ƏSAS SƏHİFƏ SAYT HAQQINDA ƏLAQƏ
The Truth Of The Life Of This World

ЩА­РУН JЯЩ­JА

ДЦН­JА ЩЯ­JА­ТЫ­НЫН ЩЯ­ГИ­ГЯТ­ЛЯ­РИ

"Дцн­йа щя­йа­ты ойун вя яй­лян­ъя­дян баш­га бир шей де­йил­дир. Ахи­рят йур­ду мцт­тя­ги­ляр цчцн да­ща хе­йир­ли­дир. Мя­эяр дярк ет­мир­си­низ?" ("Янам" су­ря­си, 32).


ИН­СА­НЫН АЪИЗ­ЛИ­JИ

Ал­лаh ин­са­ны ян иде­ал шя­кил­дя йа­рат­мыш, она бир чох йцк­сяк хц­су­сий­йят­ляр вер­миш­дир. Jа­ра­дыл­мыш бц­тцн ъан­лы­лар ара­сын­да дц­шцн­мяк, гя­рар гя­бул ет­мяк, фи­кир­ляш­мяк, дц­шцн­дц­йц­нц тят­биг едя бил­мяк, план гур­маг, ня­ти­ъя чы­хар­маг ки­ми зеh­ни функ­си­йа­ла­ры иля бир­эя ин­сан­ла­рын цс­тцн­лц­йц ин­кар едил­мя­йян бир hя­ги­гят­дир.

Ин­сан­ла­рын бц­тцн бу цс­тцн­лцк­ля­рин як­си­ня ола­раг ин­са­нын ня цчцн ол­дуг­ъа го­рун­ма­ьа еh­ти­йа­ъы олан ор­га­низ­мя са­hиб ол­ма­сы hаг­гын­да hеч дц­шцн­мц­сц­нцз­мц? Ня цчцн йал­ныз мик­рос­коп­ла эю­рц­ня би­лян бак­те­ри­йа вя ви­рус­лар бу ор­га­низ­мя зя­ряр ве­рир? Ня цчцн ин­са­нын бц­тцн hя­йа­ты бо­йун­ъа тя­миз­лян­мя­йя, гай­ьы­йа еh­ти­йа­ъы вар? Ня цчцн ин­са­нын ор­га­низ­ми за­ман кеч­дик­ъя сы­ра­дан чы­хыр вя йаш­ла­шыр?

Ин­сан­лар бу­ну чох "тя­бии" hе­саб едир­ляр, hал­бу­ки бу са­да­ла­нан­ла­рын hяр би­ри мц­яй­йян бир мяг­сяд­ля хц­су­си ола­раг йа­ра­дыл­мыш­дыр. Ин­са­нын аъиз­ли­йи­ня аид олан hяр ше­йи Ал­лаh хц­су­си ола­раг йа­рат­мыш­дыр. "Ни­са" су­ря­си­нин 28-ъи айя­син­дя бу hя­ги­гя­тя бе­ля диг­гят чя­ки­лир: "...Ин­сан зя­иф йа­ра­дыл­мыш­дыр". Ин­сан зя­иф вар­лыг ки­ми йа­ра­дыл­мыш­дыр ки, Jа­ра­ды­ъы­мыз олан Ал­лаh гар­шы­сын­да аъиз­ли­йи­ни бир гул ола­раг дярк едя вя дцн­йа­нын мц­вяг­гя­ти бир мя­кан ол­ду­ьу­ну ан­ла­йа бил­син.

Ин­сан ня вахт, hа­ра­да до­ьу­ла­ъа­ьы­ны, ня вахт, не­ъя юля­ъя­йи­ни мц­яй­йян едя бил­мяз. Щям­чи­нин hя­йат­дан ня гя­дяр мям­нун ол­са да о, hя­йа­та мцс­бят вя йа мян­фи тя­сир эюс­тя­рян цн­сцр­ляр­ля баь­лы hеч бир тя­сир ме­ха­низ­ми­ня са­hиб де­йил.

Бя­ли, ин­сан ор­га­низ­ми hяр ъя­hят­дян го­рун­ма­ьа вя гай­ьы­йа мюh­таъ­дыр. Дцн­йа­да ба­шы­на ня вахт ня эя­ля­ъя­йи мя­лум де­йил. Ис­тяр дцн­йа­нын ин­ки­шаф ет­миш шя­hя­рин­дя йа­ша­сын, ис­тяр­ся дя мя­дя­ний­йят­дян ки­ло­метр­ляр­ля узаг­да, елект­рик вя су­дан мяh­рум олан бир даь кян­ди ол­сун; бу­ра­да ин­сан hеч эюз­ля­мя­ди­йи бир тяh­лц­кя иля гар­шы­ла­ша би­ляр. Юлцм­ъцл хяс­тя­ли­йя ту­ту­ла вя йа ши­кяст ола би­ляр. Гар­шы­лаш­ды­ьы hа­ди­ся ити­рил­мяз hе­саб ет­ди­йи фи­зи­ки эц­ъц­нц, эю­зял­ли­йи­ни вя йа юйцн­дц­йц фи­зи­ки бир хц­су­сий­йя­ти­ни он­дан ала би­ляр. Jа­ша­ды­ьы йер ки­ми ин­са­нын ким­ли­йи дя ис­тис­на де­йил; даь ба­шын­да сц­рц­ля­ри­ни ота­ран бир чо­бан вя йа бц­тцн дцн­йа­нын та­ны­ды­ьы мяш­hур бир ин­сан ол­са да hаг­гын­да да­ны­шы­лан hа­ди­ся­ляр­дян hяр hан­сы би­ри онун hя­йа­ты­ны тя­сяв­вц­рц­ня эя­ти­ря бил­мя­йя­ъяк гя­дяр дя­йиш­ди­ря би­ляр.

Ор­та hе­саб­ла 70-80 кг-лыг бир "ят вя сц­мцк пар­ча­сы олан" ор­га­низм ин­ъя бир дя­ри иля яhа­тя еди­лир. Ял­бят­тя, бе­ля бир дя­ри асан­лыг­ла ъы­зы­лар, кя­си­ляр вя ян ади бир зяр­бя­дя эю­йя­ря би­ляр. Эц­няш ал­тын­да узун мцд­дят га­ла бил­мяз. Мц­яй­йян бир hядд по­зу­лар­са, дя­ри яв­вял­ъя гы­за­рыр, сон­ра ши­шиб су топ­ла­йыр. Гы­са­сы, ис­ти hа­ва­йа мя­руз га­лан бир ин­сан юзц­нц го­ру­маг мяъ­бу­рий­йя­тин­дя­дир.

Ал­лаh ин­са­ны ян эю­зял бир шя­кил­дя вя ян иде­ал сис­тем­ляр­ля йа­рат­мыш­дыр. Ла­кин дцн­йа­нын мц­вяг­гя­ти ол­ма­сы­ны эюс­тяр­мяк вя еh­ти­рас­ла­ра га­пыл­ма­ла­ры­нын гар­шы­сы­ны ал­маг цчцн ор­га­низ­ми ят вя йаь ки­ми тез кор­ла­нан мад­дя­ляр­дян тяш­кил ет­миш­дир. Яэяр ин­са­нын ор­га­низ­ми баш­га мад­дя­ляр­дян тяш­кил едил­миш, зи­реh­ли бир гу­ру­лу­ша ма­лик ол­сай­ды, бу вахт hеч бир ви­рус вя мик­роб, со­йуг вя йа hяр hан­сы бир гя­за бу зи­ре­hи де­шиб ке­чя­ряк она зя­ряр ве­ря бил­мяз­ди. Щал­бу­ки ят вя йаь бир не­чя са­ат ачыг­да га­лан­да тез ха­раб олан мад­дя­ляр­дир. Еля ин­са­нын ян бю­йцк аъиз­лик­ля­рин­дян би­ри дя "бу мад­дя"си­нин чц­рц­мяк тяh­лц­кя­си­нин бу гя­дяр бю­йцк ол­ма­сы­дыр.

Ин­сан Ал­лаh тя­ря­фин­дян ве­рил­миш бир ха­тыр­лат­ма ола­раг ор­га­низ­ми­нин аъиз­ли­йи­ни да­им hисс едир. Мя­ся­лян, со­йуг hа­ва­нын тя­си­ри ин­сан бя­дя­ни­нин аъиз­ли­йи­ни та­ма­ми­ля ор­та­йа чы­ха­ран бир фак­тор­дур. Со­йуг hа­ва ин­са­нын фи­зио­ло­жи мц­да­фия­си­ни йа­ваш-йа­ваш иф­лиъ едир. Бе­ля бир вя­зий­йят­дя ор­га­низ­мин да­им та­раз­ла­йа­раг го­ру­ду­ьу са­бит ис­ти­ли­йин (37 дя­ря­ъя) ня гя­дяр яhя­мий­йят­ли ол­ма­сы цзя чы­хыр - 1. Чох со­йуг hа­ва­да бя­дя­нин hя­ра­ря­ти эет-эе­дя аша­ьы дц­шя би­ляр. Яв­вял­ъя цря­йин дю­йцн­мя­си сц­рят­ля­нир, да­мар­лар йы­ьы­лыр, ар­те­ри­ал ган тяз­йи­ги йцк­ся­лир. Ор­га­низм юзц­нц исит­мяк цчцн тит­ря­мя­йя баш­ла­йыр - 2. Бя­дя­нин hя­ра­ря­ти­нин 35 дя­ря­ъя­йя дцш­мя­си ар­тыг тяh­лц­кя­ли бир вя­зий­йят­дир. Цряк дю­йцн­тц­сц азал­ма­ьа баш­ла­йыр, тяз­йиг аша­ьы дц­шцр, гол­лар­да вя айаг­лар­да, да­hа чох бар­маг­лар­да да­мар­лар йы­ьыл­ма­ьа баш­ла­йыр. Бя­дя­нин тем­пе­ра­ту­ру 35 дя­ря­ъя­йя дц­шян бир ин­сан­да шцу­рун ду­ман­лы ол­ма­сы, ис­ти­га­мят (мц­ва­зи­нят) поз­ьун­лу­ьу, йу­ху­йа мейл­ли­лик вя фи­кир да­ьы­ныг­лы­ьы ямя­ля эя­лир. Зеh­ни про­сес­ляр­дя эе­ри­лик hисс олу­нур. Бу­ра­да баш­га бир ясас мя­гам бя­дя­нин тем­пе­ра­ту­ру­нун йал­ныз 1,5 дя­ря­ъя аша­ьы дцш­мя­си иля бе­ля мц­hцм дя­йи­шик­лик­ля­рин ор­та­йа чых­ма­сы­дыр. Со­йуг йер­дя чох гал­дыг­да вя бя­дя­нин тем­пе­ра­ту­ру 33 дя­ря­ъя­дян аша­ьы дцш­дц­йц за­ман йад­даш вя шц­ур итир. 24 дя­ря­ъя­йя ча­тан­да тя­няф­фцс, 20 дя­ря­ъя­дя бе­йин, 19 дя­ря­ъя­дя ися цряк да­йа­ныр вя ин­сан цчцн га­чыл­маз олан юлцм баш ве­рир.

Jу­ха­ры­да гейд ет­ди­йи­миз йал­ныз бир ми­сал­дыр. Ки­та­бын сон­ра­кы ся­hи­фя­ля­рин­дя ин­са­нын фи­зи­ки зя­иф­лик­ля­ри­ни (аъиз­лик­ля­ри­ни) тяф­си­ла­ты иля эюс­тяр­мя­йя ча­лы­ша­ъа­ьыг. Бу­ра­да олан ясас мяг­ся­ди­миз ин­са­нын бу дцн­йа­да ня едир­ся ет­син hеч вахт ра­зы вя га­не ол­ма­йа­ъа­ьы­ны, ма­лик ол­ду­ьу аъиз­лик­ля­рин бу­на ма­не ол­ма­сы­ны ис­бат ет­мяк­дир. Бу­ну би­лян бир ин­са­нын да ъян­ня­тя йю­нял­мя­си­нин, бу дцн­йа­йа кор-ко­ра­ня баь­лан­ма­ма­сы­нын ва­ъиб­ли­йи­ни ха­тыр­лат­маг­дыр. Чцн­ки ин­са­нын вяд еди­лян сон­суз бир ъян­нят hя­йа­ты вар. Гар­шы­да да гейд едя­ъя­йи­миз ки­ми, ъян­нят hеч бир ча­тыш­маз­лы­ьын, гц­су­рун вя фи­зи­ки зя­иф­лик­ля­рин ол­ма­ды­ьы бир йер­дир. Ин­сан ора­да няф­си­нин ар­зу­ла­ды­ьы hяр ше­йя на­ил ола­ъаг, йор­ьун­луг, аъ­лыг, су­суз­луг, го­ъа­лыг, хяс­тя­лик вя баш­га фи­зи­ки гц­сур­лар­дан узаг ола­ъаг.

Баш­га бир мяг­ся­ди­миз ися ин­са­нын юз зя­иф­ли­йи гар­шы­сын­да Jа­ра­ды­ъы­мыз олан Ал­ла­hын цс­тцн­лц­йц­нц, уъа­лы­ьы­ны дярк едя бил­мя­си­ня вя Она мюh­таъ ол­ду­ьу­ну ан­ла­йа бил­мя­си­ня кю­мяк ет­мяк­дир. Бе­ля ки, ин­сан­ла­рын Ал­ла­hа мюh­таъ ол­ма­сы Гу­ран­да бе­ля бил­ди­рил­миш­дир:

"Ей ин­сан­лар! Сиз Ал­ла­hа мюh­таъ­сы­ныз. Ал­лаh ися мюh­таъ де­йил­дир, hяр ъцр шцк­ря ла­йиг­дир!" ("Фа­тир" су­ря­си, 15).


Бя­дя­нин еh­ти­йаъ­ла­ры

Ин­са­на бир чох фи­зи­ки зя­иф­лик­ляр ве­рил­миш­дир. Хц­су­сян дя ин­сан hям вц­ъу­ду­ну, hям дя ят­ра­фы­ны тя­миз сах­ла­маг, он­ла­ра чох диг­гят­ля бах­маг мяъ­бу­рий­йя­тин­дя­дир. Бу гай­ьы­йа айыр­ды­ьы вахт ися hя­йа­тын бю­йцк бир hис­ся­си­ни тяш­кил едир. Чи­мяр­кян, цзц­нц гыр­хар­кян, ял-айа­ьы­на, са­чы­на вя дя­ри­си­ня гул­луг ки­ми иш­ляр­ля мяш­ьул олар­кян ин­сан­ла­рын бун­ла­ра ня гя­дяр вахт сярф ет­мя­си­ня да­ир ан­кет­ля­ря тез-тез раст эял­мяк олар. Бе­ля мя­лу­мат­ла­ры эю­рян ин­сан тя­яъ­ъц­бц­нц эиз­ля­дя бил­мяз, чцн­ки юм­рц­нцн бю­йцк бир hис­ся­си­ни бе­ля иш­ля­ря сярф ет­ди­йи­ни бял­кя дя hеч фи­кир­ляш­мя­миш­дир.

Эцн­дя­лик hя­йат­да, ев­дя, йол­да, иш­дя, мяк­тяб­дя мцх­тя­лиф ин­сан­лар­ла гар­шы­лаш­маг олар. Бу ин­сан­ла­ры як­ся­рий­йя­ти дцз­эцн эе­йин­миш, ма­ки­йаж­лы, сач­ла­ры да­ран­мыш, цзц гыр­хыл­мыш, цтц­лц эе­йим­ляр­дя олан ин­сан­лар­дыр. Ла­кин бу эю­рц­нцш­ля­ри­нин як­си олан тя­ряф­ля­ри дя вар. Эю­ря­сян бу ин­сан­лар бу за­hи­ри эю­рц­нц­шц ял­дя ет­мяк цчцн ня гя­дяр вахт сярф ет­мяк мяъ­бу­рий­йя­тин­дя га­лыб­лар?

Ся­hяр ойа­нан­дан эе­ъя йа­та­на гя­дяр бир ин­са­нын йе­ри­ня йе­тир­мяк мяъ­бу­рий­йя­тин­дя ол­ду­ьу бу гай­ьы бир чох hя­ря­кя­ти яhа­тя едир. О, йу­ху­дан ойа­нан­дан сон­ра илк юн­ъя ван­на гя­бул ет­мя­йя эе­дир. Jу­ху­да ол­ду­ьу мцд­дят­дя аь­зын­да чо­ха­лан бак­те­ри­йа­ла­ра, хош ол­ма­йан го­ху­йа вя да­да эю­ря ойа­нан ки­ми диш­ля­ри­ни фыр­ча­ла­ма­лы­дыр. Ин­са­нын эц­нц­нц баш­ла­маг цчцн ла­зым олан­лар йал­ныз бу­нун­ла бит­мир. О, hям­чи­нин яли­ни вя цзц­нц йу­ма­лы­дыр. Ла­кин мя­ся­ля бу­нун­ла да бит­мир. Бир эцн яв­вял бя­дя­нин­дя вя дя­ри­син­дя бир чох про­сес­ляр баш вер­миш­дир. Мя­ся­лян, сач­ла­ры вя цзц йаь­лан­мыш, сач­ла­рын­да кя­пяк ямя­ля эял­миш, бя­дя­ни тяр­ля­миш­дир. Бц­тцн бу хо­ша­эял­мяз ъя­hят­ляр­дян хи­лас ол­ма­ьын йо­лу ися ван­на гя­бул ет­мяк­дир. Якс тяг­дир­дя йаь­лы сач­ла­ры, тяр го­ху­су эя­лян бя­дя­ни иля ин­сан­ла­рын ара­сы­на эет­мя­си чох да йах­шы ол­ма­йа­ъаг.

Ин­сан ара­сы­на чых­маг цчцн ла­зым олан тя­миз­ли­йин апа­рыл­ма­сын­да ис­ти­фа­дя еди­лян ва­си­тя­ляр о гя­дяр чох­дур ки... Бу ъя­hят­дян ин­сан бя­дя­ни­нин ня гя­дяр чох ше­йя мюh­таъ ол­ма­сы hаг­гын­да дц­шцн­мяк ла­зым эя­лир. Мя­ся­лян, тя­миз­лик цчцн су вя са­бун­ла йа­на­шы яла­вя шей­ля­ря дя еh­ти­йаъ вар. Чцн­ки дя­ри цзя­рин­дя­ки юлц дя­ри тя­бя­гя­си­ни тя­миз­ля­мяк ла­зым­дыр.

Щяр бир ин­сан бя­дя­ни­нин тя­миз­ли­йи иля йа­на­шы пал­тар­ла­ры­нын, еви­нин вя ят­ра­фы­нын тя­миз­ли­йи­ня дя вахт айыр­ма­лы­дыр. Jох­са бир мцд­дят бя­дя­ни­ни йу­ма­са вя йа еви­ни тя­миз­ля­мя­ся, hеч кя­син она йа­хын­ла­ша бил­мя­йя­ъя­йи бир вя­зий­йя­тя дц­шя би­ляр.

Гы­са­сы, ин­сан йа­ша­ды­ьы бир эц­нцн бю­йцк бир hис­ся­си­ни тя­миз­ли­йя вя юзц­ня гай­ьы эюс­тяр­мя­йя айы­рыр. Бун­дан яла­вя, бу тя­миз­лик цчцн мцх­тя­лиф ва­си­тя­ля­ря, ким­йя­ви мад­дя­ля­ря еh­ти­йаъ ду­йур. Ал­лаh ин­са­ны ол­дуг­ъа аъиз бир бя­дян­ля йа­рат­ды­ьы hал­да она бу аъиз­ли­йи мц­вяг­гя­ти юрт­мя­си­ни, кя­нар­дан hисс едил­мя­мя­си­ни тя­мин едян им­кан­ла­ры да ве­риб. Щям­чи­нин ин­са­на тя­миз­лян­мя­си­ни, аъиз ол­ду­ьу­ну эюс­тяр­мя­мя­си­ни тя­мин едя­ъяк бир дц­шцн­ъя ве­риб. Ла­кин бя­зян ин­сан­лар аьыл­ла­рын­дан вя Ал­ла­hын он­ла­ра вер­ди­йи баш­га тех­ни­ки им­кан­лар­дан ис­ти­фа­дя ет­мя­дик­ля­ри­ня эю­ря мян­фи бир эю­рц­нцш­ля би­зя раст эя­ля би­ляр­ляр. Яса­сян тя­миз­лик цчцн ла­зым олан ва­си­тя­ляр­дян ис­ти­фа­дя ет­мя­дик­ля­ри­ня вя бу­нун цчцн ча­лыш­ма­дыг­ла­ры­на эю­ря гы­са мцд­дят­дя хо­ша­эял­мяз бир эю­рц­нцш­дя олур­лар.

Ла­кин ин­сан юз гай­ьы­сы­на ня гя­дяр га­лыр­са гал­сын, бу да мц­вяг­гя­ти­дир. Ди­ши­ни фыр­ча­ла­йан бир ин­сан бял­кя бир са­ат сон­ра hеч бу­ну ет­мя­миш ки­ми олур. Jай фяс­лин­дя ван­на гя­бул ет­миш бир ин­сан бир са­ат сон­ра сан­ки бу­ну ет­мя­миш ки­ми олур. Щям­чи­нин эю­зял­лик мяг­ся­ди­ля са­ат­лар­ла эцз­эц гар­шы­сын­да ма­ки­йаж едян бир га­ды­ны тя­сяв­вцр един: о би­ри эцн ойан­ды­ьы за­ман цзцн­дя­ки ма­ки­йаж­дан ясяр-яла­мят гал­ма­йа­ъаг. Щят­та ся­hяр ойан­ды­ьы за­ман цзцн­дя га­лан бо­йа га­лыг­ла­ры ону да­hа да пис эюс­тя­рир. Вя йа цзц­нц тя­раш едян бир ки­ши о би­ри эцн ойан­ды­ьы за­ман йе­ни­дян ей­ни hя­ря­кя­ти йе­ри­ня йе­тир­мя­ли­дир.

Ян ясас мя­ся­ля ин­са­нын бц­тцн бу фи­зи­ки зя­иф­лик­ля­ри­нин бир мяг­ся­ди­нин ол­ду­ьу­ну дярк ет­мя­си­дир. Щям­чи­нин бун­лар зя­ру­ри зя­иф­лик­ляр де­йил, он­лар хц­су­си ола­раг йа­ра­ды­лыб. Бир ми­са­лы дц­шц­няк. Ин­сан бя­дя­ни­нин hя­ра­ря­ти галх­ды­ьы за­ман тя­бии ола­раг тяр­ля­йир. Тя­рин го­ху­су ися ол­дуг­ъа хо­ша­эял­мяз­дир. Jер цзцн­дя йа­ша­йан ин­сан бу зя­иф­лик­ляр­ля тез-тез гар­шы­ла­шыр. Щал­бу­ки бе­ля ол­ма­йа да би­ляр­ди. Мя­ся­лян, бит­ки­ляр­дя вя­зий­йят бе­ля де­йил. Бир эц­лц тя­сяв­вцр един. О, тор­паг ичин­дян чых­ды­ьы, кц­чя­дя тя­бии бир шя­ра­ит­дя йе­тиш­ди­йи, hяр ан пис­лик вя на­тя­миз­лик­ля цз­ляш­ди­йи hал­да да юз эю­зял го­ху­су­ну яс­ла итир­мяз. Щяр бир hал­да эцл го­ху­су ол­дуг­ъа эю­зял­дир. Бун­дан яла­вя, эц­лцн тя­миз­лик вя гай­ьы­йа еh­ти­йа­ъы йох­дур! Ла­кин ин­са­нын вя­зий­йя­ти бун­дан фярг­ли­дир. Ал­лаh ин­са­на юз аъиз­ли­йи­ни hисс ет­мяк цчцн ла­зым олан hяр бир хц­су­сий­йя­ти вер­миш­дир. Ин­сан ня гя­дяр тя­миз­ля­нир­ся тя­миз­лян­син, кос­ме­тик ва­си­тя­ляр­дян ня гя­дяр ис­ти­фа­дя едир­ся ет­син, о, эю­зял го­ху­ну hяр за­ман сах­ла­йа бил­мяз.

Ин­сан ор­га­низ­мин­дя олан бц­тцн аъиз­лик­ляр­ля йа­на­шы hя­йа­ты­ны да­вам ет­ди­ря бил­мя­си цчцн hям дя ги­да­лан­ма­лы­дыр. Щям­чи­нин бу ги­да­лан­ма йах­шы план­лаш­ды­рыл­ма­лы­дыр. Ин­сан ор­га­низ­ми hям дя про­теи­ня, кар­бо­hид­ра­та, шя­кя­ря, ви­та­мин­ля­ря, мцх­тя­лиф ми­не­рал­ла­ра еh­ти­йаъ ду­йур. Ин­сан ады­чя­ки­лян мад­дя­ляр­дян ла­зы­ми миг­дар­да гя­бул ет­мяз­ся, да­хи­ли ор­ган­лар­да ъид­ди дя­йи­шик­лик­ляр мей­да­на эя­ля би­ляр, дя­ри сы­ра­дан чы­хар, им­му­ни­тет сис­те­ми вя бц­тцн ор­га­низ­ми зя­иф­ля­йяр. Бу­на эю­ря дя ин­сан тя­миз­ли­йя эюс­тяр­ди­йи hяс­сас­лы­ьы ги­да­лан­ма­сы­на да эюс­тяр­мя­ли­дир.

Ин­са­нын ги­да­дан да яhя­мий­йят­ли олан бир еh­ти­йа­ъы да вар. Ги­да­лан­ма­дан бир мцд­дят йа­ша­маг мцм­кцн­дцр, ла­кин ор­га­низ­мя су­йун бир-ики эцн да­хил ол­ма­ма­сы ин­сан цчцн чох тяh­лц­кя­ли­дир. Ин­сан ор­га­низ­ми су­йа ол­дуг­ъа кяс­кин шя­кил­дя мюh­таъ­дыр. Чцн­ки ор­га­низ­мин ин­ки­шаф ет­мя­си цчцн бц­тцн ким­йя­ви про­сес­ляр су­йун кю­мя­йи иля мей­да­на эя­лир.

Ял­бят­тя, бц­тцн бу­ра­да гейд олу­нан­лар hяр бир ин­са­нын юзцн­дя эю­ря би­ля­ъя­йи ча­тыш­маз­лыг­лар­дыр. Ла­кин эю­ря­сян hяр бир ин­сан бун­ла­рын бир ча­тыш­маз­лыг ол­ду­ьу­ну дярк едя би­лир­ми? Jох­са hяр бир ин­сан бц­тцн бу ча­тыш­маз­лыг­ла­рын hа­мы­да ол­ду­ьу­ну дц­шц­нцб бу­ну тя­бии са­йыр? Ял­бят­тя, бу­ра­да де­йи­лян­ляр бц­тцн ин­сан­ла­ра аид­дир. Ла­кин унут­маг ол­маз ки, яэяр Ал­лаh ди­ля­сяй­ди, бун­ла­рын hеч би­ри­ни ин­сан­лар­да йа­рат­маз­ды, hяр ин­сан бир эцл ки­ми эю­зял ятир­ли вя тяр­тя­миз ола би­ляр­ди. Ла­кин ин­са­ны бц­тцн аъиз­лик­ля­ри иля Jа­ра­дан Ал­ла­hын бу­ну йа­рат­ма­сын­да да бир hик­мят вар. Jа­ра­ды­ъы­мыз гар­шы­сын­да аъиз­ли­йи­ни дярк едян ин­сан Онун дя­вят ет­ди­йи йо­ла та­бе ол­ма­лы, мц­вяг­гя­ти вя гц­сур­лу олан дцн­йа­йа уй­ма­ма­лы, сон­суз бир мяс­кян олан ахи­рят цчцн ча­лыш­ма­лы­дыр.

"Шц­ур­суз" 15 ил

Щяр бир ин­сан эцн яр­зин­дя мц­яй­йян бир вах­ты йат­маг­ла ке­чир­мяк мяъ­бу­рий­йя­тин­дя­дир. Ня гя­дяр чох иши ол­са да, hяр ня гя­дяр ис­тя­мя­ся дя ин­сан йе­ня мц­яй­йян бир вахт­дан сон­ра йат­маг, ор­га­низ­ми­ня ра­hат­лыг вер­мяк, эц­нц­нцн ян азы 1/4 hис­ся­си­ни йат­маг­ла ке­чир­мяк мяъ­бу­рий­йя­тин­дя­дир. Якс тяг­дир­дя hя­йа­ты­ны да­вам ет­дир­мя­си мцм­кцн ол­маз. О, hяр эцн 24 саа­тын яс­лин­дя 18 саа­ты­ны шц­ур­лу шя­кил­дя ке­чи­рир, йер­дя га­лан ми­ни­мум 6 саа­ты­ны ися йу­ху­да олур вя шцу­ру яс­ла иш­ля­мир. Мя­ся­ля­йя бу ба­хым­дан ня­зяр йе­тир­ди­йи­миз за­ман гар­шы­мы­за бе­ля бир ря­гям чы­хыр: тях­ми­нян 60 ил­лик бир hя­йа­тын 1/4 hис­ся­си, йя­ни 15 или шц­ур­суз ке­чир.

Бяс йу­ху­нун бир ал­тер­на­ти­ви вар­мы? "Мян йат­маг ис­тя­ми­рям" де­йян ин­са­нын вя­зий­йя­ти не­ъя олур?

Ики эцн йат­ма­йан ин­са­нын эюз­ля­ри ган го­йур, дя­ри­си по­зу­лур, рян­эи со­лур. Бу hал бир гя­дяр дя узан­са, онун шцу­ру­ну итир­мяк тяh­лц­кя­си дя йа­ра­на би­ляр. Ин­сан ис­тя­ся дя, ис­тя­мя­ся дя эц­нцн ахы­рын­да эюз­ля­ри баь­ла­нар, диг­гя­ти да­ьы­лар вя гя­фил йу­ху­йа эе­дяр. Бу, га­чыл­маз­дыр, бу, ян эцъ­лц­сцн­дян ян зяи­фи­ня, ян эю­зя­лин­дян ян чир­ки­ни­ня, ян вар­лы­сын­дан ян йох­су­лу­на гя­дяр hяр кяс цчцн дя­йиш­мя­йян бир гай­да­дыр.

Адя­тян йу­ху­дан яв­вял ор­га­низм юлцр­мцш ки­ми hис­сий­йат­сыз бир шя­кил алыр, hеч ня­йя мц­га­ви­мят эюс­тя­ря бил­мя­йя­ъяк бир hа­ла дц­шцр. Бир аз яв­вял ся­си еши­дян вя гя­бул едян гу­лаг­лар фи­зи­ки ъя­hят­дян саь­лам ол­са­лар да еши­дя вя юз функ­си­йа­сы­ны йе­ри­ня йе­ти­ря бил­мир. Ор­га­низм бц­тцн фяа­лий­йя­ти­ни ми­ни­мум hяд­дя ен­ди­рир, диг­гят аза­лыр, ин­сан фик­ри­ни бир йе­ря ъям едя бил­мир, hя­ря­кят­ля­ри лян­эи­йир. Юлц­мц ру­hун бя­дян­дян ай­рыл­ма­сы ки­ми изаh ет­ди­йи­ми­зя эю­ря бу да бир нюв юлцм ки­ми­дир. Чцн­ки ин­сан бя­дя­ни йа­таг­да йа­тыр, ла­кин о за­ман ру­hу баш­га бир мя­кан­да, баш­га hа­ди­ся­ляр йа­ша­ды­ьы­ны эц­ман едир. Бял­кя дя о, юзц­нц дя­низ кя­на­рын­да, ис­ти­нин ал­тын­да hисс едир, яс­лин­дя ися юз ота­ьын­да йа­тыр. Юлцм дя ин­са­на о шя­кил­дя тя­сир едир: ону бу дцн­йа­да ис­ти­фа­дя ет­ди­йи ор­га­низм­дян айы­рыр вя йе­ни бир бя­дян­ля йе­ни бир дцн­йа­йа апа­рыр.

Jу­ху иля юлцм ара­сын­да олан бу бян­зяр­лик Гу­ран­да да бил­ди­ри­лир. Бир айя­дя "Си­зи эе­ъя­ляр йу­ху­йа дал­ды­ран, эцн­дцз ися ня ет­ди­йи­ни­зи би­лян Одур. Сон­ра О, си­зи эцн­дцз ойан­ды­рыр ки, мц­яй­йян олун­муш вахт эя­либ йе­тиш­син" ("Янам" су­ря­си, 60) де­йя буй­ру­лур. Юлцм­ля йу­ху­нун ики ох­шар hа­ди­ся ки­ми эюс­тя­рил­ди­йи икин­ъи бир айя ися бе­ля­дир:

"Ал­лаh ъан­ла­ры­ны он­лар юл­дц­йц за­ман, юл­мя­йян­ля­рин ъан­ла­ры­ны ися йу­ху­да алар. Юлц­мц­ня hюкм олун­муш ким­ся­ля­рин ъан­ла­ры­ны сах­ла­йар. Ди­эяр ким­ся­ля­рин ъан­ла­ры­ны ися мц­яй­йян бир мцд­дя­тя­дяк гай­та­рар. Щя­ги­гя­тян, бун­да дц­шц­нян бир гювм цчцн яла­мят­ляр вар­дыр!" ("Зу­мяр" су­ря­си, 42).

Ла­кин ин­сан­лар ня ся­бяб­дян­ся hя­йат­ла­ры­нын 1/4-ни hеч бир ше­йи гя­бул ет­мя­йя­ряк юлц ки­ми ке­чир­дик­ля­ри hал­да бу­ну бир о гя­дяр дя дц­шцн­мцр­ляр. Он­лар йу­ху­йа эет­дик­ля­ри за­ман дцн­йа­да олан hяр ше­йи унут­дуг­ла­ры­ны аьыл­ла­ры­на бе­ля эя­тир­мир­ляр. Щал­бу­ки ин­сан йу­ху­йа дал­ды­ьы за­ман hя­мин эцн га­зан­ды­ьы пул, эет­ди­йи им­та­hан, ал­ды­ьы эю­зял бир hя­дий­йя ар­тыг онун цчцн hеч бир мя­на ифа­дя ет­мир. Бу, бир нюв онун дцн­йа иля яла­гя­си­нин гал­ма­ма­сы мя­на­сы­на эя­лир.

Бу­ра гя­дяр ве­ри­лян бц­тцн ми­сал­лар ин­сан hя­йа­ты­нын яс­лин­дя ня гя­дяр гы­са ол­ду­ьу­ну вя ня гя­дяр "зя­ру­ри" иш­ляр­ля ке­чи­рил­ди­йи­ни бил­ди­рир. Бу hя­йат­дан зя­ру­ри олан иш­ля­ря сярф едил­миш вахт­ла­ры чы­хан­да ин­са­нын яй­лян­ди­йи­ни hе­саб ет­ди­йи, ис­тяк­ля­ри­ни йе­ри­ня йе­тир­ди­йи, "дцн­йа­да ис­тя­ди­йим ки­ми йа­ша­йы­рам" де­ди­йи ан­ла­рын ол­дуг­ъа чох ол­ма­сы­нын ша­hи­ди олу­руг. Эе­ри­йя бах­ды­ьы­мыз за­ман йал­ныз ги­да­лан­ма­ьа, эе­йин­мя­йя, тя­миз­лян­мя­йя, йат­ма­ьа вя да­hа йах­шы шя­ра­ит­дя йа­ша­маг цчцн ча­лыш­ма­ьа сярф еди­лян ил­ля­ри яhа­тя едян чох узун бир за­ман кя­си­ми иля гар­шы­ла­шы­рыг.

Шцб­hя­сиз ки, ин­са­нын дцн­йа­да ке­чир­ди­йи вахт­ла баь­лы hе­саб­ла­ма­лар чох дц­шцн­дц­рц­ъц­дцр. Бир аз яв­вял дя гейд ет­ди­йи­миз ки­ми, тях­ми­нян 60 ил­лик бир hя­йа­тын ян азы 15-20 или та­ма­ми­ля йу­ху­да ке­чир. Jер­дя га­лан 40-45 илин 5-10 или ися ушаг­лы­ьын шц­ур­суз­луг дювр­ля­ри­дир. Jя­ни 60 ил йа­ша­йан ин­сан яс­лин­дя бу­нун йа­ры­сы­ны шц­ур­суз ола­раг ке­чи­рир. Jер­дя га­лан йа­ры­сы иля баь­лы бир чох ря­гям­ляр эюс­тя­ри­ля би­ляр. Мя­ся­лян, бу вах­тын да бир hис­ся­си йе­мяк hа­зыр­ла­йа­раг вя йе­йя­ряк, бя­дя­ни­ни вя ят­ра­фы­ны тя­миз­ля­йя­ряк, йол­да бир йе­ря чат­ма­ьа ча­лы­ша­раг ке­чир. Бу ми­сал­ла­ры да­hа да ар­ты­ра би­ля­рик. Ня­ти­ъя­дя ися "бю­йцк бир юмцр"дян тя­бии еh­ти­йаъ­ла­рын юдян­мя­син­дян баш­га йал­ныз 3-5 ил­лик бир вахт га­лыр. Сиз­ъя, бу гя­дяр бир вах­тын сон­суз hя­йат­ла мц­га­йи­ся­дя ня дя­йя­ри ола би­ляр?

Бе­ля­лик­ля, бу йер­дя hя­ги­ги иман са­hиб­ля­ри иля ин­кар­чы­лар ара­сын­да бю­йцк бир фяр­гин ол­ма­сы цзя чы­хыр. Ин­кар­чы бир ин­сан йа­ша­ды­ьы hя­йа­тын йал­ныз бу дцн­йа­да йа­ша­ды­ьы ил­ляр­дян иба­рят ол­ду­ьу­ну эц­ман едир. Юзц­ня эю­ря "бир эюз гыр­пы­мын­да" эя­либ ке­чян дцн­йа­нын ляз­зя­ти­ни эюр­мяк цчцн ча­лы­шыр, ла­кин бош йе­ря йо­ру­лур. Чцн­ки яв­вял дя гейд ет­ди­йи­миз ки­ми, бу дцн­йа hям чох гы­са­дыр, hям дя чох сай­да ча­тыш­маз­лыг­лар­дын иба­рят­дир. Бун­дан яла­вя, Ал­ла­hа эц­вя­ниб Она баь­лы ол­ма­ды­ьы цчцн дцн­йа­нын бц­тцн чя­тин­лик­ля­ри­нин, на­ра­hат­лыг вя гор­ху­ла­ры­нын аъы­сы­ны чя­кир.

Иман­лы бир ин­сан ися бц­тцн hя­йа­ты­ны Ал­лаh ри­за­сы­ны га­зан­маг цчцн ча­лы­ша­раг ке­чи­рир, Ал­ла­hа та­бе ол­ма­ьын ра­hат­лы­ьы са­йя­син­дя дцн­йа­нын бц­тцн гор­ху вя hцзн­ля­рин­дян хи­лас олур, ня­ти­ъя­дя дя ябя­ди бир сяа­дят мяс­кя­ни олан ъян­ня­тя ла­йиг эю­рц­лцр. Бе­ля ки, ин­са­нын hя­йат­да­кы йа­ра­ды­лыш мяг­ся­ди дя онун hан­сы ямял­ля­ри едя­ъя­йи­нин сы­нан­ма­сы­дыр. Ал­лаh эю­зял ямял са­hиб­ля­ри­ня дцн­йа вя ахи­рят­дя эю­зял­лик­ляр вяд едир:

"Ал­лаh­дан гор­хуб пис ямял­ляр­дян чя­ки­нян­ляр­дян: "Ряб­би­низ ня на­зил ет­миш­дир?" - де­йя со­руш­дуг­да ися он­лар: "Хе­йир!" - де­йя ъа­ваб ве­ряр­ляр. Бу дцн­йа­да йах­шы­лыг едян­ля­ри эю­зял hя­йат эюз­ля­йир. Ахи­рят йур­ду ися, сюз­сцз ки, да­hа йах­шы­дыр. Мцт­тя­ги­ля­рин йур­ду не­ъя дя эю­зял­дир! Он­лар ал­тын­дан чай­лар ахан Ядн ъян­нят­ля­ри­ня да­хил ола­ъаг­лар. Ора­да он­ла­рын ис­тя­дик­ля­ри hяр шей вар­дыр. Ал­лаh мцт­тя­ги­ля­ри бе­ля мц­ка­фат­лан­ды­рыр!" ("Няhл" су­ря­си, 30-31).


Хяс­тя­лик­ляр вя гя­за­лар

Ин­са­на аъиз­ли­йи­ни бил­ди­рян hа­ди­ся­ляр­дян би­ри дя хяс­тя­лик­ляр­дир. Ол­дуг­ъа мцс­бят го­ру­нан ор­га­низм эюз­ля эю­рцн­мя­йян ки­чик бир ви­рус­дан вя йа мик­роб­дан ъид­ди су­рят­дя тя­сир­ля­нир. Бу­ну фи­кир­ляш­ди­йи­миз за­ман яс­лин­дя ор­га­низ­мин зя­иф­ля­мя­си­нин ан­ла­шы­лан ол­ма­ды­ьы­ны эю­рц­рцк. Чцн­ки Ал­лаh ин­са­нын ор­га­низ­ми­ни ол­дуг­ъа гц­сур­суз сис­тем­ля­ря са­hиб олан шя­кил­дя йа­ра­дыб. Хц­су­сян дя ин­са­нын мц­да­фия сис­те­ми дцш­мян­ля­ри­ня гар­шы ол­дуг­ъа "эцъ­лц ор­ду" ки­ми ся­ъий­йя­лян­ди­ри­ля би­ляр. Ла­кин бун­ла­ра бах­ма­йа­раг ин­сан­лар тез-тез хяс­тя­ля­нир. Дц­шцн­мяк ла­зы­дыр ки, ин­сан ор­га­низ­мин­дя ол­дуг­ъа цс­тцн олан бу сис­тем­ля­ри йер­ляш­ди­рян Ал­лаh ди­ля­сяй­ди, ин­сан hеч вахт хяс­тя­лян­мяз­ди. Ви­рус­лар, мик­роб­лар, бак­те­ри­йа­лар она тя­сир ет­мяз­ди вя йа хц­су­си йа­ра­дыл­мыш бу ки­чик "дцш­мян­ляр" цму­мий­йят­ля ол­маз­ды. Щал­бу­ки hяр бир ин­сан ки­чик ся­бяб­ляр цзцн­дян бю­йцк хяс­тя­лик­ля­ря ту­ту­ла би­лир. Мя­ся­лян, дя­ри­дя олан ки­чик бир йа­ра­дан ор­га­низ­мя дц­шян бир ви­рус гы­са мцд­дят­дя бю­йцк бир са­hя­ни йо­лух­ду­ра би­лир. Тех­но­ло­эи­йа ня гя­дяр ин­ки­шаф едир­ся ет­син, ян са­дя бир ви­рус да ин­са­на зя­ряр ве­ря би­лир. Та­рих­дя бе­ля hа­ди­ся­ляр чох баш ве­риб. Мя­ся­лян, 1918-ъи ил­дя Ис­па­ни­йа­да йа­йы­лан бир грип ви­ру­сун­дан 25 мил­йон ин­са­нын юл­дц­йц мя­лум­дур. Щям­чи­нин 1955-ъи ил­дя Ал­ма­ни­йа­да йа­йы­лан бир ви­рус 30 мин ин­са­нын юлц­мц­ня ся­бяб ол­муш­дур.

Бц­тцн бун­лар узаг бир тяh­лц­кя де­йил, hяр эцн hяр бир ин­са­нын ба­шы­на эя­ля­ъяк hа­ди­ся­ляр­дир. Ял­бят­тя, бун­ла­ры тя­бии гар­шы­ла­йыб он­ла­рын цс­тцн­дян дц­шцн­мя­дян кеч­мяк бю­йцк бир хя­та олар­ды. Баш­га аъиз­лик­ляр ки­ми хяс­тя­лик­ляр дя Ал­лаh тя­ря­фин­дян хц­су­си ола­раг йа­ра­ды­ла­раг ин­сан­ла­ра ве­рил­миш­дир. Тя­кяб­бцр­лц олан ин­сан яс­лин­дя ня гя­дяр аъиз ол­ду­ьу­ну бу­нун са­йя­син­дя эю­рцр. Бун­дан яла­вя, о, дцн­йа­нын ча­тыш­маз­лы­ьы­ны, hя­ги­ги цзц­нц эю­рцр.

Хяс­тя­лик­ляр­ля йа­на­шы ин­са­нын цз-цзя гал­ды­ьы тяh­лц­кя­ляр­дян би­ри дя гя­за­лар­дыр. Мя­ся­лян, йол гя­за­ла­ры hяр эцн те­ле­ви­зи­йа­да эюр­дц­йц­мцз, сейр ет­мя­йя вя гя­зет­ляр­дя оху­ма­ьа вяр­диш ет­ди­йи­миз hа­ди­ся­ляр­дир. Ин­сан бир эцн онун да ба­шы­на бе­ля бир гя­за­нын эя­ля­ъя­йи­ни еh­ти­мал ет­мир. Щал­бу­ки эцн яр­зин­дя ин­са­нын йол­да са­дя ся­бяб­ля­ря эю­ря гар­шы­ла­ша би­ля­ъя­йи о гя­дяр hа­ди­ся­ляр вар ки... Jя­гин ки, дцз йол­да йе­ри­йяр­кян айа­ьы бцд­ря­йиб йы­хы­лан вя бей­ни­ня ган сы­зан ин­сан­лар hаг­гын­да ешит­ми­си­низ. Щям­чи­нин еви­нин няр­ди­ва­нын­дан дц­шяр­кян гяф­ля­тян йы­хы­лан вя айа­ьы­ны сын­ды­рыб ай­лар­ла йа­таг­дан гал­ха бил­мя­йян­ляр, йе­ди­йи йе­мяк ня­фяс бо­ру­су­ну баь­ла­ды­ьы цчцн бо­ьу­лан­лар hаг­да да ешит­ми­си­низ. Бун­ла­рын чо­ху ки­чик ся­бяб­ляр­ля баь­лы­дыр вя hяр эцн мин­ляр­ля ин­са­нын ба­шы­на эя­ля би­ляр.

Щаг­гын­да да­ны­шы­лан hя­ги­гят­ля­ри эю­рян ин­сан дцн­йа­йа баь­лы­лы­ьы­нын ня гя­дяр мя­на­сыз ол­ду­ьу­ну дц­шцн­мя­ли, са­hиб ол­дуг­ла­ры­нын она яс­лин­дя сы­нан­маг цчцн мц­вяг­гя­ти ола­раг ве­рил­ди­йи­ни дярк ет­мя­ли­дир. Щят­та юз ор­га­низ­мин­дя эя­зян бир мик­ро­ба эцъ йе­тир­мя­йян, гар­шы­сын­да­кы пил­ля­ни са­йа бил­мя­ди­йи цчцн hя­йа­ты тяh­лц­кя­йя дц­шян бир ин­сан не­ъя олур ки, ону Jа­ра­дан Ал­лаh гар­шы­сын­да юз аъиз­ли­йи­ни эю­ря бил­мя­йя­ряк тя­кяб­бцр эюс­тя­рир?

Ял­бят­тя, ин­са­ны йа­ра­дан Ал­лаh­дыр вя ону бц­тцн тяh­лц­кя­ляр­дян го­ру­йан да йал­ныз Одур. Ин­сан ня гя­дяр тя­кяб­бцр­лц ол­са да Ал­лаh ди­ля­мя­ся, о, hеч бир фай­да ял­дя едя вя йа зя­ряр­дян го­ру­на бил­мяз. Ал­лаh ис­тя­ся хяс­тя­лик ве­ряр, ис­тя­ся ин­са­нын аъиз­ли­йи­ни эюс­тяр­мяк цчцн онун ор­га­низ­мин­дя мцх­тя­лиф гц­сур­лар йа­ра­дар.

Ня­ти­ъя ола­раг де­йяк ки, яв­вял дя гейд ет­ди­йи­миз ки­ми, дцн­йа Ал­ла­hын йа­рат­ды­ьы бир им­та­hан йе­ри­дир. Щяр бир ин­сан дцн­йа­да Ал­ла­hы ра­зы са­ла­ъаг ямял­ляр­ля мяш­ьул ол­ма­ьа мя­сул­дур вя бу­на эю­ря им­та­hа­на чя­ки­лир. Бу сы­на­ьын со­нун­да Ал­ла­hын ямр вя га­да­ьа­ла­ры­на та­бе олан­лар, эю­зял ях­лаг са­hиб­ля­ри ябя­ди ола­раг ъян­нят­дя йа­ша­ма­ьа ла­йиг эю­рц­ля­ъяк­ляр. Тя­кяб­бцр­лц­лцк­дя ис­рар едян­ляр вя бир не­чя онил­лик hя­йат­ла­ры­ны ахи­рят hя­йат­ла­рын­дан цс­тцн ту­тан­лар ися дцн­йа­да вя ахи­рят­дя ча­тыш­маз­лыг­лар­дан, аъиз­лик­ляр­дян вя чя­тин­лик­ляр­дян хи­лас ол­ма­йа­ъаг­лар.


Хяс­тя­лик вя гя­за­ла­рын ня­ти­ъя­ля­ри

Яв­вял дя гейд ет­ди­йи­миз ки­ми, хяс­тя­лик вя гя­за­лар Ал­ла­hын ин­сан­ла­ры сы­на­ьа чяк­мяк цчцн йа­рат­ды­ьы hа­ди­ся­ляр­дир. Иман эя­тир­миш hяр бир ин­сан ба­шы­на эя­лян бу hа­ди­ся­йя эю­ря дуа едиб Ал­ла­hа йю­ня­лир вя би­лир ки, ону Ал­лаh­дан баш­га хи­лас едя­ъяк икин­ъи бир вар­лыг йох­дур. Бе­ля ки, Щз.Иб­ра­hим бу ъя­hят­дян эю­зял ях­ла­гы вя ся­ми­ми дуа­сы иля ми­сал эюс­тя­ри­либ. Мю­мин­ля­рин вя­зи­фя­си дя бу ся­ми­мий­йя­ти юр­няк ки­ми гя­бул ет­мяк­дир. Щз.Иб­ра­hи­мин дуа­сы бе­ля­дир:

"Мя­ни йе­дир­дян дя, ичир­дян дя Одур! Хяс­тя­лян­ди­йим за­ман мя­ня йал­ныз О шя­фа ве­рир. Мя­ни юл­дц­ря­ъяк, сон­ра ди­рил­дя­ъяк Одур" ("Шуя­ра" су­ря­си, 79-81).

Щз.Яй­йуб да ба­шы­на эял­миш шид­дят­ли язаб вя хяс­тя­ли­йя эю­ря Ал­ла­hа сы­ьын­мыш вя бу дав­ра­ны­шы иля бц­тцн мю­мин­ля­ря нц­му­ня ол­муш­дур:

"Бян­дя­миз Яй­йу­бу да йад ет! Бир за­ман о юз Ряб­би­ня мц­ра­ъи­ят­ля бе­ля де­миш­ди: "Шей­тан мя­ня бя­ла вя язаб то­хун­дур­муш­дур!"" ("Сад" су­ря­си, 41).

Бе­ля чя­тин­лик­ляр ин­сан­ла­рын Ал­ла­hа олан баь­лы­лы­ьы­нын, ка­мил­ли­йи­нин арт­ма­сы­на ся­бяб олур, он­лар цчцн "хе­йир" олур. Ин­кар­чы бир ин­сан цчцн ися hяр бир гя­за вя хяс­тя­лик бю­йцк бир бя­ла­дыр. О, ба­шы­на эял­дик­ля­ри­нин мц­яй­йян бир hик­мят­ля йа­ра­дыл­ды­ьы­ны, ахи­рят­дя явя­зи­нин ве­ри­ля­ъя­йи­ни дц­шцн­мя­ди­йи­ня эю­ря бю­йцк язий­йят чя­кир. Бун­дан яла­вя, бу бя­ла­нын мад­ди чя­тин­лик­ляр­ля йа­на­шы мя­ня­ви чя­тин­лик­ля­ри дя вар. Чцн­ки Ал­ла­hы ин­кар едян бир сис­тем­дя йа­ша­йан ин­сан­ла­рын ясас дя­йяр юл­чц­ля­ри мад­дий­йат­чы­лыг­дыр. Щяр hан­сы хяс­тя­лик вя йа гя­за ня­ти­ъя­син­дя ши­кяст олан ин­сан ня гя­дяр се­ви­лян вя hюр­мят эюс­тя­ри­лян бир ин­сан ол­са да яли вя айа­ьы hя­ря­кят ет­мя­ди­йи цчцн ола бил­син ки, яв­вял­ки "дост"ла­ры­нын чо­ху онун йа­нын­да га­лыб онун­ла ма­раг­лан­ма­сын­лар. Ин­кар­чы­лар ара­сын­да эю­зял бир ин­сан эю­зял­ли­йи­ни, эцъ­лц бир ин­сан да эц­ъц­нц итир­ди­йи­ня эю­ря он­ла­рын гий­мя­ти дя аза­лыр. Бу­нун йе­эа­ня ся­бя­би дин­дян узаг олан ъя­мий­йят­ляр­дя ин­сан­ла­рын бир-би­ри­ня мад­дий­йат­чы дя­йяр­ляр ба­хы­мын­дан гий­мят вер­мя­си­дир. Бу­на эю­ря дя мад­ди бир гц­сур йа­ран­ды­ьы за­ман ин­са­нын дя­йя­ри дя йох олур.

Мя­ся­лян, ши­кяст га­лан бир ин­са­нын hя­йат йол­да­шы вя йа го­hум­ла­ры бун­дан чох эц­ман ки, чох ши­ка­йят едя­ъяк, ят­раф­ла­ры­на ня гя­дяр бяхт­сиз ол­дуг­ла­ры­ны де­йя­ъяк­ляр. Бя­зи­си юзц­нцн эянъ ол­ду­ьу­ну вур­ьу­ла­йа­ъаг, бу йаш­да бу­на ла­йиг ол­ма­ды­ьы­ны, "hя­йа­ты­нын ба­hар ча­ьын­да" ба­шы­на эя­лян­ляр­дян кя­дяр­ля да­ны­ша­ъаг. Бу­нун ня­ти­ъя­син­дя дя хяс­тя­йя ки­фа­йят гя­дяр ма­раг эюс­тяр­мя­мя­си иля баь­лы ят­ра­фын­да­кы­ла­рын она hагг га­зан­дыр­ма­сы­ны ис­тя­йя­ъяк. Бя­зи ин­сан­лар да он­ла­ра гал­са, хяс­тя ин­са­ны hя­мин ан­да тярк едиб эет­мяк ис­тя­дик­ля­ри hал­да йал­ныз ъя­мий­йят тя­ря­фин­дян гы­на­на­ъа­ьы вя айыб са­йы­ла­ъа­ьы тяh­лц­кя­си ся­бя­би­ля бу­ну едя бил­мя­йя­ъяк­ляр. Хяс­тя ин­са­на саь­лам ол­ду­ьу вахт ве­ри­лян ся­да­гят вя вя­фа сюз­ля­ри­ни ин­ди его­ист, худ­бин вя мян­фя­ят­ъил дц­шцн­ъя вя сюз­ляр явяз ет­миш­дир.

Ся­да­гят вя вя­фа­нын чох гы­са­мцд­дят­ли ол­ду­ьу бе­ля бир сис­тем­дя олан hа­ди­ся­ля­ря тя­яъ­ъцб ет­мяк яс­лин­дя ла­зым де­йил. Чцн­ки ин­сан­ла­ры йал­ныз мад­ди юл­чц­ляр­ля гий­мят­лян­ди­рян вя ян яса­сы да гял­бин­дя Ал­лаh гор­ху­су ол­ма­йан бир ин­сан­дан ся­да­гят эюз­ля­мяк мцм­кцн де­йил. Ямял­ля­ри­нин мц­га­би­лин­дя ъя­за эю­ря­ъя­йи­ня инан­ма­йан бир ин­са­нын мцс­бят ямял са­hи­би ол­ма­сы онун еля юз йан­лыш мян­ти­ги­ня эю­ря, бир "ах­маг­лыг­дыр". Чцн­ки ъа­hил ъя­мий­йя­тя эю­ря, бир не­чя онил­лик ичин­дя юлцм­ля бир­лик­дя ябя­ди йох ола­ъа­ьы­на ина­нан бир ин­са­на фя­да­кар­лыг едиб ся­да­гят эюс­тяр­мя­йин мя­на­сы йох­дур. Он­суз да hяр ики­си гы­са мцд­дят йа­ша­йыб йох ола­ъаг­ла­ры­на ина­ныр, бу hал­да еля юз мян­фя­ят­ля­ри­ни эцд­мя­йя цс­тцн­лцк ве­рир­ляр.

Щал­бу­ки мц­сял­ман­лар ара­сын­да вя­зий­йят бе­ля де­йил. Ал­ла­hа иман эя­ти­рян, Онун гар­шы­сын­да аъиз­ли­йи­ни би­лян вя Он­дан гор­хан ин­сан­лар бир-би­ри­ни дя Ал­ла­hын ямр ет­ди­йи шя­кил­дя дя­йяр­лян­ди­рир­ляр. Бир ин­са­нын ян ясас хц­су­сий­йя­ти онун "тяг­ва­сы", йя­ни Ал­ла­hа гар­шы­сын­да­кы гор­ху­су, hюр­мя­ти вя бу­на эю­ря са­hиб ол­ду­ьу хе­йир­хаh­лыг вя эю­зял ях­лаг­дыр. Яэяр бир ин­сан бу хц­су­сий­йят­ля­ря ма­лик­дир­ся, о, дцн­йа­да бя­зи фи­зи­ки гц­сур­ла­ры ол­са да ахи­рят­дя ябя­ди ола­раг эю­зял­лик­ляр ичин­дя йа­ша­йа­ъаг. Бу, Ал­ла­hын ин­сан­ла­ра олан вя­ди­дир вя бу­ну би­лян мю­мин­ляр дя бир-би­ри­нин ча­тыш­маз­лыг­ла­ры­ны, гц­сур­ла­ры­ны шяф­гят­ля гар­шы­ла­йыр, ол­дуг­ъа ся­да­гят­ли вя вя­фа­лы олур­лар.

Бе­ля­лик­ля, бу бю­йцк фярг ъа­hил бир ъя­мий­йя­тин ин­кар­чы­ла­ра олан ъя­за­сы­дыр. Ей­ни за­ман­да Ал­ла­hын Ону ин­кар едян­ля­ря дцн­йа­да вер­ди­йи бю­йцк бир бя­ла­дыр. Дцн­йа­да юз ис­тя­йи иля йа­ша­йыб ямял­ля­ри­нин явя­зи­ни ал­ма­йа­ъа­ьы­ны эц­ман едян ин­сан ахи­рят­дя бю­йцк бир чаш­гын­лыг вя hей­рят ичин­дя ола­ъаг. Дцн­йа­да эюс­тяр­ди­йи яза­зил­лик, вя­фа­сыз­лыг, ся­да­гят­сиз­лик вя бу­на бян­зяр бц­тцн мян­фи хц­су­сий­йят­ля­ри­ня эю­ря бир-бир hе­са­ба чя­ки­ля­ъяк. Ал­лаh ин­сан­ла­рын дцн­йа­да­кы чир­кин ямял­ля­ри­нин он­ла­рын ялей­hи­ня ола­ъа­ьы­ны бе­ля бил­ди­рир:

"Кцфр едян­ляр он­ла­ра вер­ди­йи­миз мюh­ля­ти hеч дя юз­ля­ри цчцн хе­йир­ли сан­ма­сын­лар! Би­зим он­ла­ра вер­ди­йи­миз мюh­лят ан­ъаг эц­наh­ла­ры­ны да­hа да ар­тыр­ма­ла­ры цчцн­дцр. Он­лар зя­ли­ле­ди­ъи бир язаб эю­ря­ъяк­ляр!" ("Али-Им­ран" су­ря­си, 178).


Jаш­лы­лыг

За­ма­нын дя­йиш­ди­ри­ъи тя­си­ри hяр шей­дя эюз­ля эю­рц­нцр. Ян сон мо­дел­дян олан ав­то­мо­бил бир не­чя ил яр­зин­дя ъы­зы­лыр, зя­дя­ля­нир вя тя­бии ола­раг кюh­ня­лир. Ян чох бя­йя­ни­лян бир ев 5-10 ил сон­ра (яэяр гай­ьы­сы­на га­лын­маз­са) бо­йа­ла­ры тю­кцл­мцш кюh­ня эю­рц­нцш­лц бир йе­ря чев­ри­лир. Ла­кин бц­тцн бун­лар­ла йа­на­шы ин­сан ян бю­йцк дя­йи­шик­ли­йя юз ор­га­низ­мин­дя ша­hид олур: ин­са­нын чох бю­йцк гий­мят вер­ди­йи ор­га­низ­ми ил­ля­рин кеч­мя­си иля бяр­пае­дил­мяз шя­кил­дя мян­фи дя­йи­шик­лик­ля­ря мя­руз га­лыр. Ин­са­нын мц­яй­йян мцд­дят яр­зин­дя ке­чир­ди­йи бу дя­йи­шик­лик Гу­ран­да бе­ля бил­ди­ри­лир:

"Си­зи зя­иф бир шей­дян йа­ра­дан, эцъ­сцз­лцк­дян сон­ра гцв­вят­ли едян, гцв­вят­ли ол­дуг­дан сон­ра та­гят­сиз едян Ал­лаh­дыр. О, ис­тя­ди­йи­ни йа­ра­дыр. О, би­лян­дир, га­дир­дир!" ("Рум" су­ря­си, 54).

Jаш­лы­лыг чох вахт ин­сан­ла­рын дц­шцн­мяк ис­тя­мя­ди­йи, hя­йат план­ла­ры­на аид едил­мя­йян бир дювр­дцр. Ин­сан­лар бя­зи фи­зи­ки аъиз­лик­ляр­ля ке­чи­ря­ъяк­ля­ри йаш­лы­лыг дюв­рц­нц ба­ъар­дыг­ла­ры гя­дяр аьыл­ла­ры­на эя­тир­мя­мя­йя ча­лы­шыр. Бя­зян бу дювр hаг­гын­да сюh­бят едил­дик­дя ися гор­ху­йа вя на­ра­hат­лы­ьа га­пы­лыр, ла­кин бир мцд­дят сон­ра бун­ла­ры йад­дан чы­ха­ра­раг йе­ни­дян юз hя­йат­ла­ры­ны да­вам ет­ди­рир­ляр. Он­ла­рын йаш­ла­на­ъаг­ла­ры­ны тя­сяв­вцр ет­мяк ис­тя­мя­мя­си­нин ясас ся­бя­би бу дц­шцн­ъя­нин hя­йат­да ябя­ди ола­раг гал­ма­йа­ъаг­ла­ры­ны он­ла­ра ха­тыр­лат­ма­сы­дыр. Бу­на эю­ря дя бир вахт гар­шы­ла­ша­ъаг­ла­ры га­чыл­маз олан бу дювр ба­ря­дя чох аз дц­шц­нцр­ляр. Гар­шы­ла­рын­да hя­ля узун бир мцд­дя­тин ол­ду­ьу­ну, йаш­лаш­ма­нын вя юлц­мцн чох узаг ол­ду­ьу­ну эц­ман едир­ляр. Гу­ран­да ин­сан­ла­рын бе­ля бир сяhв дц­шцн­ъя­си ачыг эюс­тя­рил­миш­дир:

"Доь­ру­су, Биз бу­нун­ла вя ата­ла­ры­на юмцр­ля­ри уза­нын­ъа­йа гя­дяр эцн-эц­зя­ран вер­дик..." ("Ян­би­йа" су­ря­си, 44).

Бу ин­сан­лар чох бю­йцк бир сяhв едир­ляр. Чцн­ки hяр бир йет­кин ин­сан не­чя йа­шын­да олур­са ол­сун, эе­ри­йя бах­ды­ьы за­ман аь­лын­да мц­яй­йян ха­ти­ря­ля­рин ол­ду­ьу­ну эю­ря­ъяк. Ушаг­лыг вя эянъ­лик ил­ля­рин­дя ба­шы­на эя­лян мян­фи вя мцс­бят hа­ди­ся­ля­ри, ону hя­йя­ъан­лан­ды­ран шей­ля­ри, гя­бул ет­ди­йи мц­hцм гя­рар­ла­ры, еh­ти­ра­сы са­йя­син­дя на­ил ол­маг цчцн ил­ля­ри­ни сярф ет­ди­йи мяг­сяд­ля­ри сон­ра­дан чя­тин­лик­ля йа­да са­лан­да бун­лар онун цчцн йал­ныз бир ха­ти­ря­дир. Бу­на эю­ря дя чох вахт "бю­йцк бир hя­йа­ты"ны изаh ет­мяк цчцн ян чо­ху бир не­чя са­ат ла­зым эя­лир.

Jал­ныз бир не­чя са­ни­йя дц­шцн­мяк­ля дярк еди­ля би­ля­ъяк бу hя­ги­гят hан­сы дювр­дя олур­са ол­сун, ин­са­ны гя­ти гя­ра­ра эял­мя­йя сювг ет­мя­ли­дир. Мя­ся­лян, яэяр 40 йа­шын­да олан бир ин­сан 65 йа­шы­на гя­дяр йа­ша­маг ис­тя­йир­ся, о, бил­мя­ли­дир ки, гар­шы­сын­да­кы 25 ил ке­чир­ди­йи 40 ил гя­дяр тез ке­чя­ъяк. Щят­та hя­мин ин­сан 90 йа­шы­на гя­дяр дя йа­ша­са, вя­зий­йят дя­йиш­мя­йя­ъяк. Чцн­ки гар­шы­да­кы ил­ляр узун вя йа гы­са ол­ма­сын­дан асы­лы ол­ма­йа­раг сон­да би­тя­ъяк. Бе­ля­лик­ля, бу мя­гам­да ин­са­нын йаш­лаш­ма­сы дцн­йа­нын мц­вяг­гя­ти бир мя­кан ол­ма­сы­нын ян бю­йцк яла­мят­ля­рин­дян би­ри­дир. Ин­сан ня едир­ся ет­син, бир да­hа эе­ри га­йыт­ма­йа­раг, бу дцн­йа­дан мцт­ляг ай­ры­ла­ъаг.

Бе­ля олан hал­да ин­сан мян­фи мц­ла­hи­зя­ля­ри­ни бир кя­на­ра го­йуб юз hя­йа­ты hаг­гын­да да­hа доь­ру дц­шцн­мя­ли­дир. Хц­су­сян дя бил­дир­ди­йи­миз ки­ми, за­ман чох сц­рят­ля ке­чир вя hяр ке­чян эцн ин­са­ны да­hа эянъ вя енер­жи­ли гу­ру­лу­ша де­йил, айя­дя дя бил­ди­рил­ди­йи ки­ми, "зя­иф­ли­йя" сц­рцк­ля­йир. Гы­са­сы, йаш­лы­лыг ин­са­нын аъиз­ли­йи­нин мц­hцм эюс­тя­ри­ъи­си­дир. Ютцб ке­чян ил­ля­рин ин­са­нын ор­га­низ­ми­ня вя зеh­ни­ня эюс­тяр­ди­йи мян­фи тя­сир­ляр ачыг бир hя­ги­гят­дир. Гу­ран­да ин­са­нын йаш­лаш­маг­ла бир­лик­дя аъиз­ли­йин­дян дя бе­ля бяhс еди­лир:

"Ал­лаh си­зи йа­рат­мыш­дыр, Сон­ра да юл­дц­ря­ъяк­дир. Си­зин бир гис­ми­низ юм­рцн ян ря­зил (их­ти­йар) ча­ьы­на чат­ды­ры­лар ки, бил­ди­йи hяр ше­йи уну­дар.Щя­ги­гя­тян, Ал­лаh би­лян­дир, га­дир­дир!" ("Няhл" су­ря­си, 70).

Jаш­лы­лы­ьа тиб­би дил­дя "икин­ъи ушаг­лыг дюв­рц" дя де­йи­лир. Чцн­ки ор­га­низм­дя мей­да­на эя­лян мян­фи hал­лар ин­са­ны бир ушаг ки­ми гай­ьы­йа вя го­рун­ма­ьа мюh­таъ едир. Бе­ля ки, бу йаш­лар­да ин­сан­да фи­зи­ки вя ру­hи ба­хым­дан ушаг­лыг дюв­рц­ня аид хц­су­сий­йят­ляр йа­ра­ныр. Ин­сан эянъ ол­ду­ьу за­ман фи­зи­ки ба­хым­дан ра­hат­лыг­ла эц­ъц­нцн чат­ды­ьы бир чох иши йаш­ла­шан­да йе­ри­ня йе­ти­ря бил­мяз. Вя йа эянъ ол­ду­ьу за­ман чох эцъ­лц бир йад­да­ша ма­лик олан ин­сан йаш­ла­шан­да онун hа­фи­зя­син­дя эе­ри­ля­мя баш ве­рир. Бу нц­му­ня­ляр hяр бир мюв­зу цчцн чо­хал­ды­ла би­ляр. Ня­ти­ъя бу­дур ки, мц­яй­йян йаш­дан сон­ра hяр бир ин­сан­да раст эя­ли­нян фи­зи­ки вя зеh­ни эе­ри­лик бир нюв ушаг­лыг hа­лы­на эе­ри дюн­мяк­дир.

Гы­са­сы, ин­сан hя­йа­ты­на ушаг ки­ми баш­ла­йыр вя бир мцд­дят сон­ра йе­ни­дян ушаг­лы­ьа дю­ня­ряк hя­йа­ты­на сон го­йур. Шцб­hя­сиз ки, бу мцд­дят эя­ли­ши­эю­зял шя­кил­дя йа­ран­мыр. Ал­лаh ди­ля­сяй­ди, ин­са­ны юм­рц­нцн со­ну­на гя­дяр эянъ сах­ла­йар, ор­га­низ­мин­дя hеч бир гц­сур вя хяс­тя­лик йа­рат­маз­ды. Ла­кин Ал­лаh йаш­лы­лыг дюв­рцн­дя ин­сан­да бя­зи ча­тыш­маз­лыг­лар йа­ра­да­раг она дцн­йа­нын мц­вяг­гя­ти ол­ду­ьу­ну бир да­hа ха­тыр­ла­дыр. Ей­ни за­ман­да дцн­йа­да олан нюг­сан­ла­ры эюс­тя­ря­ряк ин­са­нын ахи­ря­тя, йя­ни hя­ги­ги мяс­кян олан ъян­ня­тя олан ис­тя­йи­ни дя ар­ты­рыр.

Бу дцн­йа­нын мц­вяг­гя­ти ол­ма­сы вя ин­са­нын йаш­лаш­ма­сын­да мц­яй­йян бир hик­мя­тин ол­ма­сы аша­ьы­да­кы айя­дя ай­дын ифа­дя еди­лир:

"Ей ин­сан­лар! Юлян­дян сон­ра йе­ни­дян ди­ри­ля­ъя­йи­ни­зя шцб­hя­низ вар­са илк йа­ра­ды­лы­шы­ны­зы йа­да са­лын. Щя­ги­гя­тян, Биз си­зи тор­паг­дан, сон­ра мя­ни­дян, сон­ра лах­та­лан­мыш ган­дан, да­hа сон­ра мц­яй­йян, там бир шяк­ля дцш­мцш вя дцш­мя­миш бир пар­ча ят­дян йа­рат­дыг ки, си­зя эюс­тя­ряк. Ис­тя­ди­йи­ми­зи ана бят­нин­дя мц­яй­йян бир мцд­дят сах­ла­йар, сон­ра си­зи ушаг ола­раг чы­хар­да­рыг. Сон­ра йет­кин­лик ча­ьы­на йе­ти­шя­си­низ де­йя си­зи бю­йц­дя­рик. Ки­ми­низ вя­фат едяр, ки­ми­низ дя юм­рцн еля бир ря­зил ча­ьы­на чат­ды­ры­лар ки, вах­ти­ля бил­ди­йи­ни бил­мяз олар. Сян йер цзц­нц гуп­гу­ру эю­ряр­сян. Биз она йаь­мур ен­дир­ди­йи­миз за­ман о, hя­ря­кя­тя эя­либ га­ба­рар вя hяр нюв эю­зял бар эя­ти­ряр" ("Щяъъ" су­ря­си, 5).


Jаш­лы­лыг­ла баь­лы фи­зи­ки гц­сур­лар

Вар­лы, мяш­hур вя йа эцъ­лц ол­ма­сын­дан асы­лы ол­ма­йа­раг hеч бир ин­сан ону гар­шы­да эюз­ля­йян вя аша­ьы­да бяhс ет­ди­йи­миз фи­зи­ки гц­сур­лар­дан хи­лас ола бил­мяз.

Дя­ри ин­са­нын эю­зял­ли­йин­дя ян мц­hцм фак­тор­лар­дан би­ри­дир. Бя­дян­дян тях­ми­нян бир мил­ли­метр­лик бир то­ху­ма эю­тц­рцл­ся, ал­тын­дан ес­те­тик ба­хым­дан hеч дя хош эю­рцн­мя­йян бир мян­зя­ря ор­та­йа чы­хар. Бе­ля ки, йа­ра­нан мян­зя­ря­йя бах­маг да ол­маз. Чцн­ки дя­ри го­ру­йу­ъу функ­си­йа­сы иля йа­на­шы бя­дя­ня дцз­эцн вя hа­мар бир эю­рц­нцш вер­ди­йи цчцн ес­те­тик ба­хым­дан мц­hцм бир функ­си­йа да да­шы­йыр. Бе­ля ол­ду­ьу hал­да "Ин­са­нын юйцн­дц­йц, юзц­нц ят­раф­да­кы­ла­ра нц­ма­йиш ет­дир­мяк хц­су­сий­йя­ти бц­тцн ор­га­низ­ми­ни яhа­тя едян тях­ми­нян 2 кг-лыг дя­ри­дир" де­йя би­ля­рик. Ла­кин ян hик­мят­ли­си одур ки, йаш­лы­лыг юзц­нц ян чох дя­ри­дя бц­ру­зя ве­рир.




Jаш­лан­дыг­ъа дя­ри­нин елас­тик­ли­йи аза­лыр, о, ин­ъя­лир вя алт тя­бя­гя­ляр­дя­ки гу­ру­лу­шу, ин­са­нын ске­ле­ти­ни ямя­ля эя­ти­рян тя­мял про­те­ин­ля­ри hяс­сас­ла­шыб чюк­дц­йц цчцн сал­ла­ныр. Jаш­ла­шан hяр бир ин­са­нын ян чох гор­ху иля эюз­ля­ди­йи цз­дя­ки гы­рыш­лар вя хят­ляр бу ся­бяб­дян йа­ра­ныр. Дя­ри­нин цст тя­бя­гя­син­дя да­им йаь тя­бя­гя­си йа­ра­дан вя она тя­бии йум­шаг­лыг ве­рян то­ху­ма иф­ра­зы­нын азал­ма­сы­на эю­ря га­бы­ьын со­йул­ма­сы баш ве­рир. Щяд­сиз со­йул­ма вя тю­кцл­мя ня­ти­ъя­син­дя дя­ри­нин ке­чи­ри­ъи­лик га­би­лий­йя­ти ар­тыр вя ха­ри­ъи тя­сир­ля­рин дя­ри­дян ке­чи­ди асан­ла­шыр. Бу­нун­ла баь­лы ола­раг да йаш­лы­лыг га­шын­ма­сы, дыр­наг йа­ра­ла­ры, йу­ху­суз­луг вя с. мей­да­на эя­лир. Ей­ни­ля алт дя­ри­дя дя мян­фи hал­лар йа­ра­ныр. Jаш­лы ин­сан­лар­да дя­ри то­ху­ма­ла­рын­да йе­ни­ляш­мя вя мад­дя­ляр мц­ба­ди­ля­си ме­ха­низм­ля­ри ол­дуг­ъа яhя­мий­йят­ли юл­чц­дя по­зу­лур. Бу­на эю­ря дя ин­сан­ла­рын йаш­лы дювр­ля­рин­дя он­лар­да бяд­хас­ся­ли шиш­ля­ря тез-тез раст эя­ли­нир.

Ин­сан бя­дя­ни цчцн сц­мцк­ля­рин саь­лам ол­ма­сы да яhя­мий­йят­ли­дир. Дцз да­йан­маг эянъ бир ин­сан цчцн чох асан ол­ду­ьу hал­да йаш­лы­лыг дюв­рцн­дя бу, фи­зи­ки ъя­hят­дян мцм­кцн де­йил. Jаш­лаш­дыг­ъа онур­ьа­да мей­да­на эя­ля тя­бии яйил­мя ня­ти­ъя­син­дя гоз­бел­лик йа­ра­ныр. Бу, эянъ­лик­дя олан hяр ъцр тя­кяб­бц­рцн бир кя­на­ра го­йул­ма­сы де­мяк­дир. Айаг цст­дя да­йан­ма эц­ъц­ня ма­лик ол­ма­йан бир ин­сан­да баш­га ин­сан­ла­ра гар­шы hеч бир цс­тцн­лц­йц вя худ­бин­лик hис­си тя­бии ки, ола бил­мяз. Юзц ис­тя­мя­ся дя ар­тыг аъиз­ли­йи­ни ят­ра­фын­да олан ин­сан­лар­дан эиз­ля­йя бил­мир.

Jаш­лы ин­сан­ла­рын hям­чи­нин си­нир hц­ъей­ря­ля­рин­дя йе­ни­ляш­мя ол­ма­ды­ьы цчцн бц­тцн hис­сий­йат ор­ган­ла­рын­да мц­яй­йян бир hяс­сас­лыг ит­ки­си баш ве­рир. Jаш­лаш­дыг­ъа эюз­ляр­дя ишы­ьын шид­дя­ти­ня мц­га­ви­мят ола­раг юл­чц­нц дя­йиш­дир­мяк га­би­лий­йя­ти аза­лыр. Бу hал эюр­мя­ни мяh­дуд­лаш­ды­рыр: рянэ­ля­рин ай­дын­лы­ьы, ъи­сим­ля­рин фор­ма­сы, йер­ля­ри вя узаг­лы­ьы бу­ла­ныг шя­кил­дя эю­рц­нцр. Чох мц­hцм олан эюр­мя ай­дын­лы­ьы эет-эе­дя по­зу­лур. Бу, йаш­лы­лар цчцн ян чя­тин hал­лар­дан би­ри­дир.

Шцб­hя­сиз ки, ин­са­нын йаш­лы­лыг дюв­рцн­дя фи­зи­ки вя ру­hи ба­хым­дан бир чох ит­ки­ляр вер­мя­си цзя­рин­дя дц­шц­нцл­мя­ли олан мюв­зу­лар­дан­дыр. Яв­вял дя гейд ет­ди­йи­миз ки­ми, Ал­лаh ди­ля­сяй­ди, бц­тцн бу ча­тыш­маз­лыг­ла­рын hеч би­ри­ни ин­са­на вер­мяз­ди: ин­сан до­ьул­дуг­дан сон­ра бю­йц­йцр, ин­ки­шаф едир, hят­та вахт кеч­дик­ъя бц­тцн ор­ган­ла­ры, га­би­лий­йят­ля­ри да­hа да гцв­вят­ля­ня би­ляр­ди. Дцн­йа­да ке­чир­ди­йи ил­ляр ин­са­нын саь­лы­ьы­на саь­лыг, эц­ъц­ня эцъ, гцв­вя­си­ня гцв­вя га­та би­ляр­ди. Вяр­диш олун­ма­йан бир hал ол­са да ял­бят­тя ки, hя­йа­тын ин­са­ны го­ъал­дан де­йил, йе­ни­ля­йян, ин­ки­шаф ет­ди­рян хц­су­сий­йя­ти­нин ол­ма­сы мцм­кцн ола би­ляр­ди. Ла­кин Ал­ла­hын мц­яй­йян бир hик­мят­ля ин­сан­лар цчцн ди­ля­йиб йа­рат­ды­ьы сис­тем йаш­лаш­ма­ьа, зя­иф­ля­мя­йя план­лаш­ды­ры­лыб. Дцн­йа­да олан hяр шей ки­ми ин­сан ор­га­низ­ми дя тяд­ри­ъян сц­гу­та уь­ра­йыр.

Бе­ля­лик­ля, ин­сан дцн­йа­нын мц­вяг­гя­ти ол­ду­ьу­ну вя юзц­ня фай­да­лы ол­ма­ды­ьы­ны бир да­hа эю­рцр. Бц­тцн бу аъиз­лик­ляр­дян ай­дын олур ки, ябя­ди ахи­рят йа­нын­да бу дцн­йа­нын hеч бир фай­да­сы йох­дур. Бе­ля ки, Ал­лаh Гу­ран­да бу hя­ги­гя­тя дя­фя­ляр­ля диг­гят чяк­миш вя дцн­йа­нын мц­вяг­гя­ти хц­су­сий­йят­ляр­ля зян­эин ол­ду­ьу­ну айя­ля­рин­дя хя­бяр вер­миш­дир. Ин­сан­ла­ра да бу hал цзя­рин­дя дц­шцн­мя­ля­ри­ни вя бун­дан ла­зы­ми юйцд ал­ма­ьы ямр ет­миш­дир:

"Щя­ги­гя­тян, дцн­йа hя­йа­ты эюй­дян ен­дир­ди­йи­миз йаь­му­ра бян­зяр ки, онун­ла йер цзцн­дя ин­сан­ла­рын вя hей­ван­ла­рын йе­йя­ъя­йи бит­ки­ляр йе­ти­шиб бир-би­ри­ня га­ты­шар. Ня­hа­йят, йер цзц бя­зяк­ля­ниб сцс­лян­ди­йи вя са­кин­ля­ри дя йыь­ма­ьа га­дир ол­дуг­ла­ры­ны зянн ет­дик­ля­ри вахт эе­ъя, йа­худ эцн­дцз ям­ри­миз эя­ляр вя Биз ону, дц­нян цзя­рин­дя бол мяh­сул ол­ма­мыш ки­ми, би­чил­миш бир hа­ла эя­ти­ря­рик. Биз айя­ля­ри­ми­зи дц­шц­нян бир цм­мят цчцн бе­ля ят­раф­лы изаh еди­рик!" ("Jу­нус су­ря­си, 24).

Бу­ра гя­дяр гейд олу­нан­лар­дан да эюр­дц­йц­мцз ки­ми, ин­сан до­ьу­лур вя ин­ки­шаф едя­ряк мц­яй­йян бир йа­ша ча­тыр. Ян гцв­вя­ли ча­ьын­да бц­тцн бя­дя­ни­нин она аид ол­ду­ьу­на там ямин олур вя юзц­нц бц­тцн дцн­йа­нын да­йаг нюг­тя­си hе­саб едир. Ла­кин бир мцд­дят сон­ра эц­ъц вя эю­зял­ли­йи йаш­лаш­маг­ла бир­лик­дя гяф­ля­тян йох ол­ма­ьа баш­ла­йыр вя юзц дя бу за­ман hеч бир шей едя бил­мир. Чцн­ки Ал­лаh дцн­йа­ны мц­вяг­гя­ти ола­раг йа­рат­мыш­дыр. Ал­лаh ин­са­ны да она hя­ги­ги мяс­кян олан ахи­ря­ти ха­тыр­ла­да­ъаг, бу мяс­кя­ня hа­зыр­лыг эюр­мя­си­ни тя­мин едя­ъяк аъиз­лик­ля бир­лик­дя йа­рат­мыш­дыр.


Jаш­лы­лы­ьын иб­ря­та­миз нц­му­ня­ля­ри

Jаш­лаш­маг Jер цзцн­дя олан hяр ин­са­нын ба­шы­на эя­ля­ъяк бир hа­ди­ся­дир. Ла­кин вар­лы, мяш­hур вя йа эю­зял адам­ла­рын йаш­лаш­ма­сы ин­сан­ла­ры иб­рят ал­ма ба­хы­мын­дан да­hа чох тя­сир­лян­ди­рир. Ъа­hил бир ъя­мий­йят­дя пу­лу, шюh­ря­ти вя йа эю­зял­ли­йи иля та­ны­нан ин­сан­ла­рын йаш­лы­лы­ьы вя аъиз­ли­йи дцн­йа­нын гы­са ол­ма­сы­ны вя дя­йяр­сиз­ли­йи­ни эюс­тя­рян ян бю­йцк рямз­ляр­дян би­ри­дир.

Ят­ра­фы­мыз­да бу­нун ки­ми баш­га нц­му­ня­ля­ри дя эю­ря би­ля­рик. Бир за­ман фи­зи­ки эю­зял­ли­йи, эц­ъц иля шюh­рят га­за­нан, чох зя­ка­лы вя та­нын­мыш ин­сан­ла­ры бир эцн те­ле­ви­зор вя гя­зет­ляр­дя зеh­ни вя фи­зи­ки эц­ъц­нц итир­миш hал­да эюр­мяк олар. Ял­бят­тя ки, бц­тцн ин­сан­лар да­ныш­ды­ьы­мыз бу вя­зий­йя­тя дц­шя би­ляр, ла­кин йу­ха­ры­да да гейд ет­ди­йи­миз ки­ми, бц­тцн дцн­йа тя­ря­фин­дян та­нын­мыш, hей­ран­лыг­ла сейр едил­миш ин­сан­ла­рын йаш­лы­лыг дювр­ля­ри ин­сан­ла­ра ис­тяр-ис­тя­мяз да­hа чох тя­сир эюс­тя­рир. Гар­шы­да­кы ся­hи­фя­ляр­дя бе­ля ин­сан­лар­дан нц­му­ня­ляр ве­ря­ъя­йик. Эю­ря­ъя­йик ки, ня гя­дяр эянъ, мяш­hур вя эю­зял олур­са ол­сун, hяр бир ин­са­нын гар­шы­ла­ша­ъа­ьы аги­бят йаш­лы­лыг­дыр.


Ин­са­нын юлц­мц

Ютцб ке­чян hяр эцн юлц­мя бир гя­дяр дя йа­хын­лаш­ды­ьы­ны­зын фяр­гин­дя­си­низ­ми? Юлц­мцн баш­га ин­сан­лар ки­ми си­зя дя да­hа йа­хын ол­ду­ьу­ну би­лир­си­низ­ми?

"Щяр кяс юлц­мц да­да­ъаг­дыр. Сон­ра да hц­зу­ру­му­за гай­та­ры­ла­ъаг­сы­ныз!" ("Ян­кя­бут" су­ря­си, 57) айя­син­дя дя бил­ди­рил­ди­йи ки­ми, дцн­йа­да бу вах­та гя­дяр йа­ша­мыш, hал-hа­зыр­да йа­ша­йан вя бун­дан сон­ра йа­ша­йа­ъаг hяр бир ин­сан юлцм­ля гар­шы­ла­ша­ъаг. Ла­кин бу да­ныл­маз hя­ги­гя­тя бах­ма­йа­раг ин­сан­лар юз­ля­ри­ни юлцм­дян ня­дян­ся чох узаг эю­рцр­ляр.

Дцн­йа­йа илк дя­фя эюз­ля­ри­ни ачан вя эюз­ля­ри­ни сон дя­фя йу­ман ики ин­са­ны тя­сяв­вцр един. Ня йе­ни до­ьул­муш кюр­пя бу­на мц­да­хи­ля едя би­лир, ня дя юлян бир ин­сан. Jал­ныз Ал­лаh бу эц­ъя ма­лик­дир: ис­тя­ди­йи за­ман йа­ра­дыр, ис­тя­ди­йи за­ман да ону бу дцн­йа­дан эе­ри алыр. Бц­тцн ин­сан­лар мц­яй­йян едил­миш мцд­дя­ти йа­ша­йа­ъаг, да­hа сон­ра юля­ъяк­ляр. Гу­ран­да бу hя­ги­гят бе­ля бил­ди­рил­миш­дир:

"Де: "Гач­ды­ьы­ныз юлцм си­зи мцт­ляг йа­ха­ла­йа­ъаг­дыр. Сон­ра сиз эиз­ли­ни дя, аш­ка­ры да би­ля­нин hц­зу­ру­на гай­та­ры­ла­ъаг­сы­ныз. О да си­зя ня­ляр ет­ди­йи­ни­зи хя­бяр ве­ря­ъяк­дир!" ("Ъу­муя" су­ря­си, 8).

BRIGITTE BARDOT

CHARLIE CHAPLINE

ELISABETH TAYLOR

ALAIN DELON

ANGELA LANSBURY
MARLON BRANDO

Бир чох ин­сан­лар юлцм hаг­гын­да дц­шцн­мяк ис­тя­мир, ей­ни за­ман­да эцн­дя­лик иш­ля­ри дя ону та­ма­ми­ля баш­га шей­ляр hаг­гын­да дц­шцн­мя­йя сювг едир. Щан­сы мяк­тяб­дя оху­йа­ъа­ьы, hан­сы иш­дя иш­ля­йя­ъя­йи, ня эе­йи­ниб ня йе­йя­ъя­йи онун цчцн да­hа ва­ъиб­дир. Чцн­ки hя­йа­тын йал­ныз бун­лар­дан иба­рят ол­ду­ьу­ну дц­шц­нцр. Юлцм hаг­гын­да да­ны­шы­лан­да ися "аь­зы­ны хе­йир­ли­йя ач" ки­ми мя­на­сыз вя юлц­мцн гар­шы­сы­ны ал­ма­ьа эц­ъц чат­ма­йан да­йаз сюз­ля­рин ар­ха­сын­да эиз­ля­нир­ляр. Юзц­нцн йаш­лаш­дыг­да юля­ъя­йи­ни, ян азы 50-60 ил йа­ша­йа­ъа­ьын hе­саб­ла­йыр, эянъ йаш­ла­рын­да бу ъцр "кя­дяр­ли" мюв­зу­лар­дан бяhс ет­мяк ис­тя­мир. Щал­бу­ки hят­та бир са­ни­йя сон­ра hя­йат­да олуб-ол­ма­йа­ъа­ьы­на ямин де­йил. Щяр эцн те­ле­ви­зи­йа вя гя­зет­ляр­дя юлцм­ля баь­лы чох хя­бяр­ляр йер алыр, йа­хын­ла­ры­нын юлц­мц­ня ша­hид­лик едир, ла­кин бир эцн баш­га­ла­ры­нын онун юлц­мц­ня ша­hид ола­ъа­ьы­ны, ону да бе­ля бир эц­нцн эюз­ля­ди­йи­ни аь­лы­на бе­ля эя­тир­мир.

Щал­бу­ки юлцм ин­са­на эял­ди­йи за­ман дцн­йа иля баь­лы hяр бир "hя­ги­гя­ти" алт-цст едир, сиз­дян сон­ра hеч бир шей гал­мыр. Щал-hа­зыр­ки вя­зий­йя­ти­ни­зи, эюз­ля­ри­ни­зин ачы­лыб-баь­лан­ма­сы­ны, ор­га­низ­ми­ни­зин hя­ря­кят ет­мя­си­ни, да­ны­ша бил­мя­йи­ни­зи, эц­ля бил­мя­йи­ни­зи, йя­ни бц­тцн функ­си­йа­ла­ры­ны­зы тя­сяв­вц­рц­нц­зя эя­ти­рин. Сон­ра да эю­зц­нцз юнцн­дя юлцм за­ма­ны ня вя­зий­йят­дя ола­ъа­ьы­ны­зы ъан­лан­ды­рын...

Та­ма­ми­ля hя­ря­кят­сиз hал­да, ят­ра­фы­ныз­да баш ве­рян­ляр­дян хя­бяр­сиз вя­зий­йят­дя йа­та­ъаг­сы­ныз. Бя­дя­ни­низ баш­га ин­сан­лар тя­ря­фин­дян да­шы­на­ъаг вя бир "ят пар­ча­сы" ки­ми гя­бул еди­ля­ъяк­си­низ. Та­бу­ту­нуз го­йу­лан мя­зар га­зыл­ды­ьы за­ман сиз гцсл­ха­на­да бир ин­сан тя­ря­фин­дян йу­йу­ла­ъаг­сы­ныз. Си­зи аь кя­фя­ня бц­рц­йя­ъяк­ляр. Тах­та та­бу­та го­йу­ла­ъаг­сы­ныз. Мяс­ъид­дя­ки иш­ляр бит­дик­дян сон­ра гяб­рис­тан­лы­ьа эе­дя­ъяк­ляр, ора­да цзя­рин­дя си­зин ады­ны­зын, до­ьум вя юлцм та­ри­хи­ни­зин ол­ду­ьу бир даш ола­ъаг. Кя­фян­ля бир­лик­дя си­зин цчцн га­зыл­мыш мя­за­ра го­йу­ла­ъаг­сы­ныз. Цс­тц­нц­зя тах­та го­йу­ла­ъаг, сон­ра ися тор­паг тю­кц­ля­ъяк. Тор­паг си­зин цзя­ри­ни­зи там юрт­дцк­дян сон­ра бу иш бит­миш ола­ъаг.

Мя­за­ры­ны­зы зи­йа­рят едян­ляр чох ол­ду­ьу hал­да сон­ра­лар ил­дя бир дя­фя ола­ъаг, эет-эе­дя ися hеч ол­ма­йа­ъаг. Цс­тя­лик си­зин бу зи­йа­рят­ляр­дян hеч хя­бя­ри­низ дя ол­ма­йа­ъаг.

Ил­ляр­ля ис­ти­фа­дя ет­ди­йи­низ ота­ьы­ныз вя йа­та­ьы­ныз бош га­ла­ъаг. Ъя­на­зя­низ эю­тц­рцл­дцк­дян бир мцд­дят сон­ра еви­низ­дя си­зя аид олан яш­йа­лар баш­га­ла­ры­на пай­ла­на­ъаг. Jа­хын­ла­ры­ныз мц­ва­фиг ида­ря­ля­ря эе­дя­ряк си­зин юл­дц­йц­нц­зц вя гей­дий­йа­ты­ны­зын си­лин­мя­си­нин ла­зым ол­ду­ьу­ну бил­ди­ря­ъяк­ляр. Бял­кя дя яв­вял­ъя ха­тыр­ла­на­ъаг­сы­ныз, си­зин ар­ха­ныз­ъа бир не­чя ин­сан аь­ла­йа­ъаг. Ла­кин за­ма­нын унут­ду­ру­ъу тя­си­ри гар­шы­да­кы ил­ляр­дя эет­дик­ъя ар­та­ъаг. Бир не­чя онил­лик­ляр сон­ра ися "бю­йцк бир юмцр" сцр­дц­йц­нцз дцн­йа­да си­зи ха­тыр­ла­йан ол­ма­йа­ъаг. Ла­кин сон­ра­дан си­зин го­йуб эет­ди­йи­низ аи­ля­низ вя та­ныш­ла­ры­ныз да бу дцн­йа­дан ай­ры­ла­ъа­ьы цчцн ха­тыр­ла­ныб-ха­тыр­лан­ма­маг бю­йцк бир мя­на ифа­дя ет­мя­йя­ъяк.

Дцн­йа­да бц­тцн бун­лар баш ве­ряр­кян си­зи ъя­ся­ди­низ тор­паг ал­тын­да йа­ваш-йа­ваш пар­ча­лан­ма­ьа баш­ла­йа­ъаг. Тор­па­ьа го­йул­дуг­дан дяр­hал сон­ра hя­шя­рат­лар вя бак­те­ри­йа­лар hя­ря­кя­тя ке­чя­ъяк. Га­рын­да топ­лан­мыш газ­лар ъя­ся­ди ши­шир­дя­ъяк вя бу шиш­лик бя­дя­нин hяр бир тя­ря­фи­ня йа­йы­ла­раг бя­дя­ни та­нын­маз hа­ла эя­ти­ря­ъяк. Бун­дан сон­ра га­зын вя ди­аф­раг­ма­нын тяз­йи­ги ня­ти­ъя­син­дя аьыз вя бур­ну­нуз­дан ган­лы кю­пцк­ляр эял­мя­йя баш­ла­йа­ъаг. Чц­рц­мя да­вам ет­дик­ъя тцк­ляр, дыр­наг­лар, ову­ъун ич­ля­ри вя да­бан­лар йе­рин­дян ай­ры­ла­ъаг. Бу ха­ри­ъи дя­йи­шик­лик­ляр­ля йа­на­шы да­хи­ли ор­ган­лар­да да чц­рц­мя баш ве­ря­ъяк. Ян гор­ху­лу вя­зий­йят ися бу йер­дя ола­ъаг: га­рын на­hи­йя­син­дя топ­ла­нан газ­лар дя­ри­ни зя­иф йе­рин­дян парт­ла­да­ъаг вя бя­дян­дян дю­зцл­мяз дя­ря­ъя­дя пис го­ху­лар йа­йы­ла­ъаг. Мц­яй­йян мцд­дят яр­зин­дя ба­шы­ныз­дан тут­муш язя­ля­ля­ри­ни­зя гя­дяр hяр шей йе­рин­дян ай­ры­ла­ъаг. Дя­ри вя йум­шаг hис­ся­ляр та­ма­ми­ля тю­кц­ля­ъяк. Бе­йин та­ма­ми­ля чц­рц­йя­ъяк вя тцк ки­ми ола­ъаг, сц­мцк­ляр баь­ла­рын­дан ай­ры­ла­ъаг вя ске­лет да­ьыл­ма­ьа баш­ла­йа­ъаг... Бу про­сес бя­дя­ни­низ бир тор­паг вя сц­мцк йы­ьы­ны вя­зий­йя­ти­ня эя­ля­ня гя­дяр да­вам едя­ъяк.

Ар­тыг яв­вял­ки вя­зий­йя­тя га­йыт­маг гей­ри-мцм­кцн ола­ъаг. Аи­ля иля эю­рцш­мя, дост­лар­ла эю­рц­шцб яй­лян­мя, ян йцк­сяк йе­ря чых­маг шан­сы да ол­ма­йа­ъаг. Ар­тыг бя­дян мя­зар­да чц­рц­йя­ряк ске­лет hа­лы­на эя­ля­ъяк.

Гы­са­сы, онун­ла бир­лик­дя ол­ду­ьу­нуз, "мян" ад­лан­дыр­ды­ьы­ныз бя­дян ол­дуг­ъа дяh­шят­ли бир вя­зий­йят­дя йох олуб эе­дя­ъяк. Сиз, йя­ни hя­ги­гят­дя бир руh олан сиз­ляр бу бя­дя­ни чох­дан тярк едя­ъяк­си­низ, йер­дя га­лан бя­дян ися ий­рянъ бир шя­кил­дя итиб эе­дя­ъяк.

Бяс бц­тцн бун­ла­рын ся­бя­би ня­дир?

Ал­лаh ди­ля­сяй­ди, ин­сан бя­дя­ни­ни бу вя­зий­йя­тя эя­тир­мя­йя би­ляр­ди. Ла­кин бу­нун чох бю­йцк бир мя­на­сы вар.

Ин­сан илк юн­ъя яс­лин­дя юзц­нцн бя­дян­дян иба­рят ол­ма­ды­ьы­ны, бя­дя­нин йал­ныз мц­вяг­гя­ти бир юр­тцк ол­ду­ьу­ну, бу гор­хунъ аги­бя­ти дярк ет­мя­ли, бя­дя­нин ар­ха­сын­да бир вар­лыг ол­ду­ьу­ну hисс ет­мя­ли­дир. Щям­чи­нин ин­сан бя­дя­ни­нин юлц­мц­ня диг­гят йе­тир­мя­ли, дцн­йа­йа ябя­ди бир hисс­ля баь­лан­ды­ьы вя бц­тцн ар­зу­ла­ры­на бо­йун яйян бя­дя­ни­нин аги­бя­ти hаг­гын­да дц­шцн­мя­ли­дир. О бя­дян бир эцн мцт­ляг тор­паг ал­тын­да чц­рц­йя­ъяк, гурд са­ла­ъаг вя ске­ле­тя чев­ри­ля­ъяк. О эцн бял­кя дя узаг де­йил, бир ад­дым­лыг­да­дыр...

Гейд олу­нан бц­тцн бу hя­ги­гят­ля­ря бах­ма­йа­раг ин­са­нын ру­hун­да се­вил­мя­йян, ис­тян­мя­йян шей­ля­ри дц­шцн­мя­мяк, йох hе­саб ет­мяк ки­ми бир хц­су­сий­йят вар. Бу hал юлцм­дян бяhс едил­ди­йи за­ман да­hа ай­дын эю­рц­нцр. Jу­ха­ры­да да гейд ет­ди­йи­миз ки­ми, юлцм ан­ъаг бир та­ныш ити­рил­ди­йи за­ман вя йа би­ри­нин юлц­мц­нцн ил­дю­нц­мцн­дя ха­тыр­ла­ныр. Де­мяк олар ки, hа­мы юлц­мц юзцн­дян узаг hе­саб едир. Сан­ки йол­да эе­дяр­кян, йа­таг­да йа­тар­кян юлян­ляр он­дан фярг­ли­дир. Jох­са о, "чох эянъ­дир", hя­ля "узун ил­ляр" йа­ша­йа­ъаг? Бе­ля ки, евин­дян мяк­тя­бя эет­мяк цчцн йо­ла чых­ды­ьы вя йа мц­hцм бир топ­лан­ты­йа чат­ма­ьа ча­лыш­ды­ьы за­ман йол гя­за­сы­на уь­ра­йан ин­сан да, hеч эюз­ля­мя­ди­йи бир вахт­да хяс­тя­лик ся­бя­би­ля юлян бир ин­сан да яв­вял­ъя бе­ля дц­шц­ня би­ляр. Бир эцн яв­вял дцн­йа­да йа­ша­дыг­ла­ры hал­да о би­ри эцн гя­зет­ляр­дя юлцм хя­бяр­ля­ри­нин чы­ха­ъа­ьы­ны аьыл­ла­ры­на бе­ля эя­тир­мир­ляр.

Гя­ри­бя­си бу­дур ки, сиз бу ся­тир­ля­ри оху­дуг­дан гы­са бир мцд­дят сон­ра юл­мя еh­ти­ма­лы­ны­зын ол­ма­сы­на инан­ма­йа­ъаг­сы­ныз. Щя­ля еди­ля­ъяк иш­ля­рин иря­ли­дя ол­ма­сы фик­ри­ня эю­ря, си­зин юлц­мц­нц­зцн чох тез вя вахт­сыз ол­ду­ьу­ну дц­шц­нцр­сц­нцз. Щал­бу­ки бу, бир бя­hа­ня­дир вя Ал­лаh бу­нун бир фай­да вер­мя­йя­ъя­йи­ни бе­ля бил­дир­миш­дир:

"Де: "Яэяр юл­мяк­дян, йа­худ юл­дц­рцл­мяк­дян га­чар­сы­ныз­са, гач­маг си­зя hеч бир фай­да  вер­мяз. Ан­ъаг аз бир мцд­дят до­ла­ныб-ке­чи­няр­си­низ" ("Яh­заб" су­ря­си, 16).

Ин­сан бил­мя­ли­дир ки, о бу дцн­йа­йа "чыл­паг" шя­кил­дя эя­либ вя бу­ра­дан да "чыл­паг" шя­кил­дя эе­дя­ъяк. Ла­кин ин­сан до­ьул­дуг­дан дяр­hал сон­ра еh­ти­йаъ­ла­ры­ны юдя­мяк цчцн она ве­ри­лян не­мят­ляр­дян ъа­hил­ъя­си­ня мюh­кям-мюh­кям йа­пы­шыр, он­ла­ры ялин­дя сах­ла­ма­ьы hя­йа­ты­нын ян мц­hцм мяг­ся­ди hа­лы­на эя­ти­рир. Щал­бу­ки hеч бир ин­сан мал-мцл­кц­нц юл­дцк­дян сон­ра юзц иля йа­ны­на апа­ра бил­мяз. Ня­ти­ъя­дя бя­дян бир не­чя метр­лик бир без­ля са­ры­ла­раг дяфн еди­лир. Ин­сан бу гы­са дцн­йа­йа "чыл­паг" эя­лир, "чыл­паг" да эе­дир. Онун­ла ахи­ря­тя эе­дян йе­эа­ня шей Ал­ла­hа олан ина­мы вя йа инам­сыз­лы­ьы­дыр.