| ДЦНJА ЩЯJАТЫ
Jашадыьымыз каинатда hяр шей идеал шякилдя йарадылмышдыр. Мялум олан тяхминян 300 милйард галактика hяр биринин дя ичярисиндя тяхминян 300 милйард улдуз олмаг шяртиля олдугъа низамлы шякилдя мювъуддур. Беля ки, бцтцн галактикалар, улдузлар, планетляр вя пейкляр hям юз ятрафларында, hям дя баьлы олдуглары системлярля бирликдя мцяййян орбитлярдя фырланырлар. Беля бир гурулушун ямяля эялмяси hеч бир шякилдя тясадцфлярля изаh едиля билмяз.
Бундан ялавя, каинатдакы сцрят анлайышы дцнйяви юлчцлярля мцгайися едилмяйяъяк гядяр бюйцкдцр. Милйонларла тон аьырлыьында олан улдузлар, планетляр, галактикалар вя галактика йыьыны фязада мцдhиш бир сцрятля hярякят едирляр. Цзяриндя йашадыьымыз Jер кцряси юз оху ятрафында саатда 1670 км, Эцняш ятрафында ися саатда 108.000 км сцрятля hярякят едир. Эцняш системинин галактика мяркязи ятрафындакы фырланма сцряти саатда 720.000 км олдуьу hалда Сцд Jолу галактикасынын фязадакы сцряти саатда 950.000 км-дир. Фасилясиз давам едян бу hярякят о гядяр бюйцкдцр ки, дцнйа вя Эцняш системи hяр ил бир ил яввял олдуьу йердян 500 милйон км узагда олур.
Беляликля, биз дя олдугъа астрономик сцрятля hярякят едян бу эюй ъисимляриндян бириндя йашайырыг. Бундан ялавя, цзяриндя йашадыьымыз Jер кцряси бцтцн каинатла мцгайисядя олдугъа кичик вя ади эюрцнцр.
Бу инанылмаз таразлыглар дцнйадакы hяйатын яслиндя назик ипдян асылы олдуьуну ортайа чыхарыр. Эюй ъисимляринин hярякят етдикляри орбитлярдяки миллиметрлик дяйишмяляр, позунтулар чох мцhцм нятиъяляря эятириб чыхара биляр. Щятта о дяряъядя ки, дцнйада йашамаг гейри-мцмкцн олар. Беля бюйцк таразлыьа вя сцрятя малик олан бир систем ичиндя горхулу гязаларын баш вермяси дя тамамиля мцмкцндцр. Лакин hал-hазырда Jер цзцндя hяйатын мювъуд олмасы, бизим йашайа билмяйимиз эюстярир ки, беля гязалар чох надир hалларда олур вя бу вахт да hеч бир позулма баш вермир. Инсан ися юз hяйатыны hятта дцнйанын дюнмя сцрятини hисс етмядян, чох сабит вя етибарлы бир системин ичиндя йашайырмыш кими давам етдирир.
Бязи инсанлар бцтцн бу дейилянляри о гядяр дя дярк етмир, дярк етмядикляри цчцн дя hяйатларыны яслиндя hансы гейри-ади шяртлярдя давам етдирдикляринин фяргиня вара билмирляр. Jашадыьымыз каинатын мцяййян бир мягсядля йарадылмасынын онлар цчцн ня гядяр яhямиййятли олдуьуну билмирляр. Бу дцнйайа нядян эялмяляри, бу гядяр дягиг таразлыьын каинатда неъя йаранмасы иля марагланмадан йашайырлар.
Щалбуки инсаны инсан едян ян ясас хцсусиййятлярдян бири дцшцнъя габилиййятинин вя дцшцндцкляриндян нятиъя чыхара билмяк шцурунун олмасыдыр. Инсан ня цчцн йашадыьыны, дцнйанын hансы мягсядля йарадылдыьыны, каинатда олан таразлыгларын кимин тяряфиндян йарадылдыьыны дцшцнмядян hягигяти ялдя едя билмяз.
Бцтцн бу сюйлянянляри дцшцнцб дярк едя билян инсанын гаршысына ися беля бир hягигят чыхыр: ичиндя йашадыьымыз каинат бцтцн инъя таразлыглары иля йцксяк шцур саhиби олан Jарадыъы тяряфиндян йарадылмышдыр. Каинатда олдугъа кичик йер тутан дцнйа ися кичик олмасына бахмайараг бюйцк мягсядлярля йарадылмышдыр. Инсанларын hяйатында hяр шейин бир мягсяди вар. Аллаh эюйляри, йери вя бу икисинин арасында оланлары мцяййян бир мягсядля йаратмышдыр. Каинатын hяр бир нюгтясиндя Аллаhын сонсуз гцввяси вя мисилсиз шцуру эюрцнцр.
Аллаh йер цзцня бялли мягсядляр цчцн эюндярдийи инсанлары да башлы-башына бурахмайараг онларын йер цзцндя олма мягсядлярини Пейьямбяриня (с.я.в.) назил етдийи Китабында беля билдирир:
"Щансынызын ямялъя даhа эюзял олдуьуну сынамаг цчцн юлцмц вя hяйаты йарадан Одур. О, йенилмяз гцввят саhибидир, баьышлайандыр" ("Мцлк" суряси, 2).
"Щягигятян, Биз инсаны гарышыг бир нцтфядян йаратдыг. Биз ону имтаhана чякирик. Биз ону ешидян, эюрян йаратдыг" ("Инсан" суряси, 2).
Аллаh йер цзцндя олан hеч бир шейин мягсядсиз йарадылмадыьыны да беля билдирир:
"Биз эюйц, йери вя онларын арасында оланлары ойун-ойунъаг йаратмадыг. Яэяр Биз яйлянъя етмяк истясяйдик, ону мцтляг Юз дярэаhымыздан едярдик. Лакин Биз (буну) етмядик" ("Янбийа" суряси, 16-17).
Дцнйанын сирри
Аллаh дцнйа hяйатыны инсанларын hансынын даhа йахшы ямялляр эюряъяйини, hансынын садиг олуб Она баьлы галаъаьыны сынамаг цчцн йаратмышдыр. Башга сюзля, дцнйа Аллаhдан горхуб чякинянлярля Она нанкорлуг едянляри айырд етмяк цчцн hазырланмыш бир имтаhан йеридир. Бу имтаhан йериндя эюзялликлярля чиркинликляр, йахшылыгларла писликляр, гцсурларла нюгсансызлыглар бир йеря топланыб вя идеал бир имтаhан системи гурулуб. Инсанлар иманларынын цзя чыхмасы цчцн мцхтялиф шякиллярдя сынанырлар. Нятиъядя дя Аллаhы лазымынъа таныйыб тягдир едя билянляр инкарчылардан айрылаъаг вя хилас олаъаглар. Бу hягигят Гуранда беля билдирилир:
"Инсанлар йалныз: "Иман эятирдик!" - демяляриля онлардан ял чякилиб имтаhан олунмайаъагларынымы санырлар? Биз онлардан яввялкиляри дя имтаhана чякмишдик. Шцбhясиз ки, Аллаh дцзданышанлары да, йаланчылары да чох эюзял таныйар!" ("Янкябут" суряси, 2-3).
Бу имтаhанын сиррини дярк едя билмяк цчцн яввялъя каината тамамиля hаким олан Jарадыъыны чох йахшы танымаг лазымдыр. О, эюйляри, йери вя бу икиси арасында оланларын hамысыны йохдан йарадан, hяр бир варлыьын мюhтаъ олдуьу, Юзцнцн ися hеч бир шейя еhтийаъы олмайан вя гцсурлардан узаг олан Аллаhдыр. Аллаh инсаны да йохдан йаратмыш, она сайсыз хцсусиййятляр вя немятляр вермишдир. Щеч бир инсан ешитмяйи, эюрмяйи, йеримяйи, синир вя язяля системлярини нормал шякилдя ишлядя билмяйи, тяняффцс системи йарадыб няфяс алмаьы вя hяйат цчцн ваъиб шярт олан бу кими сайсыз-hесабсыз хцсусиййятляри юз-юзцня ялдя етмямишдир. Щятта инсан бцтцн бунлары дярк етмядийи hалда Аллаh бу системляри онун организминя йерляшдирмишдир.
Бцтцн бу немятлярин мцгабилиндя инсанлардан истядийи ися Она гуллуг етмяляридир. Лакин бязи инсанлар айядя ифадя едилдийи кими, "залым вя нанкор" характер эюстяряряк Аллаhа шцкр етмяйи, Она бойун яймяйи вя итаят етмяйи унудур, Онун гойдуьу ганунлары позур, юзляринин бюйцк бир гцввя саhиби олдугларыны, бу дцнйадан hеч вахт эетмяйяъяклярини дцшцнцрляр.
Буна эюря дя беля инсанларын бцтцн мягсядляри дцнйа hяйатыны йашамаьа йюнялиб. Онлар юлцмц йаддан чыхарыр, юлцмдян сонракы hяйатлары цчцн hеч бир hазырлыг эюрмцрляр. Ян бюйцк мягсядляри имканлары дахилиндя раhат hяйат тярзи кечирмяк, hяйатда йашадыглары hяр бир андан зювг алмагдыр. Аллаh бу типли инсанларын hяйата олан баьлылыгларыны Гуранда беля билдирир:
"Щягигятян, бунлар тез кечиб эедяни севяр, аьыр эцня дал чевирярляр" ("Инсан" суряси, 27).
Аллаhы йаддан чыхаран инкарчылар юмцрляри бойунъа буна чалышырлар, лакин айядя дя ифадя едилдийи кими, бу дцнйанын мцhцм бир сирри вар: hяйат hяддян артыг бюйцк сцрятля ахыб кечир. Бу, hяйата баьлы оланларын унутдуьу, цзяриндя дцшцнмядийи, hаггында данышыланда гачдыьы бир мювзудур. Лакин ня гядяр гачсалар да бу, hеч дяйишмяйяъяк бир hягигятдир.
Буну дярк етмяк цчцн бир мисала нязяр йетиряк.
Бир нечя санийя, йохса бир нечя саат?
Бир тятили тясяввцр един. Ики саат чякян сяфярдян сонра узун мцддятдян бяри планлашдырдыьыныз тятиля чыха билдиниз вя сечдийиниз тятил йериня эялдиниз. Тятили кечиряъяйиниз йер чох издиhамлы, ятрафда сизин кими тятиля эялян йцзлярля инсан вар. Бурада таныш инсанларла гаршылашыб саламлашдыныз. Сонра вахт итирмядян дярhал дяниз саhилиня тялясдиниз. Яйнинизи дяйишдириб гумсаллыьа эетдиниз. Гаршынызда эюзял бир дяниз вя гумсал вар. Щава ися hягигятян дя инсаны боьаъаг гядяр истидир. Няhайят, дянизя эириб чиммяйя башладыныз. Лакин бу вахт бир сяс ешитдиниз: "Галх! Саат 8 олду!"
Бир анда ешитдийиниз сяси там дярк етмирсиниз. Ешитдийиниз сясля олдуьунуз шяраит арасында бир ялагя гурмаьа чылышырсыныз, лакин буну hямин анда едя билмирсиниз. Бир гядяр сонра эюзляринизи ачыб ойанырсыныз. Эюзляриниз йатдыьыныз отаьа алышыб шцурунуз йериня эялдикдян сонра йуху эюрдцйцнцзц баша дцшцрсцнцз. Доьрудан да чох hейрятлянирсиниз. "Щяр шей о гядяр hягигят кими эюрцнцрдц ки, саатларла сяфяр етдим, мави дянизи эюрдцм, ятрафымда чохлу таныш инсанларла гаршылашдым, hятта инди гыш олмасына бахмайараг о шиддятли истини дя hисс етдим" дейя там сямими шякилдя чашгынлыьынызы ифадя едирсиниз.
Jухуда чох узун мцддятин кечдийини эцман етмяйинизя бахмайараг бцтцн йуху йалныз бир нечя санийя чякмишдир. Ня гядяр яксини сцбут етмяк истясяниз дя бунун йалныз бир нечя санийялик бир йуху олдуьуну гябул етмяли олурсунуз.
Беляликля, чох гыса олан hяйаты сярф едиб ахирятя эедян инкарчыларын hейряти дя ейниля беля олаъаг. Чох узун мцддят давам едяъяйини эцман етдикляри hяйат онлары алдатмышдыр. Беля ки, бязиляри мин ил, бязиляри мин илдян даhа артыг йашайаъаглары кими бир hисся гапылмышлар. Щалбуки юлцмдян сонра дирилдиляъякляри заман яслиндя дцнйада аз бир мцддят галдыгларыны дярк едяъякляр. Бу hал Гуранда беля изаh едилир:
"Деди ки: "Jер цзцндя нечя ил галдыныз?" Онлар: "Бир эцн, бир эцндян дя аз, hяр hалда, сайанлардан соруш!" - дейя ъаваб веряъякляр. Аллаh буйараъаг: "Яэяр билирсинизся, сиз чох аз галдыныз!" ("Муминун" суряси, 112-114).
Jухарыдакы айядя дя ифадя едилдийи кими, 10 ил вя йа 100 ил йашамыш бир инсан да няhайят дцнйада ян чоху бир эцн гядяр йашадыьыны дярк едяъяк. Ейниля йухудан ойанан вя чох узун бир мцддят тятилдя олдуьуну эцман етдийи hалда йалныз бир нечя санийянин кечдийини анлайан инсан кими... Щятта йашадыьы юмцр она о гядяр гыса эяляъяк ки, ашаьыдакы айядя билдирилдийи кими, бюйцк hявясля кечирдийи вя иллярля сцрян hяйатынын йалныз бир саатын ичиня сыьдыьына анд ичяъяк:
"Гийамят гопаъаьы эцн (саат) эцнаhкарлар бир саатдан артыг галмадыгларына анд ичярляр. Онлар беля дюндярилирдиляр" ("Рум" суряси, 55).
Щамынын гяти олараг билдийи кими, дцнйадакы hяйат мцддяти мяhдуддур. Бир нечя саат, бир эцн, бир ил, 30 вя йа 70 ил... Вя hамы буну да гяти олараг билир ки, мяhдуд олан бир шейин бир эцн сону эяляъяк. Бир инсан 80 ил дя йашаса, 100 ил дя йашаса, эцн кечдикъя hямин сона йахынлашыр. Буна аид олан мисаллары hяр кяс юз hяйатында эюрцб. Тясяввцр един ки, гурдуьунуз узунмцддятли бир планла сонда няhайят ки, гаршы-гаршыйасыныз. Беля олдуьу hалда эерийя бахдыьыныз заман илк юнъя буну дейяъяксиниз: "Неъя дя тез ютцб кечди!"
Мясялян, мяктябя эетмяйя башлайан бир ушаьы тясяввцр един. О, биринъи синифдя охудуьу заман мяктяби битирмяйин hяля узун сцряъяйини, бу мцддятин битмяйяъяйини фикирляшир. Лакин бир эцн мяктяби вя hятта университети битирир, лакин биринъи синифдя оланда няляри дцшцндцйцнц хатырламыр. Онун аьлында башга планлар вар. Бялкя дя бир нечя ай сонра башлайаъаг евлилик hяйатыны планлашдырыр вя о эцнцн hеч вахт олмайаъаьы гянаятиндядир. Лакин о эцн дя эялир, ондан башга планлашдырдыьы диэяр эцнляр дя. Вахт hятта о гядяр бюйцк сцрятля кечир ки, инсан ня вахт евляниб оьул-ушаг вя нявя-нятиъя саhиби олдуьуну hисс етмир. Артыг hяйат цчцн айрылмыш вахт битмяк цзрядир. О бюйцк эцня бялкя бир нечя ил, бялкя бир нечя hяфтя, бялкя дя бир нечя дягигя галмышдыр...

Щалбуки hяйатын мцвяггяти бир мякан олдуьуну, ясл hяйатын ися ахирятдя олаъаьыны тарихин яввялляриндян бяри Аллаh инсанлара изаh етмякдядир. Ахирятдя ябяди олараг давам едяъяк ъяннят вя ъяhянням hяйатынын бцтцн тяфсилатлары Аллаhын вяhйи иля тяриф едилмишдир. Буна бахмайараг инсан йеня дя гыса сцрян hяйата мейл едир вя юз няфсиня файда вермяйя чалышыр. Щалбуки hадисяляри бир аз шцурлу шякилдя дяйярляндирян вя hягигятляри дцшцнян бир инсан бу hяйатын сонсуз ахирят йанында ня гядяр гиймятсиз олдуьуну эюрцб анлайар. Щямчинин ахирятдя ябяди давам едяъяк hяйатыны мисилсиз немятлярля долу олан ъяннятдя кечирмяйя чалышар. Бунун йеэаня йолу сямими олараг Аллаhа йюнялмякдир. Мцтляг эерчякляшяъяк дцнйанын сонуну дцшцнмяйяряк бу агибяти эюрмяк истямяйянляр тябии ки, ябяди язабы газанмышлар...
Аллаhа гуллуг етмякдян чякинян инсанларын цзляшяъяйи бу hадися Гуранда беля билдирилир:
"Эцндцз бир саат беля олмамышлар кими, бир йеря топлайаъаьы эцн онлар бир-бирини таныйаъаглар. Аллаhла гаршылашаъагларыны йалан hесаб едянляр, сюзсцз ки, зийана уьрайаъаглар. Онлар hеч доьру йолда да дейилдиляр" ("Jунус" суряси, 45).
"Пейьямбярлярдян язм саhибляри оланларын сябр етдийи кими, сян дя сябр ет, Тез (язаб) эялмясини истямя. Онлар вяд олундугларыны эюряъякляри эцн эцндцзцн анъаг бир сааты гядяр галдыгларыны санаъаглар. Бу бир хябярдарлыгдыр. Фасиг бир гювмдян башгасы да hеч мяhв едилярми?!" ("Яhгаф" суряси, 35).
Бир нятиъяйя апарыб чыхармайан еhтирас
Дцнйа hяйатынын hарадаса "бир эюз гырпымы" гядяр бюйцк сцрятля эялиб кечмясиндян бяhс етдик. Лакин бюйцк еhтирасла hяйата йюнялян инсан беля бир мцhцм hягигяти билмялидир ки, о, Аллаhа иман эятирмяйинъя hяйатда няйя наил олурса олсун, раhатлыг ялдя етмяйяъяк.
Инсан шцурла hярякят етмяйя башлайандан етибарян даим мцяййян шейляри тяляб етмяйя башлайыр. Беля ки, бу истякляр битиб-тцкянмяк билмир. Инсанын няфси hяр заман няся истяйир вя бу истякляриндя дя бир hядд-hцдуд билинмир. Лакин hядсиз истякляринин олмасына бахмайараг ялиндяки имканлар йеня дя мяhдуддур. Онун hяр истядийиня наил олмасы мцмкцн дейил. Бундан ялавя, hятта истядийи hяр шейя наил олдуьуну эцман етсяк дя йеня hеч бир шей дяйишмяйяъяк. Чцнки дцнйанын ян варлы инсаны олса да бу зянэинлик мцвяггятидир. О, ян чоху тяхминян 70-80 ил йашайа биляр вя бу мцддятин сонунда дцнйада саhиб олдугларынын hамысыны итиряр.
Щядди-hцдуду нязяря алмайан инсан Аллаhдан бир явяз кими hеч ъцр чаряси олмайан "гане олмамаг" hисси ичиндя йашайыр вя hяйатынын hяр бир дюврцндя мцхтялиф истякляря гапылыр. Бу истякляриня наил олмаг цчцн дя бюйцк бир шювг вя еhтирасла чалышыр, hятта бундан ютрц мцхтялиф йоллара дцшцр. Ятрафында олан инсанлары, hятта аилясини вя йахынларыны да нязяря алмыр. Лакин истядийини ялдя етдийи заман hямин "сеhр" позулур. Щятта наил олдуьу ян бюйцк вя гиймятли арзусу да онун эюзцндян дцшцр. Санки ону ялдя етмяк цчцн hеч эцнлярля, айларла, иллярля чалышмайыб. Ялдя етдийи иля гане олмайан няфс дярhал башга бир истяйин ардынъа дцшцр, бу дяфя дя бюйцк бир еhтирасла бу арзусуна наил олана гядяр ону тягиб едир...
Инкарчы бир инсанын hяйатда мала-мцлкя, вар-дювлятя, гысасы, ятрафында эюрдцйц hяр шейи ялдя етмяйя гаршы олан еhтирасы битмир. О, ялдя етдикляри иля hеч вахт гане олуб хошбяхт ола билмяз. Чцнки истядийи шейляри Аллаhы разы салмаг цчцн дейил, йалныз егоист вярдишлярини разы салмаг цчцн истямишдир. Наил олдуьу hяр шей онун тякяббцрцнц вя юзцндян разылыьыны артырыр. Ялбяття ки, Аллаh дцнйа hяйатында бу дяряъядя азьынлашыб няфсинин ардынъа эедян беля инсанларын раhат руhи hяйата малик олмасына изн вермяз.
Беля ки, Гуранда йалныз Аллаhа цз тутанларын вя Ону зикр едянлярин гялбян хилас олуб ниъат тапаъаглары билдирилир:
"О кясляр ки, Аллаhа иман эятирмиш вя гялбляри Аллаhы зикр етмякля арам тапмышдыр. Билин ки, гялбляр йалныз Аллаhы зикр етмякля арам тапар!" ("Ряд" суряси, 28).
Дцнйа hяйатындакы алданыш
Jашадыьымыз hяйатда инсан эюзцнц чевириб hара бахса, орада эюзялликлярля гаршылашыр. Эюрдцклярини бюйцк hейранлыгла мцшаhидя едир. Гцсурсуз планла йарадылмыш инсан организми, милйонларла битки нювц, тонларла аьырлыьы олан булудларын йерляшдийи эюй цзц вя даhа бир чох шейляр руhа зювг верян естетик эюрцнцшдя йарадылмышдыр. Эюрцнтцдян башга бир чох hиссляри иля алдыглары да инсана зювг верир. Эюзял гоху, дад вя йа эюзял бир мусиги дя бунлара аиддир.
Будагдан салланан бир мейвя эюзял гохусу вя дады иля hамынын хошуна эялир. Щямчинин бир эцлцн мцхтялиф рянэляри, цзяриндя олан нахышлары олдугъа эюзял вя зювг охшайандыр. Бундан ялавя, эюзял бир инсан цзц hамы тяряфиндян бяйянилир. Еляъя дя эюзял бир ев, сон моделдян олан автомобил дцнйада тяляб олунан матаhлардыр. Инсан hяйаты бойунъа бунлар кими бир чох шейи бяйяниб онлары ялдя етмяк истяйир. Лакин бир мцддят кечдикдян сонра бцтцн бунлара дюнцб бахдыьы заман чох тяяъъцблянир. Чцнки бу эюзялликляр юз яhямиййятини итирмишдир, онлары hятта эюрмяк дя истямир.
Мясялян, будаьындан гопарылмыш мейвя бир мцддят сонра гаралмаьа вя юз гохусуну итирмяйя башлайыр. Даhа сонра ися чцрцйцр вя хошаэялмяз бир ий верир. Инсан ъанлы рянэляри, хош гохусу иля ону ъялб едян чичякляри алыб евиня эятирир вя эцлдана гойур, лакин арадан бир эцн кечмямиш эцллярин рянэи солур, ъанлылыьы итир. 2-3 эцндян сонра ися онлар тамамиля гаралыр вя чцрцйцр. Дцнйанын ян эюзял сималы инсаны кими таныдыьыныз бирисини 60 ил сонра эюрсяниз, ону танымазсыныз. Щямин инсан йашлашмыш, цзц гырышмыш, сачлары аьаппаг олмуш, гысасы, яввялки эюзяллийиндян ясяр-яламят галмамышдыр. Ев даьылмыш, автомобилин модели кюhнялмиш, мцяййян hиссяляри пасланмышдыр. Нятиъя олараг дцнйада инсанын ятрафында эюрдцйц hяр шей позулур.
Бу, чох инсана "тябии мцддят" кими эялир. Щалбуки бурада чох бюйцк бир мяна вар. Ятрафымызда олан hяр шей позулмагла, кюhнялмякля, чцрцмякля бизя мцhцм бир хябярдарлыг едир. Бу да дцнйанын мцвяггяти вя алдадыъы бир хяйал олмасы hягигятидир.

Ян ясас нятиъя ися бцтцн дцнйада олан hейван, битки вя инсанларын, гысасы, Jер цзцндяки бцтцн ъанлыларын юлцмлц олмасы фактыдыр. Инсанын бу бюйцк hягигяти анлайа билмямясинин ясас сябяби юлян инсанларын вя hейванларын йериня йениляринин доьулмасы, тябиятдя hяр эцн йени йарадылышларын дцнйайа эялмясидир. Бу hягигяти анламайан инсан юлцмлц оланлара лайиг олдуьундан да чох яhямиййят верир, онлар цчцн бир чох шейляри гурбан верир. Истядийи шейляря "саhиб олмаг" еhтирасы иля йашайыр. Щалбуки hяр шейин йеэаня саhиби Аллаhдыр. О, диляся, ъанлылар йараныр, дилядийи заман да юлцб йох олур.
Аллаh инсанларын дцнйанын бу алдадыъы тяряфиня уймамасы, бу hягигяти дцшцнмяси цчцн Гуранда мцхтялиф нцмуняляр вермишдир:

"Щягигятян, дцнйа hяйаты эюйдян ендирдийимиз йаьмура бянзяр ки, онунла йер цзцндя инсанларын вя hейванларын йейяъяйи биткиляр йетишиб бир-бириня гатышар. Няhайят, йер цзц бязякляниб сцсляндийи вя сакинляри дя йыьмаьа гадир олдугларыны зянн етдикляри вахт эеъя, йахуд эцндцз ямримиз эяляр вя Биз ону, дцнян цзяриндя бол мяhсул олмамыш кими, бичилмиш бир hала эятирярик. Биз айяляримизи дцшцнян бир цммят цчцн беля ятрафлы изаh едирик!" ("Jунус" суряси, 24).
Айядя билдирилдийи кими, дцнйада эюзял ня варса, бир эцн эюзяллийини итиряъяк вя йох олаъаг. Jалныз буну билмяк кифайят дейил: бу hягигят цзяриндя дяриндян дцшцнцлмяли олан бир мювзудур. Чцнки Аллаh беля нцмуняляри "дцшцнян инсанлар" цчцн изаh етдийини билдирир. Инсан аьыл саhиби олан бир варлыг кими дцшцнмяк, дцшцндцкляриндян нятиъя чыхармаг вя hяйатыны мягсядини тапмаг вязифясини дашыйыр. "Дцшцнмяк" вя "дярк етмяк" кими мцhцм вязифяляри дашымайан инсанын hейванлардан hеч бир фярги йохдур. Щейванлар да доьуб тюряйир, бюйцйцр, артыб чохалыр, юзляриня эюря бир hяйат сцрцрляр. Амма онлар неъя вя нийя йарадылдыглары, бир эцн юляъякляри, юляндян сонра неъя бир hяйатла гаршылашаъаглары барядя дцшцня билмирляр. Щейванлар дцнйанын эерчяк цзцнц эюрмяйя, онун hягиги мягсядини гаврайыб анламаьа чалышмырлар.
Щейванларын беля давранышы ялбяття ки, тябиидир, чцнки онлар "аьыл саhиби" кими йарадылмайыблар. Онларын цзяриня Jарадыъынын варлыьыны гаврамаг, йарадылышын гайясини арашдырмаг вязифяси гойулмайыб.


Амма инсан Аллаhы таныйыб гябул етмяйя, Онун истядиклярини юйряниб тятбиг етмяйя, hягиги мяскянин дцнйа олмадыьыны, дцнйанын "бир эюз гырпымында" итяъяк бир hяйат олдуьуну дярк етмяйя мясулдур. Бу hягигятляри дярк едян инсанын давранышы ися йалныз hягиги мяскян олан ахирятя hазырлашмаг, hяйатыны йалныз Аллаhы разы салаъаг йоллар ахтармагла кечирмяк олаъаг.
Якс тягдирдя дцнйада да, ахирятдя дя язабла гаршылашар. Инсан варлы ола биляр, лакин бу заман хошбяхт ола билмяз. Эюзял олар, лакин эюзяллийи башына бялалар эятиряр. Мяшhур олар, лакин бир эцн тяк галар вя сонда бир отагда тянhа юляр.
Дцнйанын мцвяггяти олмасы иля баьлы Гурандан мисаллар
Аллаh Гуранда бизя "дцнйа hяйатынын мцвяггяти олмасы" иля баьлы бир чох мисалы билдирир. Айялярдя hям кечмишдя йашамыш инсанларын вя ъямиййятлярин башларына эялян hядисяляр ибрятамиз бир нцмуня кими изаh олунур, hям дя дцнйанын hягиги цзц инсанларын ону юз зеhниндя ъанландыра биляъяйи шякилдя верилир. "Кяhф" сурясиндя бяhс олунан ики "баь саhиби"нин вязиййяти дя бу мисаллардандыр:
"Онлара ики адамы мисал эятир. Онларын бириня ики цзцм баьы вериб онлары хурмалыгларла яhатя етдик вя араларында якин салдыг. О баьларын hяр икиси юз барыны верди вя бу бардан hеч бир шей яскилмяди. Биз дя онларын арасындан бир ирмаг ахытдыг. Бу адамын башга сярвяти дя вар иди. О юз йолдашы иля сюhбят едяркян она деди: "Мян сяндян даhа дювлятли вя яширятъя сяндян даhа гцввятлийям!" О юзцня зцлм етдийи hалда баьына эириб деди: "(Бу баьын) ня вахтса йох олаъаьыны эцман етмирям. Гийамятин дя гопаъаьыны зянн етмирям. Яэяр Ряббимин hцзуруна гайтарылсам, юзцмя бундан да йахшы бир мяскян тапарам!" Онунла сюhбят едян йолдашы ися беля деди: "Яввялъя сяни торпагдан, сонра бир гятря судан йаратмыш, даhа сонра сяни адам шяклиня салмыш Аллаhы инкармы едирсян? Лакин Аллаh мяним Ряббимдир вя мян hеч кяси Ряббимя шярик гошмарам! Баьына эирдийин заман бары: "Машаллаh (Аллаhын истядийи
кими олду), гцввят йалныз Аллаhа мяхсусдур!" - дейяйдин"! Яэяр мяни юзцндян даhа аз мал-дювлят вя ювлад саhиби эюрцрсянся, ола билсин ки, Ряббим мяня сянин баьындан даhа йахшысыны версин вя сянин баьына эюйдян бир бяла ендирсин ки, о, hамар бир йер олсун! Jахуд суйу чякилиб эетсин вя бир дя ону ясла ахтарыб тапа билмяйясян!" Беляликля, онун (баьынын) мейвяси тяляф едилди. Гойдуьу хяръя эюря яллярини овушдурмаьа башлады. Баьын талварлары йеря чюкцб виран галмышды. О: "Каш Ряббимя hеч кяси шярик гошмайайдым!" -дейирди. Аллаhдан башга она йардым едя биляъяк кясляр йох иди вя о да кюмяк едя биляъяк бир hалда дейилди. Беля бир вязиййятдя кюмяк эюстярмяк анъаг hагг олан Аллаhа мяхсусдур. Мцкафат вермякдя дя, агибят гисмят етмякдя дя ян хейирлиси Одур. Бу дцнйаны мисал чяк: Бу дцнйа эюйдян йаьдырдыьымыз йаьмура бянзяр. Jердяки биткиляр онунла гарышыб йетишяр, сонра ися дюнцб кцляйин совурдуьу гуру чюр-чюп олар. Аллаh hяр шейя гадирдир! Мал-дювлят, оьул-ушаг бу дцнйанын бяр-бязяйидир. Ябяди галан йахшы ямялляр ися Ряббинин йанында hям саваб, hям дя цмид етибариля даhа хейирлидир!" ("Кяhф" суряси, 32-46).
Бу hекайядя инсанын дцнйадакы эцъцня алданараг тякяббцр эюстярмясинин ня гядяр аьылсыз бир давраныш олдуьу, чцнки Аллаhын бу эцъц дярhал йох едя биляъяйи вурьуланыр. Ейни hягигят башга бир hекайядя "баьча саhибляри" мисалы иля билдирилир:
"Биз вахтиля о баь саhиблярини имтаhана чякдийимиз кими, бунлары да имтаhана чякдик. О вахт (о баь саhибляри) сяhяр ачыланда мцтляг дяряъякляриня анд ичмишдиляр. Вя hеч бир истисна йери дя гоймамышдылар. Онлар йухуда икян сянин Ряббиндян о баьа бир бяла эялди. Вя о гапгара гаралды. Онлар сяhяр галхыб бир-бирини беля сяслядиляр: "Яэяр (мяhсул) йыьаъагсынызса, баьыныза тез эедин!" Няhайят, йола дцшдцляр, бир-бириня хялвятъя беля дейирдиляр: "Еля един ки бу эцн орада йаныныза hеч бир йохсул сохулмасын!" Онлар баьа бурахмамаьа гадир олаъагларыны эцман едяряк еркян эетдиляр. Баьы бу вязиййятдя эюрдцкдя дедиляр: "Jягин ки, азмышыг! Хейр, биз мяhрум олмушуг!" Онларын ян аьыллысы деди: "Мяэяр мян сизя (Аллаhы) hямд-сяна иля тягдис етмяли олдуьунузу демядимми?!" Онлар: "Ряббимиз пак вя мцгядясдир! Щягигятян, биз залим идик!" - дедиляр. Онлар бир-бирини данламаьа башладылар. Вя дедиляр: "Вай hалыма! Биз азьынлыг едирдик. Ола билсин ки, Ряббимиз онун явязиня бизя даhа йахшысыны версин. Биз Ряббимиздян диляйирик!" Дцнйадакы язаб белядир. Шцбhясиз ки, ахирят язабы даhа шиддятлидир. Каш биляйдиляр!" ("Гялям" суряси, 17-33).
Яэяр фикир верирсинизся, Гуранда дцнйайа алданыб доьру йолдан азмышлар кими эюстярилян инсанлар Аллаhын варлыьыны инкар едян атеист инсанлар дейил. Онлар Аллаhын варлыьыны билян вя гябул едян, лакин Ону хатырламагдан узаглашмыш инсанлардыр. Онлар Аллаhын вердийи немятляри юзляринин тябии hаггы кими эюряряк тякяббцрлц давранмагла бюйцк сяhв едирляр. Аллаhы вя Онун эцъцнц йалныз сюздя гябул едирляр, лакин гялбляри юз гцрурлары, тякяббцрляри, егоизми вя еhтираслары иля долудур.
Аллаh Гуранда беля инсанлара мисал олараг Щз.Муса гювмцнцн, йяни Аллаhа инанан бир топлулугдан чыхан Каруну эюстярир. Щям Карун, hям дя она бянзямяк истяйяряк дцнйайа алдананлар Аллаhа сюздя инанан, лакин дцнйанын сеhриня алданараг Ону унудан инсанлардыр:
"Щягигятян, Гарун Муса гювмцндян иди. Онлара гаршы hяддини ашмышды. Биз она ачарларыны бир дястя эцълц адамын зорла дашыйа биляъяйи хязиняляр вермишдик. Гювмц она беля деди: "Севинмя. Шцбhясиз ки, Аллаh (малына гцрряляниб) севинянляри севмяз! Аллаhын сяня вердийиндян юзцня ахирят газан. Дцнйадакы нясибини дя унутма. Аллаh сяня йахшылыг етдийи кими, сян дя йахшылыг ет. Jер цзцндя фитня-фясад тюрятмяйя ъяhд эюстярмя. Щягигятян, Аллаh фитня-фясад тюрядянляри севмяз!" Гарун деди: "Бу (вар-дювлят) мяни йалныз мяндя олан елм сайясиндя верилмишдир". Мяэяр о Аллаhын ондан яввял юзцндя даhа гцввятли вя даhа варлы олан нечя-нечя кясляри мяhв етдийини билмирдими? Эцнаhкарлар юз эцнаhлары барясиндя сорьу-суал олунмазлар. (Бир эцн Гарун) фахир либас эейиб юз зиняти ичиндя гювмцнцн гаршысына чыхды. Дцнйайа hярис оланлар дедиляр: "Каш ки, Гаруна верилян бизя дя вериляйди. Щягигятян, о, бюйцк бяхт саhибидир!" Елм верилмиш кясляр ися беля дедиляр: "Вай hалыныза! Иман эятириб йахшы ямял едян кимся цчцн Аллаhын мцкафаты даhа йахшыдыр. Буна йалныз сябр едянляр говушарлар!" Няhайят, ону (Гаруну) сарайы иля бирликдя йеря эюмдцк. Аллаhа гаршы она йардым едя биляъяк бир ъамаат да йох иди. О юзц дя юзцня hеч бир кюмяк едя билмяди. Дцнян онун йериндя олмаг истяйянляр ертяси эцн сяhяр беля дейирдиляр: "Вай! Сян демя, Аллаh Юз бяндяляриндян истядийинин рузисини артырармыш да, азалдармыш да! Яэяр Аллаh бизя лцтф етмясяйди, йягин ки, бизи дя йеря эюмярди. Сян демя, кафирляр ниъат тапмайаъаглармыш!" Биз бу ахирят йурдуну йер цзцндя тякяббцрлцк етмяйянляря вя фитня-фясад тюрятмяйянляря гисмят едирик. Агибят анъаг Аллаhдан горхуб пис ямяллярдян чякинянляриндир! Щяр кяс йахшы ямялля эялся, она бундан даhа йахшысы вериляр. Щяр кяс пис ямялля эялся, пис ямялляр едянляря анъаг ямялляринин ъязасы вериляр!" ("Гясяс" суряси, 76-84).
Мялум олдуьу кими, Карунун сяhви юзцнц Аллаhдан айры, сярбяст бир эцъ hесаб етмяси, Аллаhын ону сынамаг мягсядиля вердийи эцъц вя имканы юз цстцнлцйцня эюря "ялдя етдийини" эцман етмясидир. Щалбуки бцтцн инсанлар садяъя олараг Аллаhын гулларыдыр вя Онун дярэаhында олан hеч бир шейи "ялдя етмиш" сайылмазлар, инсана верилян hяр шей йалныз вя йалныз Аллаhын лцтфцдцр. Буну билян инсан Аллаhын вердийи немятляр нятиъясиндя азьынлашмаз, яркюйцнляшяряк севинъя гапылмаз, йалныз Аллаhа шцкр едяр вя бу шцкрцн севинъини йашайар. Бир инсанын бцтцн дцнйада ялдя едяъяйи цстцн севинъ дя еля будур. Карун вя Каруна бянзяйянляр ися йалныз Аллаhын эюндярдийи фялакятляря дцчар олдуглары заман йанылдыгларыны баша дцшярляр. Яэяр бу фялакятдян дя нятиъя чыхармайараг алданмаьа давам етсяляр, бу hалда онлар йалныз Аллаhын ябяди ъяhянняминя эедяъякляр. Бу hягигят айялярин бириндя беля эюстярилир:
"Билин ки, дцнйа hяйаты ойун-ойунъаг, бяр-бязяк, бир-биринизин гаршысында юйцнмяк вя мал-дювляти, оьул-ушаьы чохалтмагдан ибарятдир. Бу еля бир йаьыша бянзяйир ки, онун йетишдирдийи битки якинчилярин хошуна эяляр. Сонра о гуруйар вя сян онун саралыб солдуьуну, даhа сонра чюр-чюпя дюндцйцнц эюрярсян. Дцнйа малына алдананлары ахирятдя шиддятли язаб, дцнйа малына уймайанлары ися Аллаhдан баьышланма вя разылыг эюзляйир. Дцнйа hяйаты алданышдан башга бир шей дейилдир" ("Щядид" суряси, 20).
|