ЭИРИШ
Дцнйада
мювъуд олан
ъямиййятлярин
бир-бириндян
чох фяргли гурулуш
вя ганунлары
вар. Идеолоэийалар,
адятляр, мядяниййятляр
инсанлар арасында
бюйцк фяргляр
йарадыб. Бу сябябля
дя инсанларын
дцшцнъя вя давранышы
бир-бириня тамамиля
зидд ола биляр.
Бир инсанын
доьру гябул
етдийи шей башга
бириси цчцн
тамамиля сяhв
ола биляр.
Лакин
инсанлар арасындакы
бу мядяни вя
йа идеоложи
парчаланмалардан
савайы даhа бюйцк
вя башлыъа парчаланма
да вар. Гуранда
эюстярилдийиня
эюря, бцтцн бяшяриййят
Аллаhа иман эятирянляр
вя эятирмяйянляр
олмагла ики
група айрылмышдыр.
Вя бу ики групун
арасындакы
фярг о гядяр
бюйцкдцр ки,
бир аз яввял
садаладыьымыз
яняняви вя мядяни
фяргляр бунларын
йанында сон
дяряъя яhямиййятсиз
эюрцнцр.
Иман
эятирян инсан
Аллаhын Сонсуз
Гцдрятини йахшы
дярк едир. О, юзцнцн
вя бцтцн диэяр
ъанлыларын
Онун тяряфиндян
йарадылдыьыны
вя Онун нязарятиндя
олдуьуну, Ряббинин
Эцъцнцн hяр шейя
йетдийини вя
бцтцн варидатын
Она аид олдуьуну
анлайыр. Бу дцнйанын
мцвяггяти мяскян
олдуьуну вя
бурадакы ямялляринин
hесабыны ахирятдя
Аллаhа веряъяйини
дя билир. Аллаhы
танымайан бир
инсан ися тябии
олараг бу hягигятлярин
hамысындан хябярсиздир.
Онун эюзцндя
бцтцн дцнйа
юзбашына вя
саhибсиздир.
Бу гарышыг мцhитдя
юз варлыьыны
давам етдирмяйя,
мянафелярини
горумаьа чалышмалыдыр.
Мянафейини
горумаг наминя
hяр ъцр сахтакарлыьы
да асанлыгла
едя биляр, чцнки
бцтцн етдикляринин
hесабынын алынаъаьындан
хябярсиздир.
Бу
ики инсан моделинин
дцнйайа бахышлары,
башга сюзля,
характерляри,
яхлагы вя давранышлары
бир-бириня тамамиля
зиддир. Гуранда
бу фяргляр олдугъа
мцфяссял шякилдя
изаh едилир.
Гуранда
билдирилдийиня
эюря, инкарчы
бир топлум Аллаhы
танымайан йахуд
"Ону унудуб
саймырсыныз"
("Щуд" суряси,
92) вя "Аллаhы лайигинъя
гиймятляндирмядиляр"
("Янам" суряси,
91) инсанлардан
тяшкил олунмуш
топлумдур ки,
Гуранда бу топлума
"ъаhил топлулуг"
ады верилир.
Бу топулуг юзцнц
ня гядяр "мцтярягги
вя мцасир сивилизасийа"
кими тягдим
ется дя Аллаhы
лайигинъя гиймятляндиря
билмяйян, ахиряти
лазымынъа танымайан,
юзцнцн варлыьынын
мягсяди hаггында
анлайышы олмайан
гурулуша малик
олдуьу цчцн
яслиндя "ъаhил"дир.
Беляликля,
hягиги мюминляр
бу "ъаhил топлулуь"ун
цзвляринин
йанында сайъа
чох кичик азлыьы
тяшкил едирляр.
Иман эятирянляр
Гурандакы пейьямбяря
аид олан hекайялярдян
дя ачыг-айдын
эюрцндцйц кими,
тарих бойу ъаhил
топлулуьун
ичиндян чыхмышдыр.
Лакин
мюминлярин
ъаhил ъямиййятиндян
фяргли бир гурулуша
малик олмасы
имансызларла
hеч hямсюhбят
олмайаъаглары
демяк дейил.
Там яксиня, мюминляр
Аллаhын ямри
иля мцтямади
олараг бу инсанларла
данышмаьа вя
онлары диня
дявят етмяйя
чалышырлар.
Чцнки бу топлулуг
ичиндя дя мюмин
олаъаг виъдана
вя аьыла саhиб
олан инсанлар
вар, лакин онлара
изаh едилмядийи
цчцн диндян
хябярсиздирляр,
"ъаhил" галмышлар.
Мюминляр бу
инсанлара дини
баъардыглары
гядяр изаh етмяйя,
онлары Аллаhын
йолуна дявят
етмяйя чалышырлар.
Амма
ъаhил ъямиййят
ичиндян чыхан
вя мюминлярля
йени таныш олан
бир инсанын
аьлына илк олараг
бязи суаллар
эяля биляр. Чцнки
Гуран яхлагына
саhиб инсанлар
онун эюрмяйя
алышдыьы инсанлардан
фярглянир. Худбин,
hярис, виъдансыз,
тякяббцрлц,
бясит мягсядляри
олан инсанларла
бирликдя олмаьа
алышдыьы hалда
бирдян-биря
сон дяряъя виъданлы,
фядакар, аьыллы,
гцрурлу, тявазюкар,
етибарлы, мцлайим
инсанларла
гаршылашмаг
инсаны hейрятляндиря
биляр. Ола биляр
ки, онларда гаршылашдыьы
бу инсанларын
hягигятян эюрцндцкляри
кими олмамасы
шцбhяси йарансын.
Мюминляр
ися hямишя сямими
вя дцзэцн инсанлардыр.
Чцнки онлар
Аллаhын эюстярдийи
йолла эедирляр
вя инсан цчцн
ону Jарадан Аллаhдан
башга доьру
йолу эюстярян
йохдур. Гуран
яхлагы иля йени
таныш олан инсанын
бцтцн шцбhя вя
бядэцманлыьы
ися ичиндян
чыхдыглары
йаланчы ъаhил
ъямиййятин
тялгининдян
иряли эялир.
Бу
китаб ъаhил ъямиййятин
ичиндян чыхан
вя Гуран яхлагы
иля йени таныш
олан бир инсанын
аьлына эяля
биляъяк мцмкцн
суал вя шцбhяляри
изаh етмякдян
ютрц йазылмышдыр.
Сонракы
сяhифялярдя
hаггында данышылан
мясяля вя шцбhялярля
баьлы ъаваблар
маддяляр шяклиндя
тядгиг олунмушдур.
"Дин Аллаhла
бяндя арасында
олан бир мясялядир.
Дини башгаларына
баша салмаг
лазымдырмы?"
дейянляря ъаваб
Гуранда
мюминляря хейирхаhлыг
мювзусунда
нясиhят вермяляри
вя йада салмалары
буйрулур. Диндар
бир инсан дини
hяйат тярзиндян
узаг олан вя
йа дини hяйат
тярзи кечиряркян
бязи хяталы
вя гцсурлу давранышлара
йол верян бир
инсанын ирялидя
зяряр эюряъяйини
билдийи цчцн
юзцнц виъданлы
шякилдя бу вязиййятя
эюря мясул сайар
вя юзцндя о инсаны
хябярдар етмяк
мясулиййятини
hисс едяр. Бу хябярдарлыг
вя хатырлатмалар
hяр бир виъданлы
мюминин йериня
йетирмяси лазым
олан бир давранышдыр.
Бу ифадя Гуранда
"йахшылыьы
ямр етмяк, писликдян
чякиндирмяк"
шяклиндя ифадя
едилир.
"Jахшылыьы
ямр етмяк, писликдян
чякиндирмяк"
ися ейниля намаз,
оруъ, зякат кими
Гуранда ямр
едилян вя hяр
мцсялмана фярз
олан бир ибадятдир.
Гуранын бир
чох айясиндя
hаггында данышылан
бу ибадятин
йериня йетирилмяси
мюмин инсанларын
ясас хцсусиййятляри
арасында йер
алыр:
"Мюмин
кишилярля мюмин
гадынлар бир-бириня
достдурлар
(hайандырлар).
Онлар йахшы
ишляр эюрмяйи
ямр едяр, пис
ишляри йасаг
едяр, намаз гылыб
зякат веряр,
Аллаhа вя Пейьямбяриня
итаят едярляр.
Аллаh, ялбяття
ки, онлара ряhм
едяъякдир. Аллаh,
hягигятян, йенилмяз
гцввят, hикмят
саhибидир!" ("Тювбя"
суряси, 71).
"Онлар
Аллаhа, ахирят
эцнцня инаныр,
йахшы ишляр
эюрмяйи ямр
едир, пис ямяллярдян
чякиндирир
вя хейирли ишляр
эюрмяйи тялясирляр.
Онлар ямялисалеh
шяхслярдяндирляр"
("Али-Имран"
суряси, 114).
"Тювбя,
ибадят вя шцкр-сяна
едянляр, оруъ
тутанлар, рцку
вясяъдя едянляр,
йахшы ишляр
эюрмяйи ямр
едиб пис ишляри
йасаг едянляр
вя Аллаhын hядлярини
горуйанлардыр.
Беля мюминляри
мцждяля!" ("Тювбя"
суряси, 112).
Башга
бир айядя Аллаh
гуртулушун
йахшы ишляр
эюрмяйи ямр
едиб пис ишляри
йасаг етмяк
ямриня баьлы
олдуьуну билдирир:
"Ичяриниздя
йахшылыьа чаьыран,
хейирли ишляр
эюрмяйи ямр
едян вя пис ямялляри
гадаьан едян
бир ъамаат олсун!
Бунлар, hягигятян
ниъат тапмыш
шяхслярдир"
("Али-Имран"
суряси, 104).
Щеч
бир мцсялман
тамамиля хятасыз
вя эцнаhсыз дейил.
Унудараг, билмяйяряк
вя йа няфсиня
мяьлуб олараг
хята етмяк Аллаhын
имтаhанына уйьун
олараг мюминярин
мяняви инкишафына
вя камилляшмясиня
сябяб олан бир
hадисядир. Лакин
эцнаh етмяк мясялясиндя
мюминляри инкарчылардан
айыран ян ясас
фярг мюминлярин
етдийи сяhвлярдя
инад етмямяси,
хятайа йол вердиклярини
дярк единъя
ону тез бир заманда
дцзялдиб доьру
йолу сечмясидир.
Гуранда бу hал
беля ифадя едилир:
"О мцттягиляр
ки, бир эцнаh иш
эюрдцкляри,
йахуд юзляриня
зцлм етдикляри
заман Аллаhы
йада салыб эцнаhларынын
баьышланмасыны
истяйярляр.
Ахы эцнаhлары
Аллаhдан башга
ким баьышлайа
биляр? Вя онлар
етдиклярини
(эюрдцкляри
ишин пис олдуьуну)
билдикдя бир
даhа она гайытматмазлар"
("Али-Имран"
суряси, 135).
Беляликля,
бу сябябдян
Исламы йашайан
hяр бир мцсялманы
чатышмазлыглара
вя йа етдийи
хяталара эюря
яввялъядян
хябярдар етмяк
башга мцсялманларын
вязифясидир.
Яэяр бир мюминин
давранышында
вя йа зеhниндя
Гурана зидд
олан, чатышмайан
вя йа гцсурлу
бир вязиййят
варса, ону бу
барядя вахт
итирмядян хябярдар
етмяли вя доьруну
она хатырлатмалыдыр.
Бу шякилдя гардашынын
ахирятиня вя
ябяди hяйат тярзиня
зярярли тясири
олаъаг бир проблеми
ортадан галдырараг
она ян бюйцк
йахшылыьы етмиш
олаъаг.
Бурадан
да айдын олдуьу
кими, "йахшы
ишляр эюрмяйи
ямр едиб пис
ишляри йасаг
етмяк" Исламын
маhиййятини
тяшкил едир.
Мцтямади олараг
башга мюминлярин
нязаряти вя
диггяти алтында
олан бир мюминин
мцяййян заман
ярзиндя бцтцн
гцсур вя нюгсанлары
дцзялтмяси,
етдийи hяр бир
сяhви арадан
галдырараг
Аллаhын Гуранда
тясвир етдийи
идеал мюмин
шяклини алмасы
вя беляликля,
Аллаhа даhа чох
йахынлашмасы
лабцддцр. Буна
эюря дя Аллаh
бу ибадяти лазымынъа
йериня йетирянлярдян
Гуранда тярифля
бяhс етмишдир:
"Сиз инсанлар
цчцн заhиря чыхарылмыш
ян йахшы цммятсиниз.
Jахшы ишляр эюрмяйи
ямр едир, пис
ямялляри гадаьан
едир вя Аллаhа
инанырсыныз.
Яэяр китаб яhли
дя иман эятирсяйди,
ялбяття, онлар
цчцн йахшы оларды.
Онларын да ичярисиндя
бязи иман эятирян
шяхсляр вардыр,
лакин чох hиссяси
hагг йолдан чыханлардыр"
("Али-Имран"
суряси, 110).
"Jаратдыгларымыз
ичярисиндя
бир зцмря дя
вардыр ки, онлар
инсанлары hагг
йола апарыр,
ядалятля hюкм
едирляр" ("Яраф"
суряси, 181).
"Jахшы
ишляр эюрмяйи
ямр едиб пис
ишляри йасаг
етмяк" йалныз
мюминляря хас
олан бир давраныш
дейил. Дини hяйатдан
узаг олан инсанлары
Исламла таныш
етмяк, диня дявят
етмяк, Гуран
яхлагыны изаh
етмяк дя бу ибадятин
ясасыдыр. Гуран
яхлагыны тяблиь
етмяк, Аллаhын
йолуна дявят
етмяк бцтцн
пейьямбярлярин
вя онларын ямриндя
олан мюминлярин
ян башлыъа вязифяси
олмушдур. Гуран
айяляриня диггят
етдийимиз заман
эюрцрцк ки, пейьямбярлярин
hяйаты бу шяряфли
вязифяни йериня
йетирмякля,
hеч бир чятинликдян
горхмадан инсанлары
доьру йола дявят
етмякля кечиб.
Гуранда Щязряти
Нуhун дилиндян
ашаьыдакы сюзляр
билдирилир:
"О деди:
"Ей Ряббим! Мян
гювмцмц эеъя-эцндцз
дявят етдим!
Лакин дявятим
онларын гачмаларыны
даhа да артырмагдан
башга бир шейя
йарамады. Сянин
онлары баьышламаьын
цчцн мян ня заман
онлары дявят
етдимся, онлар
бармагларыны
гулагларына
тыхадылар, либасларына
бцрцндцляр,
исрар едиб дурдулар
вя тякяббцр
эюстярдиляр.
Сонра мян онлары
уъа сясля дявят
етдим. Даhа сонра
онлара (иман
эятирмяк лазым
олдуьуну) ашкар
сюйлядим вя
эизли билдирдим"
("Нуh" суряси,
17).
Гуранда
да билдирилдийи
кими диндя мяъбуриййят
вя йа тязйиг
йохдур. Инанмаг
виъдан мясяляси
олдуьу кими
лазым олан изаhлар,
дялилляр эятириляндян
сонра гябул
едиб етмямяк
гаршы тяряфин
юhдясиня бурахылмышдыр.
Цзяриня дцшян
тяблиь вязифясини
йериня йетиряндян
сонра гаршысындакы
инсанын рядд
етмясиня эюря
мюминин цзяриня
hеч бир мясулиййят
дцшмцр. Бу hягигят
Гуранда бир
нечя дяфя
билдирилмишдир.
Бу айялярдян
бязиляри бунлардыр:
"Бизим
вязифямиз йалныз
ачыг-ашкар тяблиь
етмякдир!" ("Jасин"
суряси, 17).
"Юйцд-нясиhят
вер. Сян анъаг
юйцд верянсян!
Сян онларын
цзяриндя hаким
дейилсян!" ("Ьашийя"
суряси, 21-22).
Бура
кимид охудугларымыздан
мялум олду ки,
инсанлара Исламы,
Гураны тяблиь
етмяйин, нясиhят
вериб хатырлатмаьын
Аллаhла гул арасына
эирмякля hеч
бир ялагяси
йохдур. Яксиня,
тяблиь Аллаhын
ямр етдийи бир
ибадятдир. Ислам
яхлагынын бцтцн
инсанлар тяряфиндян
юйрянилмясинин,
Аллаhын ямр вя
гадаьаларынын
йериня йетирилмясинин
hяйата кечирилмяси
цчцн ян башлыъа
шяртлярдяндир.
"Дин hяйатын
йалныз бир парчасыдыр.
Щяйатын hяр саhясиндя
нийя мяhз Гуран
яхлагынын йашанмасынын
лазым эялдийини
дцшцнцрсцнцз?"
дейянляря ъаваб
Дин
hяйатын йалныз
бир hиссясини
дейил, hамысыны
яhатя едян вя
тянзимляйян
бир системдир.
Ялбяття, бурада
"дин" кялмяси
алтында дин
олмагдан даhа
чох, мяняви-яхлаги
тялимя чеврилмиш
христианлыг
вя йа йяhудилик
кими йцзилляр
юнъя тяриф едилмиш,
лакин hеч бир
гцввяси галмамыш
кюhня динляри
дейил, Ислам
динини нязярдя
тутуруг.
Христианлыг
тарихдя бязи
мараглы даирялярин
мягсядляриня
эюря формалашдырылмыш
бир диндир. Бу
дин hямин даирялярин
истякляри истигамятиндя
мцхтялиф деэенерасийа
просесляриня
вя "ислаhат"
ады алтында
дяйишикликляря
мяруз галмышдыр.
Бу мараглы даирялярин
христианлыьа
эятирдийи ян
бюйцк уйдурмалардан
бири дя "дцнйа
ишляри" вя "дин
ишляри" шяклиндя
ики айры анлайышын
олмасы кими
бир ъяфянэиййатдыр.
Билдийимиз
кими, бир инсанын
дини инандыьы
hягигятляр демякдир
вя "дцнйа ишляри"
дя шцбhясиз ки,
инсанларын
инандыьы hягигятляр
цзяриндя гурулмушдур.
Лакин
христианлыгдакы
бу йанлыш дцшцнъяни
узун мцддятдир
ки, Ислама да
тятбиг етмяк
истяйирляр.
Ислам hаггында
бязи габагъадан
ямяля эялмиш
йанлыш фикря
вя кифайят гядяр
анлайыша саhиб
олмайан, тяглид
(йамсылама) хястялийиня
тутулмуш бязи
даиряляр дя
Ислама беля
бир тятбигин
едилмясини
дястяклямиш,
буну бир "айдын"лыг
ишаряси кими
гябул етмишляр.
Бунунла баьлы
халгын бу саhядя
билийи аз олан
гисминдя Ислам
hаггында бязи
аьызлардан
ешидилмиш сяhв
фикирляр йайылмышдыр.
"Дин hяйатын
йалныз бир hиссясидир",
"юзцнц тамамиля
диня hяср етмяк
фанатизмдир"
кими ъяфянэиййатларын
Ислам дини иля
hеч бир ялагяси
йохдур. Яксиня,
дин hяйатын бир
гисмини дейил,
hамысыны, hятта
даhа бюйцк чохуну
яhатя едяр.
Бунун
яксини иддиа
етмяк Гуранын
бир гисмини
гябул едиб диэяр
гисмини гябул
етмямяк мянасына
эялир. Гуранын
бир гисмини
гябул етмямяк
ися шцбhясиз,
онун hамысыны
инкар етмяк
демякдир:
"Сиз китабын
бир hиссясиня
инаныб, диэяр
гисмини инкар
едирсиниз? Сизлярдян
бу ъцр ишляр
эюрянлярин
ъязасы дцнйада
йалныз рцсвай
олмаг, гийамятдя
ися ян шиддятли
язаба дцчар
олмагдыр. Аллаh
етдикляринизин
hеч бириндян
хябярсиз дейилдир.
Онлар ахиряти
дцнйа hяйатына
сатан кимсялярдир.
Буна эюря дя
онларын ян язабы
йцнэцлляшяр,
ня дя онлара
кюмяк олунар"
("Бягяря" суряси,
85-86).
Гуранда
тяриф едилян
дин hеч бир шякк-шцбhяйя
йол вермядян
там бир сямимиййятля
Аллаhа баьлы
олмаг, Онун ямр
вя гадаьаларынын
hяр бир hярфиня
итаят етмяйя
ясасланыр. Мюминлярин
бу хцсусиййятляри
Гуранын бир
чох айяляриндя
юз яксини тапмышдыр:
"Мюминляр
йалныз Аллаhа
вя Пейьямбяриня
иман эятирян,
сонра hеч бир
шякк-шцбhяйя
дцшмяйян, Аллаh
йолунда маллары
вя ъанлары иля
вурушанлардыр!
Мяhз беляляри
садиг оланлардыр!"
("Щуъурат" суряси,
15).
"Де: "Мяним
намазым да, ибадятим
дя, hяйатым вя
юлцмцм дя алямлярин
Рябби Аллаh цчцндцр!"
("Янам" суряси,
162).
"О кясляр
ки, ня тиъарят,
ня алыш-вериш
онлары Аллаhы
зикр етмякдян,
намаз гылмагдан
вя зякат вермякдян
йайындырмаз.
Онлар гялблярин
вя эюзлярин
hалдан-hала дцшяъяйи
бир эцндян горхарлар"
("Нур" суряси,
37).
Бу
айялярдян дя
мялум олдуьу
кими, мюмин hягигятян
дя юзцнц Аллаhа
hяср етмиш инсандыр.
Щяйатынын hяр
анында Аллаh
ризасыны (разылыьыны)
газанмаьы юзцня
тяк hядяф етмиш,
Аллаhын йаратдыьы
hадисялярдяки
hикмятляри дярк
етмяйя чалышан,
ахиряти дцшцнян
бир яхлага маликдир.
Мюминляр Гуранда
беля тясвир
едилир:
"О кясляр
ки, айаг цстя
оланда да, отуранда
да, узананда
да Аллаhы хатырлар,
эюйлярин вя
йерин йарадылмасы
hаггында дцшцняр
вя дейярляр:
"Ей Ряббимиз!
Сян бунлары
бош йеря йаратмамысан!
Сян пак вя мцгядяссян!
Бизи ъяhянням
одунун язабындан
Юзцн гору!""
("Али-Имран"
суряси, 191).
"Биз йурду
(ахирят йурдуну)
анмаг хислятини
онлара мяхсус
елядик" ("Сад"
суряси, 46).
Ялбяття,
инанъы олмайан
бир инсан цчцн
беля бир яхлаг
тясяввцр едиля
билмяз. Онун
материалист
дцшцнъясиня
эюря, юлцм садяъя
олараг йох олмагдыр
вя она эюря дя
инсан ялиндян
эялдийи гядяр
дцнйанын ляззятини
дадмалыдыр.
Бу йанлыш эюрцшя
малик олан бир
инсан цчцн дцнйадан
максимум дяряъядя
файдалана билмядийи
hяр ан онун цчцн
иткидир. Бу тип
инсанлар бизим
мювзумузун
хариъиндя олдуглары
цчцн онлары
hяля бир кянара
гойуруг.
Бурада
ясас гейд едилмяли
олан мясяля
юзцнц мюмин
кими эюстяриб
ялиня фцрсят
дцшдцйц заман
ятрафындакылара
Гуранла вя динля
ялагяси олмайан
йанлыш фикирлярини
зорла гябул
етдирмяйя чалышан
инсанлардыр.
"Динин hяйатын
йалныз бир hиссяси",
hям дя олдугъа
"кичик" бир
hиссяси олмасы
ъяфянэиййатыны
инсанлара зорла
гябул етдирянляр
беля инсанлардыр.
Беляляри "чаьдаш",
"мцасир", "айдын"
кими бяр-бязякли
мяфhумлар алтында
йанлыш дцшцнъялярини
ятрафларына
йайарлар. Аллаh
мюминляри бу
тип инсанларын
икицзлц йаланлары
барядя хябярдар
едир:
"Инсанларын
еляси вардыр
ки, онун дцнйа
hяйаты hаггындакы
сюзляри сянин
хошуна эяляр.
О, гялбиндя олана
да Аллаhы шаhид
эюстяряр. Щалбуки,
о, дцшмянлярин
ян гяддарыдыр"
("Бягяря" суряси,
204).
Мювзумузун
башлыьы олан
суалы верян
инсан да, юзцнцн
динсиз вя йа
атеист кими
эюстярилмясиня
чох ясябиляшян,
йери эяляндя
"Ялhямдцлиллаh,
биз дя мцсялманыг"
сюзцндян тез-тез
истифадя едян
инсан да бир
аз яввял бяhс
етдийимиз дцшцнъяни
дашыйар. Онларын
hяйат фялсяфяси
"Дин вардыр
вя лазымлыдыр",
"Мцсялманлыг
чох эюзялдир,
фягят, hяр шейи
юлчцсцндя етмяк
лазымдыр", "Динин
чох дяринлийиня
енмямяк лазымдыр,
якс тягдирдя
аьлыны итирярсян",
"Щяр шейин нормасы
йахшыдыр" кими
бош, тамамиля
мягсядсиз вя
ъаhилъясиня
дейилмиш сюзлярдян
ибарят бир дцнйаэюрцшцдцр.
Бу инсанлара
ясл Гуран яхлагындан
бяhс едилдийиндя
онлар ишляриня
йарамадыьы
цчцн юзлярини
ешитмямязлийя
вурараг худбин
hярякятляр едяр.
Аллаh бу инсанларын
вязиййятини
ашаьыдакы кими
изаh едир:
"Инсанлар
ичярисиндя
еляси дя вардыр
ки, наданлыьы
цзцндян Аллаh
йолундан дюндярмяк
вя бу минвалла
ону мясхяряйя
гоймаг цчцн
мянасыз сюзляри
сатын алар. Мяhз
белялярини
алчалдыъы бир
язаб эюзляйир.
Вя айяляримиз
она охундуьу
заман онлары
ешитмирмиш,
гулагларында
аьырлыг вармыш
кими тякяббцрля
архасыны чевиряр.
Сян дя она шиддятли
бир язабла мцждя
вер!" ("Лоьман"
суряси, 6-7).
Ъямиййятин
яксяриййятиня
гаршы чыхмамаг,
тясиря мяруз
галмамаг, бу
заман ятрафындакылары
да юзцня бянзятмяк
мягсяди иля
юз цзяриня мцсялман
шяхсиййяти
эютцряряк йухарыдакы
кими мцсялманлыгла
hеч бир ялагяси
олмайан, яслиндя
буну юзц дя билян
сяhв дцшцнъяйя
малик беля инсанлар
Гуранда мцяййян
бир категорийада
ъямлянир вя
"мцнафигляр"
адланырлар.
Мцнафигляр
hягигятян иман
етмядикляри
hалда "инандыг"
дейяряк мцхтялиф
дцнйяви мянфяятлярини
горумаьа, hям
дя ятрафларында
виъданларыны
нараhат едяъяк
сямими инанъа
малик инсанларын
галмамасы цчцн
чалышырлар:
"Инсанлар
ичярисиндя
еляляри дя вар
ки, иман эятирмядикляри
hалда: "Биз Аллаhа
вя гийамят эцнцня
иман эятирдик",
-дейирляр.
Онлар еля
эцман едирляр
ки, (гялбляриндя
олан кцфрц эизлятмякля)
Аллаhы вя мюминляри
алдадырлар.
Билмирляр ки,
яслиндя анъаг
юзлярини алдадырлар.
Онларын
цряйиндя мяряз
вар. Аллаh онларын
мярязини даhа
да артырар. Jалан
дедикляри цчцн
онлар шиддятли
бир язаба дцчар
олаъаглар!
Онлара:
"Jер цзцндя фясад
тюрятмяйин!"
- дедикдя: "Бизим
ишимиз анъаг
йахшылыг етмякдир",
- дейя ъаваб верирляр.
Билин ки, онлар
фясад тюрядяндирляр,
лакин дярк етмирляр"
("Бягяря" суряси,
8-12).
Бунларын
динляри Аллаhы
дейил, юз мараг,
мянфяят, истяк
вя еhтирасларыны
илаhиляшдирмяйя
вя бунлара хидмят
етмяйя ясасланыр.
Гуранда бу вязиййят
беля билдирилир:
"Няфсини
юзцня танры
едяни эюрдцнмц?
Онун вякили,
замини сянми
олаъагсан? Jохса
еля эцман едирсян
ки, онларын яксяриййяти
ешидяъяк вя
йа аьыллы-башлы
фикирляшяъяк?
Онлар hейван
кимидирляр,
бялкя ондан
даhа чох зялалятдядирляр"
("Фурган" суряси,
43-44).
Мцнафиглярин
инанмадыглары
hалда "инандыг"
дейяряк Аллаhы
вя мюминляри
алдада биляъяклярини
зянн етмяси,
мюминляря зяряр
вермяйя вя Аллаhын
билдирдийи
доьру йолдан
аздырмаьа чалышмасы
ялбяття ки, гаршылыгсыз
галмайаъаг.
Гуранда мцнафиглярин
"Аллаh вя дин
адына" йалан
данышмасы, икицзлцлцйц,
гейри-сямимилийи,
сахтакарлыьы
сябябиля диэяр
инкарчылардан,
динсизлярдян,
атеистлярдян
даhа бюйцк бир
язабла гаршылашаъаглары
хябяр верилмишдир:
"Ялбяття,
мцнафиглярин
йери ъяhяннямин
ян ашаьы тябягясиндядир.
Сян hеч вахт онлара
йардым едян
тапмазсан!"
("Ниса" суряси,
145).
Бир
дя hягигятян
мцнафиглик
етмяк кими бир
ниййяти олмадыьы
hалда ятрафында
олан бязи мцнафиг
характерли
инсанларын
данышыгларынын
тясириндя галмыш,
"hям бу дцнйаны,
hям дя ахиряти
идаря етмя"
кими бир дцшцнъяйя
гапылмыш инсанлар
вар. Онларын
вязиййяти ися
Гуранда беля
ачыгланыр:
"Инсанлардан
еляси дя вардыр
ки, Аллаhа шяккля
ибадят едяр.
Яэяр она бир
хейир тохунса,
архайын олар.
Jох, яэяр она бир
бяла цз верся,
чюhряси дяйишяр.
Беляси дцнйаны
дя ялдян веряр,
ахиряти дя. Ачыг-ашкар
зийан будур,
бу!" ("Щяъъ" суряси,
11).
"Гуранын
назил олдуьу
зяманя иля индики
зяманя чох фярглидир.
Гуран айяляри
бу зяманянин
суалларына
ъаваб веря билярми?"
Гуранын
1400 ил яввялки
яряб ъямиййятиня
хитаб етдийини
вя онун буэцнкц
ъямиййятляр
цчцн лазымсыз
олдуьуну дцшцнян
бязи аьылсыз
инсанларын
тез-тез иряли
сцрдцйц бир
иддиадыр. Бу
инсанлара эюря,
Гуран йа тамамиля
бир кянара гойулмалы,
йа да Гуранын
юзляриня эюря
"тяhлцкяли"
hесаб етдикляри
бязи бюлцмляри
дяйишдирилмялидир.
Бу
инсанлара юнъя
беля суал верилмялидир:
онлар Гуранын
Аллаh тяряфиндян
инсанлара назил
едилмиш бир
"доьру йолэюстярян"
("Бягяря" суряси,
2) олдуьуна инанырлар
йохса Гуранын
Пейьямбяримиз
(с.я.в.) тяряфиндян
"йазылан" бир
китаб олдуьуна?
Яэяр Гуранын
"инсанын йазмыш"
олдуьуну иряли
сцряъяклярся,
ичиндя бир чох
елми, рийази,
тарихи мюъцзя
йер алан, 1400 ил
яввял эюндярилмиш,
бир чох айяси
мцасир елмин
кяшфляри иля
уйьунлуг тяшкил
едян идеал бир
китабын инсан
тяряфиндян
неъя йазыла
биляъяйини
ачыгламалыдырлар.
Ялбяття, буну
ачыглайа билмязляр.
Бу инсанларын
вязиййяти айядя
беля билдирилир:
"Яэяр бяндямизя
назил етдийимизя
шяккиниз варса,
сиз дя она бянзяр
бир суря эятирин
вя яэяр доьру
дейирсинизся,
онда Аллаhдан
савайы шаhидляринизи
чаьырын! Мадам
ки, беля бир иши
баъармырсыныз,
hеч баъара да
билмязсиниз,
о hалда кафирляр
цчцн hазырланмыш,
йанаъаьы инсанлардан
вя кибрит дашларындан
ибарят олан
оддан hязяр един!"
("Бягяря" суряси,
23-24).
Беля
ки, Гуранын "инсан
тяряфиндян
йазылдыьыны"
сюйляйян hяр
hансы бир кимся
мцсялман дейил.
Лакин бурада
диггяти чякян
ясас мясяля
"Гуран бу эцнцн
еhтийаъларыны
юдяйя билмяз"
дейян бязи инсанларын
бир тяряфдян
дя мцсялман
олдугларыны
иддиа етмясидир.
Бу инсанларын
давранышыны
ися йалныз ики
ъцр изаh етмяк
олар: онлар йа
ъаhилдир вя Гуран
hаггында hеч бир
шей билмирляр,
йа да мцсялман
олмадыгларыны
ачыг демякдян
чякинян сахтакарлардыр.
Чцнки Гуранын
hюкмлярини билян
бир инсанын
беля бир ъяфянэиййаты
мцдафия етмяси
аьласыьан дейил.
Бу инсанлар
Гуранын hяр замана
вя hяр ъямиййятя
хитаб едян Аллаhын
Щагг Китабы
олдуьуну айыра
билмямишляр.
Гураны айдын
шцурла охуйан
hяр бир кяс эюряр
ки, Гуранда hаггында
бяhс едилян инсанын
вя ъямиййятин
хцсусиййятляри
бу эцн дя дахил
олмагла тарихин
hяр дюврцндя
мювъуд олмушдур.
Диндян узаг
ъямиййятлярин
ичиндя олан
бцтцн сяhвляр,
позьунлуг вя
доьру йолдан
азмалар Гуранда
изаh едилир, бу
ъямиййятлярин
диня эюстярдийи
тясирляр тяриф
олунур, характерик
тяhлилляри апарылыр.
Бу тяриф вя тяhлилляр
дя буэцнкц дцнйамыза
тамамиля уйьун
эялмякдя, Гуранын
hяр дювря хитаб
етдийини бир
даhа сцбут етмякдядир.
Гураны тятбиг
етмякля охуйан
вя ялиндян эялян
гядяр тятбиг
етмяйя башлайан
вя артыг "мюмин"
олма йолунда
олан бир инсан
эцн кечдикъя
Гуранын hяйатын
hяр аныны неъя
яhатя етдийини
Гурана олан
инамы артдыьы
заман эюряъякдир.
Гуранда инсанын
гаршылашаъаьы
hадисяляр, бу
заман неъя давранмаьын
лазым эялдийи
тяфсилаты иля
тясвир едилмишдир.
Ишин
мараглы тяряфи
инкарчыларын
hятта "ъямиййят
дурмадан инкишаф
етмякдядир,
дин ися дурьундур"
шяклиндя ясассыз
ифадяляринин
дя йеня яслиндя
Гуранда мцяййян
едилмиш идрак
чатышмазлыьы
олмасыдыр. Гуранда
эюстярилдийиня
эюря, мин ил бундан
яввялки инкарчылар
да "гядимлярин
яфсаняляри"
("Няhл" суряси,
24) кими изаh едирдиляр.
Аналожи олараг
дюврцн инкарчылары
Пейьямбяримиздян
(с.я.в.) Гуранын
бязи hиссялярини
дяйишдирмясини
тяляб етмишдиляр:
"Айяляримиз
ачыг-айдын охундуьу
заман Бизимля
гаршылашаъагларына
цмид етмяйянляр:
"Бундан айры
бир Гуран эятир
вя йа ону дяйишдир!"
- дейярляр. Онлара
де: "Мян ону юзбашына
дяйишмярям.
Мян анъаг мяня
эялян вяhйя табе
олурам. Яэяр
Ряббимя аси
олсам, бюйцк
эцнцн язабындан
горхурам""
("Jунус" суряси,
15).
Бу
айяляр эюстярир
ки, бу эцн тез-тез
ешитдийимиз
"Гуранын дяйишдирилмяси"
тялябинин архасында
hеч дя онун бу
эцнцмцзцн мясяляляриня
хитаб етмямяси
сябяби дурмур.
Чцнки айялярдя
hаггында данышылан
вя "Гуранын
дяйишдирилмяси"ни
тяляб едян инкарчылар
hяля Гуранын
назил олдуьу
дюврдя йашайан
инсанлардыр.
Бунларын Гуран
айяляриня етиразынын
архасында Гуран
яхлагынын hюкм
сцрдцйц мцhитин
онларын шяхси
мянафеляриня
зидд олмасы
сябяби дайаныр.
Бу
эцн дя вязиййят
ейнидир. Мювъуд
ъаhил системдян
мянфяят эцдянляр
тябии ки, Исламын
эятирдийи яхлаг
анлайышына
вя hяйат тярзиня
гаршы чыхырлар.
Бунларын аьзындан
тез-тез "Гуранын
бязи hиссяляринин
дювря уйьунлашдырылмасы,
ислаhатлар апарылмасы"
кими сюзляр
ешидя билярсиниз.
Яслиндя онлар
бунунла йалныз
Гураны юз ъаhил
режимляриня
уйьунлашдырмаьа
чалышырлар.
Щалбуки
бу ъяhд ябясдир.
"Шцбhясиз ки,
Гураны Биз назил
етдик вя сюзсцз
ки, Биз дя ону
горуйуб сахлайаъаьыг"
("Щиър" суряси,
9) hюкмцня эюря,
Гуранын тяк
бир hярфи беля
дяйишдириля
билмяйяъякдир.
Гуран инсанлара
олан бир нясиhят
Китабыдыр, бундан
сонра hяр hансы
бир вяhй эялмяйяъяк.
Щятта бу эцн
дя, йцз илляр
сонра да инсанларын
тяк хилас йолу
Гурандыр.
"Мяним цряйим
тямиздир" дейянляря
ъаваб
Аллаh
инсанларын
гялбиня бахыр.
"Шцяра" сурясинин
89-ъу айясиндя
ъяннятя дахил
олаъаг инсанларын
"Анъаг саьлам,
тямиз бир гялбля
Аллаhын hцзуруна
эялян кимсяляр"
олдуьу билдирилир.
Jалныз Гуранда
билдирилян
гялб тямизлийи
буэцнкц ъямиййятлярдян
бязиляринин
анладыьы кими
бир тямизлик
дейил. "Гялб
тямизлийи"нин
яhямиййятиня
истинад едяряк
"мян инсанлара
hеч пислик етмирям,
йохсуллара
бязян кюмяк
едирям, демяли,
Аллаhын истядийи
йолдайам" демяк
юз-юзцнц алдатмагдан
башга бир шей
дейил. Чцнки
Гуранын билдирдийи
тямизлик Аллаhа
йюнялмяк вя
Она итаят етмяк
демякдир. Бялкя
дя бязи инсанлар
бязян йохсуллара
кюмяк едяряк,
hейванлара йем
веряряк, гоншуларына
эцлцмсяйяряк
"йахшы инсан"
кими танына
билярляр. Лакин
ъяhяннямдян
хилас олмаьын,
Аллаhын ризасыны
(разылыьыны)
вя мярhямятини
газанмаьын
йолу "йахшы
инсан" кими
танынмаг дейил,
Аллаhын Гуранда
тясвир етдийи
шякилдя бир
мюмин олмагдыр.
Бу яхлагы газанмагла
ялдя едилян
вя ъаhиллийин
юз hюкмляриня
эюря "йахшылыг"
сайылан бир
давранышын
Аллаh дярэаhында
hяр hансы бир дяйяри
олмайа биляр.
Щятта дини бир
пярдя алтында
олса беля Аллаh
цчцн йериня
йетирилян ишин
Аллаh дярэаhында
"йахшы" вя "кечярли"
кими гябул едилян
олмасынын ясас
шярти бунун
Гуранда эюстярилян
нцмуняйя, юлчцйя
уйьун олмасыдыр.
Гурандакы бу
юлчцляря ашаьыдакы
айяляри мисал
эюстярмяк олар:
"Мяэяр
сиз hаъылара
су вермяйи вя
Мясъидцл-hярамы
тямир етмяйи
Аллаhа вя гийамят
эцнцня иман
эятириб Аллаh
йолунда ъиhад
едянлярля ейними
тутурсунуз?
Онлар Аллаh йанында
ейни олмазлар.
Аллаh залим тайфаны
доьру йола йюнялтмяз!"
("Тювбя" суряси,
19).
"Jахшы ямял
hеч дя цзцнцзц
эцнчыхана вя
эцнбатана тяряф
чевирмякдян
ибарят дейилдир.
Jахшы ямял саhиби
яслиндя Аллаhа,
ахирят эцнцня,
мялякляря, китаба
вя пейьямбярляря
инанан, мяhяббяти
йолунда малыны
гоhум-ягрябайа,
йетимляря, йохсуллара,
мцсафиря, дилянчиляря
вя гулларын
азад олунмасына
сярф едян, намаз
гылыб зякат
верян кимсяляр,
еляъя дя яhд едяндя
яhдиня садиг
оланлар, дар
айагда, чятинликдя
вя ъиhад заманы
сябр едянлярдир.
(Иманларында,
сюзляриндя
вя ямялляриндя)
доьру оланлардыр.
Мцттяги оланлар
да онлардыр!"
("Бягяря" суряси,
177).
Гуранда
тясвир едилян
гялби тямиз
инсан Аллаhа
инанан, Аллаhын
ямр вя гадаьаларына
там риайят едян,
Она ясл мянада
баьлы олан инсандыр.
Ислама эюря,
"гялб тямизлийи"
дедикдя йалныз
бу мяна нязярдя
тутулур. "Гялб
тямизлийи"нин
hансы мянайа
эялмясиндян
Гуранда мцфяссял
шякилдя бяhс
едилир. Буна
эюря дя гялби
тямиз олан инсан
даима Аллаhы
анан вя гялби
Аллаhы зикр етмякля
(йада салмагла)
"мутмяин" (раhат)
олмуш инсандыр.
Беля ки, Гуранда
мюминляр беля
тясвир олунур:
"О кясляр
ки, Аллаhа иман
эятирмиш вя
гялбляри Аллаhы
зикр етмякля
арам тапмышдыр.
Билин ки, гялбляр
йалныз Аллаhы
зикр етмякля
арам тапар!"
("Ряд" суряси,
28).
Диэяр
бир айядя ися
мюминлярдян
беля бяhс едилир:
"О кясляр
ки, Аллаhын ады
чякиляндя гялбляри
титряйяр, цз
верян мцсибятляря
сябр едяр, намаз
гылар вя онлара
вердийимиз
рузидян (еhтийаъы
оланлара) сярф
едярляр" ("Щяъъ"
суряси, 35).
Башга
бир айядя дя
йеня мюминлярин
гялбинин "Аллаhын
зикри вя hагдан
назил олан (Гуран)
цчцн йумшалдыьы"
("Щядид" суряси,
16) билдирилир.
Инсанын
мюмин едян вя
онун Гуран яхлагындан
зювг алмасыны,
Аллаhа итаят
етмяк сябяби
иля севинъ вя
раhатлыг дуймасыны
тямин едян гялбиндяки
зярифликдир.
Гуран бу гялб
hиссиййатынын
"Аллаhын йол
эюстярмяси"
олдуьуну билдирир
вя беля буйурур:
"Аллаh сюзцн
ян эюзялини
бир-бириня бянзяр,
тякрарланан
бир китаб шяклиндя
назил етди. Ондан
Ряббиндян горханларын
тцкляри биз-биз
олар. Аллаhын
зикриндян сонра
црякляри йериня
эялиб горхулары
эедяр. Бу Аллаhын
hидайятидир.
Онунла истядийини
доьру йола йюнялдяр..."
("Зумяр" суряси,
23).
Башга
сюзля, гялб тямизлийи
инсаны Аллаhдан
узаглашдыран
бцтцн манеялярин
гялбдян тямизлянмяси
демякдир. Беля
бир инсан дцнйайа
тамаhындан, худбинликдян,
горхудан вя
тяhлцкясизликдян
узаг олур. Аллаhдан
башга варлыглара
итаят етмякдян,
онлара мцстягим,
Аллаhдан азад
бир севэи эюстярмякдян
азад олур.
Гысасы,
Аллаhа итаят
етмяйян вя мцсялманлыьын
тяляблярини
йериня йетирмяйян
инсанын "гялб
тямизлийи"ндян
сюhбят эедя билмяз.
"Мяним гялбим
тямиздир, диня
ямял етмясям
дя олар" дейянляр
Аллаhы вя мюминляри
алдатдыгларыны
зянн едирляр,
hярчянд ки, онлар
юзлярини алдадырлар.
Бу ифадя йалныз
ибадятини йериня
йетирмякдян
бойун гачыран
вя сяhв бир hяйат
тярзини мцсялманлыг
кими эюстярмяйя
чалышан бир
инсанын сямимиййятсизлийидир.
Лакин бу ъцр
гейри-сямими
давранышлар
ня Аллаh дярэаhында,
ня дя мюминлярин
эюзцндя гябул
едиля билмяз. |