ƏSAS SƏHİFƏ SAYT HAQQINDA ƏLAQƏ
Kuran'dan Cevaplar - Harun Yahya
ГУР'АНДАН ЪАВАБЛАР
Сянин йанына эялиб еля бир мисал чякмязляр ки, Биз сяня онун доьрусуну вя изаhатъа даhа йахшысыны эятирмяйяк"
("Фурган" суряси, 25/33)


"Мян hяля эянъям, диня эяляъякдя ямял едярям" дейянляря ъаваб

Буэцнкц hяйат тярзиндяки лагейдлик вя диггятсизлик психолоэийасы hяр мювзуда олдуьу кими дини анлайышда да якс олунмушдур. Эцндялик hяйатдакы мцшаhидяляря ясасланан вя олдугъа эениш йайылмыш бир анлайыша эюря, Ислам йашлы вя орта йашлы инсанларын, бязян евляря эялиб мювлуд охуйан моллаларын йахуд ъцмя эцнляри "Jасин" охуйан нянялярин динидир. Бу анлайышын нятиъяси олараг динин инсанларын юлцмя йахынлашдыглары дюврдя йахуд hцзнлц вя чятин анларда еhтийаъ hисс етдикляри бир раhатлыг вя тясялли васитяси олдуьу зянн едилир. Бу ясассыз мянтигя эюря, даhа эянъ йашда, йяни дцнйа немятляриндян файдаланаъаьы бир дюврдя дини йашамаьа башламаг юлмякдян яввял мязара эирмяк мянасына эялир.

Яэяр инсан бу мянзяряйя бахмайараг диня олан инам вя hюрмятини горуйа билмишдирся, едяъяйи ян эюзял ниййятли hярякят ону ирялидяки hяйат тярзи цчцн горуйуб сахламаг демяк олур.

Бир чох башга мювзуларда олдуьу кими бурада да проблем Ислам hаггындакы мялуматларын Гурандан дейил, ятрафдан, мятбуатдан, ямидян, бабадан ялдя едилмясиндядир. Гуранда изаh едилян эерчяк Ислам бир "йашлылар дини" дейил, там яксиня, инсанын писля йахшыны айырд етмяйя башладыьы йашдан етибарян мясулиййятли едян динамик бир гурулуша маликдир. Беля ки, йашлылыг динин там шякилдя тятбиг едиляъяйи дейил, бялкя дя хястяликляр, ъисмани зяифликляр сябябиндян инсанын бир чох ибадяти йериня йетиря билмяйяъяйи, мясулиййятинин азалаъаьы бир дюврц мейдана эятирир.

Эянълик Аллаhын инсана вердийи ян бюйцк немятлярдян биридир. Истяр физики, истярся дя зеhни бахымдан инсанын ян йцксяк имканлара вя сямяряйя малик олдуьу бу дюврдя Аллаhы унутмасы онун едя биляъяйи ян бюйцк нанкорлуглардан биридир. Аллаhын Гуранда фярз (йериня йетирилмяси намаз кими яhямиййятли олан) олараг билдирдийи, йахшы иш эюрмяйи ямр едиб пис ишляри йасаг етмяйя, Ислам яхлагыны инсанлара изаh етмя, Аллаhын шяряфини уъалтма кими ян яhямиййятли hюкмляри эянъ, эцълц вя саьлам икян йериня йетирмяйян бир кимся йашлы олдуьу заман бунлары неъя едя биляр?

Исламын "йашлылар дини" олдуьу ъяфянэиййатынын там яксиня олараг Аллаh Она гялбян инанмыш вя табе олмуш эянъляри Гуранын мцхтялиф йерляриндя вясф едир:

"Хатырла ки, о заман эянъляр маьарайа сыьыныб: "Ей Ряббимиз! Бизя Юз дярэаhындан мярhямят бяхш ет вя ишимизя фяряъ вер!" - демишдиляр. Биз онлары маьарада иллярля йухуйа вердик. Сонра ики тайфадан hансынын онларын галдыглары мцддяти даhа дцзэцн hесабладыгларыны билмяк цчцн онлары ойатдыг. Биз онларын хябярини сяня доьру сюйляйирик. Онлар Ряббиня иман эятирмиш бир нечя эянъ иди. Биз дя онларын hидайятини артырмышдыг. Онлар дуруб: "Ряббимиз эюйлярин вя йерин Ряббидир. Биз Ондан башга hеч бир танрыйа ибадят етмяйяъяйик. Якс тягдирдя, данышмагда hядди ашмыш оларыг!" -дедикляри заман онларын црякляриня гцввят вермишдик" ("Кяhф" суряси, 10-14).

Щязряти Мусайа да онун йашадыьы дюврдя гювмцнцн йалныз бир груп "эянъ"индян башга hеч ким иман етмямишди:

"Фиронун вя яйанларынын бяласы горхусундан Мусайа юз гювмцндян йалныз кичик бир дястя (эянъ нясил) иман эятирди. Чцнки Фирон о йердя hаким иди. О, hядди ашмышды" ("Jунус" суряси, 83).

Гуранда бяhс едилян пейьямбярлярин бир чоху эянъ йашда бу аьыр вя мясулиййятин алтына эирмишдиляр. Щязрят Ибраhим дя бу мцбаряк инсанлардан бири иди. Щяля эянъ йашда икян мцхтялиф бцтляря ситайиш едяряк Аллаhа шярик гошан гювмц иля мцбаризяйя гошулмуш вя инсанлар арасында танынмаьа, ады чякилмяйя башламышды. Беля ки, гювмцнцн ян гаты инкарчылары да "ады Ибраhим олан бир эянъин онлары пислядийини ешитмишик!" ("Янбийа" суряси, 60) демишдиляр.

Гурана эюря, инсан аьлынын камилляшдийи, шцурунун айдынлашдыьы андан етибарян дини мясулиййят дашыйыр вя Гуран яхлагы иля йашамалыдыр. Бу мясулиййятля баьлы hяр hансы бир йаш мцяййян едилмямишдир. "Диня эяляъякдя ямял едярям" дейяряк эянъ икян динсиз бир hяйат сцрмяйя разылашан бир инсан эюрясян беш дягигя сонра hяйатда олаъаьына яминдирми, буна гарантийасы вармы? Jохса бу мювзуда она hансыса вяд верилмишдир? Юзлярини мцсялман hесаб едиб эяляъяйиня эюря ямин оланларын ашаьыдакы ашкар айяляря бахмайараг няйя ясасланараг гялбляриндя яминлик hисс етдикляри hягигятян анлашылмаз бир hалдыр.

"Щягигятян, о сааты анъаг Аллаh билир. Jаьышы эюйдян О йаьдырыр, бятнлярдя оланы О, билир. Щеч кяс сяhяр ня кясб едяъяйини, hеч кяс hарада юляъяйини билмяз. Аллаh ися, шцбhясиз ки, биляндир, хябярдардыр!" ("Лоьман" суряси, 34).

"Мяэяр о мямлякятлярин яhалиси язабымызын онлара эеъя йатаркян эялмяйяъяйиня ямин идилярми? Вя йа о мямлякятлярин яhалиси язабымызын онлара эцндцз ойнайыб яйляняркян эялмяйяъяйиня архайын идилярми? Jахуд Аллаhын онлары долашдырыб бяла торуна салмайаъаьына ямин идилярми? Аллаhын долашдырыб бяла торуна салмайаъаьына юзляриня зяряр еляйянлярдян башга hеч кяс архайын ола билмяз!" ("Яраф" суряси, 97-99).

Эянъ, эцълц вя саьлам икян Аллаhын чаьырышларыны динлямяйянлярин ахирятдяки чох да цряк ачмайан агибяти Гуранда беля тясвир едилир:

"Иш чятинляшяъяйи вя сяъдяйя дявят олунаъаглары эцн онлар гадир олмайаъаглар. Эюзляри зялилъясиня йеря дикиляъяк, юзлярини дя зиллят бцрцйяъякдир. Щалбуки онлар саьлам олдуглары икян сяъдяйя дявят олунурдулар" ("Гялям" суряси, 42-43).

Халг арасында бир дя "эянъ икян hяйатымы йашайыб юлцмцмя аз галмыш hяр неъя олса да тювбя едярям, hеч бир эцнаhым галмаз" кими батил бир инам вар. Цмумиййятля, биликсизликдян вя диндян узаг бир hяйат тярзиндян иряли эялян беля бир дцшцнъянин Аллаhа гаршы ня дяряъядя гейри-сямими бир давраныш олдуьу айдын эюрцнцр. Чцнки бу фикрин hягиги мянасы "Мян инди hяр ъцр эцнаh едиб hяр ъцр пислийи едярям, Аллаhын гойдуьу hюкмляри истядийим кими позарам. Щяйатымын сонуна йахын ися тювбя едиб ахирятими дя хилас едярям" демякдир. Щалбуки "гялблярдя эизли оланы билян" Аллаh беля гейри-сямими бир дцшцнъянин мцвяффягиййят газанмайаъаьыны, беля тювбялярин Онун дярэаhында гябул едилмяйяъяйини яввялъядян билдирмишдир:

"Эцнаh ишляр эюрмякдя давам едяряк юлцм йетишян анда: "Мян инди тювбя етдим" - дейянлярин вя кафир олараг юлянлярин тювбяси гябул олунмаз. Биз онлар цчцн шиддятли бир язаб hазырламышыг!" ("Ниса" суряси, 18).

Бу аьылсыз дцшцнъянин саhиби Аллаhы лазымынъа гиймятляндирмядийи цчцн юз дар дцшцнъясиня эюря Аллаhын ону бир тювбя иля баьышлайаъаьыны вя ъяннятя дахил едяъяйини зянн едир. Эцндялик hяйатында етдийи кичик зирякликляр вя сахтакарлыглар кими Аллаhа гаршы да сахтакарлыг едя биляъяйини зянн едир. Щалбуки нятиъядя алданан да, зийана уьрайан да ялбяття, юзцдцр. Эюзлямядийи бир анда юлцм ону гяфил йахалайар вя эерийя гайытмасы мцмкцн олмайан бир сяфяря чыхар. Лакин буна бахмайараг hяйатында саhиб олдуьу эизли дцшцнъяни дя юзц иля бирликдя апарар. Бу сяфеh, лакин ейни заманда цмидсиз сяй Гуранда беля билдирилир:

"Каш эцнаhкарлары сянин Ряббинин hцзурунда башларыны ашаьы дикиб: "Пярвярдиэара! Эюрдцк, ешитдик. Инди бизи дцнйайа гайтар ки, йахшы иш эюряк. Биз йягинликля там инандыг!" - дейяндя эюряйдин!" ("Сяъдя" суряси, 12-14).

"Няhайят, биринин юлцмц эялиб чатдыьы заман о беля дейяр: "Ей Ряббим! Мяни эери гайтар! Бялкя, зай етдийим юмрцн мцгабилиндя йахшы бир иш эюрцм! Хейр, бу онун дедийи бош бир сюздцр. Онларын юнцндя дирилиб дураъаглары эцня гядяр манея вардыр" ("Муминун" суряси, 99-100).

Аллаh иман эятирянлярин эерийя дюнцшц вя чыхылмасы мцмкцн олмайан беля пис вязиййятя дцшмямяси цчцн неъя hярякят етмяли олдуьуну мцхтялиф айялярдя беля изаh едир:

"Биринизин юлцмц чатыб: "Ей Ряббим! Мяня бир аз мюhлят версяйдин, сядягя вериб салеhлярдян олардым!" - демямишдян яввял сизя вердийим рузидян хяръляйин. Вя (билин ки) Аллаh яъяли чатан hеч кяся мюhлят вермяз. Аллаh сизин ня етдикляриниздян хябярдардыр!" ("Мунафигун" суряси, 10-11).

"Ей иман эятирянляр! Аллаhдан лазымынъа горхун. Jалныз мцсялман олдуьунуз hалда юлцн!" ("Али-Имран" суряси, 102).

"Ей иман эятирянляр! Аллаhдан горхун! Щяр кяс сабаh цчцн ня етдийиня нязяр салсын. Аллаhдан горхун. Щягигятян, Аллаh етдикляриниздян хя бярдардыр!" ("Щяшр" суряси, 18).

Диггят едяндя эюрярик ки, бура гядяр hаггында данышдыьымыз дцшцнъя Аллаhы тамамиля инкар етмяйя йох, "Аллаhы лазымынъа гиймятляндирмямя"йя вя бунун нятиъяси олараг "Аллаhдан лазымынъа горхуб чякинмямя"йя ясасланыр. Аллаhын варлыьыны гябул етмяк бир, Онун Сонсуз Эцъ вя Зякасыны, елмини, hяр ан вя hяр шей цзяриндяки ябяди hакимиййят вя нязарятини, язабындан hеч кимин сыьорталанмадыьыны билиб hисс етмяк, Ондан эцъцнцн чатдыьы гядяр горхуб-чякинмяк ися тамам фяргли бир шейдир. Аллаhын варлыьына там ямин олан мюминля шейтаны йахуд иманла цсйаны айыран ян инъя хятт дя еля будур. Гуранда Аллаhын варлыьы гябул едян, лакин Ону лазымынъа гиймятляндиря билмяйиб цсйанкар олан инсанлардан беля бяhс едилир:

"Де: "Сизя эюйдян вя йердян ким рузи верир? Гулаглара вя эюзляря саhиб олан кимдир? Юлцдян дири, диридян юлц чыхардан кимдир? Щяр иши дцзцб гошан кимдир? Онлар: "Аллаhдыр!" -дейяъякляр. Де: "Бяс онда Аллаhдан горхмурсунуз?" О сизин hягиги Ряббиниз олан Аллаhдыр. Артыг hагдан сонра зялалятдян башга ня галыр?! Беля ися неъя дюндярилирсиниз?" Фасиглярин иман эятирмяйяъякляри барядя Ряббинин сюзц беля эерчяк олду." ("Jунус" суряси, 31-33).

"Андолсун ки, яэяр онлардан юзлярини кимин йаратдыьыны сорушсан, мцтляг: "Аллаh!" - дейя ъаваб веряъякляр! Еля ися (hагдан) неъя дюндярилирляр?" ("Зухруф" суряси, 87).

"Гуран яхлагыны мянимсясям, бунун явязиндя мяндян ня эюзлянилир?" дейянляря ъаваб

Бу суал hяр ня гядяр суал верянин аьлына hямин анда эялмиш бир суал кими эюрцнся дя яслиндя мин иллярдир ки, ъаhил бир ъямиййятин цзвляринин онлара дини изаh едян мюминляря вердийи классик бир суалдыр. Ялбяття, Аллаhын динини тяблиь едянлярин юнъцлляри пейьямбярлярдир. Вя шцбhясиз ки, пейьямбярляр инсанларын ян цстцн яхлаглылары, ян сямими вя гялбян инананларыдыр. Лакин буна бахмайараг hятта онларын да дини тяблиь етмяляриня бязи инсанлар тяряфиндян шцбhя иля йанашылмыш, бу ишин алтында даим hансыса бир мянфяят ялагяси ахтарылмышдыр. Пейьямбярляр Аллаhын онлара вердийи "дини тяблиь етмяк" вязифясини йериня йетиряркян hяр заман бу мясялядя эцнаhландырылыблар. Гуранын бир чох айяляриндя бу сучлама вя иттиhамлара диггят йетирилир.

Бунун мцгабилиндя бцтцн пейьямбярлярин ъавабы ейни олмушдур:

"Яэяр сиз цз чевирсяниз, (билин ки) мян сиздян hеч бир мцкафат истямирям. Мяни мцкафатландырмаг йалныз Аллаhа аиддир. Мяня мцсялманлардан олмаг ямр едилмишдир!" ("Jунус" суряси, 72).

"Мян бунун мцгабилиндя сиздян hеч бир музд истямирям. Мяним мцкафатым анъаг алямлярин Ряббиня аиддир!" ("Шцяра" суряси, 127).

Ейни вязиййят Аллаhын hюкм вя сынаьы кими Щязряти Пейьямбяримизин (с.я.в.) дя башына эялмиш, мягам, мювге, мадди эцъ вя вар-дювлят ялдя едя билмяк, hаким олмаг мягсядиля диндян истифадя етмякдя, hятта халгы hягиги дининдян айырараг юз ятрафында гцввя топламаьа чалышмагда иттиhам едилмишди. Бунун явязиндя она да юзцндян яввялки елчилярин вердийи ъавабы вермяси ямр едилмишдир.

"Де: "Мян сиздян буна эюря hеч бир музд истямирям, анъаг Ряббиня тяряф доьру йол тапмаг диляйян кимсяляр истяйирям" ("Фурган" суряси, 57).

"...Де: "Мян сиздян бунун мцгабилиндя гоhумлуг мяhяббятиндян башга бир шей истямирям..." ("Шура" суряси, 23).

Лакин буну да унутмамалыйыг ки, дини тяблиь етмяк йалныз пейьямбярляря мяхсус бир вязифя дейил. Беля бир иши эюрмяк халг арасында вахташыры "пейьямбярлийини елан етмяк" шяклиндя йанлыш гябул едился дя доьру йола чаьырмагла, йахшылыьы тювсийя едиб писликдян чякиндирмякля Ислама вя Гурана чаьырмаг бцтцн мюминляр цчцн фярз гылынмышдыр. Тяблиь дя ейниля намаз гылмаг йахуд оруъ тутмаг кими йериня йетирилмяли олан бир ибадятдир. Бу сябябдян Гуранда бу ибадят мюминлярин ясас кейфиййятляри арасында садаланыр:

"Мюмин кишилярля мюмин гадынлар бир-бириня достдурлар. Онлар йахшы ишляр эюрмяйи ямр едяр, пис ишляри йасаг едяр, намаз гылыб зякат веряр, Аллаhа вя Пейьямбяриня итаят едярляр. Аллаh, ялбяття ки, онлара ряhм едяъякдир. Аллаh, hягигятян, йенилмяз гцввят, hикмят саhибидир!" ("Тювбя" суряси, 71).

Бир инсанын дини тяблиь етмясиндя ясас мягсяд Аллаhын бу ямрини йериня йетирмяк вя hямин инсаны пис йолдан чякиндириб ахирятини хилас едя билмяк истяйидир. Jохса hягиги мцсялманларын hеч кимин малына, пулуна, эюзяллийиня, имканларына еhтийаъы йохдур. Ислам Аллаhын hагг динидир вя онун ян мцкяммял саhиби йеня дя Аллаhдыр. Аллаh динини башга динлярдян цстцн едяъяйини Китабында вяд етмишдир:

"Мцшриклярин хошуна эялмяся дя, ону бцтцн динлярин фювгцндя етмяк цчцн Юз Пейьямбярини доьру йолла вя hагг динля эюндярян Одур!" ("Тювбя" суряси, 33).

Мюмин дя юйрятдикляриня вя етдийи фядакарлыглара эюря hяр hансы бир гаршылыг вя мябляь истямямялидир. Чцнки беля бир давраныш яслиндя онун юйрятдикляриня зидд олан бир шейдир. Аллаh диндян hяр hансы мянфяят эцдянляри Гуранда шиддятля мязяммят едир.

"Онлар Аллаhын айялярини уъуз гиймятя сатдылар, сонра да Онун йолундан дюндярдиляр. Щягигятян, онларын эюрдцкляри иш неъя дя писдир!" ("Тювбя" суряси, 9).

Щалбуки диэяр ибадятляр кими дини изаh етмяк вязифясини дя йалныз Аллаhын ризасыны газанмаг мягсядиля иъра едян hягиги мюминлярин беля бясит мадди мянфяят эцдмяйини hятта дцшцнмяк дя олмаз. Мюминлярин бу хцсусиййяти Гуранда беля билдирилир:

"...Онлар Аллаhын айялярини уъуз гиймятя сатмырлар. Онларын Рябби йанында мцкафатлары вардыр..." ("Али-Имран" суряси, 199).

Гуранда бир мюминин аьзындан бу сямими инсанлара табе олмаг лазым эялдийиня диггят йетирилир:

"Сиздян hеч бир музд истямяйян вя юзляри дя доьру йолда олан кяслярин ардынъа эедин!" ("Jасин" суряси, 21).

"Мюминляр hяля йениъя таныдыглары бир инсанла нийя чох мараг вя севэи иля ряфтар едирляр?" дейянляря ъаваб

Севэи зоракылыгла ялдя едилян вя башга физики hярякятляр кими инсанын ирадяси иля мейдана эялян бир hисс дейил. Бу hисс йалныз Аллаhын ону инсанын гялбиня йерляшдирмяси иля йараныр. Бир инсана севэи бяслямяк цчцн дя онун мцтляг фювгяладя хцсусиййятляря, цстцн габилиййятляря саhиб олмасы ясас шярт дейил. Инамы олан бир инсан hяр шейдяки, hяр кясдяки мцсбят вя эюзял тяряфляри ян инъя тяфяррцатына гядяр мцяййян едя билмяк, Аллаhын йаратдыьы эюзялликляри ади инсанлара нисбятян даhа hяссас гябул етмяк габилиййятиня маликдир. Бу сябябдян гаршысындакынын мцсбят вя эюзял тяряфлярини, эизли галмыш хцсусиййятлярини башга инсанлардан даhа сцрятля вя ачыг бир шякилдя эюрцр вя она эюря давраныр.

Гаршылашдыьымыз инсан hяля Ислам дининя риайят етмяйян инсан ола биляр, фягят, юзцндя олан Гуран яхлагына уйьун бязи хцсусиййятляр (тябиилик, сямимиййят, тямизлик, эюзяллик, зяка, суйуширинлик, гялбя йахынлыг вя с.) юзцня гаршы мцсялманларын гялбиндя тябии бир севэи ямяля эятиряр. Бу инсанын юзц дя билмядян малик олдуьу эюзял яхлаги хцсусиййятляр дя ола биляр. Еля бу хцсусиййятляр она сямими бир севэинин бяслянмяси цчцн кифайятдир. Чцнки бцтцн бунлар яслиндя Аллаhын йаратдыьы эюзялликлярдир. Буна эюря дя эюстярилян севэини вя лцтфц дя яслиндя бу шяхсин юзцня дейил, Аллаhа йюнялмиш бир севэидир.

Бунунла йанашы Аллаh мюминлярин гялбиня, эюзялликляря гаршы бюйцк бир севэи илhамы веряр. Аллаh Гуранда Щязрят Jяhйадан бяhс едяркян "Биз hям дя она юз дярэаhымыздан бир мярhямят вя паклыг бяхш етдик" ("Мярйям" суряси, 13) дейир. Ейни "севэи hяссаслыьы" шцбhясиз ки, пейьямбярлярин йолу иля эедян бцтцн мюминляр цчцн нцмунядир. "Мярйям" сурясинин 96-ъы айясиндя дя "Щягигятян иман эятириб йахшы ишляр эюрянляр цчцн Аллаh бир севэи йарадаъагдыр" шяклиндя билдирилир. Бу севэинин бир ифадяси олараг да мюмин гаршысындакынын ляйагятини hяр заман гиймятляндирир, алчалдыъы, язиййят вериъи, тяhгирамиз hярякятлярдян чякинир.

Бир сюзля, мюминлярин сцни, гейри-сямими бир йанашмасы йохдур, гаршыдакы инсанын мараьы вя доьруну юйрянмяк истяйи, -тябии ки, hягигятян сямимидирся,-яслиндя онун мцяййян бир дцшцнъяйя малик олмасыны эюстярир ки, бу да олдугъа мцсбят бир хцсусиййятдир. Дин мювзусунда билик ялдя етмяйи тяляб едян шяхсин hяр hансы бир мянфи ниййятинин олмамасы, hятта црякдян вя сямими hисслярля она гаршы севэи вя шяфгят дуйулмасы цчцн кифайятдир.

Щям дя иман эятирян бир инсан онсуз да севмядийи бир инсана гаршы севдийи кими давранмаз, севэийя лайиг олмайан бир инсан ися она зоракы, сцни шякилдя севэи эюстяря билмяз. Бунун мцгабилиндя ъаhил бир ъямиййятя аид олан инсанлар цмумиликдя севэи ады алтында диэяр инсанларла диэяр мянфяят баьлылыьыны йарадырлар. Бу мянфяят баьлылыьынын мцтляг мадди юлчцдя инкишафы ясас шярт дейил. Яэяр гаршыдакы инсан юз худбинлийини йеридирся, о заман вярдишя чеврилян бир баьлылыг йараныр. Вярдиш, алышганлыг, алудячиликдян вя баьлылыгдан мейдана эялян бу гарышыг hиссляр Гуранын бизя бяhс етдийи вя мюмин инсанлар арасында йашанан севэи вя диггятдян чох фярглянир. Дцнйяви мянфяятляр цзяриндя гурулан бу ъцр мцнасибятляр вя онларын доьурдуьу нятиъя Гуранда беля изаh едилир:

"(Ибраhим) деди: "Сизин Аллаhы гойуб бцтляри танры гябул етмяйиниз йалныз дцнйада аранызда олан достлуьа эюрядир. Сонра да гийамят эцнц бир-биринизи инкар едяъяк, бир-биринизя лянят охуйаъагсыныз. Мяскяниниз ъяhянням оду олаъаг, юзцнцзя дя кюмяк едян кимсяляр тапылмайа ъагдыр!"" ("Янкябут" суряси, 25).

Инсанлар арасында севэийя манечилик тюрядян ян яhямиййятли цнсцр гысганълыг вя тякяббцрлцлцк hиссляридир. Ъаhил ъямиййятдя чох йайылмыш бу hиссляр инсанын бир башгасынын мцсбят тяряфлярини эюрмясиня вя бунлардан зювг алмасына мане олур. Лакин иман эятирян, hям дя тявазюкар олан бир инсан юзцнцн олдуьу кими гаршысындакынын мцсбят хцсусиййятлярини бирбаша Аллаhа аид етдийи цчцн бунлары hяр заман гиймятляндиряр вя тярифляйяр.

Беляликля, бцтцн бунлара эюря мюминлярля йени таныш олан инсан кцчядя эюрдцйцндян чох фярглянян бир шяраитля гаршылашдыьыны баша дцшяр вя башланьыъда бу йени шяраити бир аз унуда биляр. Кянардакы инсанларын йанлыш фикирлярини, hюрмятсиз, кобуд, hиссиййатсыз, лагейд, мянфяятпяряст, икицзлц, истеhзалы, гейри-сямими, сцни ряфтарыны гябул едиб она тябии бахар. Бу сябябдян дя юзцня сямими вя тямиз гялбля йахынлашан ана гядяр hятта юзцнцн дя hисс етмядийи эюзял, мцсбят тяряфлярини эюрян вя ону бу тяряфляри иля гиймятляндирян инсанларла бирликдя олмаг о эцня гядяр hеч адят етмядийи бир hалдыр. Буна эюря илк яввял шяраитин она бир аз гярибя эюрцнмяси вя аьлына мцхтялиф суалларын эялмяси дя ади бир hалдыр. Лакин ъаhил ъямиййятин цзвляри иля мюминляр арасында чох бюйцк бир фярг олдуьуну билмяли вя дцшцндцйц бу hягигяти нязяря алараг она ъаваб ахтармалыдыр.

"Инананлар ялейhиня эязян хошаэялмяз хябярлярдя аз да олса hягигят йохдурму?" дейянляря ъаваб

"Аллаh сизя китабы мцфяссял сурятдя назил етдийи hалда мян Ондан башгасынымы юзцмя hаким истямялийям?!" ("Янам" суряси, 114) айясиня эюря, мюминляр hяр мясялядя Аллаhы "hаким" hесаб едирляр. Мюмин олмайанлардан эялян хябярлярин неъя изаh едиляъяйи дя йеня Аллаhын hюкмцня, йяни Гурана бахараг hялл едиляъяк бир бир мювзудур. Гуранда верилян юлчц ися будур:

"Ей иман эятирянляр! Яэяр бир фасиг сизя бир хябяр эятирся, дярhал йохлайын, йохса билмядян бир гювмя пислик едяр, сонра да етдийинизя пешман оларсыныз!" ("Щуъурат" суряси, 6).

Аллаh йалныз инанан инсанлары эцвянилян вя етимад едилян инсанлар олараг эюстярмишдир. Бунлардан савайы галанлар "фасиг" кими характеризя едилян категорийайа дахил олурлар ки, онларын сюзляри вя давранышлары да етибарлы дейил. "Фасиг" hярфи мянада "Аллаhын hюкмлярини сайа алмайан, йолдан чыхмыш, Аллаhа цсйан етмиш инсан" демякдир. Беляликля, беля инсанларын ахтардыьы хябярлярин доьрулуьуну юйрянмяк цчцн айядя "ятрафлы арашдырма" ямри верилмишдир. Онда hяр бир мюмин инсан цчцн беля инсанларын йайдыьы хябярляря hямин анда инанмамаг, хцсусян ифтира, йалан олма еhтималы олан hадисялярдя айыг олмаг сон дяряъя яhямиййятлидир.

Мясялянин даhа яhямиййятли тяряфи ися тарих бойунъа бцтцн мюминлярин ъаhил ъямиййятин юнъцлляри тяряфиндян иряли сцрцлян мцхтялиф тязйигляря мяруз галмаларыдыр. Гуранда Пейьямбяря (с.я.в.) аид олан hекайялярин бюйцк бир бюлцмцндя инкарчы гювмцн фяалларынын мюминляря гаршы hазырладыьы ифтиралар изаh едилир. Беля ки, гювмцн инкарчылары тяряфиндян тязйигя мяруз галмайан мюмин топлуму йохдур вя беля тязйигляря мяруз галмаг мцяййян бир мянада мюминлик яламятидир.

Инкарчыларын юнъцлляринин мюминляря гаршы башладыьы беля hярякятлярин даhа бир мараглы хцсусиййяти вар. Юнъцлляр hеч бир заман "биз Аллаhы танымырыг вя буна эюря дя бизи Онун hюкмляриня чаьыран мюминляря гаршыйыг" демирляр. Там яксиня,юнъцллярин иддиасы юзляринин доьру, мюминлярин ися йаланчы олмасы шяклиндядир. Онлар юзляринин hягигятдя Аллаhа инандыгларыны, мюминляринся Онун адындан йалан сюйлядиклярини, дцнйа мянфяятляри ардынъа эетдиклярини иддиа едирляр. Мюминляря атылан ифтиралар Гуранда мцфяссял шякилдя изаh едилир. Щязрят Муса вя гардашы Щязрят Щаруна "йер цзцндя бюйцклцк етмя" ардынъа эетмяляри ("Jунус" суряси, 78) кими бюhтан атылмышдыр. Щязрят Нуhа да буна бянзяр шякилдя "цстцнлцк ялдя етмяк" кими бир ("Муминун" суряси, 24) ифтира атылмышдыр. Дини инкар едянляр Щязряти Нуhа "Бу адамда садяъя олараг бир дялилик вар" ("Муминун" суряси, 25) сюзляри иля бюhтан атмыш, Щязрят Сямуду ися "О, чох йаланчынын, ловьанын биридир" ("Гямяр" суряси, 25) кими эюстярмяйя чалышмышлар. Щязрят Муса вя Щязрят Мяhяммядя (с.я.в.) дя "диванялик" шяклиндя ифтира атылмышды ("Шцяра" суряси, 27 вя "Щиър" суряси, 6). Jеня дя бир чох пейьямбяря "сеhрбаз" дейилмиш ("Jунус" суряси, 2 вя "Сад" суряси, 4), фирон Щязряти Мусайа "Бу, йа сеhрбаздыр, йа да дялидир!" ("Зарийат" суряси, 38-39) шяклиндя бюhтан атмышдыр. "Jаланчы" да тарих бойунъа мюминляря атылан бюhтанлардан бири олмушдур ("Яраф" суряси, 66 вя "Щуд" суряси, 27).

Шцбhясиз, беля бюhтанлардан hяр дюврдя бцтцн мюминляря гаршы да истифадя едилмишдир. Мюминляр hаггында чыхан бюhтанлар ясасян "бяднам ет" мянтигиня уйьун олараг вя савадсыз инсанларын зеhниня шцбhя тохуму сяпмяк вя "бу гядяр олмаса да од олмайан йердян тцстц чыхмаз" шякилли ассосиасийа доьурмаг, шцбhя йаратмаг мягсяди дашыйыр. Буна эюря дя Аллаhа иман эятирян инсанлар hаггында дейилян мянфи сюзляр, онлара цзяриня атылан ифтира вя йаланларын ясл маhиййятини билмяйян инсанлар ян азындан сямими олараг мцсбят фикирдя олмалыдыр.

Аллаh бу мювзуда кечмишдя баш вермиш буна бянзяр бир hадися иля мцсялманлары яввялъядян хябярдар етмишдир. Пейьямбяримизин (с.я.в.) ханымларындан бириня атылан ифтира hадисясиндя мюминлярин йериня йетирмяли олдуглары давраныш Гуранда беля изаh едилмишдир:

"Мяэяр о йалан сюзц ешитдийиниз заман мюмин кишиляр вя гадынлар юз црякляриндя йахшы фикирдя олуб: "Бу, ачыг-айдын бир бюhтандыр!" - демяли дейилдилярми?" ("Нур" суряси, 12).

"Гуран яхлагы инсанлара беля эюзял вя мцкяммял бир систем вяд етдийи hалда онун ня цчцн бу гядяр чох ялейhдары вар?" дейянляря ъаваб

Гуран инсанлара ян раhат, ян фираван hяйат тярзини, ян мцкяммял яхлагы вя сосиал модели тягдим едяр. Лакин динин юзц Аллаh гялбян баьлылыьа, Онун ямрляриня там итаят етмяйя, hяр шейин Аллаhын ирадяси вя нязарятиндя олдуьу дцшцнъясиндя бир hяйат тярзи кечирмяйя ясасланыр. Еля бу сябябдян дя динин эятирдийи эюзялликляр, йцнэцллцк, немятляр, ня гядярмцкяммял бир hяйат тярзи ня олурса олсун тякяббцрлцлцк, ловьалыг, юзцндянразылыг, гысганълыг вя пахыллыг кими мянфи хцсусиййятляря малик олан инсанлар виъданлары гябул ется дя иман етмяйя вя инананлара бирэя олмаьа чалышмазлар. Гуранда бу вязиййят беля изаh едилир:

"Щягигилийиня дахилян мюhкям ямин олдуглары hалда, hагсыз йеря вя тякяббцр цзцндян онлары инкар етдиляр. Бир эюр фитня-фясад тюрядянлярин ахыры неъя олду!" ("Нямл" суряси, 14).

"Она: "Аллаhдан горх!" - дейилдийи заман ловьалыг ону эцнаh тюрятмяйя вадар едяр. Белясиня ъяhянням кифайятдир. Ора ня пис мяскяндир!" ("Бягяря" суряси, 206).

Гуранда "мцшрик" кими характеризя олунан йанлыш психолоэийалы инсанларын Аллаhа вя диня чаьырылдыглары заман мюминляря гаршы црякляриндя нифрят hисси бяслямясиндян бяhс едилир:

"Онлара: "Ряhмана сяъдя един!" - дейилдийи заман, онлар: "Ряhман нядир? Бизя ямр етдийин шейя сяъдями едяъяйик?" -дейя ъаваб верярляр. Бу онларын нифрятини даhада артырар." ("Фурган" суряси, 60).

Дини инкар едянлярин Аллаhын айяляриня, башга сюзля, Ислама вя мюминляря гаршы нифряти башга бир чох Гуран айясиндя дя тякрарланыр:

"Аллаh кафирляри гязябли олдуглары hалда эери отуртду. Онлар hеч бир хейир ялдя едя билмядиляр. Дюйцшдя Аллаh мюминляря кифайят етди. Аллаh гцввят, гцдрят саhибидир!" ("Яhзаб" суряси, 25).

"Аллаh тяк олараг анылдыьы заман ахирятя инанмайанларын гялбляри нифрятля долар. Ондан башгалары йад едилдийи заман ися онлары дярhал севинъ бцрцйяр" ("Зумяр" суряси, 45).

Инкарчыларын тякяббцрцндян вя юзцндян разылыгларындан йаранан бу кин вя нифрятляри мюминляря гаршы ябяди бир дцшмянчилик шяклиндя формалашмышдыр. Гаршыларында hятта тяк бир hягиги мюмин эюрмякдян беля нараhат олан бу инсанлары йолларындан аздырмаьа, юз ъаhил системляриня доьру чякмяйя чалышырлар. Иман эятирянлярин чыхылмаз вязиййятя дцшмясини, башларына чятинлик вя сыхынты эялмясини, онларын мяhв олмасыны арзу едирляр. Гуранда бу ъяhдлярдян беля данышылыр:

"Ей иман эятирянляр! Юзцндян башгасыны юзцнцзя сирдаш тутмайын. Онлар сизин баряниздя фитня-фясад тюрятмякдян ял чякмязляр, сизин язиййятя дцшмяйинизи истярляр. Щягигятян, онларын сизя гаршы олан ядавяти аьызларындан чыхан сюзлярдян ашкар олур. Амма црякляриндя эизлятдикляри ися даhа бюйцкдцр. Яэяр дцшцнцб дярк едирсинизся, айяляри артыг сизя изаh етдик" ("Али-Имран" суряси, 118).

"Сизя бир мянфяят йетишяндя онлар гямэин олур, бир зяряр тохунанда ися она севинирляр. Яэяр сябр едиб юзцнцзц горусаныз, онларын hийляси сизя hеч бир зяряр йетирмяз. Шцбhясиз ки, Аллаh онларын ня етдиклярини биляндир." ("Али-Имран" суряси, 120).

"Яэяр онлар сизи яля кечирсяляр, сизя дцшмян олар, сизя писликля ял вя дил узадар, сизин кафир олманызы истяйярляр." ("Мумтяhиня" суряси, 2).

Бязи мараглы даирялярин Гуран яхлагына ямял етмякля йаранан моделдян нараhат олдуглары шцбhя едилмяйян бир hягигятдир. О эцня гядяр оьурлуьу, сялямчилийи, йохсул вя мязлум халгы истисмар етмяйи юзляриня мянфяят йери едянляр; мцхтялиф мянсяб вя мювгеляри буна лайиг олмадыглары hалда юз мянафеляри йолунда зябт вя суи-истифадя едянляр; фаhишялийи вя яхлагсызлыьы hяйат тярзи вя йа эцзяран шякли hалына эятирянляр; бязи йанлыш идеолоэийалара гуллуг едянляр Исламын эятирдийи иътимаи ядалятя, дцрцстлцйя, hагга вя бярабярлийя ясасланан hяйат тярзини ялбяття, гябул етмяк истямязляр. Беля бир яхлаг моделинин йайылмасына вя инкишаф етмясиня мане олмаг, hятта ону йох етмяк цчцн hяр бир васитядян истифадя едя билярляр.

Бу садаладыгларымыздан савайы илк олараг hаггында данышдыьымыз мцнафиглярин бир гисми инкарчылары мюминлярин ялейhиня галдырмаг, онлар hаггында мялумат топламаг, онларын арасыны вурмаг цчцн hяр шейдян яввял иман эятирмиш бир топлулуьун арасына дахил олур, фитня-фясад тюрятмяк, динин hюкмлярини аздырмаг цчцн сяй эюстярирляр:

"Инсанлар ичярисиндя еляляри дя вар ки, иман эятирмядикляри hалда: "Биз Аллаhа вя гийамят эцнцня иман эятирдик", -дейирляр. Онлар еля эцман едирляр ки, Аллаhы вя мюминляри алдадырлар. Билмирляр ки, яслиндя анъаг юзлярини алдадырлар. Онларын цряйиндя мяряз вар. Аллаh онларын мярязини даhа да артырар. Jалан дедикляри цчцн онлар шиддятли бир язаба дцчар олаъаглар! Онлара: "Jер цзцндя фясад тюрятмяйин!" - дедикдя: "Бизим ишимиз анъаг йахшылыг етмякдир", - дейя ъаваб верирляр. Билин ки, онлар фясад тюрядяндирляр, лакин дярк етмирляр" ("Бягяря" суряси, 8-12).

Мцнафигляр инкарчыларла ямякдашлыг едяряк эизли шякилдя юз мцбаризяляриня давам едярляр. Гуранда бир чох айядя hятта бунларын характер вя инсани ясаслары, бахыш, данышыг вя давраныш позьунлуглары да тясвир едилир. Онларын hаггында "Мунафигун" суряси назил едилмишдир. Бу сурядя hямин инсанларын hягигятян дя дцшмян топлулуьу олдуьу билдирилир:

"Онлар дцшмяндирляр, сян онлардан hязяр ет! Аллаh онлары юлдцрсцн, неъя дя hагдан дюндярилирляр!" ("Мунафигун" суряси, 4).

Бунлар Аллаhын hяр эцн мюминляря немятлярини йаймасыны, эцъ вя имканларыны, еhтирамларыны, эюзялликлярини артырмасыны hясядля изляйян, мюминлярин мцсбят кейфиййятиня, ъямиййятдя газандыьы hюрмятя гысганан ашаьы сявиййяли инсанлардыр. Буна эюря мюминляря дахилян бир кин-кцдурят, нифрят бясляйяр, бир тяряфдян дя онлардан горхарлар. Гуранда мцнафиг характеринин бязи тяфяррцатлары беля тясвир едилир:

"...Сиз китабын hамысына инанырсыныз. Онлар сизинля эюрцшдцкляри заман: "Биз дя инандыг", - дейир. Xялвятдя олдугда ися сизя гаршы гязябляриндян бармагларыны эямирирляр. Де: "Аъы ьыныздан юлцн!" Ялбяття, Аллаh цряклярдя оланлары биляндир" ("Али-Имран" суряси, 119).

"Cиздян олмайа-олмайа мцтляг сиздян олдуглары барядя Аллаhа анд ичярляр. Лакин онлар горхаг бир зцмрядир" ("Тювбя" суряси, 56).

Гуранда мюмин топлулуьуна вя ясасян дя пейьямбярляря гаршы hяр дюврдя гаршы чыхма вя hцъум олдуьу билдирилир. Ясл мюминляри ясасян гяти инкарчылар мцяййянляшдирир. Буна мисал олараг Щязрят Мусаны илк дяфя Фиронун, Щязрят Ибраhими дя Нямрудун мцяййян етдийини эюстярмяк олар. Бцтцн пейьямбярлярин hяйаты кцфря вя онун юндя эедянляриня гаршы мцбаризя апармагла кечмиш вя бу, Аллаhын бир гануну кими hяр дюврдя тякрарланмышдыр.

"Еляъя дя hяр пейьямбяр цчцн эцнаhкарлардан бир дцшмян етмишдик. Ряббинин сяня бир ряhбяр, бир мядядкар олмасы кифайят едяр!" ("Фурган" суряси, 31).

Башга сюзля, бир мюмин топлулуьунун дцшмянляринин олмасы Гурана эюря, онларын сямимиййятинин вя доьру йолда олмасынын ян бариз сцбутудур. Бурада йаддан чыхармамалыйыг ки, Гурана вя Гуран яхлагыны йашайан инсанлара гаршы дцшмянчилик едянляр дя юз фяалиййятини бирбаша Аллаhын нязаряти алтында hяйата кечирирляр. Аллаhын изни олмадан hеч кимин буну етмяйя эцъц чатмаз. Лакин Аллаh мюминлярин сябрини вя итаяткарлыьыны сынамаг, онлары юз дярэаhында дяряъялярля йцксялтмяк, даим мюминляря йардым етдийини вя иманын кцфр цзяриндяки цстцнлцйцнц эюстярмяк, мюминлярин шяряфини вя шан-шюhрятини артырмаг, инкарчылара ися хор бахмаг, онлары алчалтмаг, икицзлц мцнафиглярин hягиги сифятини, гялбляриндя хястялик оланларын бу хястяликлярини ортайа чыхармаг кими мцхтялиф hикмятляря ясасян инананларла инкарчылар арасында мцхтялиф мцбаризя шяраити йарадыр. Вя hяр hансы бир шяраитдя олурса олсун, Аллаh дястяйинин "hягиги" иман едянлярля бирликдя олдуьуну вя онларын hяр заман цстцн олаъагларыны вяд етмишдир. Jетяр ки, онлар Гуранда билдирилян мюмин хцсусиййятляриня ямял етсинляр. Аллаh мюминлярин мцтляг цстцн олаъаьыны беля буйурур:

"Руhдан дцшмяйин вя гямкин олмайын. Щалбуки, яэяр мюминсинизся, сиз чох йцксякдя дурурсунуз!" ("Али-Имран" суряси, 139).

"Аллаh hеч вахт кафирляря мюминлярин ялейhиня олан бир йол эюстярмяз!" ("Ниса" суряси, 141).

"Щяр кяс Аллаhы, Онун Пейьямбярини вя иман эятирянляри юзцня дост тутса (hяр ики дцнйада ишляри йахшы эедяр). Шцбhясиз ки, гялябя чаланлар мяhз Аллаhын фиргясидир (Аллаhы юзцня hами вя дост сечян шяхслярдир)" ("Маидя" суряси, 56).

"Онлар мцтляг галиб эяляъякляр. Бизим яскярляримиз лабцд олараг зяфяр чалаъаглар!" ("Саффат" суряси, 172-173).

"Аллаh йазмышдыр: "Анд олсун ки, Мян вя пейьямбярлярим галиб эяляъяйик!" - дейя йазмышдыр. Щягигятян, Аллаh йенилмяз гцдрят, гцввят саhибидир!" ("Муъадяля" суряси, 21).

"Щамы сяhвдир, еля тякъя инананлар доьрудур?" дейянляря ъаваб

Чох эцман ки, бу суалы верян инсан дцнйада бир-бириндян чох фярглянян идеолоэийалар, чох фяргли дцнйаэюрцшляри вя hяйат тярзляри олдуьуну дцшцнцр вя мюминлярин тутдуьу йолун да минлярля беля фяргли йолдан бири олдуьуну зянн едир. Беля hалда ня цчцн бцтцн диэяр идеолоэийа вя системляри бир кянара атыб мюминлярин йолу иля эетмяли олдуьуну дярк етмир. Щалбуки бу нюгтейи-нязяр чох бюйцк бир сяhвдир.

Ясасян буну демяк лазымдыр ки, мюминлярин тутдуьу йолдан савайы бцтцн системляр, идеолоэийалар, иътимаи режимляр, фялсяфяляр вя йа hяйат тярзляри инсан топлумлары тяряфиндян йарадылмышдыр. Бу идеолоэийа вя системляря табе оланлар ися онлары йетишдирмиш инсан вя йа ъямиййятлярин hягигяти дярк едя билмя габилиййятиня малик олдуьуна инанырлар. Буна Карл Марксын бцтцн дцнйанын сирлярини hялл етдийиня вя йа ян азы hяллиня йардым едяъяк йолу ачмыш бир "даhи" олдуьуна, Марксын йолу иля эедяряк hягигяти дярк едя биляъяйиня инанан марксисти мисал эюстярмяк олар. Тарих бойунъа ъямиййятин мейдана эятирдийи адятляря ямял етмякля hягигяти дярк етмяйин ян доьру йолуну тапдыгларыны дцшцнянляр дя hаггында данышылан ъямиййятин, даhа доьрусу, аталарынын бир "йолэюстярян" ола биляъяк аьыл, билик вя мцhакимя эцъцня малик олдугларыны зянн едирляр. Щяр hансы системя вя идеолоэийайа бахсаныз орада мцтляг бир варлыьын (бу, инсанын юзц дя ола биляр) йолэюстярян кими гябул едилдийини эюрярсиниз. Лакин бу сюздя "йолэюстярян"лярин hеч бири инсаны hягигятя чатдыраъаг габилиййятя малик дейил. Чцнки бу йолэюстярянляр бир инсандыр вя онларын фикирляри дя нятиъядя йеня инсан аьлыдыр. Вя инсан аьлы сон дяряъя йетярсиз, сон дяряъя йанлыш, сон дяряъя зяиф вя мяhдуд бир йол эюстярир. Инсан каинатда мювъуд олан билэинин милйардда бириня дя чата билмяз. Мясялян, тарихин лап яввялиндян бу йана инсанлары ян чох мяшьул едян бир мясяляни - юлцмдян сонра ня олаъаьы мясялясини Аллаhын Гуранда билдирдийи эерчякляри охумадан чюзя биляъяк бир аьыл саhиби йохдур. Каинатдакы сонсуз биликляр hаггында ня гядяр дярк етмяйя чалышсаныз да hеч бир нятиъя ялдя олунмайаъаг. О hалда Аллаhын дилямясиндян савайы инсан аьлынын hягигяти дярк едя биляъяйини дцшцнмяк тамамиля йанлыш бир фярзиййя вя "эцман"дыр. Беля ки, Гуранда да бу мювзу тез-тез вуьуланыр вя бцтцн диня гаршы чыханларын ортаг бир хцсусиййят олараг "эцмана инандыглары" билдирилир:

"Яэяр сян йер цзцндя оланларын чохусуна итаят етсян, онлар сяни Аллаhын йолундан аздырарлар. Онлар анъаг зяння уйар вя анъаг йалан данышарлар!" ("Янам" суряси, 116).

Буна мисал олараг hяйатын йалныз бу дцнйада олдуьуну вя юлцмцн айрылыгда йарадылмайыб мадди мцнасибятлярин тясадцфи бир нятиъяси олдуьуну иряли сцрян материалистляр тамамиля буна инаныр, беля эцман едирляр. (Юлцмцн сон олдуьуну иддиа едянлярин hеч бири юлцмдян сонракы hяйаты hяля эюрмямишдир). Гуранда бу тип инсанларын вязиййяти ашаьыдакы кими вурьуланыр:

"Беля дейирляр: "Дцнйа hяйатымыздан башга hеч бир hяйат йохдур; юлцрцк вя дирилирик! Бизи юлдцрян анъаг дяhрдир. Бу барядя онларын hеч бир билийи йохдур. Онлар анъаг зяння гапылырлар!" ("Ъасийя" суряси, 24).

Ъаhил топлумун башга цзвляри ися аталарынын онлара мирас гойдуьу адятляря кор-кораня табе олур, бу адятляри "йолэюстярян" олараг гябул едирляр. Бу адятляр даhа чох аьыздан ешидилян мялуматлар, адятляр, hамылыгла газанылмыш вярдишляр, кор-кораня йериня йетирилян гайдалар, шцурлара йеридилмиш тялгинлярдян ибарятдир. Бу системдя аьыл вя мянтигдян чох вахт, бязян ися hятта ясла истифадя едилмир. Беля бир ъямиййятдя hаким олан психолоэийа "кцтля психолоэийасы"дыр. Беля ъаhил ъямиййятин яксяриййятинин табе олдуьу hяйат вя анлайыш тярзи дя будур. Гуранда Аллаhын гойдуьу hюкмляря бахмайараг кор-кораня аталарынын йолу иля эедянляря нязяр салыныр вя онларын "кар, лал вя кор" олдуглары вя дцшцнмяк габилиййятиндян мяhрум олмалары билдирилир:

"Онлара: "Аллаhын эюндярдийиня табе олун!" - дейилдийи заман, онлар: "Биз анъаг аталарымызын эетдийи йолла эедяъяйик!" - дейирляр. Бяс аталары бир шей анламайыб доьру йолда дейилдилярся неъя? Кафирляр сяда вя нидадан башга бир шей анламайанлара бянзярляр. Онлар кар, лал вя кордурлар. Буна эюря дя дярк етмязляр" ("Бягяря" суряси, 170-171).

Аталарынын йолу иля эетмяк дя ейниля идеологлара табе олмаг кимидир вя инсаны hягигятя доьру апармаз. Аллаhдан эялян бир китаб олмадан тякидля аталарына табе оланларын йолларыны азмасы Гуранда беля билдирилир:

"Jохса онлара бундан яввял бир китаб вермишик вя онлар она истинад едирляр?! Хейр. Онлар: "Биз аталарымызы бир дин цзяриндя эюрдцк вя биз дя онларын ардынъа эетдик!" -дейирляр. Биз сяндян яввял hяр hансы бир мямлякятя горхудан бир пейьямбяр эюндярдикся, онун наз-немят ичиндя йашайан бюйцкляри садяъя олараг: "Биз аталарымызы бир дин цзяриндя эюрдцк вя биз дя онларын ардынъа эетмякдяйик!" - дедиляр. Беля деди: "Яэяр сиз аталарынызын ситайиш етдийини эюрдцйцнцз диндян даhа доьрусуну эятирмиш олсам неъя?!" Онлар: "Биз сизинля эюндярилянляри инкар едирик!" - дейя ъаваб вердиляр" ("Зухруф" суряси, 21-24).

Башга сюзля, аьыллы инсан ня Карл Марксын, ня башга бир идеологун, ня аталарынын, ня дя "Jер цзцндя оланларын яксяриййяти"нин аьлына етибар едя билмяз. Онун етибар едя биляъяйи йеэаня йолэюстярян йалныз бцтцн каинат hаггындакы биликляря вя бундан даhа артыьына малик олан Сонсуз Аьыл, Сонсуз Эцъ саhиби олан Аллаhдыр. Беля ки, Аллаhын Гуранда ян чох садаланан сифятляриндян бири дя "Рябб"дир. Рябб "йолэюстярян, тярбийяляндирян, hюкм гойан" мянасына эялир. Аллаhдан савайы мювъуд олан варлыглары йолэюстярян кими гябул етмяк ися онлары Рябб гябул етмяк, онлары илаhиляшдирмяк демякдир. Аъиз варлыглары Аллаhа "шярик гошмаг" кими гялямя верилян бу давраныш там бир яхлагсызлыгдыр. Беля hалда олан инсанлар Гуранда беля тясвир олунур:

"Ей инсанлар! Бир мясял чякилди, она гулаг асын! Шцбhясиз ки, Аллаhдан гейри ибадят етдийиниз бцтляр hеч бир милчяк дя йарада билмязляр - лап hамысы бунун цчцн бир йеря йыьышса беля! Яэяр милчяк онлардан бир шей эютцрцб апарса, ону милчякдян эери ала билмязляр. Истяйян дя аъиз, истянилян дя!" ("Щяъъ" суряси, 73).

Айядя дя билдирилдийи кими, йол эюстярмяси истянилян дя, онуйолэюстярян олараг гябул едян дя эцъсцз, аъиз бир инсандыр. Башга бир айядя ейни вязиййят беля ачыгланыр:

"Бялкя, юзляриня бир йардым олуна дейя, Аллаhдан башга танрылар гябул етдиляр. (О бцтляр) онлара hеч бир кюмяк едя билмязляр. Онлар юзляри ися бцтляр цчцн hазыр ясэярлярдир" ("Jасин" суряси, 74-75).

Шцбhясиз ки, беля бир мянтиг, йяни "эцмана"а ясасланан бир систем тамамиля йалан, батил вя бош бир системдир. Бунун яксиня олараг итаят едилмяйя, Рябб олараг танынмаьа лайиг олан ися йалныз Аллаhдыр:

"Де: "Шярикляриниз ичярисиндя hагг йола йюнялдя билян бир кимся вармы?" Де: "Аллаh hагг йола йюнялдир. Беля олдугда доьру йола йюнялдян кяс архасынъа эедилмяйя даhа чох лайигдир, йохса доьру йол эюстярилмядикъя юзц ону тапа билмяйян кяс? Сизя ня олуб? Неъя мцhакимя йцрцдцрсцнцз?" ("Jунус" суряси, 35).

Еля бцтцн бу изаhатлардан сонра мювзунун башлыьы олан суала - "hамы сяhв, йалныз мюминляр доьрудур" суалына ъаваб веря билярик: Аллаhа иман эятирмяйян, Аллаhын варлыьыны билдийи hалда Онун Сонсуз Гцдрятини тягдир едя билмяйян, Она там баьлы олмайан hяр кяс тамамиля сяhв йолдадыр. Jалныз Аллаhдан горхан вя йалныз Ону ризасыны ахтаранларын йолу доьрудур!

Чцнки йалныз мюминляр hягиги олараг Аллаh тяряфиндян эюндярилян бир "йолэюстяряня"я, йяни Гурана инанырлар. Буна эюря Гуран Jер цзцндя йеэаня йолэюстяряндир. Айялярдя бу hягигят беля изаh едилир:

"Щягигятян, бу Гуран ян доьру йола йюнялдир, йахшы ишляр эюрян мюминляря бюйцк бир мцкафата наил олаъаглары иля мцждя верир!" ("Исра" суряси, 9).

"Инсанлара доьру йолу эюстярян, бу йолу ачыг дялилляри иля айдынлашдыран вя айыран онда назил едилмишдир..." ("Бягяря" суряси, 185).

Шцбhясиз ки, бцтцн бунлары демякля мюминлярин хятасыз инсанлар олмасы да нязярдя тутулмур. Яксиня, hяр бир инсан мцтляг сяhв едир. Лакин мюминлярин баьлы олдуьу "йолэюстярян"дя, йяни Гуранда гятиййян хята, сяhв, нюгсан, зиддиййят йохдур. Мюминлярин хятасы йалныз Гурана табе олмагда йол вердикляри нюгсанлардыр. Лакин онлар да бу хяталарында инад етмяз вя сяhвлярини hямин анда дцзялдярляр.