ƏSRİ SƏADƏT DÖVRÜNÜN SON XƏLİFƏSİ: Hz. ƏLİ (r.ə.)

 İslam tarixinin ən görkəmli dövrlərindən olan “Dörd Xəlifə Dövrü”nün son xəlifəsi Hz. Əli (r.ə.) olmuşdur. Peyğəmbərimiz (s.ə.s.)ə və özündən əvvəlki qiymətli İslam xəlifələrinə könüldən beyət edərək onlara qəti bir itaətlə bağlanmış, sahib olduğu yüksək əxlaq ilə bütün Müsəlmanlara nümunə olmuşdur.

 Peyğəmbər Əfəndimiz (s.ə.s.)in əmisi Əbu Talibin oğlu olan Hz. Əli (r.ə.) kiçik yaşda İslamı qəbul edən ilk Müsəlmanlardandır. Tarixi qaynaqlarda ifadə edildiyi kimi Peyğəmbərimiz Hz. Məhəmməd (s.ə.s.)in yanında böyümüş, onun təhsilindən keçərək yetişmişdir.

 Hicrətdən təxmini olaraq 23 il əvvəl Məkkədə doğulan Hz. Əli (r.ə.), Quran əxlaqını yaşamada Peyğəmbərimiz (s.ə.s.)in nümunə göstərdiyi mübarək bir İslam xəlifəsidir. Müsəlmanlara qarşı böyük düşmənlik göstərən Məkkəli müşriklərin cəfalarına baxmayaraq, İslamı qəbul etdiyi üçün kiçik yaşlarından etibarən Peyğəmbərimiz (s.ə.s.)in ən yaxın köməkçilərindən olmuşdur.

 Üçüncü İslam xəlifəsi olan Hz. Osman (r.ə.) şəhid edildikdən sonra Miladi 656 ilinin Zilhiccə ayında xəlifə olmuş; təxminən dörd il doqquz ay davam edən xəlifəliyi, tarixi qaynaqlara görə Miladi 661 ilində şəhid edilməsi ilə sona çatmışdır. (Doğuşdan Günümüzə Böyük İslam Tarixi, Əsr Nəşrləri, cild 2, s. 223-268)

Elm Qabaqcılı Bir İslam Xəlifəsi

 Hz. Əli (r.ə.)nin önə çıxan xüsusiyyətlərindən biri, Allahın icazəsi ilə sahib olduğu elmdir. Onun, yaşadığı dövrdə İslam cəmiyyətinin elm budağında qabaqda olan şəxslərindən olduğu hər kəs tərəfindən ittifaqla qəbul edilməkdədir. Sahib olduğu elm, fiqh mətnləri və hökmləriylə məhdud qalmamış, riyaziyyat və bənzəri elm sahələrində də əsrinin qabaqcıllarından olmuşdur. Peyğəmbər Əfəndimiz (s.ə.s.), Hz. Əli (r.ə.)nin bu əhəmiyyətli xüsusiyyətini bir hədisində belə tərifləmişdir:

 “Mən elmin şəhəriyəm, Əli (r.ə.) isə qapısıdır.” (Deyləmi)

 Hz. Əli (r.ə.), daha uşaqlığından etibarən Peyğəmbər Əfəndimiz (s.ə.s.)in yanında olmuş, Quran əxlaqını və Quranın hikmətlərini ondan öyrənmiş, onun vəhy katibliyini etmişdir. Peyğəmbər Əfəndimiz (s.ə.s.)in vəfatına qədər onun yanından ayrılmamışdır. Beləliklə dini mövzular üzərində yüksək bir elm səviyyəsinə çatmışdır. Bunun üçün Hz. Əli (r.ə.), Hz. Əbu Bəkir (r.ə.), Hz. Ömər (r.ə.) və Hz. Osman (r.ə.)ın ilk məsləhətləşdiyi şəxslər arasında olmuşdur.

Peyğəmbər (s.ə.s.) Əfəndimizin Hz. Əli (r.ə.) Haqqındakı Sözləri

 “Əli (r.ə.)ni sevən, məni sevmişdir. Ona düşmənlik, mənə düşmənlikdir. Onu incidən məni incitmişdir. Məni incidən də əlbəttə Allahı incitmiş olar.” (Təbərani)

“Hər şeyin bir qanadı vardır, bu ümmətin qolu qanadı da Əbu Bəkir (r.ə.) və Ömər (r.ə.)dir. Hər şeyin bir qalxanı vardır, bu ümmətin qalxanı da Əli (r.ə.)dir.” (Hatib)

Hz. Əli (r.ə.)nin Ədalətli Rəhbərlik Anlayışı

 Hz. Əli (r.ə.), rəhbərliyi altında saxladığı hər bölgədə əsgəri mərkəz meydana gətirmişdir. Rəhbərliklə əlaqədar olaraq əhəmiyyət verdiyi nöqtə, alınan hər qərarın ədalətli və qəti həll olmasıdır.

 Dövlət idarəsində Hz. Ömər (r.ə.)in yolunu izləyən Hz. Əli (r.ə.), əvvəlcə onun Qurandakı üstün ədalət anlayışını rəhbər etmişdir. Rəhbərliyi altında olan şəxslərə qarşı daim çox şəfqətli olan Hz. Əli (r.ə.), əhəmiyyətli vəzifələrdə olan idarəçilərin də ədalət mövzusunda diqqətli olmalarını istəmişdir. Günümüzə çatan bu tövsiyələri, bu gün bütün dünyada idarəçilik sahəsində əhəmiyyətli bir rəhbər olaraq qəbul edilməkdədir. Bu əhəmiyyətli öyüdlərdən bəziləri bunlardır:

 1. Xalqa qarşı daim içinizdə sevgi və nəzakət hissləri bəsləyin. Müvəffəqiyyətiniz onları danlayıb sərt davranmaqla olduğu fikrinə düşməyin.

2. Hamıya ədalətli davranın.

3. Tərəf tutmayın, bəzi insanları süründürməyin. Bu cür davranışlar sizi zülmə aparar.

4. İdarəçilərinizi seçərkən, dövlətə qarşı cinayətlər, məzlumlara qarşı zülmlər törətməmiş olanlarına diqqət edin.

5. Doğru, düzgün və nəzakətli kəsləri seçin və öz xeyirlərini güdməyənləri seçin.

6. Haqsız qazanc və əxlaqsızlıqlara düşməmələri üçün idarəçilərinizə kifayət qədər maaş ödəyin.

7. İdarəçilərinizə nəzarət edin, bunun üçün etibar etdiyiniz səmimi insanların müşavirəsinə açıq olun.

8. Xalqın etibarını qazanın və onların yaxşılığını istəyin, adamları minnət altında buraxmayın.

9. Heç bir zaman verdiyiniz sözdən dönməyin. Etməyə güc çatdıra bilməyəcəyiniz işləri də vəd etməyin.

10. Hirsinizi örtün. Hirsli ikən cəza verməkdən çəkinin. Hirsiniz yatışsın ki müsbət qərarlar verə biləsiniz.

Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) Hz. Əli (r.ə.)nin Şəhidliyini Xəbər Vermişdir

 Allah Rəsulu (s.ə.s.), Əli (r.ə.)yə -yanaqlarını göstərərək- belə buyurdu:

“Buradan buradan zərbə görəcəksən, qanın saqqalını bulayıncaya qədər axacaq!”

Hz. Əli (r.ə.)nin Nümunəvi Cəsarəti

 Hz. Əli (r.ə.)nin elmi üstünlüyü və ədalətli rəhbərlik anlayışının yanında Quran əxlaqının nəticəsi olaraq ön plana çıxan digər bir xüsusiyyəti də nümunəvi cəsarəti olmuşdur. Quran əxlaqına görə həqiqi cəsarət, Allah (c.c.)ın sərhədlərini tamamilə və qüsursuz qorumada Allah (c.c.)dan başqa heç kimdən qorxmadan və çəkinmədən iradə göstərmək, heç bir şərt və mühitdə Quran əxlaqından güzəşt verməməkdir. Bir möminin cəsarətinin əsl qaynağı isə Uca Rəbbimizə olan imanı, dərin sevgisi, Allah qorxusu və cənnət həsrətidir.

 Hz. Əli (r.ə.)də üstün əxlaqi xüsusiyyətlərlə gərək Peyğəmbər Əfəndimiz (s.ə.s.)lə birlikdə qatıldığı döyüşlərdə, gərək isə Hicrət əsnasında bütün möminlərə nümunəvi olaraq bir cəsarət göstərmişdir.

 Təbuk Səfəri xaric bütün döyüşlərdə Peyğəmbərimiz (s.ə.s.)in yanında olan Hz. Əli (r.ə.), hər hadisədə bir mömininə xas əxlaqı və cəsarəti göstərmişdir.

Tarixi qaynaqlara görə, Yəmamə Döyüşündə ordu komandiri olaraq vəzifələndirilən Hz. Əli (r.ə.)nin hicrəti isə Peyğəmbərimiz (s.ə.s.)in ona sahiblərinə vermək üçün buraxdığı əmanətləri təslim etdikdən sonra reallaşmışdır.

 Hz. Əli (r.ə.)nin Allah (c.c.)a olan təvəkkülünün və Peyğəmbərimiz (s.ə.s.)ə olan qeyri-şərtsiz bağlılığının çoxlu nümunələri vardır.

Hz. Əli (r.ə.) buyurur ki:

 ·         Elm alçaqda qalanları yüksəldər, savadsızlıqda yüksəkdəkiləri alçaldar.

·         Rəsulullah (s.ə.s.)a ən yaxın olanlar ona tabe olanlardır. Düşmənləri də Allah (c.c.)a qarşı gələnlərdir.

·         Saleh əməl; tərif və savabını yalnız Allah (c.c.)dan gözlədiyin əməldir.

·         Axirətə yaxınlaşma və dünyadan uzaqlaşma hissini itirməyin! Dünya itkilərindən kədərə düşməyin və daim xeyirli işlər görün.

·         Həqiqi dost, ayıbını görüb nəsihət verən, səni qoruyan və səni özünə seçəndir.

·         Çətinliyə qarşı səbir etmək, bolluq vaxtı ləzzətdən daha üstündür.

Hz. Əli (r.ə.)nin Hökmdarlara Nəsihəti

 ·         “Bağışladığından ötəri heç vaxt peşman olma; cəzalandırdığın üçün heç vaxt sevinmə! Xalqının ayıbını gücünün çatdığı qədər ört ki Allah da sənin xalqından gizli qalmasını istədiyin şeyi örtsün. Kimsəyə kin bəsləmə! İntiqam iplərini kəs…

·         Sadiq və qənaətkar adamları özünə sirdaş et.

·         Əsla insanların yaxşısı ilə pisi sənin üçün eyni olmasın. Çünki onları beləcə bərabər görmək bir tərəfdə yaxşıları yaxşılıqdan soyudarkən, pislərin də pisliyə olan meylində onlara cəsarət verər.”

Hz. Əli (r.ə.)nin İlk Xütbəsi

 “Heç şübhə yox ki, şanı Uca Allah, insanları qurtuluşa aparan bir kitab endirdi. Bu kitabında xeyri və şəri açıqladı. Elə isə xeyrə sarılın, şəri tərk edin. Vacibləri Allah üçün yerinə yetirin, sizi cənnətə aparsın. Allah, aşkar olan bir haram qoydu və Müsəlmanın hörmətini bütün haramlardan daha irəlidə tutdu. İxlasa və Müsəlmanların birliyinə əhəmiyyət Verdi… Allahın qullarına pis davranmaqdan qaçın. Ondan qorxun. Üzərində olduğunuz torpaqlardan və heyvanlardan məsuliyyət daşıyırsınız. Uca Allaha itaət edin və Ona üsyan etməyin. Xeyir gördüyünüzdə onu götürün, şər gördüyünüzdə isə uzaqlaşın. Xatırlayın, bir zamanlar siz dünyada az və gücsüz idiniz…”

 Allah Möminlərlə Bərabərdir

 Allahdan bir rəhmət olaraq ədalət, elm, əliaçıqlıq, mərhəmət və digər yüksək fəzilətlərə sahib olan Hz. Əli (r.ə.)nin cəsarətinin ən əhəmiyyətli səbəbi sonsuz rəhmət sahibi olan Uca Allahın hər an möminlərlə olduğunu bilməsidir.

Allahın icazəsiylə, iman etməyənlər möminlərə heç bir şəkildə zərər verə bilməzlər. Hicrət səfərində Peyğəmbər Əfəndimiz (s.ə.s.)in və Hz. Əli (r.ə.)nin müşriklərin əhatəsində olmalarına baxmayaraq heç bir zərər görməmələri, bunun ən açıq sübutlarından biridir. Allah iman etməyənlərin möminləri təzyiq altına almaq, hətta öldürmək üçün etdikləri bütün plan və tələləri həmişə boşa çıxartmışdır. Bu vacib sirr bir ayədə belə bildirilmişdir:

 “Həqiqət budur ki, onlar hiyləli-nizamlar qurdular. Halbuki onların nizamları, dağları yerlərindən oynadacaq da olsa, Allah qatında onlara hazırlanmış nizam (pis bir qarşılıq) vardır.” (İbrahim Surəsi, 46)

 Şübhəsiz qiymətli İslam xəlifəsi Hz. Əli (r.ə.)nin bu əxlaqı digər bütün möminlər üçün də nümunə olmalıdır. Çünki Allah, eyni zəmanəti Öz razılığına ixlasla sarılan bütün möminlərə verməkdədir. Rəbbimiz ayələrdə inkar edənlərə qarşı möminləri qoruyacağını, qalib gələcəyini vəd etməkdədir. Ayədə bildirildiyi kimi unudulmamalıdır ki, “…Allah heç vaxt kafirlərə möminlərin əleyhinə olan bir yol göstərməz!” (Nisa Surəsi, 141)

28 İyun 2009