмякдир. Беля ки, инсанларын Аллаhа мюhтаъ олмасы Гуранда беля билдирилмишдир:
"Ей инсанлар! Сиз Аллаhа мюhтаъсыныз. Аллаh ися мюhтаъ дейилдир, hяр ъцр шцкря лайигдир!" ("Фатир" суряси, 15).
Бядянин еhтийаълары
Инсана бир чох физики зяифликляр верилмишдир. Хцсусян дя инсан hям вцъудуну, hям дя ятрафыны тямиз сахламаг, онлара чох диггятля бахмаг мяъбуриййятиндядир. Бу гайьыйа айырдыьы вахт ися hяйатын бюйцк бир hиссясини тяшкил едир. Чимяркян, цзцнц гырхаркян, ял-айаьына, сачына вя дярисиня гуллуг кими ишлярля мяшьул оларкян инсанларын бунлара ня гядяр вахт сярф етмясиня даир анкетляря тез-тез раст эялмяк олар. Беля мялуматлары эюрян инсан тяяъъцбцнц эизлядя билмяз, чцнки юмрцнцн бюйцк бир hиссясини беля ишляря сярф етдийини бялкя дя hеч фикирляшмямишдир.
Эцндялик hяйатда, евдя, йолда, ишдя, мяктябдя мцхтялиф инсанларла гаршылашмаг олар. Бу инсанлары яксяриййяти дцзэцн эейинмиш, макийажлы, сачлары даранмыш, цзц гырхылмыш, цтцлц эейимлярдя олан инсанлардыр. Лакин бу эюрцнцшляринин якси олан тяряфляри дя вар. Эюрясян бу инсанлар бу заhири эюрцнцшц ялдя етмяк цчцн ня гядяр вахт сярф етмяк мяъбуриййятиндя галыблар?
Сяhяр ойанандан эеъя йатана гядяр бир инсанын йериня йетирмяк мяъбуриййятиндя олдуьу бу гайьы бир чох hярякяти яhатя едир. О, йухудан ойанандан сонра илк юнъя ванна гябул етмяйя эедир. Jухуда олдуьу мцддятдя аьзында чохалан бактерийалара, хош олмайан гохуйа вя дада эюря ойанан кими дишлярини фырчаламалыдыр. Инсанын эцнцнц башламаг цчцн лазым оланлар йалныз бунунла битмир. О, hямчинин ялини вя цзцнц йумалыдыр. Лакин мясяля бунунла да битмир. Бир эцн яввял бядяниндя вя дярисиндя бир чох просесляр баш вермишдир. Мясялян, сачлары вя цзц йаьланмыш, сачларында кяпяк ямяля эялмиш, бядяни тярлямишдир. Бцтцн бу хошаэялмяз ъяhятлярдян хилас олмаьын йолу ися ванна гябул етмякдир. Якс тягдирдя йаьлы сачлары, тяр гохусу эялян бядяни иля инсанларын арасына эетмяси чох да йахшы олмайаъаг.

Инсан арасына чыхмаг цчцн лазым олан тямизлийин апарылмасында истифадя едилян васитяляр о гядяр чохдур ки... Бу ъяhятдян инсан бядянинин ня гядяр чох шейя мюhтаъ олмасы hаггында дцшцнмяк лазым эялир. Мясялян, тямизлик цчцн су вя сабунла йанашы ялавя шейляря дя еhтийаъ вар. Чцнки дяри цзяриндяки юлц дяри тябягясини тямизлямяк лазымдыр.
Щяр бир инсан бядянинин тямизлийи иля йанашы палтарларынын, евинин вя ятрафынын тямизлийиня дя вахт айырмалыдыр. Jохса бир мцддят бядянини йумаса вя йа евини тямизлямяся, hеч кясин она йахынлаша билмяйяъяйи бир вязиййятя дцшя биляр.
Гысасы, инсан йашадыьы бир эцнцн бюйцк бир hиссясини тямизлийя вя юзцня гайьы эюстярмяйя айырыр. Бундан ялавя, бу тямизлик цчцн мцхтялиф васитяляря, кимйяви маддяляря еhтийаъ дуйур. Аллаh инсаны олдугъа аъиз бир бядянля йаратдыьы hалда она бу аъизлийи мцвяггяти юртмясини, кянардан hисс едилмямясини тямин едян имканлары да вериб. Щямчинин инсана тямизлянмясини, аъиз олдуьуну эюстярмямясини тямин едяъяк бир дцшцнъя вериб. Лакин бязян инсанлар аьылларындан вя Аллаhын онлара вердийи башга техники имканлардан истифадя етмядикляриня эюря мянфи бир эюрцнцшля бизя раст эяля билярляр. Ясасян тямизлик цчцн лазым олан васитялярдян истифадя етмядикляриня вя бунун цчцн чалышмадыгларына эюря гыса мцддятдя хошаэялмяз бир эюрцнцшдя олурлар.
Лакин инсан юз гайьысына ня гядяр галырса галсын, бу да мцвяггятидир. Дишини фырчалайан бир инсан бялкя бир саат сонра hеч буну етмямиш кими олур. Jай фяслиндя ванна гябул етмиш бир инсан бир саат сонра санки буну етмямиш кими олур. Щямчинин эюзяллик мягсядиля саатларла эцзэц гаршысында макийаж едян бир гадыны тясяввцр един: о бири эцн ойандыьы заман цзцндяки макийаждан ясяр-яламят галмайаъаг. Щятта сяhяр ойандыьы заман цзцндя галан бойа галыглары ону даhа да пис эюстярир. Вя йа цзцнц тяраш едян бир киши о бири эцн ойандыьы заман йенидян ейни hярякяти йериня йетирмялидир.
Ян ясас мясяля инсанын бцтцн бу физики зяифликляринин бир мягсядинин олдуьуну дярк етмясидир. Щямчинин бунлар зярури зяифликляр дейил, онлар хцсуси олараг йарадылыб. Бир мисалы дцшцняк. Инсан бядянинин hяраряти галхдыьы заман тябии олараг тярляйир. Тярин гохусу ися олдугъа хошаэялмяздир. Jер цзцндя йашайан инсан бу зяифликлярля тез-тез гаршылашыр. Щалбуки беля олмайа да билярди. Мясялян, биткилярдя вязиййят беля дейил. Бир эцлц тясяввцр един. О, торпаг ичиндян чыхдыьы, кцчядя тябии бир шяраитдя йетишдийи, hяр ан пислик вя натямизликля цзляшдийи hалда да юз эюзял гохусуну ясла итирмяз. Щяр бир hалда эцл гохусу олдугъа эюзялдир. Бундан ялавя, эцлцн тямизлик вя гайьыйа еhтийаъы йохдур! Лакин инсанын вязиййяти бундан фярглидир. Аллаh инсана юз аъизлийини hисс етмяк цчцн лазым олан hяр бир хцсусиййяти вермишдир. Инсан ня гядяр тямизлянирся тямизлянсин, косметик васитялярдян ня гядяр истифадя едирся етсин, о, эюзял гохуну hяр заман сахлайа билмяз.
Инсан организминдя олан бцтцн аъизликлярля йанашы hяйатыны давам етдиря билмяси цчцн hям дя гидаланмалыдыр. Щямчинин бу гидаланма йахшы планлашдырылмалыдыр. Инсан организми hям дя протеиня, карбоhидрата, шякяря, витаминляря, мцхтялиф минераллара еhтийаъ дуйур. Инсан адычякилян маддялярдян лазыми мигдарда гябул етмязся, дахили органларда ъидди дяйишикликляр мейдана эяля биляр, дяри сырадан чыхар, иммунитет системи вя бцтцн организми зяифляйяр. Буна эюря дя инсан тямизлийя эюстярдийи hяссаслыьы гидаланмасына да эюстярмялидир.
Инсанын гидадан да яhямиййятли олан бир еhтийаъы да вар. Гидаланмадан бир мцддят йашамаг мцмкцндцр, лакин организмя суйун бир-ики эцн дахил олмамасы инсан цчцн чох тяhлцкялидир. Инсан организми суйа олдугъа кяскин шякилдя мюhтаъдыр. Чцнки организмин инкишаф етмяси цчцн бцтцн кимйяви просесляр суйун кюмяйи иля мейдана эялир.
 
Ялбяття, бцтцн бурада гейд олунанлар hяр бир инсанын юзцндя эюря биляъяйи чатышмазлыглардыр. Лакин эюрясян hяр бир инсан бунларын бир чатышмазлыг олдуьуну дярк едя билирми? Jохса hяр бир инсан бцтцн бу чатышмазлыгларын hамыда олдуьуну дцшцнцб буну тябии сайыр? Ялбяття, бурада дейилянляр бцтцн инсанлара аиддир. Лакин унутмаг олмаз ки, яэяр Аллаh дилясяйди, бунларын hеч бирини инсанларда йаратмазды, hяр инсан бир эцл кими эюзял ятирли вя тяртямиз ола билярди. Лакин инсаны бцтцн аъизликляри иля Jарадан Аллаhын буну йаратмасында да бир hикмят вар. Jарадыъымыз гаршысында аъизлийини дярк едян инсан Онун дявят етдийи йола табе олмалы, мцвяггяти вя гцсурлу олан дцнйайа уймамалы, сонсуз бир мяскян олан ахирят цчцн чалышмалыдыр.
"Шцурсуз" 15 ил
Щяр бир инсан эцн ярзиндя мцяййян бир вахты йатмагла кечирмяк мяъбуриййятиндядир. Ня гядяр чох иши олса да, hяр ня гядяр истямяся дя инсан йеня мцяййян бир вахтдан сонра йатмаг, организминя раhатлыг вермяк, эцнцнцн ян азы 1/4 hиссясини йатмагла кечирмяк мяъбуриййятиндядир. Якс тягдирдя hяйатыны давам етдирмяси мцмкцн олмаз. О, hяр эцн 24 саатын яслиндя 18 саатыны шцурлу шякилдя кечирир, йердя галан минимум 6 саатыны ися йухуда олур вя шцуру ясла ишлямир. Мясяляйя бу бахымдан нязяр йетирдийимиз заман гаршымыза беля бир рягям чыхыр: тяхминян 60 иллик бир hяйатын 1/4 hиссяси, йяни 15 или шцурсуз кечир.
Бяс йухунун бир алтернативи вармы? "Мян йатмаг истямирям" дейян инсанын вязиййяти неъя олур?
Ики эцн йатмайан инсанын эюзляри ган гойур, дяриси позулур, рянэи солур. Бу hал бир гядяр дя узанса, онун шцуруну итирмяк тяhлцкяси дя йарана биляр. Инсан истяся дя, истямяся дя эцнцн ахырында эюзляри баьланар, диггяти даьылар вя гяфил йухуйа эедяр. Бу, гачылмаздыр, бу, ян эцълцсцндян ян зяифиня, ян эюзялиндян ян чиркининя, ян варлысындан ян йохсулуна гядяр hяр кяс цчцн дяйишмяйян бир гайдадыр.
Адятян йухудан яввял организм юлцрмцш кими hиссиййатсыз бир шякил алыр, hеч няйя мцгавимят эюстяря билмяйяъяк бир hала дцшцр. Бир аз яввял сяси ешидян вя гябул едян гулаглар физики ъяhятдян саьлам олсалар да ешидя вя юз функсийасыны йериня йетиря билмир. Организм бцтцн фяалиййятини минимум hяддя ендирир, диггят азалыр, инсан фикрини бир йеря ъям едя билмир, hярякятляри лянэийир. Юлцмц руhун бядяндян айрылмасы кими изаh етдийимизя эюря бу да бир нюв юлцм кимидир. Чцнки инсан бядяни йатагда йатыр, лакин о заман руhу башга бир мяканда, башга hадисяляр йашадыьыны эцман едир. Бялкя дя о, юзцнц дяниз кянарында, истинин алтында hисс едир, яслиндя ися юз отаьында йатыр. Юлцм дя инсана о шякилдя тясир едир: ону бу дцнйада истифадя етдийи организмдян айырыр вя йени бир бядянля йени бир дцнйайа апарыр.
Jуху иля юлцм арасында олан бу бянзярлик Гуранда да билдирилир. Бир айядя "Сизи эеъяляр йухуйа далдыран, эцндцз ися ня етдийинизи билян Одур. Сонра О, сизи эцндцз ойандырыр ки, мцяййян олунмуш вахт эялиб йетишсин" ("Янам" суряси, 60) дейя буйрулур. Юлцмля йухунун ики охшар hадися кими эюстярилдийи икинъи бир айя ися белядир:
"Аллаh ъанларыны онлар юлдцйц заман, юлмяйянлярин ъанларыны ися йухуда алар. Юлцмцня hюкм олунмуш кимсялярин ъанларыны сахлайар. Диэяр кимсялярин ъанларыны ися мцяййян бир мцддятядяк гайтарар. Щягигятян, бунда дцшцнян бир гювм цчцн яламятляр вардыр!" ("Зумяр" суряси, 42).
Лакин инсанлар ня сябябдянся hяйатларынын 1/4-ни hеч бир шейи гябул етмяйяряк юлц кими кечирдикляри hалда буну бир о гядяр дя дцшцнмцрляр. Онлар йухуйа эетдикляри заман дцнйада олан hяр шейи унутдугларыны аьылларына беля эятирмирляр. Щалбуки инсан йухуйа далдыьы заман hямин эцн газандыьы пул, эетдийи имтаhан, алдыьы эюзял бир hядиййя артыг онун цчцн hеч бир мяна ифадя етмир. Бу, бир нюв онун дцнйа иля ялагясинин галмамасы мянасына эялир.
Бура гядяр верилян бцтцн мисаллар инсан hяйатынын яслиндя ня гядяр гыса олдуьуну вя ня гядяр "зярури" ишлярля кечирилдийини билдирир. Бу hяйатдан зярури олан ишляря сярф едилмиш вахтлары чыханда инсанын яйляндийини hесаб етдийи, истяклярини йериня йетирдийи, "дцнйада истядийим кими йашайырам" дедийи анларын олдугъа чох олмасынын шаhиди олуруг. Эерийя бахдыьымыз заман йалныз гидаланмаьа, эейинмяйя, тямизлянмяйя, йатмаьа вя даhа йахшы шяраитдя йашамаг цчцн чалышмаьа сярф едилян илляри яhатя едян чох узун бир заман кясими иля гаршылашырыг.
Шцбhясиз ки, инсанын дцнйада кечирдийи вахтла баьлы hесабламалар чох дцшцндцрцъцдцр. Бир аз яввял дя гейд етдийимиз кими, тяхминян 60 иллик бир hяйатын ян азы 15-20 или тамамиля йухуда кечир. Jердя галан 40-45 илин 5-10 или ися ушаглыьын шцурсузлуг дюврляридир. Jяни 60 ил йашайан инсан яслиндя бунун йарысыны шцурсуз олараг кечирир. Jердя галан йарысы иля баьлы бир чох рягямляр эюстяриля биляр. Мясялян, бу вахтын да бир hиссяси йемяк hазырлайараг вя йейяряк, бядянини вя ятрафыны тямизляйяряк, йолда бир йеря чатмаьа чалышараг кечир. Бу мисаллары даhа да артыра билярик. Нятиъядя ися "бюйцк бир юмцр"дян тябии еhтийаъларын юдянмясиндян башга йалныз 3-5 иллик бир вахт галыр. Сизъя, бу гядяр бир вахтын сонсуз hяйатла мцгайисядя ня дяйяри ола биляр?
Беляликля, бу йердя hягиги иман саhибляри иля инкарчылар арасында бюйцк бир фяргин олмасы цзя чыхыр. Инкарчы бир инсан йашадыьы hяйатын йалныз бу дцнйада йашадыьы иллярдян ибарят олдуьуну эцман едир. Юзцня эюря "бир эюз гырпымында" эялиб кечян дцнйанын ляззятини эюрмяк цчцн чалышыр, лакин бош йеря йорулур. Чцнки яввял дя гейд етдийимиз кими, бу дцнйа hям чох гысадыр, hям дя чох сайда чатышмазлыглардын ибарятдир. Бундан ялавя, Аллаhа эцвяниб Она баьлы олмадыьы цчцн дцнйанын бцтцн чятинликляринин, нараhатлыг вя горхуларынын аъысыны чякир.
Иманлы бир инсан ися бцтцн hяйатыны Аллаh ризасыны газанмаг цчцн чалышараг кечирир, Аллаhа табе олмаьын раhатлыьы сайясиндя дцнйанын бцтцн горху вя hцзнляриндян хилас олур, нятиъядя дя ябяди бир сяадят мяскяни олан ъяннятя лайиг эюрцлцр. Беля ки, инсанын hяйатдакы йарадылыш мягсяди дя онун hансы ямялляри едяъяйинин сынанмасыдыр. Аллаh эюзял ямял саhибляриня дцнйа вя ахирятдя эюзялликляр вяд едир:
"Аллаhдан горхуб пис ямяллярдян чякинянлярдян: "Ряббиниз ня назил етмишдир?" - дейя сорушдугда ися онлар: "Хейир!" - дейя ъаваб верярляр. Бу дцнйада йахшылыг едянляри эюзял hяйат эюзляйир. Ахирят йурду ися, сюзсцз ки, даhа йахшыдыр. Мцттягилярин йурду неъя дя эюзялдир! Онлар алтындан чайлар ахан Ядн ъяннятляриня дахил олаъаглар. Орада онларын истядикляри hяр шей вардыр. Аллаh мцттягиляри беля мцкафатландырыр!" ("Няhл" суряси, 30-31).
Хястяликляр вя гязалар
Инсана аъизлийини билдирян hадисялярдян бири дя хястяликлярдир. Олдугъа мцсбят горунан организм эюзля эюрцнмяйян кичик бир вирусдан вя йа микробдан ъидди сурятдя тясирлянир. Буну фикирляшдийимиз заман яслиндя организмин зяифлямясинин анлашылан олмадыьыны эюрцрцк. Чцнки Аллаh инсанын организмини олдугъа гцсурсуз системляря саhиб олан шякилдя йарадыб. Хцсусян дя инсанын мцдафия системи дцшмянляриня гаршы олдугъа "эцълц орду" кими сяъиййяляндириля биляр. Лакин бунлара бахмайараг инсанлар тез-тез хястялянир. Дцшцнмяк лазыдыр ки, инсан организминдя олдугъа цстцн олан бу системляри йерляшдирян Аллаh дилясяйди, инсан hеч вахт хястялянмязди. Вируслар, микроблар, бактерийалар она тясир етмязди вя йа хцсуси йарадылмыш бу кичик "дцшмянляр" цмумиййятля олмазды. Щалбуки hяр бир инсан кичик сябябляр цзцндян бюйцк хястяликляря тутула билир. Мясялян, дяридя олан кичик бир йарадан организмя дцшян бир вирус гыса мцддятдя бюйцк бир саhяни йолухдура билир. Технолоэийа ня гядяр инкишаф едирся етсин, ян садя бир вирус да инсана зяряр веря билир. Тарихдя беля hадисяляр чох баш вериб. Мясялян, 1918-ъи илдя Испанийада йайылан бир грип вирусундан 25 милйон инсанын юлдцйц мялумдур. Щямчинин 1955-ъи илдя Алманийада йайылан бир вирус 30 мин инсанын юлцмцня сябяб олмушдур.
  
Бцтцн бунлар узаг бир тяhлцкя дейил, hяр эцн hяр бир инсанын башына эяляъяк hадисялярдир. Ялбяття, бунлары тябии гаршылайыб онларын цстцндян дцшцнмядян кечмяк бюйцк бир хята оларды. Башга аъизликляр кими хястяликляр дя Аллаh тяряфиндян хцсуси олараг йарадылараг инсанлара верилмишдир. Тякяббцрлц олан инсан яслиндя ня гядяр аъиз олдуьуну бунун сайясиндя эюрцр. Бундан ялавя, о, дцнйанын чатышмазлыьыны, hягиги цзцнц эюрцр.
Хястяликлярля йанашы инсанын цз-цзя галдыьы тяhлцкялярдян бири дя гязалардыр. Мясялян, йол гязалары hяр эцн телевизийада эюрдцйцмцз, сейр етмяйя вя гязетлярдя охумаьа вярдиш етдийимиз hадисялярдир. Инсан бир эцн онун да башына беля бир гязанын эяляъяйини еhтимал етмир. Щалбуки эцн ярзиндя инсанын йолда садя сябябляря эюря гаршылаша биляъяйи о гядяр hадисяляр вар ки... Jягин ки, дцз йолда йерийяркян айаьы бцдряйиб йыхылан вя бейниня ган сызан инсанлар hаггында ешитмисиниз. Щямчинин евинин нярдиванындан дцшяркян гяфлятян йыхылан вя айаьыны сындырыб айларла йатагдан галха билмяйянляр, йедийи йемяк няфяс борусуну баьладыьы цчцн боьуланлар hагда да ешитмисиниз. Бунларын чоху кичик сябяблярля баьлыдыр вя hяр эцн минлярля инсанын башына эяля биляр.
Щаггында данышылан hягигятляри эюрян инсан дцнйайа баьлылыьынын ня гядяр мянасыз олдуьуну дцшцнмяли, саhиб олдугларынын она яслиндя сынанмаг цчцн мцвяггяти олараг верилдийини дярк етмялидир. Щятта юз организминдя эязян бир микроба эцъ йетирмяйян, гаршысындакы пилляни сайа билмядийи цчцн hяйаты тяhлцкяйя дцшян бир инсан неъя олур ки, ону Jарадан Аллаh гаршысында юз аъизлийини эюря билмяйяряк тякяббцр эюстярир?
Ялбяття, инсаны йарадан Аллаhдыр вя ону бцтцн тяhлцкялярдян горуйан да йалныз Одур. Инсан ня гядяр тякяббцрлц олса да Аллаh дилямяся, о, hеч бир файда ялдя едя вя йа зярярдян горуна билмяз. Аллаh истяся хястялик веряр, истяся инсанын аъизлийини эюстярмяк цчцн онун организминдя мцхтялиф гцсурлар йарадар.
Нятиъя олараг дейяк ки, яввял дя гейд етдийимиз кими, дцнйа Аллаhын йаратдыьы бир имтаhан йеридир. Щяр бир инсан дцнйада Аллаhы разы салаъаг ямяллярля мяшьул олмаьа мясулдур вя буна эюря имтаhана чякилир. Бу сынаьын сонунда Аллаhын ямр вя гадаьаларына табе оланлар, эюзял яхлаг саhибляри ябяди олараг ъяннятдя йашамаьа лайиг эюрцляъякляр. Тякяббцрлцлцкдя исрар едянляр вя бир нечя ониллик hяйатларыны ахирят hяйатларындан цстцн тутанлар ися дцнйада вя ахирятдя чатышмазлыглардан, аъизликлярдян вя чятинликлярдян хилас олмайаъаглар.
Хястялик вя гязаларын нятиъяляри
Яввял дя гейд етдийимиз кими, хястялик вя гязалар Аллаhын инсанлары сынаьа чякмяк цчцн йаратдыьы hадисялярдир. Иман эятирмиш hяр бир инсан башына эялян бу hадисяйя эюря дуа едиб Аллаhа йюнялир вя билир ки, ону Аллаhдан башга хилас едяъяк икинъи бир варлыг йохдур. Беля ки, Щз.Ибраhим бу ъяhятдян эюзял яхлагы вя сямими дуасы иля мисал эюстярилиб. Мюминлярин вязифяси дя бу сямимиййяти юрняк кими гябул етмякдир. Щз.Ибраhимин дуасы белядир:
"Мяни йедирдян дя, ичирдян дя Одур! Хястяляндийим заман мяня йалныз О шяфа верир. Мяни юлдцряъяк, сонра дирилдяъяк Одур" ("Шуяра" суряси, 79-81).
Щз.Яййуб да башына эялмиш шиддятли язаб вя хястялийя эюря Аллаhа сыьынмыш вя бу давранышы иля бцтцн мюминляря нцмуня олмушдур:
"Бяндямиз Яййубу да йад ет! Бир заман о юз Ряббиня мцраъиятля беля демишди: "Шейтан мяня бяла вя язаб тохундурмушдур!"" ("Сад" суряси, 41).
Беля чятинликляр инсанларын Аллаhа олан баьлылыьынын, камиллийинин артмасына сябяб олур, онлар цчцн "хейир" олур. Инкарчы бир инсан цчцн ися hяр бир гяза вя хястялик бюйцк бир бяладыр. О, башына эялдикляринин мцяййян бир hикмятля йарадылдыьыны, ахирятдя явязинин вериляъяйини дцшцнмядийиня эюря бюйцк язиййят чякир. Бундан ялавя, бу бяланын мадди чятинликлярля йанашы мяняви чятинликляри дя вар. Чцнки Аллаhы инкар едян бир системдя йашайан инсанларын ясас дяйяр юлчцляри маддиййатчылыгдыр. Щяр hансы хястялик вя йа гяза нятиъясиндя шикяст олан инсан ня гядяр севилян вя hюрмят эюстярилян бир инсан олса да яли вя айаьы hярякят етмядийи цчцн ола билсин ки, яввялки "дост"ларынын чоху онун йанында галыб онунла марагланмасынлар. Инкарчылар арасында эюзял бир инсан эюзяллийини, эцълц бир инсан да эцъцнц итирдийиня эюря онларын гиймяти дя азалыр. Бунун йеэаня сябяби диндян узаг олан ъямиййятлярдя инсанларын бир-бириня маддиййатчы дяйярляр бахымындан гиймят вермясидир. Буна эюря дя мадди бир гцсур йарандыьы заман инсанын дяйяри дя йох олур.
Мясялян, шикяст галан бир инсанын hяйат йолдашы вя йа гоhумлары бундан чох эцман ки, чох шикайят едяъяк, ятрафларына ня гядяр бяхтсиз олдугларыны дейяъякляр. Бязиси юзцнцн эянъ олдуьуну вурьулайаъаг, бу йашда буна лайиг олмадыьыны, "hяйатынын баhар чаьында" башына эялянлярдян кядярля данышаъаг. Бунун нятиъясиндя дя хястяйя кифайят гядяр мараг эюстярмямяси иля баьлы ятрафындакыларын она hагг газандырмасыны истяйяъяк. Бязи инсанлар да онлара галса, хястя инсаны hямин анда тярк едиб эетмяк истядикляри hалда йалныз ъямиййят тяряфиндян гынанаъаьы вя айыб сайылаъаьы тяhлцкяси сябябиля буну едя билмяйяъякляр. Хястя инсана саьлам олдуьу вахт верилян сядагят вя вяфа сюзлярини инди егоист, худбин вя мянфяятъил дцшцнъя вя сюзляр явяз етмишдир.
Сядагят вя вяфанын чох гысамцддятли олдуьу беля бир системдя олан hадисяляря тяяъъцб етмяк яслиндя лазым дейил. Чцнки инсанлары йалныз мадди юлчцлярля гиймятляндирян вя ян ясасы да гялбиндя Аллаh горхусу олмайан бир инсандан сядагят эюзлямяк мцмкцн дейил. Ямялляринин мцгабилиндя ъяза эюряъяйиня инанмайан бир инсанын мцсбят ямял саhиби олмасы онун еля юз йанлыш мянтигиня эюря, бир "ахмаглыгдыр". Чцнки ъаhил ъямиййятя эюря, бир нечя ониллик ичиндя юлцмля бирликдя ябяди йох олаъаьына инанан бир инсана фядакарлыг едиб сядагят эюстярмяйин мянасы йохдур. Онсуз да hяр икиси гыса мцддят йашайыб йох олаъагларына инаныр, бу hалда еля юз мянфяятлярини эцдмяйя цстцнлцк верирляр.
Щалбуки мцсялманлар арасында вязиййят беля дейил. Аллаhа иман эятирян, Онун гаршысында аъизлийини билян вя Ондан горхан инсанлар бир-бирини дя Аллаhын ямр етдийи шякилдя дяйярляндирирляр. Бир инсанын ян ясас хцсусиййяти онун "тягвасы", йяни Аллаhа гаршысындакы горхусу, hюрмяти вя буна эюря саhиб олдуьу хейирхаhлыг вя эюзял яхлагдыр. Яэяр бир инсан бу хцсусиййятляря маликдирся, о, дцнйада бязи физики гцсурлары олса да ахирятдя ябяди олараг эюзялликляр ичиндя йашайаъаг. Бу, Аллаhын инсанлара олан вядидир вя буну билян мюминляр дя бир-биринин чатышмазлыгларыны, гцсурларыны шяфгятля гаршылайыр, олдугъа сядагятли вя вяфалы олурлар.
Беляликля, бу бюйцк фярг ъаhил бир ъямиййятин инкарчылара олан ъязасыдыр. Ейни заманда Аллаhын Ону инкар едянляря дцнйада вердийи бюйцк бир бяладыр. Дцнйада юз истяйи иля йашайыб ямялляринин явязини алмайаъаьыны эцман едян инсан ахирятдя бюйцк бир чашгынлыг вя hейрят ичиндя олаъаг. Дцнйада эюстярдийи язазиллик, вяфасызлыг, сядагятсизлик вя буна бянзяр бцтцн мянфи хцсусиййятляриня эюря бир-бир hесаба чякиляъяк. Аллаh инсанларын дцнйадакы чиркин ямялляринин онларын ялейhиня олаъаьыны беля билдирир:
"Кцфр едянляр онлара вердийимиз мюhляти hеч дя юзляри цчцн хейирли санмасынлар! Бизим онлара вердийимиз мюhлят анъаг эцнаhларыны даhа да артырмалары цчцндцр. Онлар зялиледиъи бир язаб эюряъякляр!" ("Али-Имран" суряси, 178).
Jашлылыг
Заманын дяйишдириъи тясири hяр шейдя эюзля эюрцнцр. Ян сон моделдян олан автомобил бир нечя ил ярзиндя ъызылыр, зядялянир вя тябии олараг кюhнялир. Ян чох бяйянилян бир ев 5-10 ил сонра (яэяр гайьысына галынмазса) бойалары тюкцлмцш кюhня эюрцнцшлц бир йеря чеврилир. Лакин бцтцн бунларла йанашы инсан ян бюйцк дяйишиклийя юз организминдя шаhид олур: инсанын чох бюйцк гиймят вердийи организми иллярин кечмяси иля бярпаедилмяз шякилдя мянфи дяйишикликляря мяруз галыр. Инсанын мцяййян мцддят ярзиндя кечирдийи бу дяйишиклик Гуранда беля билдирилир:
"Сизи зяиф бир шейдян йарадан, эцъсцзлцкдян сонра гцввятли едян, гцввятли олдугдан сонра тагятсиз едян Аллаhдыр. О, истядийини йарадыр. О, биляндир, гадирдир!" ("Рум" суряси, 54).
Jашлылыг чох вахт инсанларын дцшцнмяк истямядийи, hяйат планларына аид едилмяйян бир дюврдцр. Инсанлар бязи физики аъизликлярля кечиряъякляри йашлылыг дюврцнц баъардыглары гядяр аьылларына эятирмямяйя чалышыр. Бязян бу дювр hаггында сюhбят едилдикдя ися горхуйа вя нараhатлыьа гапылыр, лакин бир мцддят сонра бунлары йаддан чыхарараг йенидян юз hяйатларыны давам етдирирляр. Онларын йашланаъагларыны тясяввцр етмяк истямямясинин ясас сябяби бу дцшцнъянин hяйатда ябяди олараг галмайаъагларыны онлара хатырлатмасыдыр. Буна эюря дя бир вахт гаршылашаъаглары гачылмаз олан бу дювр барядя чох аз дцшцнцрляр. Гаршыларында hяля узун бир мцддятин олдуьуну, йашлашманын вя юлцмцн чох узаг олдуьуну эцман едирляр. Гуранда инсанларын беля бир сяhв дцшцнъяси ачыг эюстярилмишдир:
"Доьрусу, Биз бунунла вя аталарына юмцрляри узанынъайа гядяр эцн-эцзяран вердик..." ("Янбийа" суряси, 44).
Бу инсанлар чох бюйцк бир сяhв едирляр. Чцнки hяр бир йеткин инсан нечя йашында олурса олсун, эерийя бахдыьы заман аьлында мцяййян хатирялярин олдуьуну эюряъяк. Ушаглыг вя эянълик илляриндя башына эялян мянфи вя мцсбят hадисяляри, ону hяйяъанландыран шейляри, гябул етдийи мцhцм гярарлары, еhтирасы сайясиндя наил олмаг цчцн иллярини сярф етдийи мягсядляри сонрадан чятинликля йада саланда бунлар онун цчцн йалныз бир хатирядир. Буна эюря дя чох вахт "бюйцк бир hяйаты"ны изаh етмяк цчцн ян чоху бир нечя саат лазым эялир.
Jалныз бир нечя санийя дцшцнмякля дярк едиля биляъяк бу hягигят hансы дюврдя олурса олсун, инсаны гяти гярара эялмяйя сювг етмялидир. Мясялян, яэяр 40 йашында олан бир инсан 65 йашына гядяр йашамаг истяйирся, о, билмялидир ки, гаршысындакы 25 ил кечирдийи 40 ил гядяр тез кечяъяк. Щятта hямин инсан 90 йашына гядяр дя йашаса, вязиййят дяйишмяйяъяк. Чцнки гаршыдакы илляр узун вя йа гыса олмасындан асылы олмайараг сонда битяъяк. Беляликля, бу мягамда инсанын йашлашмасы дцнйанын мцвяггяти бир мякан олмасынын ян бюйцк яламятляриндян биридир. Инсан ня едирся етсин, бир даhа эери гайытмайараг, бу дцнйадан мцтляг айрылаъаг.
Беля олан hалда инсан мянфи мцлаhизялярини бир кянара гойуб юз hяйаты hаггында даhа доьру дцшцнмялидир. Хцсусян дя билдирдийимиз кими, заман чох сцрятля кечир вя hяр кечян эцн инсаны даhа эянъ вя енержили гурулуша дейил, айядя дя билдирилдийи кими, "зяифлийя" сцрцкляйир. Гысасы, йашлылыг инсанын аъизлийинин мцhцм эюстяриъисидир. Ютцб кечян иллярин инсанын организминя вя зеhниня эюстярдийи мянфи тясирляр ачыг бир hягигятдир. Гуранда инсанын йашлашмагла бирликдя аъизлийиндян дя беля бяhс едилир:
"Аллаh сизи йаратмышдыр, Сонра да юлдцряъякдир. Сизин бир гисминиз юмрцн ян рязил (ихтийар) чаьына чатдырылар ки, билдийи hяр шейи унудар.Щягигятян, Аллаh биляндир, гадирдир!" ("Няhл" суряси, 70).
Jашлылыьа тибби дилдя "икинъи ушаглыг дюврц" дя дейилир. Чцнки организмдя мейдана эялян мянфи hаллар инсаны бир ушаг кими гайьыйа вя горунмаьа мюhтаъ едир. Беля ки, бу йашларда инсанда физики вя руhи бахымдан ушаглыг дюврцня аид хцсусиййятляр йараныр. Инсан эянъ олдуьу заман физики бахымдан раhатлыгла эцъцнцн чатдыьы бир чох иши йашлашанда йериня йетиря билмяз. Вя йа эянъ олдуьу заман чох эцълц бир йаддаша малик олан инсан йашлашанда онун hафизясиндя эерилямя баш верир. Бу нцмуняляр hяр бир мювзу цчцн чохалдыла биляр. Нятиъя будур ки, мцяййян йашдан сонра hяр бир инсанда раст эялинян физики вя зеhни эерилик бир нюв ушаглыг hалына эери дюнмякдир.
Гысасы, инсан hяйатына ушаг кими башлайыр вя бир мцддят сонра йенидян ушаглыьа дюняряк hяйатына сон гойур. Шцбhясиз ки, бу мцддят эялишиэюзял шякилдя йаранмыр. Аллаh дилясяйди, инсаны юмрцнцн сонуна гядяр эянъ сахлайар, организминдя hеч бир гцсур вя хястялик йаратмазды. Лакин Аллаh йашлылыг дюврцндя инсанда бязи чатышмазлыглар йарадараг она дцнйанын мцвяггяти олдуьуну бир даhа хатырладыр. Ейни заманда дцнйада олан нюгсанлары эюстяряряк инсанын ахирятя, йяни hягиги мяскян олан ъяннятя олан истяйини дя артырыр.
Бу дцнйанын мцвяггяти олмасы вя инсанын йашлашмасында мцяййян бир hикмятин олмасы ашаьыдакы айядя айдын ифадя едилир:
"Ей инсанлар! Юляндян сонра йенидян дириляъяйинизя шцбhяниз варса илк йарадылышынызы йада салын. Щягигятян, Биз сизи торпагдан, сонра мянидян, сонра лахталанмыш гандан, даhа сонра мцяййян, там бир шякля дцшмцш вя дцшмямиш бир парча ятдян йаратдыг ки, сизя эюстяряк. Истядийимизи ана бятниндя мцяййян бир мцддят сахлайар, сонра сизи ушаг олараг чыхардарыг. Сонра йеткинлик чаьына йетишясиниз дейя сизи бюйцдярик. Киминиз вяфат едяр, киминиз дя юмрцн еля бир рязил чаьына чатдырылар ки, вахтиля билдийини билмяз олар. Сян йер цзцнц гупгуру эюрярсян. Биз она йаьмур ендирдийимиз заман о, hярякятя эялиб габарар вя hяр нюв эюзял бар эятиряр" ("Щяъъ" суряси, 5).
Jашлылыгла баьлы физики гцсурлар
Варлы, мяшhур вя йа эцълц олмасындан асылы олмайараг hеч бир инсан ону гаршыда эюзляйян вя ашаьыда бяhс етдийимиз физики гцсурлардан хилас ола билмяз.
Дяри инсанын эюзяллийиндя ян мцhцм факторлардан биридир. Бядяндян тяхминян бир миллиметрлик бир тохума эютцрцлся, алтындан естетик бахымдан hеч дя хош эюрцнмяйян бир мянзяря ортайа чыхар. Беля ки, йаранан мянзяряйя бахмаг да олмаз. Чцнки дяри горуйуъу функсийасы иля йанашы бядяня дцзэцн вя hамар бир эюрцнцш вердийи цчцн естетик бахымдан мцhцм бир функсийа да дашыйыр. Беля олдуьу hалда "Инсанын юйцндцйц, юзцнц ятрафдакылара нцмайиш етдирмяк хцсусиййяти бцтцн организмини яhатя едян тяхминян 2 кг-лыг дяридир" дейя билярик. Лакин ян hикмятлиси одур ки, йашлылыг юзцнц ян чох дяридя бцрузя верир.
 
 
 
Jашландыгъа дяринин еластиклийи азалыр, о, инъялир вя алт тябягялярдяки гурулушу, инсанын скелетини ямяля эятирян тямял протеинляри hяссаслашыб чюкдцйц цчцн салланыр. Jашлашан hяр бир инсанын ян чох горху иля эюзлядийи цздяки гырышлар вя хятляр бу сябябдян йараныр. Дяринин цст тябягясиндя даим йаь тябягяси йарадан вя она тябии йумшаглыг верян тохума ифразынын азалмасына эюря габыьын сойулмасы баш верир. Щядсиз сойулма вя тюкцлмя нятиъясиндя дяринин кечириъилик габилиййяти артыр вя хариъи тясирлярин дяридян кечиди асанлашыр. Бунунла баьлы олараг да йашлылыг гашынмасы, дырнаг йаралары, йухусузлуг вя с. мейдана эялир. Ейниля алт дяридя дя мянфи hаллар йараныр. Jашлы инсанларда дяри тохумаларында йениляшмя вя маддяляр мцбадиляси механизмляри олдугъа яhямиййятли юлчцдя позулур. Буна эюря дя инсанларын йашлы дюврляриндя онларда бядхассяли шишляря тез-тез раст эялинир.
Инсан бядяни цчцн сцмцклярин саьлам олмасы да яhямиййятлидир. Дцз дайанмаг эянъ бир инсан цчцн чох асан олдуьу hалда йашлылыг дюврцндя бу, физики ъяhятдян мцмкцн дейил. Jашлашдыгъа онурьада мейдана эяля тябии яйилмя нятиъясиндя гозбеллик йараныр. Бу, эянъликдя олан hяр ъцр тякяббцрцн бир кянара гойулмасы демякдир. Айаг цстдя дайанма эцъцня малик олмайан бир инсанда башга инсанлара гаршы hеч бир цстцнлцйц вя худбинлик hисси тябии ки, ола билмяз. Юзц истямяся дя артыг аъизлийини ятрафында олан инсанлардан эизляйя билмир.
Jашлы инсанларын hямчинин синир hцъейряляриндя йениляшмя олмадыьы цчцн бцтцн hиссиййат органларында мцяййян бир hяссаслыг иткиси баш верир. Jашлашдыгъа эюзлярдя ишыьын шиддятиня мцгавимят олараг юлчцнц дяйишдирмяк габилиййяти азалыр. Бу hал эюрмяни мяhдудлашдырыр: рянэлярин айдынлыьы, ъисимлярин формасы, йерляри вя узаглыьы буланыг шякилдя эюрцнцр. Чох мцhцм олан эюрмя айдынлыьы эет-эедя позулур. Бу, йашлылар цчцн ян чятин hаллардан биридир.
Шцбhясиз ки, инсанын йашлылыг дюврцндя физики вя руhи бахымдан бир чох иткиляр вермяси цзяриндя дцшцнцлмяли олан мювзулардандыр. Яввял дя гейд етдийимиз кими, Аллаh дилясяйди, бцтцн бу чатышмазлыгларын hеч бирини инсана вермязди: инсан доьулдугдан сонра бюйцйцр, инкишаф едир, hятта вахт кечдикъя бцтцн органлары, габилиййятляри даhа да гцввятляня билярди. Дцнйада кечирдийи илляр инсанын саьлыьына саьлыг, эцъцня эцъ, гцввясиня гцввя гата билярди. Вярдиш олунмайан бир hал олса да ялбяття ки, hяйатын инсаны гоъалдан дейил, йениляйян, инкишаф етдирян хцсусиййятинин олмасы мцмкцн ола билярди. Лакин Аллаhын мцяййян бир hикмятля инсанлар цчцн диляйиб йаратдыьы систем йашлашмаьа, зяифлямяйя планлашдырылыб. Дцнйада олан hяр шей кими инсан организми дя тядриъян сцгута уьрайыр.
Беляликля, инсан дцнйанын мцвяггяти олдуьуну вя юзцня файдалы олмадыьыны бир даhа эюрцр. Бцтцн бу аъизликлярдян айдын олур ки, ябяди ахирят йанында бу дцнйанын hеч бир файдасы йохдур. Беля ки, Аллаh Гуранда бу hягигятя дяфялярля диггят чякмиш вя дцнйанын мцвяггяти хцсусиййятлярля зянэин олдуьуну айяляриндя хябяр вермишдир. Инсанлара да бу hал цзяриндя дцшцнмялярини вя бундан лазыми юйцд алмаьы ямр етмишдир:
"Щягигятян, дцнйа hяйаты эюйдян ендирдийимиз йаьмура бянзяр ки, онунла йер цзцндя инсанларын вя hейванларын йейяъяйи биткиляр йетишиб бир-бириня гатышар. Няhайят, йер цзц бязякляниб сцсляндийи вя сакинляри дя йыьмаьа гадир олдугларыны зянн етдикляри вахт эеъя, йахуд эцндцз ямримиз эяляр вя Биз ону, дцнян цзяриндя бол мяhсул олмамыш кими, бичилмиш бир hала эятирярик. Биз айяляримизи дцшцнян бир цммят цчцн беля ятрафлы изаh едирик!" ("Jунус суряси, 24).
Бура гядяр гейд олунанлардан да эюрдцйцмцз кими, инсан доьулур вя инкишаф едяряк мцяййян бир йаша чатыр. Ян гцввяли чаьында бцтцн бядянинин она аид олдуьуна там ямин олур вя юзцнц бцтцн дцнйанын дайаг нюгтяси hесаб едир. Лакин бир мцддят сонра эцъц вя эюзяллийи йашлашмагла бирликдя гяфлятян йох олмаьа башлайыр вя юзц дя бу заман hеч бир шей едя билмир. Чцнки Аллаh дцнйаны мцвяггяти олараг йаратмышдыр. Аллаh инсаны да она hягиги мяскян олан ахиряти хатырладаъаг, бу мяскяня hазырлыг эюрмясини тямин едяъяк аъизликля бирликдя йаратмышдыр.
Jашлылыьын ибрятамиз нцмуняляри
Jашлашмаг Jер цзцндя олан hяр инсанын башына эяляъяк бир hадисядир. Лакин варлы, мяшhур вя йа эюзял адамларын йашлашмасы инсанлары ибрят алма бахымындан даhа чох тясирляндирир. Ъаhил бир ъямиййятдя пулу, шюhряти вя йа эюзяллийи иля танынан инсанларын йашлылыьы вя аъизлийи дцнйанын гыса олмасыны вя дяйярсизлийини эюстярян ян бюйцк рямзлярдян биридир.
Ятрафымызда бунун кими башга нцмуняляри дя эюря билярик. Бир заман физики эюзяллийи, эцъц иля шюhрят газанан, чох зякалы вя танынмыш инсанлары бир эцн телевизор вя гязетлярдя зеhни вя физики эцъцнц итирмиш hалда эюрмяк олар. Ялбяття ки, бцтцн инсанлар данышдыьымыз бу вязиййятя дцшя биляр, лакин йухарыда да гейд етдийимиз кими, бцтцн дцнйа тяряфиндян танынмыш, hейранлыгла сейр едилмиш инсанларын йашлылыг дюврляри инсанлара истяр-истямяз даhа чох тясир эюстярир. Гаршыдакы сяhифялярдя беля инсанлардан нцмуняляр веряъяйик. Эюряъяйик ки, ня гядяр эянъ, мяшhур вя эюзял олурса олсун, hяр бир инсанын гаршылашаъаьы агибят йашлылыгдыр.
Инсанын юлцмц
Ютцб кечян hяр эцн юлцмя бир гядяр дя йахынлашдыьынызын фяргиндясинизми? Юлцмцн башга инсанлар кими сизя дя даhа йахын олдуьуну билирсинизми?
"Щяр кяс юлцмц дадаъагдыр. Сонра да hцзурумуза гайтарылаъагсыныз!" ("Янкябут" суряси, 57) айясиндя дя билдирилдийи кими, дцнйада бу вахта гядяр йашамыш, hал-hазырда йашайан вя бундан сонра йашайаъаг hяр бир инсан юлцмля гаршылашаъаг. Лакин бу данылмаз hягигятя бахмайараг инсанлар юзлярини юлцмдян нядянся чох узаг эюрцрляр.
Дцнйайа илк дяфя эюзлярини ачан вя эюзлярини сон дяфя йуман ики инсаны тясяввцр един. Ня йени доьулмуш кюрпя буна мцдахиля едя билир, ня дя юлян бир инсан. Jалныз Аллаh бу эцъя маликдир: истядийи заман йарадыр, истядийи заман да ону бу дцнйадан эери алыр. Бцтцн инсанлар мцяййян едилмиш мцддяти йашайаъаг, даhа сонра юляъякляр. Гуранда бу hягигят беля билдирилмишдир:
"Де: "Гачдыьыныз юлцм сизи мцтляг йахалайаъагдыр. Сонра сиз эизлини дя, ашкары да билянин hцзуруна гайтарылаъагсыныз. О да сизя няляр етдийинизи хябяр веряъякдир!" ("Ъумуя" суряси, 8).
Бир чох инсанлар юлцм hаггында дцшцнмяк истямир, ейни заманда эцндялик ишляри дя ону тамамиля башга шейляр hаггында дцшцнмяйя сювг едир. Щансы мяктябдя охуйаъаьы, hансы ишдя ишляйяъяйи, ня эейиниб ня йейяъяйи онун цчцн даhа ваъибдир. Чцнки hяйатын йалныз бунлардан ибарят олдуьуну дцшцнцр. Юлцм hаггында данышыланда ися "аьзыны хейирлийя ач" кими мянасыз вя юлцмцн гаршысыны алмаьа эцъц чатмайан дайаз сюзлярин архасында эизлянирляр. Юзцнцн йашлашдыгда юляъяйини, ян азы 50-60 ил йашайаъаьын hесаблайыр, эянъ йашларында бу ъцр "кядярли" мювзулардан бяhс етмяк истямир. Щалбуки hятта бир санийя сонра hяйатда олуб-олмайаъаьына ямин дейил. Щяр эцн телевизийа вя гязетлярдя юлцмля баьлы чох хябярляр йер алыр, йахынларынын юлцмцня шаhидлик едир, лакин бир эцн башгаларынын онун юлцмцня шаhид олаъаьыны, ону да беля бир эцнцн эюзлядийини аьлына беля эятирмир.
Щалбуки юлцм инсана эялдийи заман дцнйа иля баьлы hяр бир "hягигяти" алт-цст едир, сиздян сонра hеч бир шей галмыр. Щал-hазырки вязиййятинизи, эюзляринизин ачылыб-баьланмасыны, организминизин hярякят етмясини, даныша билмяйинизи, эцля билмяйинизи, йяни бцтцн функсийаларынызы тясяввцрцнцзя эятирин. Сонра да эюзцнцз юнцндя юлцм заманы ня вязиййятдя олаъаьынызы ъанландырын...
Тамамиля hярякятсиз hалда, ятрафынызда баш верянлярдян хябярсиз вязиййятдя йатаъагсыныз. Бядяниниз башга инсанлар тяряфиндян дашынаъаг вя бир "ят парчасы" кими гябул едиляъяксиниз. Табутунуз гойулан мязар газылдыьы заман сиз гцслханада бир инсан тяряфиндян йуйулаъагсыныз. Сизи аь кяфяня бцрцйяъякляр. Тахта табута гойулаъагсыныз. Мясъиддяки ишляр битдикдян сонра гябристанлыьа эедяъякляр, орада цзяриндя сизин адынызын, доьум вя юлцм тарихинизин олдуьу бир даш олаъаг. Кяфянля бирликдя сизин цчцн газылмыш мязара гойулаъагсыныз. Цстцнцзя тахта гойулаъаг, сонра ися торпаг тюкцляъяк. Торпаг сизин цзяринизи там юртдцкдян сонра бу иш битмиш олаъаг.
Мязарынызы зийарят едянляр чох олдуьу hалда сонралар илдя бир дяфя олаъаг, эет-эедя ися hеч олмайаъаг. Цстялик сизин бу зийарятлярдян hеч хябяриниз дя олмайаъаг.
Иллярля истифадя етдийиниз отаьыныз вя йатаьыныз бош галаъаг. Ъяназяниз эютцрцлдцкдян бир мцддят сонра евиниздя сизя аид олан яшйалар башгаларына пайланаъаг. Jахынларыныз мцвафиг идаряляря эедяряк сизин юлдцйцнцзц вя гейдиййатынызын силинмясинин лазым олдуьуну билдиряъякляр. Бялкя дя яввялъя хатырланаъагсыныз, сизин арханызъа бир нечя инсан аьлайаъаг. Лакин заманын унутдуруъу тясири гаршыдакы иллярдя эетдикъя артаъаг. Бир нечя онилликляр сонра ися "бюйцк бир юмцр" сцрдцйцнцз дцнйада сизи хатырлайан олмайаъаг. Лакин сонрадан сизин гойуб эетдийиниз аиляниз вя танышларыныз да бу дцнйадан айрылаъаьы цчцн хатырланыб-хатырланмамаг бюйцк бир мяна ифадя етмяйяъяк.
Дцнйада бцтцн бунлар баш веряркян сизи ъясядиниз торпаг алтында йаваш-йаваш парчаланмаьа башлайаъаг. Торпаьа гойулдугдан дярhал сонра hяшяратлар вя бактерийалар hярякятя кечяъяк. Гарында топланмыш газлар ъясяди шиширдяъяк вя бу шишлик бядянин hяр бир тяряфиня йайылараг бядяни танынмаз hала эятиряъяк. Бундан сонра газын вя диафрагманын тязйиги нятиъясиндя аьыз вя бурнунуздан ганлы кюпцкляр эялмяйя башлайаъаг. Чцрцмя давам етдикъя тцкляр, дырнаглар, овуъун ичляри вя дабанлар йериндян айрылаъаг. Бу хариъи дяйишикликлярля йанашы дахили органларда да чцрцмя баш веряъяк. Ян горхулу вязиййят ися бу йердя олаъаг: гарын наhийясиндя топланан газлар дярини зяиф йериндян партладаъаг вя бядяндян дюзцлмяз дяряъядя пис гохулар йайылаъаг. Мцяййян мцддят ярзиндя башыныздан тутмуш язяляляринизя гядяр hяр шей йериндян айрылаъаг. Дяри вя йумшаг hиссяляр тамамиля тюкцляъяк. Бейин тамамиля чцрцйяъяк вя тцк кими олаъаг, сцмцкляр баьларындан айрылаъаг вя скелет даьылмаьа башлайаъаг... Бу просес бядяниниз бир торпаг вя сцмцк йыьыны вязиййятиня эяляня гядяр давам едяъяк.
Артыг яввялки вязиййятя гайытмаг гейри-мцмкцн олаъаг. Аиля иля эюрцшмя, достларла эюрцшцб яйлянмя, ян йцксяк йеря чыхмаг шансы да олмайаъаг. Артыг бядян мязарда чцрцйяряк скелет hалына эяляъяк.
Гысасы, онунла бирликдя олдуьунуз, "мян" адландырдыьыныз бядян олдугъа дяhшятли бир вязиййятдя йох олуб эедяъяк. Сиз, йяни hягигятдя бир руh олан сизляр бу бядяни чохдан тярк едяъяксиниз, йердя галан бядян ися ийрянъ бир шякилдя итиб эедяъяк.
Бяс бцтцн бунларын сябяби нядир?
Аллаh дилясяйди, инсан бядянини бу вязиййятя эятирмяйя билярди. Лакин бунун чох бюйцк бир мянасы вар.
Инсан илк юнъя яслиндя юзцнцн бядяндян ибарят олмадыьыны, бядянин йалныз мцвяггяти бир юртцк олдуьуну, бу горхунъ агибяти дярк етмяли, бядянин архасында бир варлыг олдуьуну hисс етмялидир. Щямчинин инсан бядянинин юлцмцня диггят йетирмяли, дцнйайа ябяди бир hиссля баьландыьы вя бцтцн арзуларына бойун яйян бядянинин агибяти hаггында дцшцнмялидир. О бядян бир эцн мцтляг торпаг алтында чцрцйяъяк, гурд салаъаг вя скелетя чевриляъяк. О эцн бялкя дя узаг дейил, бир аддымлыгдадыр...
Гейд олунан бцтцн бу hягигятляря бахмайараг инсанын руhунда севилмяйян, истянмяйян шейляри дцшцнмямяк, йох hесаб етмяк кими бир хцсусиййят вар. Бу hал юлцмдян бяhс едилдийи заман даhа айдын эюрцнцр. Jухарыда да гейд етдийимиз кими, юлцм анъаг бир таныш итирилдийи заман вя йа биринин юлцмцнцн илдюнцмцндя хатырланыр. Демяк олар ки, hамы юлцмц юзцндян узаг hесаб едир. Санки йолда эедяркян, йатагда йатаркян юлянляр ондан фярглидир. Jохса о, "чох эянъдир", hяля "узун илляр" йашайаъаг? Беля ки, евиндян мяктябя эетмяк цчцн йола чыхдыьы вя йа мцhцм бир топлантыйа чатмаьа чалышдыьы заман йол гязасына уьрайан инсан да, hеч эюзлямядийи бир вахтда хястялик сябябиля юлян бир инсан да яввялъя беля дцшцня биляр. Бир эцн яввял дцнйада йашадыглары hалда о бири эцн гязетлярдя юлцм хябярляринин чыхаъаьыны аьылларына беля эятирмирляр.
Гярибяси будур ки, сиз бу сятирляри охудугдан гыса бир мцддят сонра юлмя еhтималынызын олмасына инанмайаъагсыныз. Щяля едиляъяк ишлярин ирялидя олмасы фикриня эюря, сизин юлцмцнцзцн чох тез вя вахтсыз олдуьуну дцшцнцрсцнцз. Щалбуки бу, бир бяhанядир вя Аллаh бунун бир файда вермяйяъяйини беля билдирмишдир:
"Де: "Яэяр юлмякдян, йахуд юлдцрцлмякдян гачарсынызса, гачмаг сизя hеч бир файда вермяз. Анъаг аз бир мцддят доланыб-кечинярсиниз" ("Яhзаб" суряси, 16).
Инсан билмялидир ки, о бу дцнйайа "чылпаг" шякилдя эялиб вя бурадан да "чылпаг" шякилдя эедяъяк. Лакин инсан доьулдугдан дярhал сонра еhтийаъларыны юдямяк цчцн она верилян немятлярдян ъаhилъясиня мюhкям-мюhкям йапышыр, онлары ялиндя сахламаьы hяйатынын ян мцhцм мягсяди hалына эятирир. Щалбуки hеч бир инсан мал-мцлкцнц юлдцкдян сонра юзц иля йанына апара билмяз. Нятиъядя бядян бир нечя метрлик бир безля сарылараг дяфн едилир. Инсан бу гыса дцнйайа "чылпаг" эялир, "чылпаг" да эедир. Онунла ахирятя эедян йеэаня шей Аллаhа олан инамы вя йа инамсызлыьыдыр.
|