| "Мян hяля эянъям,
диня
эяляъякдя ямял едярям" дейянляря ъаваб
Буэцнкц
hяйат тярзиндяки
лагейдлик вя
диггятсизлик
психолоэийасы
hяр мювзуда олдуьу
кими дини анлайышда
да якс олунмушдур.
Эцндялик hяйатдакы
мцшаhидяляря
ясасланан вя
олдугъа эениш
йайылмыш бир
анлайыша эюря,
Ислам йашлы
вя орта йашлы
инсанларын,
бязян евляря
эялиб мювлуд
охуйан моллаларын
йахуд ъцмя эцнляри
"Jасин" охуйан
нянялярин динидир.
Бу анлайышын
нятиъяси олараг
динин инсанларын
юлцмя йахынлашдыглары
дюврдя йахуд
hцзнлц вя чятин
анларда еhтийаъ
hисс етдикляри
бир раhатлыг
вя тясялли васитяси
олдуьу зянн
едилир. Бу ясассыз
мянтигя эюря,
даhа эянъ йашда,
йяни дцнйа немятляриндян
файдаланаъаьы
бир дюврдя дини
йашамаьа башламаг
юлмякдян яввял
мязара эирмяк
мянасына эялир.
Яэяр
инсан бу мянзяряйя
бахмайараг
диня олан инам
вя hюрмятини
горуйа билмишдирся,
едяъяйи ян эюзял
ниййятли hярякят
ону ирялидяки
hяйат тярзи цчцн
горуйуб сахламаг
демяк олур.
Бир
чох башга мювзуларда
олдуьу кими
бурада да проблем
Ислам hаггындакы
мялуматларын
Гурандан дейил,
ятрафдан, мятбуатдан,
ямидян, бабадан
ялдя едилмясиндядир.
Гуранда изаh
едилян эерчяк
Ислам бир "йашлылар
дини" дейил,
там яксиня, инсанын
писля йахшыны
айырд етмяйя
башладыьы йашдан
етибарян мясулиййятли
едян динамик
бир гурулуша
маликдир. Беля
ки, йашлылыг
динин там шякилдя
тятбиг едиляъяйи
дейил, бялкя
дя хястяликляр,
ъисмани зяифликляр
сябябиндян
инсанын бир
чох ибадяти
йериня йетиря
билмяйяъяйи,
мясулиййятинин
азалаъаьы бир
дюврц мейдана
эятирир.
Эянълик
Аллаhын инсана
вердийи ян бюйцк
немятлярдян
биридир. Истяр
физики, истярся
дя зеhни бахымдан
инсанын ян йцксяк
имканлара вя
сямяряйя малик
олдуьу бу дюврдя
Аллаhы унутмасы
онун едя биляъяйи
ян бюйцк нанкорлуглардан
биридир. Аллаhын
Гуранда фярз
(йериня йетирилмяси
намаз кими яhямиййятли
олан) олараг
билдирдийи,
йахшы иш эюрмяйи
ямр едиб пис
ишляри йасаг
етмяйя, Ислам
яхлагыны инсанлара
изаh етмя, Аллаhын
шяряфини уъалтма
кими ян яhямиййятли
hюкмляри эянъ,
эцълц вя саьлам
икян йериня
йетирмяйян
бир кимся йашлы
олдуьу заман
бунлары неъя
едя биляр?
Исламын
"йашлылар дини"
олдуьу ъяфянэиййатынын
там яксиня олараг
Аллаh Она гялбян
инанмыш вя табе
олмуш эянъляри
Гуранын мцхтялиф
йерляриндя
вясф едир:
"Хатырла
ки, о заман эянъляр
маьарайа сыьыныб:
"Ей Ряббимиз!
Бизя Юз дярэаhындан
мярhямят бяхш
ет вя ишимизя
фяряъ вер!" - демишдиляр.
Биз онлары маьарада
иллярля йухуйа
вердик. Сонра
ики тайфадан
hансынын онларын
галдыглары
мцддяти даhа
дцзэцн hесабладыгларыны
билмяк цчцн
онлары ойатдыг.
Биз онларын
хябярини сяня
доьру сюйляйирик.
Онлар Ряббиня
иман эятирмиш
бир нечя эянъ
иди. Биз дя онларын
hидайятини артырмышдыг.
Онлар дуруб:
"Ряббимиз эюйлярин
вя йерин Ряббидир.
Биз Ондан башга
hеч бир танрыйа
ибадят етмяйяъяйик.
Якс тягдирдя,
данышмагда
hядди ашмыш оларыг!"
-дедикляри заман
онларын црякляриня
гцввят вермишдик"
("Кяhф" суряси,
10-14).
Щязряти
Мусайа да онун
йашадыьы дюврдя
гювмцнцн йалныз
бир груп "эянъ"индян
башга hеч ким
иман етмямишди:
"Фиронун
вя яйанларынын
бяласы горхусундан
Мусайа юз гювмцндян
йалныз кичик
бир дястя (эянъ
нясил) иман эятирди.
Чцнки Фирон
о йердя hаким
иди. О, hядди ашмышды"
("Jунус" суряси,
83).
Гуранда
бяhс едилян пейьямбярлярин
бир чоху эянъ
йашда бу аьыр
вя мясулиййятин
алтына эирмишдиляр.
Щязрят Ибраhим
дя бу мцбаряк
инсанлардан
бири иди. Щяля
эянъ йашда икян
мцхтялиф бцтляря
ситайиш едяряк
Аллаhа шярик
гошан гювмц
иля мцбаризяйя
гошулмуш вя
инсанлар арасында
танынмаьа, ады
чякилмяйя башламышды.
Беля ки, гювмцнцн
ян гаты инкарчылары
да "ады Ибраhим
олан бир эянъин
онлары пислядийини
ешитмишик!"
("Янбийа" суряси,
60) демишдиляр.
Гурана
эюря, инсан аьлынын
камилляшдийи,
шцурунун айдынлашдыьы
андан етибарян
дини мясулиййят
дашыйыр вя Гуран
яхлагы иля йашамалыдыр.
Бу мясулиййятля
баьлы hяр hансы
бир йаш мцяййян
едилмямишдир.
"Диня эяляъякдя
ямял едярям"
дейяряк эянъ
икян динсиз
бир hяйат сцрмяйя
разылашан бир
инсан эюрясян
беш дягигя сонра
hяйатда олаъаьына
яминдирми, буна
гарантийасы
вармы? Jохса бу
мювзуда она
hансыса вяд верилмишдир?
Юзлярини мцсялман
hесаб едиб эяляъяйиня
эюря ямин оланларын
ашаьыдакы ашкар
айяляря бахмайараг
няйя ясасланараг
гялбляриндя
яминлик hисс
етдикляри hягигятян
анлашылмаз
бир hалдыр.
"Щягигятян,
о сааты анъаг
Аллаh билир. Jаьышы
эюйдян О йаьдырыр,
бятнлярдя оланы
О, билир. Щеч кяс
сяhяр ня кясб
едяъяйини, hеч
кяс hарада юляъяйини
билмяз. Аллаh
ися, шцбhясиз
ки, биляндир,
хябярдардыр!"
("Лоьман" суряси,
34).
"Мяэяр
о мямлякятлярин
яhалиси язабымызын
онлара эеъя
йатаркян эялмяйяъяйиня
ямин идилярми?
Вя йа о мямлякятлярин
яhалиси язабымызын
онлара эцндцз
ойнайыб яйляняркян
эялмяйяъяйиня
архайын идилярми?
Jахуд Аллаhын
онлары долашдырыб
бяла торуна
салмайаъаьына
ямин идилярми?
Аллаhын долашдырыб
бяла торуна
салмайаъаьына
юзляриня зяряр
еляйянлярдян
башга hеч кяс
архайын ола
билмяз!" ("Яраф"
суряси, 97-99).
Эянъ,
эцълц вя саьлам
икян Аллаhын
чаьырышларыны
динлямяйянлярин
ахирятдяки
чох да цряк ачмайан
агибяти Гуранда
беля тясвир
едилир:
"Иш чятинляшяъяйи
вя сяъдяйя дявят
олунаъаглары
эцн онлар гадир
олмайаъаглар.
Эюзляри зялилъясиня
йеря дикиляъяк,
юзлярини дя
зиллят бцрцйяъякдир.
Щалбуки онлар
саьлам олдуглары
икян сяъдяйя
дявят олунурдулар"
("Гялям" суряси,
42-43).
Халг
арасында бир
дя "эянъ икян
hяйатымы йашайыб
юлцмцмя аз галмыш
hяр неъя олса
да тювбя едярям,
hеч бир эцнаhым
галмаз" кими
батил бир инам
вар. Цмумиййятля,
биликсизликдян
вя диндян узаг
бир hяйат тярзиндян
иряли эялян
беля бир дцшцнъянин
Аллаhа гаршы
ня дяряъядя
гейри-сямими
бир давраныш
олдуьу айдын
эюрцнцр. Чцнки
бу фикрин hягиги
мянасы "Мян
инди hяр ъцр эцнаh
едиб hяр ъцр пислийи
едярям, Аллаhын
гойдуьу hюкмляри
истядийим кими
позарам. Щяйатымын
сонуна йахын
ися тювбя едиб
ахирятими дя
хилас едярям"
демякдир. Щалбуки
"гялблярдя
эизли оланы
билян" Аллаh
беля гейри-сямими
бир дцшцнъянин
мцвяффягиййят
газанмайаъаьыны,
беля тювбялярин
Онун дярэаhында
гябул едилмяйяъяйини
яввялъядян
билдирмишдир:
"Эцнаh ишляр
эюрмякдя давам
едяряк юлцм
йетишян анда:
"Мян инди тювбя
етдим" - дейянлярин
вя кафир олараг
юлянлярин тювбяси
гябул олунмаз.
Биз онлар цчцн
шиддятли бир
язаб hазырламышыг!"
("Ниса" суряси,
18).
Бу
аьылсыз дцшцнъянин
саhиби Аллаhы
лазымынъа гиймятляндирмядийи
цчцн юз дар дцшцнъясиня
эюря Аллаhын
ону бир тювбя
иля баьышлайаъаьыны
вя ъяннятя дахил
едяъяйини зянн
едир. Эцндялик
hяйатында етдийи
кичик зирякликляр
вя сахтакарлыглар
кими Аллаhа гаршы
да сахтакарлыг
едя биляъяйини
зянн едир. Щалбуки
нятиъядя алданан
да, зийана уьрайан
да ялбяття, юзцдцр.
Эюзлямядийи
бир анда юлцм
ону гяфил йахалайар
вя эерийя гайытмасы
мцмкцн олмайан
бир сяфяря чыхар.
Лакин буна бахмайараг
hяйатында саhиб
олдуьу эизли
дцшцнъяни дя
юзц иля бирликдя
апарар. Бу сяфеh,
лакин ейни заманда
цмидсиз сяй
Гуранда беля
билдирилир:
"Каш эцнаhкарлары
сянин Ряббинин
hцзурунда башларыны
ашаьы дикиб:
"Пярвярдиэара!
Эюрдцк, ешитдик.
Инди бизи дцнйайа
гайтар ки, йахшы
иш эюряк. Биз
йягинликля
там инандыг!"
- дейяндя эюряйдин!"
("Сяъдя" суряси,
12-14).
"Няhайят,
биринин юлцмц
эялиб чатдыьы
заман о беля
дейяр: "Ей Ряббим!
Мяни эери гайтар!
Бялкя, зай етдийим
юмрцн мцгабилиндя
йахшы бир иш
эюрцм! Хейр, бу
онун дедийи
бош бир сюздцр.
Онларын юнцндя
дирилиб дураъаглары
эцня гядяр манея
вардыр" ("Муминун"
суряси, 99-100).
Аллаh
иман эятирянлярин
эерийя дюнцшц
вя чыхылмасы
мцмкцн олмайан
беля пис вязиййятя
дцшмямяси цчцн
неъя hярякят
етмяли олдуьуну
мцхтялиф айялярдя
беля изаh едир:
"Биринизин
юлцмц чатыб:
"Ей Ряббим! Мяня
бир аз мюhлят
версяйдин, сядягя
вериб салеhлярдян
олардым!" - демямишдян
яввял сизя вердийим
рузидян хяръляйин.
Вя (билин ки) Аллаh
яъяли чатан
hеч кяся мюhлят
вермяз. Аллаh
сизин ня етдикляриниздян
хябярдардыр!"
("Мунафигун"
суряси, 10-11).
"Ей иман
эятирянляр!
Аллаhдан лазымынъа
горхун. Jалныз
мцсялман олдуьунуз
hалда юлцн!" ("Али-Имран"
суряси, 102).
"Ей иман
эятирянляр!
Аллаhдан горхун!
Щяр кяс сабаh
цчцн ня етдийиня
нязяр салсын.
Аллаhдан горхун.
Щягигятян, Аллаh
етдикляриниздян
хя бярдардыр!"
("Щяшр" суряси,
18).
Диггят
едяндя эюрярик
ки, бура гядяр
hаггында данышдыьымыз
дцшцнъя Аллаhы
тамамиля инкар
етмяйя йох, "Аллаhы
лазымынъа гиймятляндирмямя"йя
вя бунун нятиъяси
олараг "Аллаhдан
лазымынъа горхуб
чякинмямя"йя
ясасланыр. Аллаhын
варлыьыны гябул
етмяк бир, Онун
Сонсуз Эцъ вя
Зякасыны, елмини,
hяр ан вя hяр шей
цзяриндяки
ябяди hакимиййят
вя нязарятини,
язабындан hеч
кимин сыьорталанмадыьыны
билиб hисс етмяк,
Ондан эцъцнцн
чатдыьы гядяр
горхуб-чякинмяк
ися тамам фяргли
бир шейдир. Аллаhын
варлыьына там
ямин олан мюминля
шейтаны йахуд
иманла цсйаны
айыран ян инъя
хятт дя еля будур.
Гуранда Аллаhын
варлыьы гябул
едян, лакин Ону
лазымынъа гиймятляндиря
билмяйиб цсйанкар
олан инсанлардан
беля бяhс едилир:
"Де: "Сизя
эюйдян вя йердян
ким рузи верир?
Гулаглара вя
эюзляря саhиб
олан кимдир?
Юлцдян дири,
диридян юлц
чыхардан кимдир?
Щяр иши дцзцб
гошан кимдир?
Онлар: "Аллаhдыр!"
-дейяъякляр.
Де: "Бяс онда
Аллаhдан горхмурсунуз?"
О сизин hягиги
Ряббиниз олан
Аллаhдыр. Артыг
hагдан сонра
зялалятдян
башга ня галыр?!
Беля ися неъя
дюндярилирсиниз?"
Фасиглярин
иман эятирмяйяъякляри
барядя Ряббинин
сюзц беля эерчяк
олду." ("Jунус"
суряси, 31-33).
"Андолсун
ки, яэяр онлардан
юзлярини кимин
йаратдыьыны
сорушсан, мцтляг:
"Аллаh!" - дейя
ъаваб веряъякляр!
Еля ися (hагдан)
неъя дюндярилирляр?"
("Зухруф" суряси,
87).
"Гуран яхлагыны мянимсясям, бунун явязиндя мяндян
ня эюзлянилир?"
дейянляря ъаваб
Бу
суал hяр ня гядяр
суал верянин
аьлына hямин
анда эялмиш
бир суал кими
эюрцнся дя яслиндя
мин иллярдир
ки, ъаhил бир ъямиййятин
цзвляринин
онлара дини
изаh едян мюминляря
вердийи классик
бир суалдыр.
Ялбяття, Аллаhын
динини тяблиь
едянлярин юнъцлляри
пейьямбярлярдир.
Вя шцбhясиз ки,
пейьямбярляр
инсанларын
ян цстцн яхлаглылары,
ян сямими вя
гялбян инананларыдыр.
Лакин буна бахмайараг
hятта онларын
да дини тяблиь
етмяляриня
бязи инсанлар
тяряфиндян
шцбhя иля йанашылмыш,
бу ишин алтында
даим hансыса
бир мянфяят
ялагяси ахтарылмышдыр.
Пейьямбярляр
Аллаhын онлара
вердийи "дини
тяблиь етмяк"
вязифясини
йериня йетиряркян
hяр заман бу мясялядя
эцнаhландырылыблар.
Гуранын бир
чох айяляриндя
бу сучлама вя
иттиhамлара
диггят йетирилир.
Бунун
мцгабилиндя
бцтцн пейьямбярлярин
ъавабы ейни
олмушдур:
"Яэяр сиз
цз чевирсяниз,
(билин ки) мян
сиздян hеч бир
мцкафат истямирям.
Мяни мцкафатландырмаг
йалныз Аллаhа
аиддир. Мяня
мцсялманлардан
олмаг ямр едилмишдир!"
("Jунус" суряси,
72).
"Мян бунун
мцгабилиндя
сиздян hеч бир
музд истямирям.
Мяним мцкафатым
анъаг алямлярин
Ряббиня аиддир!"
("Шцяра" суряси,
127).
Ейни
вязиййят Аллаhын
hюкм вя сынаьы
кими Щязряти
Пейьямбяримизин
(с.я.в.) дя башына
эялмиш, мягам,
мювге, мадди
эцъ вя вар-дювлят
ялдя едя билмяк,
hаким олмаг мягсядиля
диндян истифадя
етмякдя, hятта
халгы hягиги
дининдян айырараг
юз ятрафында
гцввя топламаьа
чалышмагда
иттиhам едилмишди.
Бунун явязиндя
она да юзцндян
яввялки елчилярин
вердийи ъавабы
вермяси ямр
едилмишдир.
"Де: "Мян
сиздян буна
эюря hеч бир музд
истямирям, анъаг
Ряббиня тяряф
доьру йол тапмаг
диляйян кимсяляр
истяйирям"
("Фурган" суряси,
57).
"...Де: "Мян
сиздян бунун
мцгабилиндя
гоhумлуг мяhяббятиндян
башга бир шей
истямирям..."
("Шура" суряси,
23).
Лакин
буну да унутмамалыйыг
ки, дини тяблиь
етмяк йалныз
пейьямбярляря
мяхсус бир вязифя
дейил. Беля бир
иши эюрмяк халг
арасында вахташыры
"пейьямбярлийини
елан етмяк"
шяклиндя йанлыш
гябул едился
дя доьру йола
чаьырмагла,
йахшылыьы тювсийя
едиб писликдян
чякиндирмякля
Ислама вя Гурана
чаьырмаг бцтцн
мюминляр цчцн
фярз гылынмышдыр.
Тяблиь дя ейниля
намаз гылмаг
йахуд оруъ тутмаг
кими йериня
йетирилмяли
олан бир ибадятдир.
Бу сябябдян
Гуранда бу ибадят
мюминлярин
ясас кейфиййятляри
арасында садаланыр:
"Мюмин
кишилярля мюмин
гадынлар бир-бириня
достдурлар.
Онлар йахшы
ишляр эюрмяйи
ямр едяр, пис
ишляри йасаг
едяр, намаз гылыб
зякат веряр,
Аллаhа вя Пейьямбяриня
итаят едярляр.
Аллаh, ялбяття
ки, онлара ряhм
едяъякдир. Аллаh,
hягигятян, йенилмяз
гцввят, hикмят
саhибидир!" ("Тювбя"
суряси, 71).
Бир
инсанын дини
тяблиь етмясиндя
ясас мягсяд
Аллаhын бу ямрини
йериня йетирмяк
вя hямин инсаны
пис йолдан чякиндириб
ахирятини хилас
едя билмяк истяйидир.
Jохса hягиги
мцсялманларын
hеч кимин малына,
пулуна, эюзяллийиня,
имканларына
еhтийаъы йохдур.
Ислам Аллаhын
hагг динидир
вя онун ян мцкяммял
саhиби йеня дя
Аллаhдыр. Аллаh
динини башга
динлярдян цстцн
едяъяйини Китабында
вяд етмишдир:
"Мцшриклярин
хошуна эялмяся
дя, ону бцтцн
динлярин фювгцндя
етмяк цчцн Юз
Пейьямбярини
доьру йолла
вя hагг динля
эюндярян Одур!"
("Тювбя" суряси,
33).
Мюмин
дя юйрятдикляриня
вя етдийи фядакарлыглара
эюря hяр hансы
бир гаршылыг
вя мябляь истямямялидир.
Чцнки беля бир
давраныш яслиндя
онун юйрятдикляриня
зидд олан бир
шейдир. Аллаh
диндян hяр hансы
мянфяят эцдянляри
Гуранда шиддятля
мязяммят едир.
"Онлар
Аллаhын айялярини
уъуз гиймятя
сатдылар, сонра
да Онун йолундан
дюндярдиляр.
Щягигятян, онларын
эюрдцкляри
иш неъя дя писдир!"
("Тювбя" суряси,
9).
Щалбуки
диэяр ибадятляр
кими дини изаh
етмяк вязифясини
дя йалныз Аллаhын
ризасыны газанмаг
мягсядиля иъра
едян hягиги мюминлярин
беля бясит мадди
мянфяят эцдмяйини
hятта дцшцнмяк
дя олмаз. Мюминлярин
бу хцсусиййяти
Гуранда беля
билдирилир:
"...Онлар
Аллаhын айялярини
уъуз гиймятя
сатмырлар. Онларын
Рябби йанында
мцкафатлары
вардыр..." ("Али-Имран"
суряси, 199).
Гуранда
бир мюминин
аьзындан бу
сямими инсанлара
табе олмаг лазым
эялдийиня диггят
йетирилир:
"Сиздян
hеч бир музд истямяйян
вя юзляри дя
доьру йолда
олан кяслярин
ардынъа эедин!"
("Jасин" суряси,
21).
"Мюминляр hяля йениъя таныдыглары бир инсанла
нийя
чох
мараг
вя севэи иля ряфтар едирляр?"
дейянляря ъаваб
Севэи
зоракылыгла
ялдя едилян
вя башга физики
hярякятляр кими
инсанын ирадяси
иля мейдана
эялян бир hисс
дейил. Бу hисс
йалныз Аллаhын
ону инсанын
гялбиня йерляшдирмяси
иля йараныр.
Бир инсана севэи
бяслямяк цчцн
дя онун мцтляг
фювгяладя хцсусиййятляря,
цстцн габилиййятляря
саhиб олмасы
ясас шярт дейил.
Инамы олан бир
инсан hяр шейдяки,
hяр кясдяки мцсбят
вя эюзял тяряфляри
ян инъя тяфяррцатына
гядяр мцяййян
едя билмяк, Аллаhын
йаратдыьы эюзялликляри
ади инсанлара
нисбятян даhа
hяссас гябул
етмяк габилиййятиня
маликдир. Бу
сябябдян гаршысындакынын
мцсбят вя эюзял
тяряфлярини,
эизли галмыш
хцсусиййятлярини
башга инсанлардан
даhа сцрятля
вя ачыг бир шякилдя
эюрцр вя она
эюря давраныр.
Гаршылашдыьымыз
инсан hяля Ислам
дининя риайят
етмяйян инсан
ола биляр, фягят,
юзцндя олан
Гуран яхлагына
уйьун бязи хцсусиййятляр
(тябиилик, сямимиййят,
тямизлик, эюзяллик,
зяка, суйуширинлик,
гялбя йахынлыг
вя с.) юзцня гаршы
мцсялманларын
гялбиндя тябии
бир севэи ямяля
эятиряр. Бу инсанын
юзц дя билмядян
малик олдуьу
эюзял яхлаги
хцсусиййятляр
дя ола биляр.
Еля бу хцсусиййятляр
она сямими бир
севэинин бяслянмяси
цчцн кифайятдир.
Чцнки бцтцн
бунлар яслиндя
Аллаhын йаратдыьы
эюзялликлярдир.
Буна эюря дя
эюстярилян
севэини вя лцтфц
дя яслиндя бу
шяхсин юзцня
дейил, Аллаhа
йюнялмиш бир
севэидир.
Бунунла
йанашы Аллаh
мюминлярин
гялбиня, эюзялликляря
гаршы бюйцк
бир севэи илhамы
веряр. Аллаh Гуранда
Щязрят Jяhйадан
бяhс едяркян
"Биз hям дя она
юз дярэаhымыздан
бир мярhямят
вя паклыг бяхш
етдик" ("Мярйям"
суряси, 13) дейир.
Ейни "севэи
hяссаслыьы"
шцбhясиз ки, пейьямбярлярин
йолу иля эедян
бцтцн мюминляр
цчцн нцмунядир.
"Мярйям" сурясинин
96-ъы айясиндя
дя "Щягигятян
иман эятириб
йахшы ишляр
эюрянляр цчцн
Аллаh бир севэи
йарадаъагдыр"
шяклиндя билдирилир.
Бу севэинин
бир ифадяси
олараг да мюмин
гаршысындакынын
ляйагятини
hяр заман гиймятляндирир,
алчалдыъы, язиййят
вериъи, тяhгирамиз
hярякятлярдян
чякинир.
Бир
сюзля, мюминлярин
сцни, гейри-сямими
бир йанашмасы
йохдур, гаршыдакы
инсанын мараьы
вя доьруну юйрянмяк
истяйи, -тябии
ки, hягигятян
сямимидирся,-яслиндя
онун мцяййян
бир дцшцнъяйя
малик олмасыны
эюстярир ки,
бу да олдугъа
мцсбят бир хцсусиййятдир.
Дин мювзусунда
билик ялдя етмяйи
тяляб едян шяхсин
hяр hансы бир мянфи
ниййятинин
олмамасы, hятта
црякдян вя сямими
hисслярля она
гаршы севэи
вя шяфгят дуйулмасы
цчцн кифайятдир.
Щям
дя иман эятирян
бир инсан онсуз
да севмядийи
бир инсана гаршы
севдийи кими
давранмаз, севэийя
лайиг олмайан
бир инсан ися
она зоракы, сцни
шякилдя севэи
эюстяря билмяз.
Бунун мцгабилиндя
ъаhил бир ъямиййятя
аид олан инсанлар
цмумиликдя
севэи ады алтында
диэяр инсанларла
диэяр мянфяят
баьлылыьыны
йарадырлар.
Бу мянфяят баьлылыьынын
мцтляг мадди
юлчцдя инкишафы
ясас шярт дейил.
Яэяр гаршыдакы
инсан юз худбинлийини
йеридирся, о
заман вярдишя
чеврилян бир
баьлылыг йараныр.
Вярдиш, алышганлыг,
алудячиликдян
вя баьлылыгдан
мейдана эялян
бу гарышыг hиссляр
Гуранын бизя
бяhс етдийи вя
мюмин инсанлар
арасында йашанан
севэи вя диггятдян
чох фярглянир.
Дцнйяви мянфяятляр
цзяриндя гурулан
бу ъцр мцнасибятляр
вя онларын доьурдуьу
нятиъя Гуранда
беля изаh едилир:
"(Ибраhим)
деди: "Сизин
Аллаhы гойуб
бцтляри танры
гябул етмяйиниз
йалныз дцнйада
аранызда олан
достлуьа эюрядир.
Сонра да гийамят
эцнц бир-биринизи
инкар едяъяк,
бир-биринизя
лянят охуйаъагсыныз.
Мяскяниниз
ъяhянням оду
олаъаг, юзцнцзя
дя кюмяк едян
кимсяляр тапылмайа
ъагдыр!"" ("Янкябут"
суряси, 25).
Инсанлар
арасында севэийя
манечилик тюрядян
ян яhямиййятли
цнсцр гысганълыг
вя тякяббцрлцлцк
hиссляридир.
Ъаhил ъямиййятдя
чох йайылмыш
бу hиссляр инсанын
бир башгасынын
мцсбят тяряфлярини
эюрмясиня вя
бунлардан зювг
алмасына мане
олур. Лакин иман
эятирян, hям дя
тявазюкар олан
бир инсан юзцнцн
олдуьу кими
гаршысындакынын
мцсбят хцсусиййятлярини
бирбаша Аллаhа
аид етдийи цчцн
бунлары hяр заман
гиймятляндиряр
вя тярифляйяр.
Беляликля,
бцтцн бунлара
эюря мюминлярля
йени таныш олан
инсан кцчядя
эюрдцйцндян
чох фярглянян
бир шяраитля
гаршылашдыьыны
баша дцшяр вя
башланьыъда
бу йени шяраити
бир аз унуда
биляр. Кянардакы
инсанларын
йанлыш фикирлярини,
hюрмятсиз, кобуд,
hиссиййатсыз,
лагейд, мянфяятпяряст,
икицзлц, истеhзалы,
гейри-сямими,
сцни ряфтарыны
гябул едиб она
тябии бахар.
Бу сябябдян
дя юзцня сямими
вя тямиз гялбля
йахынлашан
ана гядяр hятта
юзцнцн дя hисс
етмядийи эюзял,
мцсбят тяряфлярини
эюрян вя ону
бу тяряфляри
иля гиймятляндирян
инсанларла
бирликдя олмаг
о эцня гядяр
hеч адят етмядийи
бир hалдыр. Буна
эюря илк яввял
шяраитин она
бир аз гярибя
эюрцнмяси вя
аьлына мцхтялиф
суалларын эялмяси
дя ади бир hалдыр.
Лакин ъаhил ъямиййятин
цзвляри иля
мюминляр арасында
чох бюйцк бир
фярг олдуьуну
билмяли вя дцшцндцйц
бу hягигяти нязяря
алараг она ъаваб
ахтармалыдыр.
"Инананлар
ялейhиня эязян
хошаэялмяз
хябярлярдя
аз да олса hягигят
йохдурму?" дейянляря
ъаваб
"Аллаh
сизя китабы
мцфяссял сурятдя
назил етдийи
hалда мян Ондан
башгасынымы
юзцмя hаким истямялийям?!"
("Янам" суряси,
114) айясиня эюря,
мюминляр hяр
мясялядя Аллаhы
"hаким" hесаб
едирляр. Мюмин
олмайанлардан
эялян хябярлярин
неъя изаh едиляъяйи
дя йеня Аллаhын
hюкмцня, йяни
Гурана бахараг
hялл едиляъяк
бир бир мювзудур.
Гуранда верилян
юлчц ися будур:
"Ей иман
эятирянляр!
Яэяр бир фасиг
сизя бир хябяр
эятирся, дярhал
йохлайын, йохса
билмядян бир
гювмя пислик
едяр, сонра да
етдийинизя
пешман оларсыныз!"
("Щуъурат" суряси,
6).
Аллаh
йалныз инанан
инсанлары эцвянилян
вя етимад едилян
инсанлар олараг
эюстярмишдир.
Бунлардан савайы
галанлар "фасиг"
кими характеризя
едилян категорийайа
дахил олурлар
ки, онларын сюзляри
вя давранышлары
да етибарлы
дейил. "Фасиг"
hярфи мянада
"Аллаhын hюкмлярини
сайа алмайан,
йолдан чыхмыш,
Аллаhа цсйан
етмиш инсан"
демякдир. Беляликля,
беля инсанларын
ахтардыьы хябярлярин
доьрулуьуну
юйрянмяк цчцн
айядя "ятрафлы
арашдырма"
ямри верилмишдир.
Онда hяр бир мюмин
инсан цчцн беля
инсанларын
йайдыьы хябярляря
hямин анда инанмамаг,
хцсусян ифтира,
йалан олма еhтималы
олан hадисялярдя
айыг олмаг сон
дяряъя яhямиййятлидир.
Мясялянин
даhа яhямиййятли
тяряфи ися тарих
бойунъа бцтцн
мюминлярин
ъаhил ъямиййятин
юнъцлляри тяряфиндян
иряли сцрцлян
мцхтялиф тязйигляря
мяруз галмаларыдыр.
Гуранда Пейьямбяря
(с.я.в.) аид олан
hекайялярин
бюйцк бир бюлцмцндя
инкарчы гювмцн
фяалларынын
мюминляря гаршы
hазырладыьы
ифтиралар изаh
едилир. Беля
ки, гювмцн инкарчылары
тяряфиндян
тязйигя мяруз
галмайан мюмин
топлуму йохдур
вя беля тязйигляря
мяруз галмаг
мцяййян бир
мянада мюминлик
яламятидир.
Инкарчыларын
юнъцлляринин
мюминляря гаршы
башладыьы беля
hярякятлярин
даhа бир мараглы
хцсусиййяти
вар. Юнъцлляр
hеч бир заман
"биз Аллаhы танымырыг
вя буна эюря
дя бизи Онун
hюкмляриня чаьыран
мюминляря гаршыйыг"
демирляр. Там
яксиня,юнъцллярин
иддиасы юзляринин
доьру, мюминлярин
ися йаланчы
олмасы шяклиндядир.
Онлар юзляринин
hягигятдя Аллаhа
инандыгларыны,
мюминляринся
Онун адындан
йалан сюйлядиклярини,
дцнйа мянфяятляри
ардынъа эетдиклярини
иддиа едирляр.
Мюминляря атылан
ифтиралар Гуранда
мцфяссял шякилдя
изаh едилир. Щязрят
Муса вя гардашы
Щязрят Щаруна
"йер цзцндя
бюйцклцк етмя"
ардынъа эетмяляри
("Jунус" суряси,
78) кими бюhтан
атылмышдыр.
Щязрят Нуhа да
буна бянзяр
шякилдя "цстцнлцк
ялдя етмяк"
кими бир ("Муминун"
суряси, 24) ифтира
атылмышдыр.
Дини инкар едянляр
Щязряти Нуhа
"Бу адамда садяъя
олараг бир дялилик
вар" ("Муминун"
суряси, 25) сюзляри
иля бюhтан атмыш,
Щязрят Сямуду
ися "О, чох йаланчынын,
ловьанын биридир"
("Гямяр" суряси,
25) кими эюстярмяйя
чалышмышлар.
Щязрят Муса
вя Щязрят Мяhяммядя
(с.я.в.) дя "диванялик"
шяклиндя ифтира
атылмышды ("Шцяра"
суряси, 27 вя "Щиър"
суряси, 6). Jеня
дя бир чох пейьямбяря
"сеhрбаз" дейилмиш
("Jунус" суряси,
2 вя "Сад" суряси,
4), фирон Щязряти
Мусайа "Бу, йа
сеhрбаздыр, йа
да дялидир!"
("Зарийат" суряси,
38-39) шяклиндя бюhтан
атмышдыр. "Jаланчы"
да тарих бойунъа
мюминляря атылан
бюhтанлардан
бири олмушдур
("Яраф" суряси,
66 вя "Щуд" суряси,
27).
Шцбhясиз,
беля бюhтанлардан
hяр дюврдя бцтцн
мюминляря гаршы
да истифадя
едилмишдир.
Мюминляр hаггында
чыхан бюhтанлар
ясасян "бяднам
ет" мянтигиня
уйьун олараг
вя савадсыз
инсанларын
зеhниня шцбhя
тохуму сяпмяк
вя "бу гядяр
олмаса да од
олмайан йердян
тцстц чыхмаз"
шякилли ассосиасийа
доьурмаг, шцбhя
йаратмаг мягсяди
дашыйыр. Буна
эюря дя Аллаhа
иман эятирян
инсанлар hаггында
дейилян мянфи
сюзляр, онлара
цзяриня атылан
ифтира вя йаланларын
ясл маhиййятини
билмяйян инсанлар
ян азындан сямими
олараг мцсбят
фикирдя олмалыдыр.
Аллаh
бу мювзуда кечмишдя
баш вермиш буна
бянзяр бир hадися
иля мцсялманлары
яввялъядян
хябярдар етмишдир.
Пейьямбяримизин
(с.я.в.) ханымларындан
бириня атылан
ифтира hадисясиндя
мюминлярин
йериня йетирмяли
олдуглары давраныш
Гуранда беля
изаh едилмишдир:
"Мяэяр
о йалан сюзц
ешитдийиниз
заман мюмин
кишиляр вя гадынлар
юз црякляриндя
йахшы фикирдя
олуб: "Бу, ачыг-айдын
бир бюhтандыр!"
- демяли дейилдилярми?"
("Нур" суряси,
12).
"Гуран яхлагы инсанлара беля эюзял вя мцкяммял
бир систем вяд етдийи hалда онун ня цчцн бу гядяр чох
ялейhдары вар?" дейянляря ъаваб
Гуран
инсанлара ян
раhат, ян фираван
hяйат тярзини,
ян мцкяммял
яхлагы вя сосиал
модели тягдим
едяр. Лакин динин
юзц Аллаh гялбян
баьлылыьа, Онун
ямрляриня там
итаят етмяйя,
hяр шейин Аллаhын
ирадяси вя нязарятиндя
олдуьу дцшцнъясиндя
бир hяйат тярзи
кечирмяйя ясасланыр.
Еля бу сябябдян
дя динин эятирдийи
эюзялликляр,
йцнэцллцк, немятляр,
ня гядярмцкяммял
бир hяйат тярзи
ня олурса олсун
тякяббцрлцлцк,
ловьалыг, юзцндянразылыг,
гысганълыг
вя пахыллыг
кими мянфи хцсусиййятляря
малик олан инсанлар
виъданлары
гябул ется дя
иман етмяйя
вя инананлара
бирэя олмаьа
чалышмазлар.
Гуранда бу вязиййят
беля изаh едилир:
"Щягигилийиня
дахилян мюhкям
ямин олдуглары
hалда, hагсыз
йеря вя тякяббцр
цзцндян онлары
инкар етдиляр.
Бир эюр фитня-фясад
тюрядянлярин
ахыры неъя олду!"
("Нямл" суряси,
14).
"Она: "Аллаhдан
горх!" - дейилдийи
заман ловьалыг
ону эцнаh тюрятмяйя
вадар едяр. Белясиня
ъяhянням кифайятдир.
Ора ня пис мяскяндир!"
("Бягяря" суряси,
206).
Гуранда
"мцшрик" кими
характеризя
олунан йанлыш
психолоэийалы
инсанларын
Аллаhа вя диня
чаьырылдыглары
заман мюминляря
гаршы црякляриндя
нифрят hисси
бяслямясиндян
бяhс едилир:
"Онлара:
"Ряhмана сяъдя
един!" - дейилдийи
заман, онлар:
"Ряhман нядир?
Бизя ямр етдийин
шейя сяъдями
едяъяйик?" -дейя
ъаваб верярляр.
Бу онларын нифрятини
даhада артырар."
("Фурган" суряси,
60).
Дини
инкар едянлярин
Аллаhын айяляриня,
башга сюзля,
Ислама вя мюминляря
гаршы нифряти
башга бир чох
Гуран айясиндя
дя тякрарланыр:
"Аллаh кафирляри
гязябли олдуглары
hалда эери отуртду.
Онлар hеч бир
хейир ялдя едя
билмядиляр.
Дюйцшдя Аллаh
мюминляря кифайят
етди. Аллаh гцввят,
гцдрят саhибидир!"
("Яhзаб" суряси,
25).
"Аллаh тяк
олараг анылдыьы
заман ахирятя
инанмайанларын
гялбляри нифрятля
долар. Ондан
башгалары йад
едилдийи заман
ися онлары дярhал
севинъ бцрцйяр"
("Зумяр" суряси,
45).
Инкарчыларын
тякяббцрцндян
вя юзцндян разылыгларындан
йаранан бу кин
вя нифрятляри
мюминляря гаршы
ябяди бир дцшмянчилик
шяклиндя формалашмышдыр.
Гаршыларында
hятта тяк бир
hягиги мюмин
эюрмякдян беля
нараhат олан
бу инсанлары
йолларындан
аздырмаьа, юз
ъаhил системляриня
доьру чякмяйя
чалышырлар.
Иман эятирянлярин
чыхылмаз вязиййятя
дцшмясини, башларына
чятинлик вя
сыхынты эялмясини,
онларын мяhв
олмасыны арзу
едирляр. Гуранда
бу ъяhдлярдян
беля данышылыр:
"Ей иман
эятирянляр!
Юзцндян башгасыны
юзцнцзя сирдаш
тутмайын. Онлар
сизин баряниздя
фитня-фясад
тюрятмякдян
ял чякмязляр,
сизин язиййятя
дцшмяйинизи
истярляр. Щягигятян,
онларын сизя
гаршы олан ядавяти
аьызларындан
чыхан сюзлярдян
ашкар олур. Амма
црякляриндя
эизлятдикляри
ися даhа бюйцкдцр.
Яэяр дцшцнцб
дярк едирсинизся,
айяляри артыг
сизя изаh етдик"
("Али-Имран"
суряси, 118).
"Сизя бир
мянфяят йетишяндя
онлар гямэин
олур, бир зяряр
тохунанда ися
она севинирляр.
Яэяр сябр едиб
юзцнцзц горусаныз,
онларын hийляси
сизя hеч бир зяряр
йетирмяз. Шцбhясиз
ки, Аллаh онларын
ня етдиклярини
биляндир." ("Али-Имран"
суряси, 120).
"Яэяр онлар
сизи яля кечирсяляр,
сизя дцшмян
олар, сизя писликля
ял вя дил узадар,
сизин кафир
олманызы истяйярляр."
("Мумтяhиня"
суряси, 2).
Бязи
мараглы даирялярин
Гуран яхлагына
ямял етмякля
йаранан моделдян
нараhат олдуглары
шцбhя едилмяйян
бир hягигятдир.
О эцня гядяр
оьурлуьу, сялямчилийи,
йохсул вя мязлум
халгы истисмар
етмяйи юзляриня
мянфяят йери
едянляр; мцхтялиф
мянсяб вя мювгеляри
буна лайиг олмадыглары
hалда юз мянафеляри
йолунда зябт
вя суи-истифадя
едянляр; фаhишялийи
вя яхлагсызлыьы
hяйат тярзи вя
йа эцзяран шякли
hалына эятирянляр;
бязи йанлыш
идеолоэийалара
гуллуг едянляр
Исламын эятирдийи
иътимаи ядалятя,
дцрцстлцйя,
hагга вя бярабярлийя
ясасланан hяйат
тярзини ялбяття,
гябул етмяк
истямязляр.
Беля бир яхлаг
моделинин йайылмасына
вя инкишаф етмясиня
мане олмаг, hятта
ону йох етмяк
цчцн hяр бир васитядян
истифадя едя
билярляр.
Бу
садаладыгларымыздан
савайы илк олараг
hаггында данышдыьымыз
мцнафиглярин
бир гисми инкарчылары
мюминлярин
ялейhиня галдырмаг,
онлар hаггында
мялумат топламаг,
онларын арасыны
вурмаг цчцн
hяр шейдян яввял
иман эятирмиш
бир топлулуьун
арасына дахил
олур, фитня-фясад
тюрятмяк, динин
hюкмлярини аздырмаг
цчцн сяй эюстярирляр:
"Инсанлар
ичярисиндя
еляляри дя вар
ки, иман эятирмядикляри
hалда: "Биз Аллаhа
вя гийамят эцнцня
иман эятирдик",
-дейирляр. Онлар
еля эцман едирляр
ки, Аллаhы вя
мюминляри алдадырлар.
Билмирляр ки,
яслиндя анъаг
юзлярини алдадырлар.
Онларын цряйиндя
мяряз вар. Аллаh
онларын мярязини
даhа да артырар.
Jалан дедикляри
цчцн онлар шиддятли
бир язаба дцчар
олаъаглар! Онлара:
"Jер цзцндя фясад
тюрятмяйин!"
- дедикдя: "Бизим
ишимиз анъаг
йахшылыг етмякдир",
- дейя ъаваб верирляр.
Билин ки, онлар
фясад тюрядяндирляр,
лакин дярк етмирляр"
("Бягяря" суряси,
8-12).
Мцнафигляр
инкарчыларла
ямякдашлыг
едяряк эизли
шякилдя юз мцбаризяляриня
давам едярляр.
Гуранда бир
чох айядя hятта
бунларын характер
вя инсани ясаслары,
бахыш, данышыг
вя давраныш
позьунлуглары
да тясвир едилир.
Онларын hаггында
"Мунафигун"
суряси назил
едилмишдир.
Бу сурядя hямин
инсанларын
hягигятян дя
дцшмян топлулуьу
олдуьу билдирилир:
"Онлар
дцшмяндирляр,
сян онлардан
hязяр ет! Аллаh
онлары юлдцрсцн,
неъя дя hагдан
дюндярилирляр!"
("Мунафигун"
суряси, 4).
Бунлар
Аллаhын hяр эцн
мюминляря немятлярини
йаймасыны, эцъ
вя имканларыны,
еhтирамларыны,
эюзялликлярини
артырмасыны
hясядля изляйян,
мюминлярин
мцсбят кейфиййятиня,
ъямиййятдя
газандыьы hюрмятя
гысганан ашаьы
сявиййяли инсанлардыр.
Буна эюря мюминляря
дахилян бир
кин-кцдурят,
нифрят бясляйяр,
бир тяряфдян
дя онлардан
горхарлар. Гуранда
мцнафиг характеринин
бязи тяфяррцатлары
беля тясвир
едилир:
"...Сиз китабын
hамысына инанырсыныз.
Онлар сизинля
эюрцшдцкляри
заман: "Биз дя
инандыг", - дейир.
Xялвятдя олдугда
ися сизя гаршы
гязябляриндян
бармагларыны
эямирирляр.
Де: "Аъы ьыныздан
юлцн!" Ялбяття,
Аллаh цряклярдя
оланлары биляндир"
("Али-Имран"
суряси, 119).
"Cиздян
олмайа-олмайа
мцтляг сиздян
олдуглары барядя
Аллаhа анд ичярляр.
Лакин онлар
горхаг бир зцмрядир"
("Тювбя" суряси,
56).
Гуранда
мюмин топлулуьуна
вя ясасян дя
пейьямбярляря
гаршы hяр дюврдя
гаршы чыхма
вя hцъум олдуьу
билдирилир.
Ясл мюминляри
ясасян гяти
инкарчылар
мцяййянляшдирир.
Буна мисал олараг
Щязрят Мусаны
илк дяфя Фиронун,
Щязрят Ибраhими
дя Нямрудун
мцяййян етдийини
эюстярмяк олар.
Бцтцн пейьямбярлярин
hяйаты кцфря
вя онун юндя
эедянляриня
гаршы мцбаризя
апармагла кечмиш
вя бу, Аллаhын
бир гануну кими
hяр дюврдя тякрарланмышдыр.
"Еляъя
дя hяр пейьямбяр
цчцн эцнаhкарлардан
бир дцшмян етмишдик.
Ряббинин сяня
бир ряhбяр, бир
мядядкар олмасы
кифайят едяр!"
("Фурган" суряси,
31).
Башга
сюзля, бир мюмин
топлулуьунун
дцшмянляринин
олмасы Гурана
эюря, онларын
сямимиййятинин
вя доьру йолда
олмасынын ян
бариз сцбутудур.
Бурада йаддан
чыхармамалыйыг
ки, Гурана вя
Гуран яхлагыны
йашайан инсанлара
гаршы дцшмянчилик
едянляр дя юз
фяалиййятини
бирбаша Аллаhын
нязаряти алтында
hяйата кечирирляр.
Аллаhын изни
олмадан hеч кимин
буну етмяйя
эцъц чатмаз.
Лакин Аллаh мюминлярин
сябрини вя итаяткарлыьыны
сынамаг, онлары
юз дярэаhында
дяряъялярля
йцксялтмяк,
даим мюминляря
йардым етдийини
вя иманын кцфр
цзяриндяки
цстцнлцйцнц
эюстярмяк, мюминлярин
шяряфини вя
шан-шюhрятини
артырмаг, инкарчылара
ися хор бахмаг,
онлары алчалтмаг,
икицзлц мцнафиглярин
hягиги сифятини,
гялбляриндя
хястялик оланларын
бу хястяликлярини
ортайа чыхармаг
кими мцхтялиф
hикмятляря ясасян
инананларла
инкарчылар
арасында мцхтялиф
мцбаризя шяраити
йарадыр. Вя hяр
hансы бир шяраитдя
олурса олсун,
Аллаh дястяйинин
"hягиги" иман
едянлярля бирликдя
олдуьуну вя
онларын hяр заман
цстцн олаъагларыны
вяд етмишдир.
Jетяр ки, онлар
Гуранда билдирилян
мюмин хцсусиййятляриня
ямял етсинляр.
Аллаh мюминлярин
мцтляг цстцн
олаъаьыны беля
буйурур:
"Руhдан
дцшмяйин вя
гямкин олмайын.
Щалбуки, яэяр
мюминсинизся,
сиз чох йцксякдя
дурурсунуз!"
("Али-Имран"
суряси, 139).
"Аллаh hеч
вахт кафирляря
мюминлярин
ялейhиня олан
бир йол эюстярмяз!"
("Ниса" суряси,
141).
"Щяр кяс
Аллаhы, Онун Пейьямбярини
вя иман эятирянляри
юзцня дост тутса
(hяр ики дцнйада
ишляри йахшы
эедяр). Шцбhясиз
ки, гялябя чаланлар
мяhз Аллаhын фиргясидир
(Аллаhы юзцня
hами вя дост сечян
шяхслярдир)"
("Маидя" суряси,
56).
"Онлар
мцтляг галиб
эяляъякляр.
Бизим яскярляримиз
лабцд олараг
зяфяр чалаъаглар!"
("Саффат" суряси,
172-173).
"Аллаh йазмышдыр:
"Анд олсун ки,
Мян вя пейьямбярлярим
галиб эяляъяйик!"
- дейя йазмышдыр.
Щягигятян, Аллаh
йенилмяз гцдрят,
гцввят саhибидир!"
("Муъадяля"
суряси, 21).
"Щамы сяhвдир,
еля тякъя
инананлар
доьрудур?" дейянляря
ъаваб
Чох
эцман ки, бу суалы
верян инсан
дцнйада бир-бириндян
чох фярглянян
идеолоэийалар,
чох фяргли дцнйаэюрцшляри
вя hяйат тярзляри
олдуьуну дцшцнцр
вя мюминлярин
тутдуьу йолун
да минлярля
беля фяргли
йолдан бири
олдуьуну зянн
едир. Беля hалда
ня цчцн бцтцн
диэяр идеолоэийа
вя системляри
бир кянара атыб
мюминлярин
йолу иля эетмяли
олдуьуну дярк
етмир. Щалбуки
бу нюгтейи-нязяр
чох бюйцк бир
сяhвдир.
Ясасян
буну демяк лазымдыр
ки, мюминлярин
тутдуьу йолдан
савайы бцтцн
системляр, идеолоэийалар,
иътимаи режимляр,
фялсяфяляр
вя йа hяйат тярзляри
инсан топлумлары
тяряфиндян
йарадылмышдыр.
Бу идеолоэийа
вя системляря
табе оланлар
ися онлары йетишдирмиш
инсан вя йа ъямиййятлярин
hягигяти дярк
едя билмя габилиййятиня
малик олдуьуна
инанырлар. Буна
Карл Марксын
бцтцн дцнйанын
сирлярини hялл
етдийиня вя
йа ян азы hяллиня
йардым едяъяк
йолу ачмыш бир
"даhи" олдуьуна,
Марксын йолу
иля эедяряк
hягигяти дярк
едя биляъяйиня
инанан марксисти
мисал эюстярмяк
олар. Тарих бойунъа
ъямиййятин
мейдана эятирдийи
адятляря ямял
етмякля hягигяти
дярк етмяйин
ян доьру йолуну
тапдыгларыны
дцшцнянляр
дя hаггында данышылан
ъямиййятин,
даhа доьрусу,
аталарынын
бир "йолэюстярян"
ола биляъяк
аьыл, билик вя
мцhакимя эцъцня
малик олдугларыны
зянн едирляр.
Щяр hансы системя
вя идеолоэийайа
бахсаныз орада
мцтляг бир варлыьын
(бу, инсанын юзц
дя ола биляр)
йолэюстярян
кими гябул едилдийини
эюрярсиниз.
Лакин бу сюздя
"йолэюстярян"лярин
hеч бири инсаны
hягигятя чатдыраъаг
габилиййятя
малик дейил.
Чцнки бу йолэюстярянляр
бир инсандыр
вя онларын фикирляри
дя нятиъядя
йеня инсан аьлыдыр.
Вя инсан аьлы
сон дяряъя йетярсиз,
сон дяряъя йанлыш,
сон дяряъя зяиф
вя мяhдуд бир
йол эюстярир.
Инсан каинатда
мювъуд олан
билэинин милйардда
бириня дя чата
билмяз. Мясялян,
тарихин лап
яввялиндян
бу йана инсанлары
ян чох мяшьул
едян бир мясяляни
- юлцмдян сонра
ня олаъаьы мясялясини
Аллаhын Гуранда
билдирдийи
эерчякляри
охумадан чюзя
биляъяк бир
аьыл саhиби йохдур.
Каинатдакы
сонсуз биликляр
hаггында ня гядяр
дярк етмяйя
чалышсаныз
да hеч бир нятиъя
ялдя олунмайаъаг.
О hалда Аллаhын
дилямясиндян
савайы инсан
аьлынын hягигяти
дярк едя биляъяйини
дцшцнмяк тамамиля
йанлыш бир фярзиййя
вя "эцман"дыр.
Беля ки, Гуранда
да бу мювзу тез-тез
вуьуланыр вя
бцтцн диня гаршы
чыханларын
ортаг бир хцсусиййят
олараг "эцмана
инандыглары"
билдирилир:
"Яэяр сян
йер цзцндя оланларын
чохусуна итаят
етсян, онлар
сяни Аллаhын
йолундан аздырарлар.
Онлар анъаг
зяння уйар вя
анъаг йалан
данышарлар!"
("Янам" суряси,
116).
Буна
мисал олараг
hяйатын йалныз
бу дцнйада олдуьуну
вя юлцмцн айрылыгда
йарадылмайыб
мадди мцнасибятлярин
тясадцфи бир
нятиъяси олдуьуну
иряли сцрян
материалистляр
тамамиля буна
инаныр, беля
эцман едирляр.
(Юлцмцн сон олдуьуну
иддиа едянлярин
hеч бири юлцмдян
сонракы hяйаты
hяля эюрмямишдир).
Гуранда бу тип
инсанларын
вязиййяти ашаьыдакы
кими вурьуланыр:
"Беля дейирляр:
"Дцнйа hяйатымыздан
башга hеч бир
hяйат йохдур;
юлцрцк вя дирилирик!
Бизи юлдцрян
анъаг дяhрдир.
Бу барядя онларын
hеч бир билийи
йохдур. Онлар
анъаг зяння
гапылырлар!"
("Ъасийя" суряси,
24).
Ъаhил
топлумун башга
цзвляри ися
аталарынын
онлара мирас
гойдуьу адятляря
кор-кораня табе
олур, бу адятляри
"йолэюстярян"
олараг гябул
едирляр. Бу адятляр
даhа чох аьыздан
ешидилян мялуматлар,
адятляр, hамылыгла
газанылмыш
вярдишляр, кор-кораня
йериня йетирилян
гайдалар, шцурлара
йеридилмиш
тялгинлярдян
ибарятдир. Бу
системдя аьыл
вя мянтигдян
чох вахт, бязян
ися hятта ясла
истифадя едилмир.
Беля бир ъямиййятдя
hаким олан психолоэийа
"кцтля психолоэийасы"дыр.
Беля ъаhил ъямиййятин
яксяриййятинин
табе олдуьу
hяйат вя анлайыш
тярзи дя будур.
Гуранда Аллаhын
гойдуьу hюкмляря
бахмайараг
кор-кораня аталарынын
йолу иля эедянляря
нязяр салыныр
вя онларын "кар,
лал вя кор" олдуглары
вя дцшцнмяк
габилиййятиндян
мяhрум олмалары
билдирилир:
"Онлара:
"Аллаhын эюндярдийиня
табе олун!" - дейилдийи
заман, онлар:
"Биз анъаг аталарымызын
эетдийи йолла
эедяъяйик!"
- дейирляр. Бяс
аталары бир
шей анламайыб
доьру йолда
дейилдилярся
неъя? Кафирляр
сяда вя нидадан
башга бир шей
анламайанлара
бянзярляр. Онлар
кар, лал вя кордурлар.
Буна эюря дя
дярк етмязляр"
("Бягяря" суряси,
170-171).
Аталарынын
йолу иля эетмяк
дя ейниля идеологлара
табе олмаг кимидир
вя инсаны hягигятя
доьру апармаз.
Аллаhдан эялян
бир китаб олмадан
тякидля аталарына
табе оланларын
йолларыны азмасы
Гуранда беля
билдирилир:
"Jохса онлара
бундан яввял
бир китаб вермишик
вя онлар она
истинад едирляр?!
Хейр. Онлар: "Биз
аталарымызы
бир дин цзяриндя
эюрдцк вя биз
дя онларын ардынъа
эетдик!" -дейирляр.
Биз сяндян яввял
hяр hансы бир мямлякятя
горхудан бир
пейьямбяр эюндярдикся,
онун наз-немят
ичиндя йашайан
бюйцкляри садяъя
олараг: "Биз
аталарымызы
бир дин цзяриндя
эюрдцк вя биз
дя онларын ардынъа
эетмякдяйик!"
- дедиляр. Беля
деди: "Яэяр сиз
аталарынызын
ситайиш етдийини
эюрдцйцнцз
диндян даhа доьрусуну
эятирмиш олсам
неъя?!" Онлар:
"Биз сизинля
эюндярилянляри
инкар едирик!"
- дейя ъаваб вердиляр"
("Зухруф" суряси,
21-24).
Башга
сюзля, аьыллы
инсан ня Карл
Марксын, ня башга
бир идеологун,
ня аталарынын,
ня дя "Jер цзцндя
оланларын яксяриййяти"нин
аьлына етибар
едя билмяз. Онун
етибар едя биляъяйи
йеэаня йолэюстярян
йалныз бцтцн
каинат hаггындакы
биликляря вя
бундан даhа артыьына
малик олан Сонсуз
Аьыл, Сонсуз
Эцъ саhиби олан
Аллаhдыр. Беля
ки, Аллаhын Гуранда
ян чох садаланан
сифятляриндян
бири дя "Рябб"дир.
Рябб "йолэюстярян,
тярбийяляндирян,
hюкм гойан" мянасына
эялир. Аллаhдан
савайы мювъуд
олан варлыглары
йолэюстярян
кими гябул етмяк
ися онлары Рябб
гябул етмяк,
онлары илаhиляшдирмяк
демякдир. Аъиз
варлыглары
Аллаhа "шярик
гошмаг" кими
гялямя верилян
бу давраныш
там бир яхлагсызлыгдыр.
Беля hалда олан
инсанлар Гуранда
беля тясвир
олунур:
"Ей инсанлар!
Бир мясял чякилди,
она гулаг асын!
Шцбhясиз ки, Аллаhдан
гейри ибадят
етдийиниз бцтляр
hеч бир милчяк
дя йарада билмязляр
- лап hамысы бунун
цчцн бир йеря
йыьышса беля!
Яэяр милчяк
онлардан бир
шей эютцрцб
апарса, ону милчякдян
эери ала билмязляр.
Истяйян дя аъиз,
истянилян дя!"
("Щяъъ" суряси,
73).
Айядя
дя билдирилдийи
кими, йол эюстярмяси
истянилян дя,
онуйолэюстярян
олараг гябул
едян дя эцъсцз,
аъиз бир инсандыр.
Башга бир айядя
ейни вязиййят
беля ачыгланыр:
"Бялкя,
юзляриня бир
йардым олуна
дейя, Аллаhдан
башга танрылар
гябул етдиляр.
(О бцтляр) онлара
hеч бир кюмяк
едя билмязляр.
Онлар юзляри
ися бцтляр цчцн
hазыр ясэярлярдир"
("Jасин" суряси,
74-75).
Шцбhясиз
ки, беля бир мянтиг,
йяни "эцмана"а
ясасланан бир
систем тамамиля
йалан, батил
вя бош бир системдир.
Бунун яксиня
олараг итаят
едилмяйя, Рябб
олараг танынмаьа
лайиг олан ися
йалныз Аллаhдыр:
"Де: "Шярикляриниз
ичярисиндя
hагг йола йюнялдя
билян бир кимся
вармы?" Де: "Аллаh
hагг йола йюнялдир.
Беля олдугда
доьру йола йюнялдян
кяс архасынъа
эедилмяйя даhа
чох лайигдир,
йохса доьру
йол эюстярилмядикъя
юзц ону тапа
билмяйян кяс?
Сизя ня олуб?
Неъя мцhакимя
йцрцдцрсцнцз?"
("Jунус" суряси,
35).
Еля
бцтцн бу изаhатлардан
сонра мювзунун
башлыьы олан
суала - "hамы сяhв,
йалныз мюминляр
доьрудур" суалына
ъаваб веря билярик:
Аллаhа иман эятирмяйян,
Аллаhын варлыьыны
билдийи hалда
Онун Сонсуз
Гцдрятини тягдир
едя билмяйян,
Она там баьлы
олмайан hяр кяс
тамамиля сяhв
йолдадыр. Jалныз
Аллаhдан горхан
вя йалныз Ону
ризасыны ахтаранларын
йолу доьрудур!
Чцнки
йалныз мюминляр
hягиги олараг
Аллаh тяряфиндян
эюндярилян
бир "йолэюстяряня"я,
йяни Гурана
инанырлар. Буна
эюря Гуран Jер
цзцндя йеэаня
йолэюстяряндир.
Айялярдя бу
hягигят беля
изаh едилир:
"Щягигятян,
бу Гуран ян доьру
йола йюнялдир,
йахшы ишляр
эюрян мюминляря
бюйцк бир мцкафата
наил олаъаглары
иля мцждя верир!"
("Исра" суряси,
9).
"Инсанлара
доьру йолу эюстярян,
бу йолу ачыг
дялилляри иля
айдынлашдыран
вя айыран онда
назил едилмишдир..."
("Бягяря" суряси,
185).
Шцбhясиз
ки, бцтцн бунлары
демякля мюминлярин
хятасыз инсанлар
олмасы да нязярдя
тутулмур. Яксиня,
hяр бир инсан
мцтляг сяhв едир.
Лакин мюминлярин
баьлы олдуьу
"йолэюстярян"дя,
йяни Гуранда
гятиййян хята,
сяhв, нюгсан, зиддиййят
йохдур. Мюминлярин
хятасы йалныз
Гурана табе
олмагда йол
вердикляри
нюгсанлардыр.
Лакин онлар
да бу хяталарында
инад етмяз вя
сяhвлярини hямин
анда дцзялдярляр. |